mortuarium
canonica portiodicitur, in Statutis Eccl. Cadurc. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 736.
si decedensHæc Statuta Provincialia Stephani Archiep. Cantuariensis apud Lambethe ann. 1206. et ex iis Simon Langham Archiepisc. Cantuariensis in Provinciali Eccles. Cantuar. lib. 1. tit. 3. Adde lib. 2. tit. 2. lib. 3. tit. 15. et Concil. Mertonense ann. 1300. cap. 3. Eamdemparochianus tria vel plura cujuscunque generis in bonis suis habuerit animalia, optimo, cui de jure fuerit debitum, reservato, Ecclesiæ suæ, a qua Sacramenta recepit, dum viveret, sine dolo, fraude, seu contradictione qualibet, pro recompensatione subtractionis decimarum personalium, necnon et oblationum, secundum melius animal reservatur post obitum, pro salute animæ suæ, hujusmodi liberandum. Quod si duo tantum in bonis decedentis extiterint animalia, de mansuetudine Ecclesiæ exactio quælibet nomine Mortuarii remittitur.
mortuariorumoriginem et causam attigit Synodus Exoniensis ann. 1287. cap. 51 :
Mortuariorum præstationem ex eo intelleximus salubriter sumpsisse initium, quod decimis majoribus et minoribus, ac cæteris juribus parochialibus per ignorantiam non solutis, læsis Ecclesiis præstarentur, ut talis oblivio procedens ex incuria non solventis, posset saltem per hoc apud districtum judicem excusari.Mox dicitur
mortuariumesse
secundum melius averium. Synodus Sodorensis ann. 1229. in Insula Manniæ cap. 3 :
In Mortuariis principale animal Ecclesiæ persolvatur vacca, vel bos, vel equus, si fuerit ad valorem sex solidorum aut minus. Et quantum ad vestes, si homo Mortuarium persolverit, ad arbitrium Ecclesiæ stabit, an veltes, aut tres solidos et sex denarios habere maluerit, etc.Regiam Majestatem lib. 1. cap. 19. § 7 :
Si vero dixerit (Sacerdos) quod pro Mortuario rem illam receperit, etc.Charta Edw. II. Reg. Angl. an. 1316 :
Item si Rector petat Mortuarium, ubi mortuarium dari consuevit.Ch. Aleman. 2 :
Post mortem vero eorum Abbas qui pro tempore fuerit, de singulis Mortuarium accipiet.Fleta lib. 2. cap. 60. § 30 :
Item si Rector petat Mortuarium in partibus quibus dari consuevit.Chron. Constantiense cap. 19 :
Ut autem servi bono animo ministrarent dominis, hujusmodi donario cumulavit ipsos, scilicet ut cum quis præsentium, vel ipsorum successorum, qui de progenie illorum esset, moreretur, exuviæ de iis non sumerentur, sed hæredes relictam hæreditatem indivisam possiderent.Charta Arnaldi Niciensis Episc. ann. 1159. apud Jofredum :
Omnes primitias, et omnes pannos et lectos sive reditus, sive receptus mortuorum, et ipse dedit Canonicis, et nos adjudicavimus.Vide Gul. Prynneum in Libertatib. Eccles. Angl. tom. 3. pag. 336. 349. Ughellum tom. 1. part. 1. pag. 817. et infra in Pirottum. Vide etiam Catallum, Heriotum. Non defuere denique ex Parochis, qui jus istud mortuarii ab iis, qui Vitam Monasticam amplectebantur, deberi contenderint, ut qui in sæculo pro mortuis haberentur, quod prohibuit Honorius III. Pap. Bulla data Laterani 11. Non. Decembr. Pontif. ann. 11. ex Tabulario Abbatiæ Barbellensis juxta Meledunum :
Significastis siquidem nobis, quod in quibusdam partibus consuetudodetestabilis inolevit, videlicet quod cum aliqui æmulantes carismata meliora, monasteria vestri ordinis volunt causa religionis intrare, ut ibi Domino famulentur, capellani eorum, donec ab ipsis pecuniam, quæ Mortuarium nuncupatur, extorqueant, prout a parochianis suis consueverunt accipere, illis se temere opponunt, quarum super hoc nostræ providentiæ remedium flagitastis, etc.
Ubi distincte et cum sua sana intentione elegerit in alio cimiterio sepeliri, tunc canonica portio erit parrochiali ecclesiæ restituenda... Portio vero prædicta secundum consuetudinem diversarum ecclesiarum aliquando est media, aliquando tertia, aliquando quarta : sed quartam dicimus deberi, ubi de aliqua portione per consuetudinem non apparet.Vide supra Funeralia 2.
mortuariinomine designatum reperimus tributum, quod a domino post mortem vassalli exigebatur, nisi fortean et illud inter jura ecclesiastica a laicis usurpata recenseas, atque adeo a jure
mortuarii, de quo mox dictum est, indistinctum velis. Charta ann. 1348. apud Kennett. Antiquit. Ambrosden. pag. 470 :
Jurati præsentant... quod Willelmus Foul qui de domino tenuit unum messuagium... diem suum clausit extremum, et debentur domino nominibus heriettæ et Mortuarii 2. vaccæ pret.Vide Mortalia 2.xii. s.
fructus Commendæ, qui colliguntur a die obitus Commendatarii ad proximum festum Nativit. S. Joannis Baptistæ.
Mortuaire, in Lit. ann. 1401. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 479. ubi in notis minus bene definiuntur Fructus, qui colliguntur a die obitus commendatarii ad alterius institutionem :
Selon les ordonnances et constitutions de leurdit ordre (de l'Ospital saint Jehan de Jherusalem) les Mortuaires et vaccans des prieurés, chastelainies et commenderies dudit Hospital appartiennent au commun trésor du couvent de Rodes.
Continet scriptura Mortuariorum Sereni-montis, quod pro anniversario ejus oblatus sit unus mansus.
Faciemus dictæ Yolam restitui... omnes fructus et exitus levatos de dictis terris, ab illo tempore dictæ mortis citra, deductis et retentis expensis factis in Mortuario dicti Guiardi.Vide supra Mortalia 1.
Mortuairevero pro Pestis, lues, quæ in populo grassatur, in Poem. cui titulus
Les Adventures advenues en Franceab ann. 1214. ad 1412 :
En l'autre année (1347.) advint si grant mortalité Qu'il mouru bien le tiers de la Crestienté... Après le Mortuaire, fu le temps si très chier, Que poures gens n'avaient pas grantment à mengier.