mos

mores maiorum
the customs of the ancestors

mōs, mōris, m.: a manner, way, custom; practice, wont, 1.336; form, 3.65; rule, law, condition, terms, 6.852; pl., mōrēs, um, laws, 1.264; character, virtues, morals, 6.683; mōre, in the manner, like, 4.551; sine mōre, without restraint, violently, 5.694; in violation of right, wrongfully, 8.635; in mōrem, and dē or ex mōre, after or according to the custom, form, fashion, usage, 1.318; 5.244, 556.

mos, mōris, m. [etym. dub.; perh. root ma-, measure; cf.: maturus, matutinus; prop., a measuring or guiding rule of life; hence], manner, custom, way, usage, practice, fashion, wont, as determined not by the laws, but by men's will and pleasure, humor, self-will, caprice (class.; cf.: consuetudo, usus).

• I Lit.: opsequens oboediensque'st mori atque imperiis patris, Plaut. Bacch. 3, 3, 54 (458): huncine erat aequum ex illius more, an illum ex hujus vivere? Ter. Heaut. 198: alieno more vivendum est mihi, according to the will or humor of another, id. And. 152: nonne fuit levius dominae pervincere mores, Prop. 1, 17, 15: morem alicui gerere, to do the will of a person, to humor, gratify, obey him: sic decet morem geras, Plaut. Most. 3, 2, 35 (724); Cic. Tusc. 1, 9, 17: animo morem gessero, Ter. And. 641: adulescenti morem gestum oportuit, id. Ad. 214; v. gero.—
• II The will as a rule for action, custom, usage, practice, wont, habit: leges mori serviunt, usage, custom, Plaut. Trin. 4, 3, 36 (1043): legi morique parendum est, Cic. Univ. 11: ibam forte Viā Sacrā, sicut meus est mos, custom, wont, Hor. S. 1, 9, 1: contra morem consuetudinemque civilem, Cic. Off. 1, 41, 148: quae vero more agentur institutisque civilibus, according to usage, according to custom, id. ib.: mos est hominum, ut nolint eundem pluribus rebus excellere, id. Brut. 21, 84: ut mos est, Juv. 6, 392; moris erat quondam servare, etc., id. 11, 83: more sinistro, by a perverted custom, id. 2, 87.— So with ut: morem traditum a patribus, ut, etc., Liv. 27, 11, 10: hunc morem servare, ut, etc., id. 32, 34, 5: virginibus Tyriis mos est gestare pharetram, it is the custom, they are accustomed, Verg. A. 1, 336: qui istic mos est? Ter. Heaut. 562: mos ita rogandi, Cic. Fam. 12, 17, 1: ut mos fuit Bithyniae regibus, id. Verr. 2, 5, 11, § 27: moris est, it is the custom: negavit, moris esse Graecorum, ut, etc., id. ib. 2, 1, 26, § 66; Vell. 2, 37, 5: quae moris Graecorum non sint, Liv. 36, 28, 4; cf.: (aliquid) satis ex more Graecorum factum, id. 36, 28, 5: ut Domitiano moris erat, Tac. Agr. 39.—Plur.: id quoque morum Tiberii erat, Tac. A. 1, 80: praeter civium morem, contrary to custom, to usage, Ter. And. 880: sine more, unwonted, unparalleled: facinus sine more, Stat. Th. 1, 238; so, nullo more, id. ib. 7, 135: supra morem: terra supra morem densa, unusually, Verg. G. 2, 227 (cf.: supra modum): perducere aliquid in morem, to make into a custom, make customary, Cic. Inv. 2, 54, 162: quod jam in morem venerat, ut, etc., had become customary, Liv. 42, 21, 7.—
• • B In partic., in a moral point of view, conduct, behavior; in plur., manners, morals, character; in a good or bad sense: est ita temperatis moderatisque moribus, ut summa severitas summā cum humanitate jungatur, manners, Cic. Fam. 12, 27, 1: suavissimi mores, id. Att. 16, 16, A, 6: boni, id. Fragm. ap. Non. 254, 8.—Prov.: corrumpunt mores bonos colloquia mala, Vulg. 1 Cor. 15, 33: justi, Cic. de Or. 2, 43, 184: severi et pudici, Plin. 28, 8, 27, § 106: sanctissimi, Plin. Ep. 10, 20, 3: feri immanisque natura, Cic. Rosc. Am. 13, 38: totam vitam, naturam moresque alicujus cognoscere, character, id. ib. 38, 109: eos esse M'. Curii mores, eamque probitatem, ut, etc., id. Fam. 13, 17, 3; id. de Or. 2, 43, 182: mores disciplinamque alicujus imitari, id. Deiot. 10, 28: perditi, id. Fam. 2, 5, 2: praefectura morum, the supervision of the public morals, Suet. Caes. 76: moribus et caelum patuit, to good morals, virtue, Prop. 4 (5), 11, 101: amator meretricis mores sibi emit auro et purpurā, polite behavior, complaisance, Plaut. Most. 1, 3, 128 (284): propitiis, si per mores nostros liceret, diis, i. e. our evil way of life, Tac. H. 3, 72: morum quoque filius, like his father in character, Juv. 14, 52: ne te ignarum fuisse dicas meorum morum, leno ego sum, i. e. my trade, Ter. Ad. 160: in publicis moribus, Suet. Tib. 33; 42.—
• III Transf.
• • A Quality, nature, manner; mode, fashion: haec meretrix fecit, ut mos est meretricius, Plaut. Men. 5, 4, 8 (896): mores siderum, qualities, properties, Plin. 18, 24, 56, § 206: caeli, Verg. G. 1, 51: Carneadeo more et modo disputare, manner, Cic. Univ. 1: si humano modo, si usitato more peccāsset, in the usual manner, id. Verr. 2, 2, 3, § 9: Graeco more bibere, id. ib. 1, 26, 66: apis Matinae More modoque, after the manner of, like, Hor. C. 4, 2, 27: Dardanius torrentis aquae vel turbinis atri More furens, Verg. A. 10, 604: more novalium, Col. 3, 13, 4: caeli et anni mores, Col. 1, Praef. 23: omnium more, Cic. Fam. 12, 17, 3; so, ad morem actionum, Quint. 4, 1, 43: elabitur anguis in morem fluminis, like, Verg. G. 1, 245: in hunc operis morem, Hor. S. 2, 1, 63: pecudum in morem, Flor. 3, 8, 6: morem vestis tenere, mode, fashion, Just. 1, 2, 3.—
  • B A precept, law, rule (poet. and post-Aug.): moresque viris et moenia ponet, precepts, laws, Verg. A. 1, 264; cf.: pacis inponere morem, id. ib. 6, 852: quod moribus eorum interdici non poterat, Nep. Ham. 3: quid ferri duritiā pugnacius? sed cedit, et patitur mores, submits to laws, obeys, is tamed, Plin. 36, 16, 25, § 127: ut leo mores Accepit, Stat. Ach. 2, 183: in morem tonsa coma, = ex more ludi, Verg. A. 5, 556.

mōs, mōris, m. (vgl. μῶμαι, μῶσθαι), der Wille eines Menschen, I) der Eigenwille, Eigensinn, alieno more od. ex more alīus vivere, Ter.: oboediens fuit mori patris, Plaut.: dominae pervincere mores, den Eigensinn, Prop. – morem alcī gerere, den Willen tun, zu Willen sein, willfahren, Cic. u.a.: morem gerere voluntati alcis, Cic. u. Nep.: morem gerere animo, sein Mütchen kühlen, Ter.: sine me in hac re mihi gerere morem, laß mich gewähren, Ter.: adulescentulo morem gestum oportuit, Ter.

II) der für die Handlungsweise zur Regel gewordene Wille, A) eig., die Sitte, d.i. 1) die Sitte, das Herkommen, die Gewohnheit, der Gebrauch, die Mode, a) übh.: mos antiquus, Cic. u.a.: omnis divinus humanusque mos, Liv.: mos improbus, Plaut.: mores mali, Plaut.: peregrini, Liv. u. Iuven.: mos pravus, Tac., perversus, Cic.: mores prisci, Liv.: mores maiorum, Liv.: mos solitus, Sen.: sollemnis, Liv.: traditus a maioribus mos, Liv.: traditus ab antiquis mos, Hor. u. Liv.: mos vetus, Tac., vetustus, Tac.: mos Romanorum, Macr.: mores vetusti Carthaginiensium, Nep.: mores legesque Lacedaemoniorum, Gell.: mos ritusque sacrorum, Verg.: mos militiae, Dienstvorschrift, Tac.: lavandi mos, das Baden (als Sitte), Augustin. epist. 54, 10. – accommodare suos mores ad ea, Liv.: adumbrare (kopieren) Macedonum morem, Curt.: qui mos cui potius quam consuli magis usurpandus colendusque est (beobachtet und heilig gehalten werden), Plin. pan.: qui gentis mores condiderunt (begründeten), Curt.: constituere (fest ordnen) regni mores, Liv.: pleraque in iure non legibus sed moribus constant, Quint.: corruptis civitatis moribus, Nep.: de more suo decedere, Cic.: deduci ad parentium (Eltern) consuetudinem moremque, Cic.: proxime morem Romanum ordinati, ganz nach röm. Muster, Liv.: eum ultra Romanorum ac mortalium etiam morem curabant, Sall. hist. fr.: esse in more maiorum (v. Gesetzen, Gebräuchen), Cic.: quod in patriis est moribus, nach der Väter Weise, Cic.: quod moris est, Sen.: ut mos est amicorum, Cic.: ut mos fuit Bithyniae regibus, Cic.: ut moris est, Tac.: ut Domitiano moris erat, Tac.: sicuti Pompeio moris erat, Vell. – mos est m. folg. Genet. Gerund., quia mos est ita rogandi, roga, Cic.: u. alci mos est m. folg. Genet. Gerund., quibus peractis morem sibi discedendi fuisse, seien sie allemal auseinander gegangen, Plin. ep. – mos est od. alcis mos est m. folg. Infin., fabam utique ex frugibus referre mos est auspicii causā, Plin.: magorum mos est non humare corpora suorum, Cic.: hic mos erat patrius Academiae, adversari semper omnibus in disputando, Cic.: mos erat civitatis velut publico latrocinio partam praedam dividere, Liv.: quae mos erat praestare defunctis, Sen.: u. alci mos est m. Infin., quibus inter acerrimam saepe pugnam in recentem equum ex fesso transultare mos erat, Liv.: quibus omnia honesta atque inhonesta vendere mos erat, Sall.: virginibus Tyriis mos est gestare pharetram, Verg. – moris est u. alci moris est m. folg. Infin., quod (pomoerium) numquam proferre moris apud antiquos fuit, Sen. de brev. vit. 13, 8: moris quippe tum erat quamquam praesentem (Caesarem) scripto adire, Tac. ann. 4, 39, 1: fuit moris antiqui eos... aut honoribus auf pecuniā ornare, Plin. ep. 3, 21, 3: sciant, quibus moris est inlicita mirari, Tac. Agr. 42: illis moris erat leges, quas ut contrarias prioribus legibus arguebant, aliarum collatione convincere, Plin. ep. 2, 19, 8 (vgl. übh. die Beispielsammlung bei Schwarz Plin. pan. 13, 3 u. 82, 5. Kritz Tac. Germ. 13, 1 u. Tac. Agr. 33, 1 u. 39, 1. Clav. Suet. in v. mos). – mos est m. folg. Acc. u. Infin. Act. od. Pass., mos erat lustrationis sacro peracto decurrere exercitum, Liv. 40, 6, 5: quā (populari oratione) mos est Athenis laudari in contione eos qui sint in proeliis interfecti, Cic. or. 151: in ipso discrimine, quo templa deis immortalibus voveri mos erat, Liv. 10, 42, 7 (u. so Liv. 3, 55, 12; 30, 17, 13; 37, 24, 4): vota, quae in proximum lustrum suscipi mos est, Suet. Aug. 97, 1. – moris est mit Acc. u. Infin. Act. u. Pass., quem semper illi astare moris fuit, *Vell. 2, 40, 3 H.: intra illud tempus, quo elugere virum moris est, Edict. praet. bei Iulian. dig. 3, 2, 1 u. Frgm. Vat. § 320: moris est advocationibus quoque praesides interdicere, Ulp. dig. 48, 19, 9 pr.: moris est ab imperatore ducturo triumphum consules invitari ad cenam, Val. Max. 2, 8, 6. – mos est od. moris est m. folg. ut u. Konj., mos est hominum, ut nolint eundem pluribus rebus excellere, Cic.: negavit moris esse Graecorum, ut in convivio virorum accumberent mulieres, Cic. – moris est m. folg. ne u. Konj., moris erat apud antiquos, ne quis adederet possessiones suas, Schol. Iuven. 1, 95. – fecerat sibi morem (er hatte die S. angenommen) cum tyranno inter paucos ordines circumeundi, Liv.: habebat hoc moris (er hatte es so an der Gewohnheit), quotiens intrasset fidelior amicus, Plin. ep. 1, 12, 7: inducere hoc in mores nostros, Cic.: inducere hunc morem novorum iudiciorum in rem publicam, Cic.: primus hunc morem audiendi induxit Largus Licinius, Plin. ep.: imitari devictarum gentium mores, Curt.: inferre peregrinos mores, Iuven.: quarum (civitatum) mores lapsi ad mollitias pariter sunt immutati cum cantibus, Cic.: hunc morem labefactare conatus, Liv.: si rationum referendarum ius vetus et mos antiquus maneret, Cic.: mutare veterem et quasi avitum gentibus morem novā imperii cupiditate, Iustin.: legi moribusque parendum est, Cic.: alcis aedilitas maxime prosternit mores, Plin.: pervertere vetustos mores Carthaginiensium, Nep.: percrebruerat eā tempestate pravissimus mos, Tac.: quod in morem vetustas vulgi approbatione perduxit, Cic.: mos non placebat m. folg. Acc. u. Infin., Liv. 2, 53, 5: quae in mores recepta sunt, Quint.: disciplinam militarem ad priscos redigere mores, Liv.: reducere intermissum tam diu morem in publicum consulendi, Plin. ep.: post longam intercapedinem reducere morem transvectionis, Suet.: referre antiquum morem, ut etc., Suet.: hunc morem cursus primus Ascanius rettulit, Verg.: et relatus inconditae olim vitae mos, ut omne ius in viribus esset, Sall. fr.: regi neque moribus neque lege aut imperio cuiusquam, Sall.: retinere eum morem, Cic.: in ea epistula non esse solitum morem secutum, Sen.: servare traditum ab antiquis morem, Hor.: morem eum diu servasse, Mela: non inutilem servare morem, Quint.: in quo (iudicio) non mos consuetudoque servata, Cic.: hunc antiquitus morem servare, ut etc., Liv.: solvere traditum a maioribus morem de omnibus senatum consulendi, Liv.: eum morem tenere (festhalten, beobachten), Cic.: hunc morem sacrorum tenere, Verg.: morem suum adhuc tenere (v. Massilia), Mela.: morem traditum (esse) a maioribus, ut etc., Liv.: veterem illam excellentemque prudentiam Graecorum ad nostrum usum moremque transferre, für uns benutzen u. unserer Weise anpassen, Cic.: in Romanos mores transire (Ggstz. intra peregrina exempla manere), Sen.: iam dolor in morem venit meus, schon zur G. ward mein Schm., Ov.: quod iam in morem venerat, ut sine publica auctoritate fieret, Liv. 42, 21, 7: quod tum in morem verterat (als Parenthese), wie das damals schon gewöhnlich war, Tac. – im Abl. od. m. Praepp. zu adverbialen Wendungen, omnium Latine loquentium more, Cic.: more maiorum, Plaut., Cic. u.a.: more institutoque maiorum, Cic.: more hominum, wie gewöhnlich in der Welt, Plaut. u. Ter. (s. Spengel Ter. Andr. 967): more pecorum, Sall. hist. fr.: more pecudum, Curt.: meo, tuo, suo more, Cic.: miro more, Ov.: solito more, Sen. u.a.: usitato more, Cic.: vetusto more, Tac.: vetere apud Germanos more, Tac.: ex od. e more, Verg., Plin. ep., Suet. u.a.: vetere ex more, Tac.: prisco e more, Ov.: ex more Persarum, Nep.: ex aliorum more, Sall.: de more, Verg., Plin. pan. u. Suet.: solito de more, Verg. u. Arnob.: de more rituque priscae religionis, Suet.: contra morem maiorum, Cic. u. Sall.: praeter morem, Ter.: supra morem, Verg.: facinus sine more! Stat. – b) insbes.: α) die Unsitte, das Unwesen, mos partium popularium et factionum, Sall. Iug. 41, 1: omittendus mos hic, quem agitis, Sall. hist. fr. 3, 61, 14 (3, 82, 14): qui mos est in publicum procurrendi et obsidendi vias et viros alienos appellandi? Liv. 34, 2, 9. – β) die (bes. die verderbte) Sitte der Menschen, der Zeit, die (bes. die verderbten) Sitten der Menschen, der Zeit, der (herrschende) Zeitgeist, die Mode, teils m. Genet. saeculi, temporum, wie huius saeculi more, Sen.: saeculi mores, Flor.: mores temporum, Plin. ep. – teils bl. mos, mores, zB. ambitio iam more sancta est, Plaut.: petere honorem pro flagitio more fit, Plaut.: si demutant mores ingenium tuum, Plaut.: mores leges perduxerunt iam in potestatem suam, Plaut.: praesertim cum hi mores tantum iam ad nimiam levitatem et ad ambitionem incubuerint, Cic.: quoniam ita se mores habent, Sall.: ita se habent mores, ut etc., Vell.: novis moribus favere (huldigen), Plin.

2) die Sitte = das Betragen, Benehmen, die Lebensart, Aufführung, a) übh.: qui istic mos est? Ter. heaut. 562. – gew. Plur. mores, die Sitten, das Wesen, Benehmen, der Wandel (Lebenswandel), das Temperament, der Charakter, praefectus morum, Sittenrichter (zu Karthago), Nep.: praefectura morum, Sittenrichteramt (in Rom), Suet.: morum perversitas alcis, Suet.: imitatio morum alienorum, quae ἠθοποιΐα dicitur, Quint. – mores commodi, Cic.: dissoluti, Phaedr. u. Eutr.: mores feri immanisque natura, Cic.: alcis mores integri, iusti, religiosi, timidi, perferentes iniuriarum, Cic.: mores nocentissimi, ganz ruchlose, Quint.: mores perditi, Cic.: mores pessimi, Tac.: mores pudici, severi, Plin.: suavissimi, Cic.: varii, ungleicher Wandel, Tac.: sordidum me et incultis moribus aiunt, ungeschlacht, Sall.: o rem minime aptam meis moribus! Cic.: vir probus et morum veterum, Eutr. – abire in avi mores atque instituta, Liv.: astringere disciplinae severitate alcis mores, Quint.: colligere ex vultibus hominum mores, Petron.: compescere mores rabidos, Ov.: pars una philosophiae, quā mores conformari putantur, Cic.: congruere cum alcis moribus et natura, Cic.: hoc vitā et moribus comprobare, Cic.: conveniunt mores, ihr Wesen (Charakter) stimmt überein, Ter.: describere hominum sermones moresque, Cic.: diutius durant exempla quam mores, Strafexempel als der Wandel eines Menschen, Tac.: repente exuere antiquos mores, Liv.: formare novos collegas in suos mores, Liv.: sui cuique mores fingunt fortunam hominibus, Poët. vet. bei Nep.: suis ea (fortuna) cuique fingitur moribus, Poët. vet. bei Cic.: imitari avi mores disciplinamque, Cic.: induere severos, non modo pudicos mores, Plin.: quae res tam repente mutavit mores tuos? Ter.: pellucent mores ex voce atque actione, Quint.: perdere liberorum suorum mores, Quint.: referre alienos mores ad suos, Nep. – v. Temperament, Character der Tiere, mores (equorum) autem laudantur, qui sunt ex placido concitati et ex concitato mollissimi, Colum.: mores huius pecudis (der Stiere) probabiles habentur, qui sunt propiores placidis quam concitatis, sed non inertes, Colum. – b) bes.: α) gute Sitten, gute Aufführung (guter Lebenswandel), gutes Betragen (vgl. Korte Lucan. 1, 161. Hildebr. Apul. apol. 75. p. 592), mores et vitia, Manil.: periere mores, Sen.: quis (= quibus) neque mos neque cultus erat, ohne (durch Gesetz geregelte) Sitte u. Zucht, Verg.: postquam res eorum civibus moribus (Gesittung) agris aucta, Sall. Cat. 6, 3. – euphem., mores meretricis, gefälliges Betragen = Gefälligkeiten, Gunstbezeigungen, Plaut. most. 286. – β) schlechte Sitten, schlechte Aufführung (schlechter Lebenswandel), schlechtes Betragen, si per mores nostros liceret, Tac. hist. 3, 72.

B) übtr.: 1) die Art und Weise, Natur, Beschaffenheit, a) übh.: caeli, Verg.: siderum, Verg.: more, ad morem od. in morem, nach Art, wie, mit folg. Genet., Cic., Verg. u. Quint. – b) Die Art, ein Kleid zu tragen, die Tracht, Mode, eodem ornatu et populum vestiri iubet: quem morem vestis exinde gens universa tenet, Iustin. 1, 2, 3.

2) das Gesetz, die Vorschrift, Regel, mores viris ponere, Verg.: regere populos pacisque imponere morem, Verg. – übtr., v. Lebl., more palaestrae, Hor.: ferrum patitur mores, nimmt Gesetze an, gehorcht, Plin.: sine more furit tempestas, regellos, ohne sich an Gesetze zu binden, unerhört, entsetzlich, Verg.: in morem, regelmäßig, gehörig, Verg.

mos [CL] 1 custom, established practice, habit; b (w. gerund in gen.); c (w. inf. or acc. & inf.); d (w. ut & subjunctive). praebendo ‥ vitia malosque mores: rari sacrificantes et numquam puro corde inter altaria stantes Gildas EB 66; hac ergo auctoritate divinarum scripturarum aecclesia catholica morem optinet Egb. Dial. 412; ritu, more, ordine GlC R 193; quid juris sit ex civili more et aequitate consideratur Alcuin Rhet. 11; a1241 secundum morem patrie Cart. Chester 313 p. 211; alios mores habent Ethiopes, alios Hispani Bacon Maj. I 138.  b respondisse fertur sibi umquam moris non fuisse videndi mulieres Aldh. VirgP 29 p. 268.  c mos est monachos vel homines religiosos defunctos aecclesiam portare Theod. Pen. II 5. 1; moris erat eidem ‥ opus evangelii ‥ ambulando ‥ perficere Bede HE IV 3 p. 206.  d mos obtinuit ‥ ut dies ‥ natalitia dicantur Bede Hom. II 13. 157 (v. 1 dies 7c); mos ‥ mulierum est ut neminem de longinquo diligant Ps.-Bede Collect. 205; agrestibus accipitribus moris est ut flante austro alas expandant Best. Ashmole f. 42. 2 habitual conduct, character, disposition, ways. erat ‥ rex Osuini ‥ et affatu jucundus, et moribus civilis Bede HE III 14 p. 155; exhibent mihi honores abbatis, sed ego non ostendo illis mores abbatis Anselm (Or. 17) III 68; mores quippe qualitates sunt animae in habitum jam redactae Simil. Anselmi 133; femellarius ‥ femineos habens mores Osb. Glouc. Deriv. 232. 3 moral conduct, way of life, or sim. eorum vitam, mores, et disciplinam sequi non desisto Bede HE III 25 p. 187; multus ‥ est in laude virtutis morumque disciplina J. Sal. Met. 852B; propter pacem servandam et mores hominum componendos Kilwardby OS 628; in vinum morum convertit aquam vitiorum Vers. Cant. 16; 1412 ut ver dat florem, flos fructum, fructus hodorem, / sic studium morem, mos sensum, sensus honorem (Vers.) Ac. Durh. 609. 4 manner (of doing something), fashion, style. conculcantes porcorum more pretiosissimas Christi margaritas Gildas EB 38; pro confessione fidei nequaquam formidolosorum more luctatorum palestram certaminis horruerunt Aldh. VirgP 51; muliebria opera dilexit et ignaros ‥ more meretricis decipiebat Lib. Monstr. I 1; antiquare, in morem antiquum reducere Osb. Glouc. Deriv. 51; more vispillonum per diversa vagantes Ib. 607; triplici vero more longe, breves et semibreves in voce proferuntur, sc. more longo, mediocri et more lascivo Haudlo 104.

mōs, (6) mōris, m. , ¶ 1 volonté de qqn, désir, caprice : ex alicujus more, alieno more vivere Ter. Haut. 203 ; Andr. 152, vivre à la guise dʼun autre ; obœdiens mori atque imperiis patris Pl. Bacch. 459, obéissant à la volonté et aux ordres de son père ; morem alicui gerere Cic. Tusc. 1, 17, exécuter les volontés de qqn, se plier aux désirs de qqn ¶ 2 usage, coutume : mos est hominum, ut Cic. Br. 84 ; moris est Græcorum, ut Cic. Verr. 2, 1, 66, cʼest la coutume des hommes, des Grecs que ; mos traditur a patribus, ut Liv. 27, 11, 10, la coutume est transmise par nos pères de ; mos est ita rogandi Cic. Fam. 12, 17, 1, lʼusage est de faire cette demande ; hic mos erat patrius Academiæ adversari Cic. de Or. 1, 84, cʼétait une coutume traditionnelle de lʼAcadémie que de contredire... ; perducere aliquid in morem Cic. Inv. 2, 162, introduire qqch. dans lʼusage ; contra morem consuetudinemque civilem aliquid facere Cic. Off. 1, 148, faire qqch. de contraire aux coutumes et aux pratiques de ses concitoyens ; more majorum Cic. Verr. 2, 5, 22 ; Gallorum Cæs. G. 5, 56, 2, selon la coutume des ancêtres, des Gaulois ; more Asiatico Cic. Or. 27 ; nostro more Cic. CM 22, suivant lʼusage asiatique, suivant nos usages ; more belli Cic. Verr. 2, 4, 116, dʼaprès les usages de la guerre ; more et exemplo populi Romani Cæs. G. 1, 8, 3, dʼaprès les usages et les précédents du peuple romain ; discedere a commune more verborum Cic. Or. 36, sʼécarter de lʼusage ordinaire de la langue ¶ 3 genre de vie, mœurs, caractère : omnium istius modi querelarum in moribus est culpa, non in ætate Cic. CM 7, si toutes ces plaintes se produisent, la faute en est au caractère, non à la vieillesse ; mores disciplinamque alicujus imitari Cic. Dej. 28, imiter les mœurs et les maximes de qqn ; præfectus moribus Cic. Fam. 9, 15, 5, préfet des mœurs ; antiqui mores Cic. Rep. 5, 2, les mœurs dʼautrefois ; unis moribus vivunt (Lacedæmonii) Cic. Fl. 63, (les Lacédémoniens) vivent avec les mêmes mœurs || omnem morem Lacedæmoniorum inflammatum esse cupiditate vincendi Cic. Off. 1, 64, [au dire de Platon] cʼest un trait général du caractère des Lacédémoniens que dʼêtre enflammés du désir de vaincre ; scænicorum mos tantam habet verecundiam, ut... Cic. Off. 1, 129, cʼest une tradition chez les acteurs que dʼobserver une telle réserve que... || mœurs publiques, traditions (morales et surtout religieuses, v. P. Fest. 157 ) : Liv. 1, 19, 1 ; mores institutaque majorum Cic. Tusc. 4, 1, les traditions et les institutions des ancêtres ; seu legibus seu moribus Liv. 26, 3, 8, conformément soit aux lois soit à la tradition ¶ 4 [mét.] mos cæli Virg. G. 1, 51 ; mores siderum Plin. 18, 206, les caractères dʼun climat, des astres || principes, règles, lois : mores viris et mœnia ponet Virg. En. 1, 264, il donnera à ses guerriers des lois et des remparts ; pacis imponere morem Virg. En. 6, 852, imposer les principes de la paix (les règles de lʼétat de paix) ; in morem Virg. En. 5, 556, régulièrement ; sine more Virg. En. 8, 635, contrairement à la règle ; [ou] Virg. En. 5, 694 ; 7, 377, sans règle = en se déchaînant.

mos , moris. m.
風俗。日規。德行。毛病。俗却。治風俗之律。本性。Ut mos vel moris est 照常。De vel ex more 如常。More meo 照吾規。More juvenum 幼年然。In morem fluminis 如河焉。Morem gerere ei 隨和彼。殉彼。Ventorum mores 風吹之規。Caeli mores 水土之常。Ut mos est, ita morem gere 汝隨時樣可也。

Suggest a Translation
See an image

mōs mōris, m

• 1 MA-, a will, way, habit, manner, fashion, caprice, humor: suos quoique mos, T.: mores mulierum, T.: alieno more vivendumst mihi, after another's humor, T.: suo more, Cs.: morem alcui gerere, to accommodate oneself.—A custom, usage, manner, practice, wont, habit, fashion: ut nunc sunt mores, T.: legi morique parendum est: uti mos gentis illius est, S.: sicut meus est mos, wont, H.: militari more, Cs.: mos partium popularium et factionum, bad custom, S.: mos obsidiandi vias, L.: more sinistro, by a perverted custom, Iu.: Pellibus in morem cincti, after their manner, V.: crinem de more solutae, V.: ut mos fuit Bithyniae regibus: quae moris Graecorum non sint, L.: apis Matinae More modoque, like, H.: ut Domitiano moris erat, Ta.: praeter civium morem, contrary to usage, T.: raptae sine more Sabinae, in defiance of usage, V.: quod in morem vetustas perduxit, made a custom: quibus omnia vendere mos est, S.: sciant, quibus moris est inlicita mirari, Ta.: Moris erat quondam servare, etc., Iu.: nondum consulem iudicem appellari mos fuerat, L.: mos est Syracusis, ut dicat sententiam qui velit: quod iam in morem venerat, ut, etc., had become customary, L.: barbariam ex Gaditanorum moribus delere.—Morality, conduct: qui istic mos est?T.: mos est hominum, ut nolint, etc., nature.—Plur., conduct, behavior, manners, morals, character: quantum mei mores poscebant, respondi, S.: eius suavissimi mores: iusti: naturam moresque hominis cognoscere, character: perditi: exemplar vitae morumque, H.: morum quoque filius, i. e. like his father in character, Iu.: ignarus meorum morum, i. e. my trade, T.—Of things, quality, nature, manner, mode, fashion: caeli, V.: elabitur anguis in morem fluminis, like, V.: in hunc operis morem, H.—Manner, measure, moderation: Tempestas sine more furit, with singular fierceness, V.: (terra) supra morem densa, uncommonly, V.—A precept, law, rule: Quīs neque mos neque cultus erat, V.: moresque viris et moenia ponet, laws, V.

MOS

MOS

[Jus.]

Mos

See ius.