motus
motus2, a moving, motion; uprising, rebellion
the land was convulsed by a huge earthquake
mōtus, ūs, m.: a moving, motion, freq.; swiftness, agility, 5.430; impetus, swift fury, 12.503; pl., movements, 4.297. (moveō)
mōtus, a, um, Part. and P. a., v. moveo fin. B.
mōtus, ūs, m. [moveo], a moving, motion (freq. and class.).
- I Lit.
- A In gen.: orbes, qui versantur contrario motu, Cic. Rep. 6, 17, 17: deus motum dedit caelo, id. Univ. 6: natura omnia ciens et agitans motibus et mutationibus suis, id. N. D. 3, 11, 27: motus astrorum ignoro, Juv. 3, 42.—Poet.: futuri, departure, Verg. A. 4, 297: sub Aurorae primos excedere motus, Luc. 4, 734: crebri terrae, i. e. earthquakes, Curt. 4, 4, 20; 8, 11, 2.—
- B In partic., artistic movement, gesticulation, dancing: haud indecoros motus more Tusco dabant, gesticulated, Liv. 7, 2: Ionici, dances, Hor. C. 3, 6, 21: Cereri dare motūs, to perform dances, dance, Verg. G. 1, 350: palaestrici, the motions of wrestlers, Cic. Off. 1, 36, 130. —Of the gestures of an orator, Cic. Brut. 30, 116.—Of military movements, evolutions: ut ad motūs concursūsque essent leviores, Nep. Iph. 1, 4.—
- C Transf., a stage in the growth of a plant: tres esse motūs in vite, seu potius in surculo, naturales: unum quo germinet: alterum quo floreat: tertium quo maturescat, Col. 4, 28, 2.—
- II Trop.
- A In gen., of the mind or heart, a movement, operation, impulse, emotion, affection, passion, agitation, disturbance (syn.: affectus, perturbatio): cum semper agitetur animus, nec principium motus habeat, Cic. Sen. 21, 78: motūs animorum duplices sunt, alteri cogitationis, alteri appetitūs, id. Off. 1, 36, 130: motūs animi nimii, i. e. perturbationes, id. ib. 1, 38, 136: mentis meae, id. Att. 3, 8, 4: animi motus et virtutis gloriam esse sempiternam, id. Sest. 68, 143: tres quae dulcem motum afferunt sensibus, sensation, id. Fin. 2, 3, 10: Manto, divino concita motu, impulse, inspiration, Ov. M. 6, 158.—
- B In partic.
- 1 A political movement, sudden rising, tumult, commotion.
- α In a good sense: Italiae magnificentissimus ille motus, Cic. pro Dom. 56, 142.—
- β Rebellion, sedition: omnes Catilinae motūs conatūsque prohibere, Cic. Cat. 2, 12, 26: motum afferre rei publicae, id. ib. 2, 2, 4: populi, id. de Or. 2, 48, 199: servilis, a rising of the slaves, insurrection, Liv. 39, 29: motum in re publicā non tantum impendere video, quantum tu aut vides, aut ad me consolandum affers, a change, alteration, Cic. Att. 3, 8, 3.—
- 2 In rhet., a trope (= immutatio verborum, Cic.), Quint. 9, 1, 2; cf. id. 8, 5, 35.—
- 3 A motive (post-Aug.): audisti consilii mei motūs, Plin. Ep. 3, 4, 9.
mōtus, ūs, m. (moveo), die Bewegung, I) = κίνησις, das Sich-Bewegen, A) eig.: a) übh.: natura omnia ciens motibus suis, Cic.: deus motum dedit caelo eum, qui etc., Cic.: ex corporis totius natura et figura varios motus (Schwingungen) cieri tamquam in cantu sonos, Cic.: Arati materia motu caret, Quint.: m. remorum, Caes.: m. siderum, Caes.: siderum motus cursusque stellarum, Val. Max.: solis et lunae ac siderum motus (Plur.), Augustin.: celerem et instabilem motum habere, v. Meere, Caes.: naves longae, quarum motus ad usum expeditior erat, Caes.: m. lecti suspensi, Cels.: motus (unci) triplex, in utrumque latus et extra, Cels.: vibrata per auras hastarum tremulo quatiebant spicula motu, Ov. – m. oculorum, m. oris, Cels.: m. caudae, Plin.: m. venarum, das Schlagen, Cels.: pectora salientia trepido motu, Ov.: (lepus) nullos audet dare corpore motus, wagt sich nicht zu rühren, Ov. – b) v. der erschütternden Bewegung der Erde, terrae motus, das Erdbeben, die Erderschütterung, Cic. u.a.: subitus terrae motus, Frontin.: crebri terrae motus, Curt.: motus hiatusque terrarum, Augustin. – c) v. der Körperbewegung als Ggstd. α) der Palästrik, Gymnastik, Orchestrik usw., die Bewegung, die Wendung, habitus oris et vultus, status (στάσις), motus (κίνησις), Cic.: status, incessus... manuum motus teneant illud decorum, Cic.: rusticus alter motus, concesso mollior alter erit, Ov.: decens motus, Anmut in Bewegung u. Gang, Hor.: motus palaestrici, s. palaestricus: artifex motus et certi quidam pedes, Quint. – v. der körperl. Bewegung, dem Gebärdenspiele des Redners, ex motus mei mediocritate, Cic.: qui celeri motu et difficili utuntur (Ggstz. statarius), Cic.: iactatione, gestu, motu capitis furentes, Quint. – von den pantomimischen Bewegungen der Tanzenden, haud indecoros motus more Tusco dare, Liv.: histrionicis motibus sinuati corporis saltus, Ambros.: dah. vom mehr pantom. Tanze der Alten, motus Ionici, Hor.: dare motus Cereri, Tänze aufführen, Verg. – β) als Gegenstand der Diät, die Bewegung, Motion, motus post cibum, Cels.: ab omni motu corporis abstinere, Cels. – γ) als milit. t. t., eine Heeresbewegung, Schwenkung, ein Manöver, ut ad motus concursusque essent leviores, Nep. Iph. 1, 4.: multi per eos dies motus multique impetus hinc atque illinc facti (sunt), Liv. 3, 5, 1. – B) übtr.: 1) die sinnl. u. geistige Bewegung, Regung im Menschen, a) die sinnliche Bewegung, die Erregung, erregende Empfindung, omnes iucundum motum, quo sensus hilaretur, Graece ἡδονήν, Latine voluptatem vocant, Cic.: dulcem motum afferent, Cic. – b) die geistige Bewegung, Tätigkeit, Wirksamkeit, animorum motus voluntarii, Cic.: motus animorum duplices sunt, alteri cogitationis, alteri appetitus, Cic.: et animi et ingenii celeres quidam motus esse debent, Herz u. Verstand müssen ihre Kräfte mit Leichtigkeit gebrauchen können, Cic. – dah. insbes., α) die leidenschaftl. Bewegung, Erregung des Gemütes, die Gemütsbewegung, Aufregung, Leidenschaft, mit Genet. animi, Cic. u.a., u. ohne animi, zB. motus turbidus (störende), Cic.: motus animi nimii, Cic.: m. mentis meae, Unruhe meines Gemütes, Cic.: irritare in alqm potentiorum motus (Leidenschaften), Sen. – β) die Tätigkeit, Wirksamkeit des Denkvermögens, Verstandes, motus iste celer cogitationis, jene schnelle Beweglichkeit der Gedanken, jener schn. Gedankenflug, Cic.: ad alqd motu animi (Verstandestätigkeit) ac ratione uti, Cic.; vgl. Halm Cic. Sest. 143. p. 314. – γ) die Tätigkeit, Regung des Begehrens u. Willens, die Bewegung, αα) der Trieb, der Antrieb, sine motu animi et cogitatione, Cic.: est (carmen) magis artis et diligentiae quam incitationis et motus, Cic.: divino od. insano motu concita, Ov. – ββ) der Beweggrund, audisti consilii mei motus, Plin. ep. 3, 4, 9. – 2) die politische Bewegung, a) im guten Sinne, die Erhebung, Italiae magnificentissimus ille motus, Cic. de domo 142. – b) im üblen Sinne, die Bewegung, die Volksbewegung, Gärung, der Auflauf, Aufstand, die Unruhen, populi, Cic.: servilis, Liv.: civicus, Hor.: magnus et implacabilis (nicht zu beschwichtigende), Tac.: hic tantus motus rerum, bewegte Zeit, Cic. u. Tac.: domi motus orti, Liv.: intumescente motu, Tac.: motum afferre rei publicae, Cic. – 3) die Wendung nach der einen od. anderen Seite, der Wechsel, motum (Wechsel der politischen Strömung) non tantum impendere video, quantum tu aut vides aut ad me consolandum affers, Cic.: se quoque ad motus fortunae movere coepit, sich nach den Wendungen (Wechselfällen) des Gl. zu richten, den Mantel nach dem Winde zu hängen, Caes.
II) mit Rücksicht auf das Woher? A) das Hervortreiben; dah. als t. t. des Gartenbaues = der Trieb, Schuß der Pflanzen (griech. ὁρμή), tres esse motus in vite, seu potius in surculo, naturales: unum, quo germinet; alterum, quo floreat; tertium, quo maturescat, Colum. 4, 28, 2. – B) der Aufbruch, die Abreise, die Abfahrt, sub Aurorae primos excedere motus, Lucan. 4, 734: motus excepit futuros, Verg. Aen. 4, 297 (vgl. 299). – C) die Umwandlung, κίνησις 1) die politische, die Staatsumwälzung, Veränderung im Staate (griech. τῶν πολιτειῶν κίνησις), concussi orbis motus, Welterschütterung u. Umwälzung, Tac. hist. 1, 16: ut Persarum imperium magno motu (Stoß) concuterent magis quam affligerent, Curt. 4, 14 (54), 20. – 2) die rhetorische, u. zwar meton. = τρόπος, der umgewandte, figürliche Ausdruck, die Redewendung, der Tropus (bei Cicero immutatio verborum, immutata verba), Quint. 8, 5, 35 u. (bes.) 9, 1, 2.
II) mit Rücksicht auf das Woher? A) das Hervortreiben; dah. als t. t. des Gartenbaues = der Trieb, Schuß der Pflanzen (griech. ὁρμή), tres esse motus in vite, seu potius in surculo, naturales: unum, quo germinet; alterum, quo floreat; tertium, quo maturescat, Colum. 4, 28, 2. – B) der Aufbruch, die Abreise, die Abfahrt, sub Aurorae primos excedere motus, Lucan. 4, 734: motus excepit futuros, Verg. Aen. 4, 297 (vgl. 299). – C) die Umwandlung, κίνησις 1) die politische, die Staatsumwälzung, Veränderung im Staate (griech. τῶν πολιτειῶν κίνησις), concussi orbis motus, Welterschütterung u. Umwälzung, Tac. hist. 1, 16: ut Persarum imperium magno motu (Stoß) concuterent magis quam affligerent, Curt. 4, 14 (54), 20. – 2) die rhetorische, u. zwar meton. = τρόπος, der umgewandte, figürliche Ausdruck, die Redewendung, der Tropus (bei Cicero immutatio verborum, immutata verba), Quint. 8, 5, 35 u. (bes.) 9, 1, 2.
non parvulorum ~ibus aut teneritate mentium puerorum
serpentes ‥ sinuosis ~ibus ‥ terram reddiderunt adtritam
ad musicam ‥ est utilis ad cordas et ~us ipsarum, voces, tonos, et consonantias numerandas
[saxa ] nullum ex se ~um habentia
corpus mobile in quantum ipsum est subjectum ~us et quietis
terminus a quo fiet ~us
dum divina docet duplam sententia vitam / quam rector debet justa discernere lance / atque gubernandum carnis cognoscere motum
prohibuit ‥ eos leni ~u manus ne hanc injuriam ‥ facerent
cessabat ab insanis membrorum ~ibus
gestus, ~us corporis
nec unquam carnem suam ad ~us illicitos relaxavit
fit quandoque delectatio ex ~u lento et suavi ut videmus quando aliquis leviter fricatur
omnes consonantes et precipue mute ‥ que hoc ~u [sc. vocalium que eas movent animando ] carent ut H, K, Q
delectatio sequitur quod satis apparet in ~u sonitus qui est in psalterio
tempus commensurans ~um radii venientis ab oculo ad rem visam
medio legittimo breviter sumpto, quod possit frangi veloci ~u in duobus, in tribus vel quatuor [ad ] plus in voce humana, quamvis in instrumentis possit aliter fieri
vij ~us caeli qui solem et lunam ‥ in diversis oriri et occidere cogunt orbibus
de ~u lune diurno
ipse redundat equoris altitudo, / quod lune motui regentis obedit, / cujus nunc ingens effluit amplitudo, / nunc minuendo reversura recedit
proximo sequuntur ascendentes cum continuacione veri ~us solis
a qua prius Hercules terrae ~u fugatus recessit
fundamenta ecclesiae sicut quodam immenso terrae ~u concussit
civitas terre ~u concussa est
~us terre, A.erthequave
set omnem sensum aut judicii ~us sequitur aut non
~us primi mobilis ‥ qui etiam dicitur ~us rationalis ad similitudinem ~us rationis qui est in microcosmo
et fac amoris motibus / ad te nos ire levibus
in ~u suo versus Jerosolima
ab Anglia non recedent ‥ ante generalem ~um crucesignatis prefixum et statutum
augebantur externae clades domesticis ~ibus
augentes externas domesticis ~ibus clades
~us, A.sterynge
sic et nos ~us pubertatis prevenire oportet atque iniquarum prescindere primitias actionum
~us adolescentie sequi atque ad tempus laxioribus indulgere desideriis
propriis ~ibus bellum indicentes hoc ipsum superare contendunt quod homines sunt
anima ‥ ~u desiderii vehementis accensa movetur ut sibi adquirat id quod summum bonum est
spero quod magis placebit conventui facere, ~u proprio, ea que sunt ‥ facienda, quam si, per me vel alterum, ad hoc inducti fuissent
vobis consulimus, mero ~u, quatinus dictum confratrem taliter faciatis ‥ pertractari, ut asperitas sibi facta ‥ temperatur
det judicem ‥ in quem utraque pars consenserit, vel, si in unam personam consentire noluerint, aliquem deputet suo ~u
papa mero motu scimus quod talia numquam / concessit
ex certa sciencia et mero ~u nostris, perdonavimus, remisimus, et relaxavimus(
rex ‥ proprio ~u contra opiniones bellatorum ejus ‥ homagium fecit
Walensibus pro ~u fortune ad malum pronis
inaudita postulatione turbatus, ire ~um vultu prodidit
magnanimitatis ~um sedarent
~us inquietudinum delenire(v.
glaucitas quidem oculorum ~us debilitatis est
canes de ~u meo
1 mōtus, a, um, part. de moveo.
2 mōtŭs, (7) ūs, m. , ¶ 1 [en gén.] mouvement : sphæræ genus, in quo solis et lunæ motus inessent Cic. Rep. 1, 22, un genre de sphère, où se trouvaient représentés les mouvements du soleil et de la lune ; terræ motus Cic. Div. 1, 35, tremblement de terre || corporis Cic. Arch. 17, mouvement du corps [de lʼacteur] ; motus dare Liv. 7, 2, 4, exécuter des mouvements, cf. Virg. G. 1, 350 ; flexi fractique motus Cic. Fin. 5, 35, démarches nonchalantes et affectées || geste, action oratoire : Cic. Br. 116 ; 250 || mouvements de la vigne, dʼune plante ; degrés dʼaccroissement : Cels. Med. 4, 28, 2 ¶ 2 [fig.] a) mouvement de lʼâme : animi Cic. Br. 93, mouvement, agitation de lʼâme ; qui motus cogitationis celeriter agitatus per se ipse delectat Cic. Or. 134, et ce mouvement de la pensée provoqué promptement est agréable par lui-même ; [en part.] motus animi = perturbationes Cic. Off. 1, 136, émotions, passions ; b) mouvement de foule : servorum Cic. Verr. 2, 5, 9, des mouvements dʼesclaves ; Italiæ magnificentissimus motus Cic. Domo 142, le mouvement grandiose de toute lʼItalie ; motum in re publica non tantum impendere video quantum... Cic. Att. 3, 8, 3, je vois que les changements politiques qui se préparent ne sont pas aussi grands que... ; motum adferre rei publicæ Cic. Cat. 2, 4, troubler lʼÉtat ; c) [rhét.] trope : Quint. 9, 1, 2 ; d) mobiles, motifs : consilii mei motus Plin. Min. Ep. 3, 4, 9, les mobiles de ma résolution.
- 1. beweging [remorum; siderum; caudae];
- 2. trilling [terrae aardbeving];
- 3. lichaamsbeweging, gebaar, dans [decens bevallige tred; palaestrici]; ➤ motūs Cereri dare dansen opvoeren;
- 4. (milit.) zwenking, manoeuvre [militum];
- 5. (poët.) het opbreken, afreis, vertrek;
- 6. (metaf.) geestelijke inspanning [animorum, mentis]; ➤ celer ~ cogitationis snelle gedachtegang; et animi et ingenii celeres quidam motūs esse debent hart en verstand moeten hun krachten gemakkelijk gebruiken kunnen;
- 7. gemoedsbeweging, gemoedsaandoening, stemming, hartstocht [animi]; ➤ ~ mentis meae onrustige stemming;
- 8. aandrang, impuls [divinus; naturae]; (Plin. Min.) beweegreden [consilii];
- 9. (v. taal) levendigheid;
- 10. wending, verandering; ➤ ad motus fortunae se movere zich richten naar de wendingen van het lot = de huik naar de wind hangen;
- 11. oproer, onrust, opstand [populi; urbanus; Galliae; servilis slavenopstand; civicus burgeroorlog]; ➤ hic tantus ~ rerum bewogen tijden;
- 12. politieke omwenteling of politieke beweging [concussi orbis wereldschokkende revolutie]; ➤ rei publicae motum afferre;
- 13. (jur.) aanwijzing, beslissing v.e. rechter.
motus , us. m.
動。民亂。消論之舉動。高興。擺扭身。借意之筆法。— animi 心動之情。Consilii mei motus 吾意之由。Populi — factus est 民中起亂。
Suggest a Translation
See an image
動。民亂。消論之舉動。高興。擺扭身。借意之筆法。— animi 心動之情。Consilii mei motus 吾意之由。Populi — factus est 民中起亂。
Suggest a Translation
See an image
Dedit...... 7. mansos et dimidium cum molendino in villa Ormariscurte super fluvium Matartz, eo pacto ut solvant singulis annis 15. modios Kalendis Maii et 30. modios vini in festo S. Remigii : et si Motus fuerit aquæ, 30. anguillas in festo S. Andreæ.
Galeæ vero viginti quinque et milites una Motum fecerunt, et istæ galeæ invenientes alias recolligentes steterunt secum. Movere,eadem notione adhibuit Bartholomæus Scriba lib. 6. Annal. Genuens. apud eumdem ibid. col. 467 :
Moverunt dictæ galeæx. ut ad partes ultramarinas accederent.
Motu proprio, non ad alicujus super hoc nobis oblatæ petitionis instantiam, sed de nostra mera liberalitate, etc.
Propre Move, eodem sensu, in Lit. ann. 1364. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 522.
mōtus (1) adj.,
- P. of moveo.
mōtus (2) ūs, m
- 1 MV-, a moving, motion: caeli signorumque motūs: motūs astrorum ignoro, Iu.: futuri, departure, V.: crebri terrae, i. e. earthquakes, Cu.—Artistic movement, gesticulation, dancing: corporis: haud indecoros motūs more Tusco dabant, gesticulated, L.: Ionici, dances, H.: Cereri dare motūs, dance, V.: palaestrici, of wrestlers: celeri motu et difficili uti, gestures(of orators): instabilem motum habere, Cs.—Fig., a movement, change: motūs fortunae, Cs.—An impulse, emotion, affection, passion, agitation, disturbance, inspiration: motūs animorum duplices sunt: dulcem motum adferre sensibus, sensation: divino concita motu, O.—A political movement, sudden rising, tumult, commotion: in Apuliā motus erat, S.: repentini Galliae motūs, Cs.: Catilinae: servilis, insurrection, L.: in re p., change: civicus, H.