pilum
pilum, a heavy javelin, pilum
- I Lit.: pilum fabarium, Cato R. R. 10; 18: quasi tollenonem aut pilum Graecum reciproces planā viā, a pounder, in using which, one side was raised while the other was depressed, Plaut. Fragm. ap. Fest. s v. reciprocare, p. 274 Müll.: pinsente pilo praeferrato, Plin. 18, 10, 23, § 97: pilo contusum, Vulg. Exod. 27, 20.—
- II Transf., the heavy javelin of the Roman infantry, which they hurled at the enemy at the commencement of the action, and then took to their swords: (caput) adfixum gestari jussit in pilo, Cic. Phil. 11, 2, 5: pilum, haud paulo quam hasta, vehementius ictu missuque telum, Liv. 9, 19; cf. Veg. Mil. 2, 15: milites e loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt, Caes. B. G. 1, 25: pilorum hastarumque honore circumdatus, Plin. Pan. 56, 5: in imperatorem suum legiones pila torserunt, Sen. Ira, 3, 2, 4; cf. Tac. A. 15, 7: pilum praepilatum, having a blunt or rounded end, Auct. B. Afr. 72. They were also used in sieges, being hurled at the enemy from the walls; these were called pila muralia, Caes. B. G. 5, 40; Tac. A. 4, 51.—Prov.: pilum inicere alicui, to make an attack on one, Plaut. Most. 3, 1, 43 (574).—
- B Vis certe pila, i. e. to be primipilus of the triarii or veterans who carried two javelins each, Juv. 10, 94; v. Dict. of Antiq. p. 104.
~a,pilstre ; ~um,pilstampe
cum frumentum fricatur manibus quare citius decoquitur quam si cum ~o contundatur
in coquina sunt ‥ mortarium, pilus [gl.: ], contuspestel
j mortarium eneum cum ~a ferrea, ‥
j bokettum et pillum iiij d.
j ~a, A.a pestell
hic contus, hec ~a,a postyke
a pestylle , ~us, ~a
granum pilo tunditur ut folliculus exuatur. sic et littera ~o expositionis comminuitur dum ejus intellectus aperitur
cumulat truculenta superbia turmam / militibus Christi torquentem pila piacli
~a, hasta Romana
~a,flanas
~a,gesceot
contiguos confodiunt ~is, trucidant bipennibus et gladiis
alii super glaciem ludere doctiores ‥ tanta rapacitate feruntur ‥ quanta ~um baliste
rex ‥ statuit duos balistarios, quorum unius officium erat tendendi, alterius jugiter ~a jaciendi
hoc ~um, A.darte
magistro Alexandro ad ~os emendos de prestito xl s., item ‥ fossatoribus de Flete xxx s.
habebit de eodem bosco ~os et clausturam ad hayas
faciet clayas ad faldam unde quelibet erit de novem ~is et unus pes erit inter quamlibet ~am cum una magna ~a et †urevia [(? l. wreþia ]
regia via que vocatur Fosse ‥ per ‥ ~os fixos ‥ artata est et obstructa(
in fossato illo ~as et(stakes pro meliori ‥ claustura ‥ ejusdem prioratus gardini ‥ fixit
palos et ~os in quodam fossato ‥ per quod quedam aqua currere consueverat ‥ imposuit et fixit
in j esperduta cum calibe ad ~um falde faciendum, ij d. ob.
sicut patet per ~as positas inter pratum meum ex parte occidentali et dictam placeam prati ex parte orientali
particulam terre ‥ adjudicaverunt ‥ Nicholao habendam ‥ prout inter eos dividitur per pilos interpositos inter bundas ‥ J. et N.
usque ad quemdam ~um ligneum quem ipsi scrutatores ‥ posuerunt versus fundum ‥ Cristofori
de iiij s. ij d. de croppis c ~orum missorum ad molendinum de Hamelden’ hoc anno vend’
sexaginta ~os fagi ‥ ad gurgites eorundem molendinorum inde reparand’
pro ~is et alio meremio pro una brecca veteris stagni molendini aquatici ibidem facienda pro cursu aque ad dictum molendinum vertendo
in maeremio, ~io, et bordis emptis ad exclusas et molendinum ‥ v s.
in quo quidem were idem abbas ponit ~os et palos inferius in aquam predictam per ij(roumes , qui continent xxxij pedes, quam deberet, et nullum signum vocatumbeken velwyte super ~os et palos ibidem
etc.(v.
pro ripariis, gurgitibus, stagnis, ~is, lokkis ‥ edificatis
edificaverunt ‥ Trullum, et dimisserunt ligna et ~ones usque novem annos
ad ~os berefridi xl s.
ij carpentariis facientibus ~os pro fundamento camere regis
pro ‥ fugacione ‥ ~orum sub predict’ nov’ dom’(v.
in expensis ‥ pro deliberacione dictarum xij arborum et ~arum et subbosci proscaffaldyng cum conductu equorum, iiij s.
in xxv pil’ ferri ad unam herciam ferri faciendam emptis, xvj d.(
in veteribus herciis emendandis cum pil’ ad idem emptis, vj d.(
in j hercia cum pil’ ferr’ empta, xxij d.(
sunt eciam insuper alii qui portant arma pilata, ‥ quia in illis formantur et pinguntur quedam ~e ‥ et tales ~as portare significat quod portans adquisivit substanciam suam solo labore vel per suam laborem dives effectus est, quia tales ~e significant laborem
sequitur de quibusdam armis in quibus tres ~e concurrunt, ‥ et qui hec possidet arma portat tres ~as nigras in campo aureo
- 1. werpspies, speer (van het Rom. voetvolk); ➤ -a muralia zware speren, die bij belegeringen naar de belegeraars geslingerd werden; (metaf.) -um inicere alci (Plaut.) de strijd aanbinden met iem.;
- 2. Pila Horatia plaats op het Forum in Rome.
designare certam rei qualitatem, quantitatem, pretium, et pondus, numerum, valorem et Pilum. Ubi
pilumest, quod
pilevocamus in Monetis, id est figura nummi, quomodo hæc vox exponitur in vett. Glossis. Vide quæ de ea annotamus in Dissert. 19. ad Joinvillam pag. 256.
Et puellam duceret cum candela cingere PilumActa S. Secundi tom. 1. Junii pag. 56 :ejus.
Cujus reliquiæ dicebantur fuisse et esse in sepulcro seu Pilo existente in ecclesia. D. de MontfauconDiar. Italici pag. 157 :
In ultimo loco fundamenti, capsam quamdam marmoreo lapide coopertam et implumbatam invenerunt ; quod cum aperuissent, unum corpus cujusdam mulieris integrum invenerunt... cumque Conservatores in eodem Pilo in locum incognitum reportaverunt, etc.Infra :
Et Pileus marmoreus ubi fuerat reperta, dimissus est in reclaustro dictorum Conservatorum.Etruscis
Pilæetiamnum dicuntur vasa grandia quæ ad continendam aquam excavantur e petra, ut observant Bollandistæ ad Mirac. B. Ægidii. Vide Pila 5.
Erat autem corium ejus spatularum propter multas et horribiles disciplinas ita grossum et callosum, quod Pilo sive rasorio vix penetrari posset.
- PIS-, a heavy javelin, pilum: sudis pila mittere, S.: (caput) adfixum gestari iussit in pilo: pilis missis hostium phalangem perfregerunt, Cs.: muralia pila (hurled from fortifications), Cs.: pila Horatii, a place in the forum where the arms of the Curiatii were set up, L., Pr.: vis certe pila, cohortes, etc., you wish at least for pomp, etc., Iu.
-
…ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis nonae et decimae milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt…
Julius Caesar, Gallic War
-
…proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange…
Julius Caesar, Gallic War
-
…disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat…
Julius Caesar, Gallic War
-
…signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures…
Julius Caesar, Gallic War
-
…exercitus. Postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt pila omittunt, gladiis res geritur. Veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare, illi haud timidi resistunt maxuma vi…
Sallust, Catilina
-
…et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. ; Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. ; Volusenus, tribunus militum ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…pars militum domum discedit ; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum iis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur, qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea duxerat. at Caesar milites Attianos…
Julius Caesar, Civil War
-
…, ex fraude, fallaciis, mendaciis constare totus videtur qui idcirco capite et superciliis semper est rasis ne ullum pilum viri boni habere dicatur ; cuius personam praeclare Roscius in scaena tractare consuevit, neque tamen pro beneficio ei par…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
PILUM[HASTA]
(1) (ὑσσός). The javelin of the Roman legionaries (about six feet long), which was hurled at the enemy's ranks at the beginning of the engagement, before proceeding to the use of the sword. It consisted of a wooden shaft three feet long, easily grasped in the hand, and an iron head of the same length, culminating in a barbed point, and provided with a socket to which the shaft was attached by iron rivets. Marius had the heads constructed of soft, weak iron, the point only being steeled. In this way, if the point stuck in the shield of an enemy, the iron was bent by the weight of the shaft, rendering the weapon useless and difficult to draw out, while it made the shield unmanageable so long as it remained in it (Plut. Mar. 25). When well thrown, the pilum would penetrate both shield and armour.
(2) (κόπανον). A large instrument for braying substances in a mortar (pila). It was held in both hands, and was much heavier as well as longer than the pistillum. See pīla.