procuratio
procuratio, a caring for, charge, superintendence, administration, management, procuration
prōcūrātĭo, ōnis, f. [procuro].
- In gen.
- 1 A caring for, taking care of, having the charge of a thing; a charge, superintendence, administration, management, procuration (class.): dum me rei publicae non solum cura, sed quaedam etiam procuratio multis officiis implicatum et constrictum tenebat, Cic. Ac. 1, 3, 11: dum necesse erat, unus omnia poterat: qui, postea quam magistratus creavit, sua cuique procuratio auctoritasque est restituta, id. Rosc. Am. 48, 139: procuratio templi, Varr. R. R. 1, 2, 2: mearum rerum existimationisque meae, Cic. Fam. 15, 13, 3: rerum humanarum, id. N. D. 1, 1, 3: ministerii, Liv. 4, 8: annonae, Cic. Att. 4, 1, 6: male gesta, Quint. 7, 4, 35.—In plur.: ad amplissimas procurationes promotus, charges, offices, Plin. Ep. 7, 31, 3.—
- 2 An effort, aim, seeking for any thing (post-class.): quia benignitas eum per sese ipsa delectet, sine ullā recipiendae gratiae procuratione, Gell. 17, 5, 4.—
- II In partic., of religious acts, an averting or expiating of an evil omen or crime by offering the proper sacrifices, an expiatory sacrifice, expiation (class.): cum terrae motus factus esset, ut sue plena procuratio fieret, Cic. Div. 1, 45, 101: prodigii, Liv. 7, 6: procurationes incesti, Tac. A. 12, 8.
prōcūrātio, ōnis, f. (procuro), die Besorgung, Verwaltung einer Sache, bes. im Auftrage od. aus Amtspflicht (s. Osenbr. Cic. Rosc. Am. 139. p. 159), I) eig.: A) im allg.: templi, Varro: rei publicae, Cic.: regni Numidiae, Sall.: speciosi ministerii, Liv.: annonae, Cic.: mearum rerum existimationisque meae, Cic. – B) insbes.: 1) die Amtsverrichtung-, das Amt eines kaiserl. Prokurators (s. prōcūrātorno. II, 3), die Prokuratur, pr. Narbonensis provinciae, Plin. ep.: pr. amplissima, Suet. u. Plin. ep.: Plur., praefecturae et procurationes, Tac. – 2) als t. t. der Religionssprache, eine religiöse Handlung zur Abwendung der üblen Vorbedeutung eines Unglückszeichens od. einer Unglückshandlung durch Opfer u. andere Sühnmittel, die Sühnung, prodigii, Liv.: portenti, Liv.: ut sue plena procuratio fieret, Cic. – Plur., expiationes et procurationes, Cic.: procurationes incesti, Reinigungsgebräuche von der Bl., Tac. – II) übtr., die Bemühung, recipiendae gratiae, Gell. 17, 5, 4.
praefata ‥ Dei famula Dunne constructum in praedicto agello monasterium ‥ filiae suae ‥ largita est ‥ cartulam conscripti agri, necnon et omnem monasterii ~onem, ‥ matri illius maritatae conservandam injunxit
~o,sciir
omnes munitiones, totamque justiciam et ~onem totius Normannie, et medietatem ducatus michi dimitte
procuratores constituimus, magistrum Alanum de Lenn, ‥ magistrum Thomam de Lichefeld, et Stephanum de Segrave ‥ ad controversias ‥ ita quod ‥ duo vel unus eorum ~onem istam nichilominus exequatur
dicti prior et conventus dictum manerium de Kingesham per ~onem et providenciam Dei ‥ non poterint adquirere(
nisi ‥ per ~onem suam et interventum nunciorum suorum ‥ nostre se coaptaverit voluntati
magis ex ~one aliorum quam ex proprio motu
Rogerius ‥ captus sit non ut episcopus, set ut regis serviens, qui et ~ones ejus administraret et solidatas acciperet
sed nec ~ones villarum aut jurisdictiones etiam seculares sub aliquibus principibus et secularibus viris, ut justitiarii eorum fiant, clericorum quisquam exercere presumat(
iterum alia decretalis prohibet ne quisquam clericorum exercere presumat ~ones villarum
~o. ‥ Willelmum de Melburn nostrum ‥ procuratorem ‥ et nuncium specialem facimus, constituimus, et ordinamus(
sic studiosorum ~one monachorum Manliensis cella surrexit
non multo post dux eundem per amicorum ~onem in amicitiam recepit
classis ejus Guillelmi patris sui classi multum dispar fuit, que non exercitus virtute sed proditorum ~one ad portum Portesmude applicuit
Hylarius ‥ ~one [cf. ] Saturnini Arelatensis episcopi ‥ pulsus in exilium: factione M. Par. Maj. I 165
cum Johannes Huwes de Cotesford inculpatus fuisset quod dominus Tehobaldus de Verdun inplacitari fecit homines domini ejusdem ‥ ad ~onem et abettum ejusdem Johannis, idem Johannes venit et verbo ad verbum negat
veritatem dicam ‥ nec ‥ celari permittam ‥ per alicujus abettum vel ~onem
non tenebatur per minas aut ~onem alicujus aliquid facere nisi quod ad officium suum [s ]pectavit
filii Walteri Blower ex ~one et abbetto dicti Walteri assueti sunt depredare garbas in autumpno de Adam Swan et aliis
Edwardus anno Domini DCCCCLXXV ‥ per sue noverce ~onem martirizatus est
diverse subornaciones et ~ones juratorum per predictum abbatem ad defraudandum ipsum R. de jure suo indies facte fuerint
ipse ‥ haud segniter jussa magistri complevit, et capsam in qua reliquie sanctorum apte conderentur ~one sua fabricavit, quam auro argentoque comiter ornavit
abbatem suum ‥ rogavit, ut prioratum Manlie alii commendaret, quatinus ipse ad aliarum ~onem rerum liberior procederet
metent eciam in autumpno per ij homines ad ~onem avene per diem integrum
magna per Angliam commocio facta est et amicorum ubique ~o diligens perquisita
hanc ‥ virtutem discretionis bifide tam ante episcopatum quam in episcopatu semper noscitur habuisse, nunc siquidem divine contemplationi, nunc pauperum totus deditus ~oni
edico omnibus meis prepositis, ut in meo proprio recte laborent, et me inde procurent, et deinde, quod eis nemo debet quicquam largiri in adjutorio mee ~onis, nisi ‥(
concessit ‥ ei abbas ~onem unius monachi in vita sua, et cum obierit vel cum monachus factus fuerit, concessit eandem ~onem uxori sue(
revertimini ‥ ad urbem proximam et invenietis ~onem copiosam
pallia ‥ et preciosas exuvias subtumulaverunt, et arcus, et pharetras, et plurimos bizanteos mortuorum ~oni adjecerunt
~onem unius diei, tam in cibo quam in potu
ultra viij s. vj d. annuatim solutos pro sinod’ et procurag’ per annum
sub ipso siquidem in brevi ~onum instaurantur promptuaria
sicut senescaldus in quotidianis [MS: cotidianis ] ~onibus hominum et equorum
qui regi et regalibus hospitia cum ~onibus splendidis exhibuisset
quibus archiepiscopus ~ones diurnas persolvit
juncta ‥ Haierico duci Normannorum, comiti Andegavorum, salvo jure meo, videlicet ~one et expedicione, acta egi, donata donavi, concessa concessi, duce vidente, volente, et concedente
excercitus et ~ones quas nobis debetis
quod quidem statutum maxime ad ~orem [sic ] fratrum Predicatorum dicti loci editum erat
item quod ‥ vicarius vel rector tenetur invenire unum capellanum ad celebrandum in ‥ capella diebus dominicis et festivis, ‥ quod non facit [manus secunda: allegat impotenciam propter exilitatem ~onis ]
quod quidam fratrum et coepiscoporum nostrorum ‥ graves in ~onibus subditis suis existunt(
quieta ‥ a cano, et conevetho, et ~onibus, et hospiciis, et omnibus aliis exactionibus, et sinodalibus, et auxiliis
concessimus ‥ predictis canonicis quod prebende sue sint inmunes a visitacione et ~one archidiaconi
verumptamen, racione visitacionis facte vel faciende, quia domicilium episcopi ita vicinum est ecclesie predicte, ~onem non exiget nec habebit, sed post visitacionem ad propria reddibit
solvant ~onem archidiaconi
prior ~ones visitationi debitas alternis vicibus reciperet
~ones quoque si quae hujusmodi visitacionis ratione debeantur
Otho cepit ab omnibus ecclesiis Anglie conventualibus, nomine ~onis, duas marcas argenti
~ones gravissimas
Walo legatus exegit ~ones per totam Angliam ab ecclesiis cathedralibus et domibus religiosis, pro singulis sc. ~onibus quinquaginta solidos
nos, Gifredus de Vezano, apostolice sedis nuncius, recepimus a priore et conventu Westmonasterii viginti unum solidos sterlingorum pro ~one nostra undecimi, duodecimi, et terciidecimi annorum more nostre in Anglia
Otto legatus, domini pape diaconus, ‥ exigebat novas ~ones
recepta ~onum dominorum cardinalium in universo l li., xj s. xj d.(
prōcūrātĭō, (11) ōnis, f. (procuro), ¶ 1 action dʼadministrer, de régir, administration, direction gestion : Cic. Ac. 1, 11 ; Fam. 15, 3, 3 ; annonæ Cic. Att. 4, 1, 6, charge de lʼapprovisionnement en blé ¶ 2 soin, souci de : Gell. 17, 5, 4 ¶ 3 cérémonie expiatoire, expiation : Cic. Div. 1, 101 ; Liv. 7, 6 ; Tac. Ann. 12, 8.
- 1. verzorging, beheer, leiding, toezicht (van, over: gen.) [ministerii; templi; rei publicae; rerum humanarum];
- 2. (postklass.) ambt v.e. keizerlijke procurator, beheer v.d. keizerlijke financiën [provinciae];
- 3. (relig. t.t.) verzoening, het afweren van een ongunstig voorteken (door offers) [prodigii; portenti]; ➤ procurationes incesti (Tac.) reinigingsceremoniën bij incest.
Illo quippe die solennitatis et lætitiæ, omnibus rite peractis debet Canonicis Ecclesiæ Lemovicensis eam et talem Procurationem exhibere, quæ tantum deceat dominum et Ducem.Henricus Huntindonensis lib. 8. pag. 394 :
Præterire volens principes cæteros largitione munerum et splendore Procurationum, cum proprii reditus ad hoc non sufficere possent, a suis summo studio carpebat unde egestatem suam nimietate prædicta comparatam complere posset.
Hæc tali conditione eidem monasterio dedi, ut singulis annis inde fiat Procuratio solemnis in refectorio fratribus ibidem Deo servientibus in die sancto Ascensionis dominicæ.Chartular. S. Vincentii Cenoman. fol. 88 :
H. le Forsené tres Procurationes, videlicet decem roisolas et duos panes et duas justas vini, quas ter per annum in domo de Tuffé percipere solebat, etc.Ibid. fol. 51. ubi de eadem re, legitur
charitatesloco
procurationes.
In festivitatibus omnium Apostolorum et aliorum SS. novem lectionum donent illis pulchram et bonam carnem, et si evenerint in sexta feria, dent illis pisces bonos, si potuerint inveniri ; si autem inventi non fuerint, dent illis alias bonas Procurationes, quæ tantumdem valeant.Sed præsertim
procurationesinterdum in summam aliquam pecuniariam convertebantur.
Gistesvulgo appellabant nostri, uti in hac voce docuimus. Statutum S. Ludovici pro Baillivis, apud Nangium :
Gista etiam vel Procurationes in domibus Religiosorum... non recipiant.Charta ann. 1235. in Hist. Ducum Burgundiæ pag. 73 :
Neque in Procurationibus, quæ Gallice Giste nominantur, tenentur me in aliquo procurare.
Procuratio consuetudinaria, in Charta Agnetis Comitissæ Pictavensis ann. 1048. pro Ecclesia Angeriacensi. Sugerius de Administrat. sua cap. 15 :
Qui etiam in hac terra intolerabiles et pene consumptivas consuetudines habebat, videlicet tres in anno Procurationes, unam de collata rusticorum sufficientem tam sibi quam suis amministrantibus, duas de propriis redditibus S. Dionysii, qua calamitate terra penitus consumebatur.Tabularium Vindocinense fol. 250 :
Eadem Aalet uxor defuncti Hugonis reclamavit Procurationem, quam ut asserebat, ex paterno dono sibi vendicabat. At Prior noluit eam procurare, dicens nec patrem suum nec ipsam aliquam Procurationem vel consuetudinem in illa domo habuisse. Illa autem quadam die absente Priore, venit ad domum cum suis, et per violentiam occisis gallinis et caponibus, et ablatis clavibus panis et vini comedit etCharta Henrici Abbat. S. Dionysii ann. 1207. in Tabulario Parisiensis Eccl. Puteano :bibit, etc.
In eadem autem Ecclesia B. Mariæ de Argentolio Episcopus prædictus et successores sui habebunt in perpetuum duas Procurationes singulis annis ; unam scilicet sine taxatione, sicut solet haberi, et aliam quæ non poterit excedere summam centum solidorum.Vetus Inquesta ann. 1224. in Tabul. Maurigniacensi :
Et confessus in jure Abbas Maurigniac. quod recepit pluries Episcopum Carnotensem in domo sua, et solvit expensas ejus, et credit, quod quando receptus fuit, servientes ejus habuerunt ea, quæ de consuetudine solent habere, quando Episcopus alibi recipit Procurationem, videlicet nummos pro crocea, pro garcionibus, pro feodo quoque, et alia, quæ appellantur Feodalia. Sed non credebat, quod hæc omnia soluta fuissent ex debito, sed tantum ex gratia.Agunt præterea de ejusmodi procurationibus, Robertus de Monte ann. 1180. Innocentius III. PP. lib. 14. Epist. 123. 126. Thomas Archidiac. in Hist. Salonit. cap. 17. Matth. Paris pag. 371. 540. Veteres Chartæ apud Hemereum in Augusta Viromand. pag. 166. 236. 249. Louvetum in Hist. Bellovac. pag. 393. 394. Roverium in Reomao pag. 276. Gallandum de Franco alodio pag. 75. Chiffletium in Beatrice pag. 41. in Hist. Episcopor. Lodovensium pag. 104. in Histor. Episcoporum Cadurcens. num. 102. 138. 186. in Bibl. Cluniac. pag. 1442.
procurationesabsque carnibus. Charta ann. 1205. in Tabular. Eccl. Cathed. Massil. :
Præpositus, Canonici et Clerici, qui fuerint de corpore sedis Massiliæ, si venerint ad domum Monialium S. Pontii(Ordinis Cisterciensis erant) ibi semper Procurationes sibi et bestiis juxta possibilitatem domus honeste habebunt, sine carnibus tamen.
..... Querelam accepimus, quod cum olim Archidiaconus Richmondiæ parochiam suam visitationis gratia circumiret, cum centum equis minus tribus, viginti canibus et uno, tribus avibus venatoriis ad quandam Ecclesiam prædictorum Canonicorum accedens, tantum domum istam sumptu immoderato gravarit, quod hora brevi dicitur consumpsisse quod toti familiæ longo tempore suffecisset. Nos igitur.... inhibentes ne quis vestrum de cætero, cum parochiam suam visitet, in Procurationum exaltatione seu modiis aliis, præterquam Lateranensis Concilii Statuta permittunt, Ecclesias seu Clericos vel servientes prædictorum Canonicorum gravare præsumat.Ad ejusmodi procurationes spectant hæc Stephani Tornacensis Epist. 190 :
De Procurationibus agitur corporum, non de salute animarum ; de numero quadrupedum et hominum, non de merito virtutum, aut victoria vitiorum.Vide Innocentium III. PP. lib. 1. Epist. pag. 84. et 105. edit. Venetæ, Leges Alphonsi IX. Regis Castellæ
Prohibemus quod nulli capellani, vel clerici, vel laici nobis vel archidiaconis, vel archipresbyteris nostris visitantibus,.... in Procurationum refectione remaneant.
Procurationesquæ Episcopis ratione visitationis debebantur, interdum, ut et illæ quæ dominis exhibebantur a vassallis suis in summam pecuniariam conversæ sunt, quæ ipsis etiam non visitantibus erat persolvenda. Charta ann. 1248. apud Miræum tom. 2. pag. 1229. col. 1 :
Notum facimus universis, quod cum inter venerabilem patrem W. Episcopum Tornacensem ex una parte, et nosId tamen abusive factum, nullasque(abbatem et conventum S. Bertini) ex altera, super visitatione et Procuratione ratione visitationis, quam idem Episcopus petebat, etc. Inprimis ordinavimus quod... ab abbate et conventu habeat(Episcopus) unam gistam, et quia raro contigit quod Episcopi Tornacenses ad partes illas accedant, ordinamus quod in quocumque anno dictus Episcopus non receperit dictam gistam in monasterio supradicto, solvant ei dicti abbates(abbas) et conventus pro gista illa Tornacensi, quatuor libras Flandrenses.
procurationesin numerata pecunia Episcopis deberi, nisi ex speciali aliquo jure ab Episcopali distincto ipsis competeret, non obscure docet Nicolaus IV. PP. in Bulla ann. 1289. ex Cod. MS. Sangerman. :
De illis autem Procurationibus, si quæ fuerint, quas Prælati in pecunia numerata jure aliquo forsitan speciali rite percipiant, decimam præstare tenentur. Prælatus autem qui Procurationem, si qua fuerit, quam sine visitatione potuit similiter speciali forte jure percipere in pecunia numerata, etc.Vide Mansio, pag. 237. col. 1.
procurationesob peractas ab ipsis Ecclesiarum dedicationes : unde colligi potest nomine
procurationisquodvis tributum Episcopis debitum aliquando significari. Charta ann. 1273. apud Kennet. Antiquit. Ambrosden. pag. 515 :
Notum sit nos(Episc. Clonen.) ecclesiam de Elsefed.... dedicasse, et recepisse a procuratore rectoris dictæ ecclesiæ duas marcas nomine Procurationis, ratione dedicationis ecclesiæ.
Omni autem anno quo Ecclesia nostra domino Papæ in has partes venienti Procurationem, vel aliquid pro procuratione daret, etc.
Nostre saint pere.... a envoyé collecteurs et commissaires par les provinces et dioceses de nosdiz royaumeet Daulphiné, lesquelx pour et ou nom de lui ou de sa chambre, veulent contraindre .... les personnes d'église, tant prélaz comme autres,... à paier très-grans et excessives sommes de deniers... pour les restes de Procurations et dixiesmes, qu'il demande pour le temps dessusdit.
procurationisnomine apud Anglos exactum tributum pro Romano Pontifice. Computus ann. 1425. apud Kennett. Antiq. Ambrosden. pag. 573 :
In solutis pro Procuratione domini Papæ, et acquietaret, hoc annovii. sol.ii. den.
procurationes. Exstat in Tabul. S. Germani Prat. Charta B. Archiepiscopi Cusentini ann. 1263. qua decernit quasdam villas et grangias ejusdem Monasterii
nullas consuevisse hactenus legatis seu nuntiis Apostolicæ sedis Procurationes exhiberi. Vide Gul. Prynneum in Libertat. Angl. tom. 2. pag. 559. et Historicos Anglicos, apud quos ejusmodi
procurationumcrebra est mentio.
Quicquid de Procurationibus mortuorum capellanus habere poterit, medietatem priori bona fide consignabit.Vide Mortuarium 1. et Procursus 5.
Brusseltom. 1. pag. 75 :
Ipsi quoque in dominorum tandiu vivant Procuratione, quandiu in inceptam vadant expeditionem.Epist. Gaufridi de Meduana tom. 2. Spicil. Acher. pag. 508 :
Ea vero quæ monachi in equis et Procuratione sua mittent usque ad nativitatem Domini, redditurus sum.Charta ann. 1398. in Tabul. B. M. de Bono-nuntio Rotomag. :
Item quod ratione Procurationis sibi persolvendæ ibi accesserit, evidenter colligitur ex sequentibus, etc.Vide in Procurare.
Metloch, in archiep. Trevirensi, in Hœfer. Diario Diplomat. tom. 2. pag. 123 :
Ex nostra autem Procuratione idem cum 3. den. debet venire de Wich ad Tinkaracha.Mox :
Ex nostra etiam Procuratione, quando opus fuerit, deportabitur furca et desuper dependens lignum ad puteum salis in Wich. i.e. nostro impendio, nobis sumptus erogantibus.
Monachi de monasterio... Suarzhaha nuncupato, et Chuonradus comes, cui ipsius monasterii procurationem extrinsecus muniendam commisimus, nostram adiere celsitudinem, etc.i. e. quem monasterii advocatum instituimus.
Otterbournepag. 54 :
Edwardus anno Domini 975.... per suæ novercæ Procurationem martirizatus est.Rursum pag. 132 :
Scoti ad instigationem et Procurationem Regis Francorum, fines proprios et limites excedendo, etc.Vide Procuramentum et Procurare 5.
Codices hi ambo quia continuatim et tamen morosius scripti sunt per annos ferme 1111. in omni sua Procuratione, hoc est scriptura, illuminatione,ligatura, uno eodemque anno perfecti sunt ambo.
procuratoris. Stat. synod. Guill.
Dupratepisc. Claromont. ann. 1537 :
Aliquod seculare officium non exerceantVide Procurare 3.(sacerdotes) videlicet receptam laicorum, officium bajulatus, judicaturæ aut Procurationis in foro seculari.
prōcūrātiō ōnis, f
- procuro, a caring for, charge, superintendence, administration, management, procuration: rei p.: sua cuique procuratio est restituta: rerum humanarum: ministerii, L.— An expiatory sacrifice, expiation: ut sue plenā procuratio fieret: prodigii, L.
-
…, quos haberent, dimittere et de controversiis iure apud se potius quam inter se armis disceptare. Erat in procuratione regni propter aetatem pueri nutricius eius, eunuchus nomine Pothinus. is primum inter suos queri atque indignari coepit regem…
Julius Caesar, Civil War
-
…locum consecrata est. atque etiam scriptum a multis est, cum terrae motus factus esset, ut sue plena procuratio fieret, vocem ab aede Iunonis ex arce extitisse ; quocirca Iunonem illam appellatam Monetam. haec igitur et a…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…maria atque terrae motu quodam novo contremiscunt et inusitato aliquid sono incredibilique praedicunt. in quo constituendae nobis quidem sunt procurationes et obsecratio, quem ad modum monemur. sed faciles sunt preces apud eos qui ultro nobis viam salutis ostendunt…
Cicero, de Haruspicum Responso
-
…honos, propterea quod, qui convenienter naturae victurus sit, ei proficiscendum est ab omni mundo atque ab eius procuratione. nec vero potest quisquam de bonis et malis vere iudicare nisi omni cognita ratione naturae et vitae etiam deorum…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…corpus rei publicae curent, ne, dum partem aliquam tuentur, reliquas deserant. Ut enim tutela, sic procuratio rei publicae ad eorum utilitatem, qui commissi sunt, non ad eorum, quibus commissa est, gerenda est…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…necesse erat resque ipsa cogebat, unus omnia poterat ; qui postea quam magistratus creavit legesque constituit, sua cuique procuratio auctoritasque est restituta. quam si retinere volunt ei qui reciperarunt in perpetuum poterunt obtinere ; sin has caedis et…
Cicero, pro S. Roscio Amerino
-
…auctor ac senator bonus ob eam ipsam causam orator est aut hic disertus atque eloquens, si est idem in procuratione civitatis egregius, illam scientiam dicendi copia est consecutus multum inter se distant istae facultates longeque sunt diversae atque seiunctae…
Cicero, de Oratore
-
…omnibus aliis praeteritum excogitavit ecqua res apud civitates Siculas expetitur, in qua aut honos aliquis sit aut potestas aut procuratio, quin eam rem tu ad tuum quaestum nundinationemque hominum traduxeris Dicta sunt priore actione et privatim et publice testimonia…
Cicero, in Verrem
-
…Romani appellati sunt, cum dignitate maxima et religione Iovi, Iunoni, Minervaeque esse faciundos, mihi sacrarum aedium procurationem, mihi totam urbem tuendam esse commissam ; ob earum rerum laborem et sollicitudinem fructus illos datos, antiquiorem in…
Cicero, in Verrem
-
…solum verum etiam impie faciat si deos esse neget. nec sane multum interest utrum id neget an eos omni procuratione atque actione privet ; mihi enim qui nihil agit esse omnino non videtur. esse igitur deos ita perspicuum est…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum