punctum

punctum, i, n., v. pungo, P. a.

pūnctum, ī, n. (pungo), das Gestochene, der Stich, griech. στιγμή, I) als vollbrachte Handlung, fimum acus aereae punctis tolli iubent, durch das Anstechen mit einer eh. N., Plin.: oculos suffusos capra iunci puncto sanguine exonerat, Plin.: punctum parvae volucris (einer Mücke) morte ulcisci, Phaedr.: ictus crabronum haud temere sine febri est; auctores sunt ter novenis punctis hominem interfici, Plin. – v. der Brandmarkung, frontem convulnerandam praebere punctis (zum Brandmarken) et notas suas (Brandmale, στίγματα) ridere, Plin. pan. – v. der schmerzhaften Empfindung, circa loca aliqua quasi puncta sentiuntur, Cels. – II) als bewirkte Sache, A) als eingestochene Öffnung, der Stich, das kleine Loch, a) übh.: p. angustissimum, Vitr.: puncta lasciva quae terebrantur acu, Mart. – b) als t. t. der Wasserbauk., die in eine Röhre gemachte Öffnung u. meton. die Menge Wasser, die durch diese Öffnung abfließt, ein Stich Wasser, Frontin. aqu. 25 u. 115: is, qui appellabatur a punctis, der Stecher, Frontin. aqu. 115. – B) als eingestochenes Zeichen = der mit dem Schreibgriffel in die Wachstafel eingestochene, mit dem Meißel in Stein eingegrabene u. übtr. übh. der geschriebene, gemalte Punkt, 1) eig.: a) als Schriftzeichen, Auson. epigr. 35, 1; 145, 5. – und als Satzzeichen, Diom. 437. – meton., ein Punkt = kleiner Abschnitt, einzelner Absatz der Rede, minutis interrogatiunculis quasi punctis, Cic.: puncta argumentorum, Cic.: monosyllaba quasi quaedam puncta sermonum, Auson. – b) als Malerzeichen, der Punkt, Tüpfel, ova punctis distincta, Plin.: gemma sanguineis punctis, Plin. – c) als Würfelzeichen, das Auge, der Point, quadringenis in punctum sestertiis aleam lusit, Suet. Ner. 30, 3: per singula puncta, Auson. prof. 2, 29. p. 56 Schenkl. – d) als Merkzeichen: α) in den Komitien, der Punkt, der unter dem Namen eines jeden Kandidaten, so oft sein Name bei der Absonderung der Stimmen auf den Stimmtäfelchen vorkam, auf einer Wachstafel gemacht wurde, auf der die Namen der Kandidaten verzeichnet waren, u. meton. = die beifällige Stimme, -Wahlstimme, quot in ea tribu puncta tuleris, Cic.: quantum hae quaestiones in senatu habitae punctorum nobis detraxerint, Cic.; u. dav. übtr. vom Beifall übh., discedo Alcaeus puncto illius, Hor.: omne tulit punctum, qui miscuit utile dulci, der hat allgemeinen Beifall, Hor. Vgl. Schmid Hor. ep. 2, 2, 99. – β) am Wagebalken der einschaligen Wage (statera), an dem die einzelnen Gewichtmaße und Verhältnisse durch Punkte angedeutet sind, diluis helleborum, certo compescere puncto nescius examen? ohne das Zünglein am rechten Punkt einhalten zu können (= ohne richtig wägen zu können), Pers. 5, 100. – 2) übtr., der mathematische Punkt, als kleinste, unteilbare Größe, Cic. Acad. 2, 116. – u. dav. übtr.: a) hyperbol., nur ein Pünktchen = ein sehr kleiner Raum, quasi p. terrae, Cic.: punctum est istud, in quo regna disponitis, Sen. – u. = ein winzig Stückchen, adamas, p. lapidis, Manil. – u. übh. das denkbar Kleinste, quae geras, quae gesseris, ad usque puncti tenuis instar quaerere, bis aufs kleinste Tüpfelchen, Auson. lud. sept. sap. 3 (Chilon), 13. p. 108 Schenkl. – b) der kleinste Zeitteil, der Augenblick, das Nu, temporis puncto, Caes.: puncto temporis eodem, Cic.: ad punctum temporis, in einem Augenblicke, Cic.: puncto mobilis horae, Hor.: in puncto horae, Hieron. epist. 69, 9: im Plur., omnibus minimis temporum punctis, Cic. – absol., punctum est quod vivimus et adhuc puncto minus, Sen. ep. 49, 3: puncto, Apul.: puncto exiguo, puncto brevissimo, Apul.: in puncti spatio, Arnob.: vel punctum gaudere vitiosum est, Lact. – später von momentum als noch kleinerer Zeitabschnitt geschieden, quod momentum (Minute), quod immo temporis punctum (Sekunde) aut beneficio sterile aut vacuum laude? Plin. pan. 56, 2. – ➳ Spät. Nbf. pūnctus, ī, m., Gromat. vet. 360, 29 u. 374, 11 13. Boëth. inst. arithm. 2, 30. Isid. orig. 1, 19, 3; 3, 12. no. 1 u. 6.

punctum [CL], 1 punctus [CL as 4th decl.], ~a 1 small dot; b (in orthography as a diacritic sign); c (in punctuation). limniscus ‥ virgula inter duos ~os Osb. Glouc. Deriv. 318; ubi ~us super obelum ponitur, dubitatur utrum tolli debeat vel apponi S. Langton Chron. 67; ubi invenerunt aliquid materie sue congruum, illud ~o signaverunt Gros. Hexaem. proem. 63.  b non est diphthongus propter quod duo ~a scribuntur super iota Bacon Gram. Gk. 64; vav ‥ habet V vocalem non solum per tria ~a set per unum in ventre Id. Gram. Heb. 203.  c per cola distinguant proprios et commata sensus, / et punctos ponant ordine quosque suo Alcuin Carm. 94. 8; 799 ~orum ‥ distinctiones vel subdistinctiones licet ornatum faciant pulcherrimum in sententiis Id. Ep. 172; ~us ‥ elevatus debet fieri quando non est suspensio absoluta sed sententia imperfecta, que immediate perficitur per id quod sequitur Bacon Tert. 250; non debet cuilibet verbo ~us imponi; cum id nulla racione valeat, ut dicitur, hoc, est, enim, corpus, meum, sed totum simul proferat Miss. Ebor. II 223. 2 (mus.): a (written) note. b (~um divisionis or ellipt.) point that marks a break in a liturgical text. c point that marks a change of mode. d point that marks imperfection. e (~um perfectionis) point that marks perfection or imperfection. a figura descendendo dicitur esse illa quando secundus ~us ligature inferior est primo Garl. Mus. Mens. 2. 22; duo ~a ‥ pro longa ‥ ponuntur Mens. & Disc. (Anon. IV) 87 (v. florare 3); velox vero vocatur brevis, que prius dicitur ~us: figura sc. quadrata Odington 127; quandocumque ~us quadratus vel nota quadrata, quod idem est, tractum habet a parte dextra descendentem, longa vocatur Haudlo 82; quandocumque ~us vel nota formatur ad modum losonge sive ad modum grani ordacei, semibrevis dicitur Hauboys 254; hujus distinccionis novem forme: rectangulus, equilaterum, caudatum, ~us, situs, dexterum, sinistrum, sursum, deorsum Mus. Mens. (Anon. VI) 399; nullus ante alium incipere aut ~um tenere presumat Ord. Ebor. I 3.  b in illis ‥ versibus qui plures habent ~us, fiat prima punctuatio secundum tonum cum pausacione predicta; residuum ‥ versus dicatur plane G. S. Alb. II 420.  c cum ‥ modus unus se habet in perfeccione una, vel pluribus, et ipsum sequatur modus alius, demum inter modos illos divisionis ~us addatur, ut melius noscatur mixtura modorum Haudlo 176; ~us divisionis ‥ aut dividit modum a modo aut perfecciones Hauboys 196.  d ~us divisionis dividit longas imperficiendo maximas, semibreves imperficiendo breves Hothby Cant. Fig. Fa 28–9; ~us divisionis ponitur inter duas semibreves ad imperficiendum breves Ib. Ve 44.  e ~us perfeccionis postpositus proximam perficit notam precedentem Hauboys 196; quando ~us perfeccionis stat juxta maximam valet longam, juxta longam valet brevem Hothby Cant. Fig. Ve 43. 3 something minimal in extent, something that has position but not extent, point: a (arith. & geom. w. ref. to atom, extremity of line, or intersection of lines); b (astr., w. aequinoctialis) equinoctial point (i. e point on the ecliptic where sun is at autumnal or vernal equinox or point at which celestial equator and ecliptic intersect); c (transf. w. ref. to origin of lineage). a locus medius simplex atque indivisibilis localis ~us est Adel. QN 48; de ~o et linea, de angulo acuto vel obtuso Gir. GE II 37; indivisibile corporale, quod est ~us vel atomus Bacon Tert. 170; etiam ~us situm habet et linea et superficies Ib. 173; ~us dicitur tribus modis: uno modo ~us mathematicus, et ille est omnino indivisibilis; ‥ alio modo est ~us naturalis, ‥ et iste ~us est principium et origo continuitatis totius corporis; ‥ tertio modo dicitur sensibilis, et hoc modo terra est ~us respectu firmamenti Rob. Angl. (II) 145; cum spera tangit planum secundum ~um quod est indivisibile Kilwardby Temp. 83; si ‥ huic unitati accidentali superadjiciamus posicionem, habebimus primum principium quantitatis continue, sc. ~um Siccav. PN 97; sic ‥ se habet nunc [sc. presens tempus] ad tempus sicut ~um ad lineam T. Sutton Gen. & Corrupt. 197; aliquod ~um est quod est tantum principium linee, aliquod autem est quod est tantum finis Ib..  b ver dum pertransit zodiacum ab equinoctiali ~o Gros. Hexaem. V 12 p. 172; ~us equinoxialis Wycl. Log. III 39.  c variarum gentium originalem a ~o lineam ducere Gir. TH intr. p. 7. 4 (as division of time): a (equivalent to 1/4 of an hour); b (1/5 of an hour); c (1/1080 of an hour); d (unspec.). a recipit ‥ hora iv punctos Bede TR 33 (ed. CCSL p. 276); 797 viginti et quattuor horae diem integrum perficiunt; quattuor ‥ ~i horam faciunt Alcuin Ep. 126; ~um vero temporis spatium duobus minutis et dimidio metitur. hora etenim iiij ~is contenta est, xxiiij diei Adel. Alch. 17–18.  b ~us ‥ quinta pars est horae Byrht. HR 56; ~um dicitur quinta pars hore et dicitur a puncto horologii eo quod hore in horologiis per v puncta solent distingui Bacon VI 88.  c mensis lunaris ‥ est xxix dies, xij hore, dccxcvii ~a; ~um ‥ est species mirabilis fraccionis, sc. mlxxx pars hore, quod est iij secunda et xx tercia Bradw. CD 469E.  d 798 hoc est hora undecima noctis trigesimae primae et secundo ~o. et tertio ~o undecimae horae ejusdem noctis intrat in Taurum [sc. sol] Alcuin Ep. 148 p. 238; ignis non per spacia horarum, neque quidem per ~os hore permansit (Declanus 35) VSH II 56; fit ‥ dies ex horis xxiiij, hore ex momentis ‥, momenta ex ~is, ~us ex atomis BNB III 300. 5 (astr., as division of the zodiac): a (equivalent to three degrees); b (1/12 of a degree); c (1/60 of a degree); d (unspec.). a recipit ‥ hora ‥ in quibusdam lunae computis v punctos Bede TR 3 (ed. CCSL p. 276); singula ‥ signa decem ~os habent, id est duas horas ‥, quinque enim puncti horam faciunt. ‥ duos ‥ ~os sex partes intellige, id est quantum sol in zodiaco sex diebus conficit itineris; ~us siquidem habet tres partes Ib. 17 (ed. CCSL pp. 337–8).  b mathematici ‥ zodaicum circulum ‥ in xii signa, signa singula in partes xxx, partes ‥ singulas in ~os xii, ~os singulos in momenta xl ‥ distribuunt Bede TR 3 p. 183.  c [Petrus Anphus] zodiacum totum ‥ in xij signa, unumquodque signum in xxx gradus, unumquenque gradum in lx ~os, unumquenque ~um in lx minutias ‥ dividebat Walcher Drac. 88.  d signa [zodiaci] per gradus et ~a dividunt J. Sal. Pol. 440B. 6 minimal portion of time, moment (also w. temporis or sim.). b (ad ~um or in ~o) in a moment, all of a sudden. c (~is) at times. sed puncto citius laxantur lora lacertis / omnipotente Deo restes solvente nefandos Aldh. VirgV 1193; plurimi scriptores indifferenter brevissimum illud tempus ‥ quod in ictu pungentis transcurrit ‥ nunc momentum, nunc ~um, nunc atomum vocant Bede TR 3; per singula puncta dierum, / nocte dieque simul tandem mora non erat ulla Wulf. Swith. II 235; ~um temporis, i. e. praesens tempus Anselm (Incarn. B) II 34; fatali ~o instante W. Malm. GP II 82.  b in puncto [gl.: in momento, on beorhthwile] temporis ‥ vinculorum ligamina ‥ enodantur Aldh. VirgP 35; spero, licet flabris, gelidisve absumar in undis / obvius in puncto Christo veniente resurgam Bede CuthbV 715; in ignem eternum in ~o mittendi V. Har. 13 f. 17b; in brevi ~o temporali Ord. Vit. III 5 p. 92; suas sirotecas ad pedes regis proiciendo, ac in ~u temporis tanquam nix undique in loco volabant cirothece ceterorum Favent 16; 1425 tandem condescendebant, sed nondum ad ~um ‥ et tandem prelati ‥ regni medietatem unius integre decime ‥ concesserunt Reg. Cant. III 112.  c ~is, stundum GlP 758. 7 critical moment (in phr. ad ~um, in ~o & gen. or esse) at the point of, on the point of, about to. semper ‥ ad ~um sententie sue ‥ se retrahebant Gir. Invect. I 13 p. 128; cum [semen] pervenerit ad ~um exitus, anum teneat elevatum M. Scot Phys. 7; s1330 comites et barones ‥ in ~u magne dissensionis fuerunt Avesb. f. 78b; 1375 aula fuit fere in ~o decadendi KR Ac 458/11 m. 1; considerarunt regnum fore in ~u perdicionis Favent 8; 1404 jurando quod ‥ ordinacio est in ~u cotidie esse fracta BB Wint. 4; s1455 videns ‥ se stare in ~o utlegacionis, si perseveraret in proposito sui erroris Reg. Whet. I 202. 8 point, place, position.  b (on chessboard) square. c (fig.). centrum, ~us Osb. Glouc. Deriv. 144; a ~o quo ‥ iter arripuimus, tanquam in circino circuendo, ad ~um denuo jam reversi Gir. IK II 13; victoriarum scripta, utpote nichiteria [sc. νικητήρια], ~is publicis ‥ non inlaudabiliter committuntur Neckam Ut. 105; quod terra sit tamquam centrum et ~us respectu firmamenti Sacrob. Sph. 84; ibi est medius ~us inter orientem ‥ et occidentem. ‥ necessario occidit sol existentibus in ~o orientali et oritur existentibus in ~o occidentali Fishacre Quaest. 55; pupilla est medius ~us oculi ubi est vis videndi SB 38.  b mundus iste ‥ quoddam schacharium est, cujus unus ~us albus est et alter niger J. Waleys Schak. 463; alfini oblique currunt et capiunt tria ~a pertranseundo Ib. 464.  c gradum attingere poteritis alciorem, Domino tribuente, qui vobis concedat ad ~um scandere peroptatum Dictamen 347. 9 item, particular, article, point.  b (de or in ~o in ~um) point by point, in every detail. contra certos ~os super hiis ordinatos MGL II 417; solucio istius ~i expedita est libro quarto Wycl. Ver. II 76; respondere ad ‥ quemlibet ~um istius Wyche Ep. 539; 1420 specialiter cum nec per ~um carte hoc sibi concessum fuisset ‥ per ~um carte, sibi et eorum monasterio a tempore fundacionis dicti monasterii concessae (Lit. Regis Franciae) Foed. X 21; 1439 concordaverunt et concluserunt ‥ certos ~os et articulos quos vobis sub magno sigillo in forma patenti mittimus quod ~os et articulos predictos ‥ teneri et observari faciant Cl 290 m. 21d.; 1552 super singulis ~is et partibus praesentis statuti fiant diligentes inquisitiones Conc. Scot. II 139.  b c1213 qualiter et quam lubrice de ~o in ~um erga nos in possessionem vicarie illius inducendos actum fuit Gir. Ep. 7 p. 250; 1305 habeant cartam ‥ in ~o ad ~um Med. Bor. Snowd. 40; 1446 de ~o in ~um (v. de 3c). 10 point, sharp end of weapon or tool. 1172 ad ~os et heltos (v. heltus); 12‥ quod nullus ‥ presumat infra limina gilde nostre cultellum cum ~o portare Gild Merch. I 229; 1301 usus ‥ cultellorum cum ~is ‥ sit ‥ interdictus Reg. Cant. II 860; 1362 portant cultellos cum pugtibus acutis contra defencionem majoris CourtR Winchester; 1392 concessimus majori dicte ville ‥ quod ipsi ‥ quendam gladium, ~u erecto, coram eis portatum habere possint Foed. VII 713; 1396 gladium ‥ portari facere possint coram eis puunctu [v. l. punctu] erecto Mem. York I 160; 1429 nullus ‥ grithmannus ‥ super se portabit ‥ dagarum, nisi cum confractis ~is Doc. Bev. 20; gladium ‥ pendentem in aere sursum, cum ~o demisso versus terram Reg. Whet. I 385. 11 tip, point.  b (on backgammon board) point. c (transf., w. ref. to four pleas of the Crown in Scotland, i.~e. robbery, rape, murder, and arson). ipsa ‥ parvulam ~am de clavis Domini acquisivit, quam cum alio ferro inserere jussit et inde crucem preparare Chr. Abingd. II 269; cujus nasus fuerit longus et extensus habens ~am deorsum declinatam M. Scot Phys. 65; cujus nasus fuerit valde acutus in ~a ‥ grossum et subtilem significat Ib.; 1384 ipsum ‥ ~um cujusdam sotularis comedere per minas mortis compulisse voluerunt, necnon lanam ejusdem ~i in os predicti Johannis cum cultellis horribiliter imposuerunt Pat 317 m. 11d.; crux florida nodulata ‥ vocatur sic quia habet flores in finibus suis et in quolibet ~o cujusque floris habet unum nodum sive fibulam Bad. Aur. 126; ~o ‥ scuti ‥ elevato superius et armis transversis quasi diceret ‘consummatum est’ W. Say Lib. Reg. Cap. 114.  b si illa ~a non sunt occupata per aliquem de suis propriis nec nodata per adversarium Ludus Angl. 162.  c 1372 ipse et heredes sui ‥ comitatum ‥ teneant ‥ cum placitis quatuor ~orum corone nostre RMS Scot 400; unacum quatuor ~is ad coronam regiam spectantibus ‥ viz. raptu, rapina, murthir, et incendio, quos quatuor ~us ‥ rex ‥ sibi ‥ reservavit Reg. Paisley 73. 12 tagged lace or tie. 1241 liberate ‥ Mabil de Sancto Cadmundo xv marcas pro quodam offeretorio paruris, stola, phanum, amicto, lambell’, et puctis emptis ab ea ad opus nostrum Liberate 15 m. 11; 1345 pro ‥ factura ij corsettorum pro rege ‥ botonatorum cum laqueis ‥ et ~ibus KR Ac 390/5; 1387 in xxvj cultellis datis noviciis et magistris eorum vij s. in bursis et ~is datis eisdem, ij s. Ac. Durh. 443; 1444 quod nullus de mistera predicta [de lethersellers] ‥ ~os seu leyneras nisi bene et sufficienter facte essent neque fibulas de corio ovino seu vitulino ‥ operaretur Pat 458 m. 6; 1482 in precio unius paris caligarum cum ~is, iii s. ij d. DC S. Paul. p. 43a; pro iij lib. fili albi ij s. et pro iij grosis ~uum unius sortis xviij d. W. Worc. Itin. 266; 1530 pro ~is sericis ad idem canapeum et pro les threid cordes ad idem opus, iij s. iv d. Fabr. York 103. 13 feat of arms. 1409 sciatis quod suscepimus in salvum et securum conductum nostrum ‥ senescallum ‥ infra regnum nostrum Anglie, ad certa ~us et facta armorum inibi perficiendum Foed. VIII 570; 1442 pro certis ~is sive factis armorum (v. barrura b). 14 musical phrase. post primam clausulam notarum, quod alii nominant proprie ‥ ~um, et dicerent tunc: post primum ~um Mens. & Disc. (Anon. IV) 56; addant ‘sicut erat in principio’, et cetera cum pausa, ~o, et modo quo prius, excepto ~o finali, qui sic fiet fa mi re fa, et postea Kyrieleyson, Christeleyson, Kyrieleyson, ~o directaneo, ut est moris Cust. Cant. 425. 15 size (of clothing). 1260 de uno panno fiunt mantelle viij diversorum ~orum Ac. Beaulieu 216.

pūnctum, (11) ī, n. (pungo), ¶ 1 piqûre : Plin. 11, 100 ; 29, 131 || stigmate [au fer rouge] : Plin. Min. Pan. 35 ¶ 2 petit trou fait par une piqûre, piqûre : Mart. 11, 45, 6 ¶ 3 ouverture dans une conduite dʼeau, et la quantité dʼeau qui sʼen écoule : Frontin. Aqu. 25 ; 115 ¶ 4 point [signe de ponct.] : Diom. 437, 14 || petite tache : Plin. 10, 144 ¶ 5 petite coupure : minutis interrogatiunculis quasi punctis Cic. Par. 2, par de petits raisonnements coupés comme en tranches ¶ 6 point mathématique : Cic. Ac. 2, 116 ; [dʼoù] point, espace infime : Cic. Rep. 6, 16 ¶ 7 [en parl. du temps]: punctum temporis Cic. Phil. 8, 20, puncto horæ Sen. Frg. 83 Haase, pendant un instant ; puncto temporis eodem Cic. Sest. 53, au même instant ; nullo puncto temporis intermisso Cic. Nat. 1, 52, sans répit ; uno puncto temporis Cic. Fl. 60, dans le même instant ; ad punctum temporis Cic. Tusc. 1, 82, et puncto temporis Cæs. C. 2, 14, 4, en un clin dʼœil ; pl., Cic. Nat. 1, 67 || [abs^t ] : punctum est, quod vivimus Sen. Ep. 49, 3, cʼest un instant que la durée de notre vie ; puncto Apul. M. 2, 5, en un instant ¶ 8 vote, suffrage [m. à m., point mis à côté de chaque nom par les scrutateurs au dépouillement] : Cic. Planc. 53 ; Mur. 72 ; Tusc. 2, 62 ; omne tulit punctum qui... Hor. P. 343, il a enlevé tous les suffrages, celui qui... ¶ 9 point du fléau de la balance qui indique lʼéquilibre : certo puncto Pers. 5, 100, sur le point juste ¶ 10, point, coup de dés : Suet. Nero 30.

punctum , i. n. (pungo.)
刺一刀。點。保舉。骰點。水溝眼。瑕。— temporis 一時。一息。須臾。分。Omne tulit — qui miscuit utile dulci 以甘美調者即爲衆人所悦。

Suggest a Translation
See an image

punctum ī, n

• P. n. of pungo, a prick, puncture: volucris parvulae (i. e. muscae), Ph.—A point, mathematical point, C.—Since in the comitia a point upon the waxed tablet indicated the name voted for, an affirmative vote, vote, suffrage, ballot: quotin eā tribu puncta tuleris: Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci, i. e. has everybody's approval, H.—In space, a point: quasi punctum (terrae).—With temporis, the smallest portion of time, an instant, moment, point of time: Num temporis mihi punctum ad hanc rem est, T.: uno puncto temporis, at the same instant: nullo puncto temporis intermisso: animi discessus a corpore fit ad punctum temporis: temporis puncto Uticam relinquunt, Cs.—In discourse, a brief clause, short section.