rosa
rosa, a rose
- I Lit., Varr R. R. 1, 35, 1; Plin. 21, 4, 10, § 14: Paestanae rosae, Mart. 4, 42, 10: cape rosas, id. 2, 59, 3; sacred to Venus, Aus. Idyll. 14; cf. id. ib. 6, 76 and 92; blooms latest of the spring flowers, Plin. 21, 11, 38, § 64.—Hence, sera, Hor. C. 1, 38, 3; cf. Cicero's reproach: cum rosam viderat, tum incipere ver arbitrabatur, Cic. Verr. 2, 5, 11, § 27.—Used on festive and solemn occasions for wreaths, for strewing in the way or upon graves, at feasts, etc., Lucr. 2, 627; Hor. C. 1, 36, 15; 2, 11, 14; 3, 19, 22; 29, 3; Prop. 1, 17, 22; 3, 5 (4, 4), 22; 4 (5), 8, 40; Plin. 18, 26, 64, § 236; Sen. Hippol. 769; Plin. Ep. 5, 6, 34; Tac. H. 2, 70 et saep.; cf. Becker, Gall. 3, p. 32 (2d edit.): plena rosarum Atria. Ov. M. 2, 113.— Prov.: inter vepres rosae nascuntur, Amm.16, 7, 4. —
- B Collect., for roses, wreaths of roses (only so in class. prose): sertis redimiri jubebis et rosā? Cic. Tusc. 3, 18, 43: an tu me in violā putabas aut in rosā dicere? on, among roses, id. ib. 5, 26, 73: in rosā potare, id. Fin. 2, 20, 65: jacere, Sen. Ep. 36, 9: vivere, Mart. 8, 77, 2; cf.: multā in rosā, Hor. C. 1, 5, 1: pulvinus perlucidus rosā fartus, Cic. Verr. 2, 5, 11, § 27.—
- II Transf.
- A As a word of endearment, in Plautus: mea rosa, my rose, my rosebud, Plaut. As. 3, 3, 74 (664); id. Bacch. 1, 1, 50 (84); or simply rosa, id. Men. 1, 3, 9 (190): tu mihi rosa es, id. Curc. 1, 2, 6 (101).—
- B Oil of roses, Cels. 8, 3; 4; 6, 18, 8. —
- C The season or month of roses, Inscr. Grut. 753, 4; cf. rosales.—
- D The rose-bush, rose-tree: nimium breves Flores amoenae ferre jube rosae, Hor. C. 2, 3, 14: radix silvestris rosae, Plin. 8, 41, 63, § 152.—Plur.: flores rosarum, Lucr. 2, 627; cf. Hor. C. 3, 29, 3: terram ad rosarum et vineae satum vertere, Plin. 18, 26, 64, § 236.
cernite ‥ / et rosa sanguineo per dumos flore rubescat
campus erat latus, pulchris qui floribus offert / olfactum dulcem ‥ / namque rosae rutilant per totum et lilia flagrant
et rosa purpureo vernans rubet undique flore
rodouxiron, ~a sicca
rodos, i. rosa
hec ~a,rose
~a que redolet, crescit cum spina que pungit
~a duplex est, alba ‥ et rubea, sed quando simpliciter rubea intelligitur
reddendo inde annuatim mihi et heredibus ‥ meis unam ~am ad Nativitatem S. Johannis Baptiste
reddendo ‥ unam ~am dupplicatam ad Nativitatem S. J. Baptiste
reddendo inde annuatim ‥ j ~am ad festum S. Johannis Baptiste si petatur
onerat se ‥ de ij ~is, per duplicacionem albe firme de terris de Davidstoune
onerat se ‥ de ‥ vj rosis rubeis per arreragia ultimi compoti sui
praeclara virginitatis gratia quae velut ~a [gl: s. quod rutilante colore rubeat ] senticosis exorta surculis purpureo flore rubescit
multo cautius necesse est acutis ~a in spinis quam mollibus lilium colligatur in foliis; multo securius in apostolicis quam in Platonicis quaeritur consilium salubre pagellis
non quilibet flos pari ~e fragrat odore, etiam si non dispari fallat rubore
sicut ortu suo dumorum asperitatem eluctatur ~a, ita depressa feritate Danica, cujus gentis oriundus erat, in magnum specimen bonitatis evasit [Odo ]
sed citius rapitur rosa que plus vernat in orto, / sic et florentem fata tulere virum
inter quos quasi dumos, rari boni velut ~e redolebant
virginis est speculum rosa vernans sed cito marcens
~e canine
†rota camina [l. rosa canina ], menta, mentastro
~a canina frutex est, A.heppebrer , ad cujus pedem ut dicitur ypoquistidos nascitur
~a canina stipitem habet rotundum, est quidem frutex ad cujus pedem nascitur fungus qui vocatur ypoquistidos
bedegar est nodus ~e albe silvestris, vulgari nomineeglenter
~a silvatica, erba rustica, lingua bovis
~a marina. Romani vocant eamrosemarin , Angliciwinter rose
~a marina, A.rosemaryne
rosmary , rosamarina
vocando [librum ] Rosam Medicine propter quinque additamenta que sunt in rosa quasi quinque digiti tenentes rosam
secundum Gaddesden in ~a sua
in quo latebat tunc tamquam in ~a medicamentum, in cortice balsamum
reddendo ‥ apud castrum nostrum de Baieux unam phiolam aque ~arum
si valde sitit [falco ] ‥ una die da carnem linitam melle, secunda die carnem linitam oleo ~arum frigido
Lucius ‥ papa ~am auream preciosam miro artificio insculptam in sceptro ‥ erectam ‥ transmisit
pontifex ‥ auream manu sub aspectu populi defert ~am
pollardi et crocardi cum ‥ aliquibus leonibus atque ~is ‥ per prohibicionem regis vim denarii perdiderunt
Hilarion ‥ ~a ‥ rubicunda de spinetis vulgo nascentibus florens
ex quattuor regnis ‥ ~a Christi Werburga florescit
cito ‥ hec florida ~a marcescet, cito avis dilecta Deo avolabit
hic jacet in tumba Rosa mundi, non Rosa munda(
hic rosa [? l. rosae ] martyrii, hec virginitatis lilio respondet
floribus ecclesie nec lilia desunt nec ~e et in beati Thome passione cum sevo extrahitur mucrone et cerebrum candens et sanguis rubens
inter ~as martyrum rutilat ‥ noster Albanus
martyres sunt ~e ubi sc. habundant spine. ubi vero non sunt spine persecutionis nec ~e passionis
hinc candentia confessorum lilia, ibi rubicundas martirum ~as interiori lumine contemplans
per decoras ~as martyrum
~a est circa ipsum foramen [oculi ] ut cum opus est constringi possit ad †motum [l. modum ] burse
Ptolemeus dicit quod stelle cum caudis sunt novem: ‥ octava ~a
~a est magna rotunda, faciem habens hominis, et color ejus ut color argenti cum auro mixti ‥ . mortem regum et divitum cum mutatione rerum mundanarum et successione rerum meliorum signat
hec sunt Lincolne: ‥ ad monstrum scala, rosa bryghta, nobilis ala
- 1. (poët.) rozenstruik, rozenboom [bis florens];
- 2. roos; (Plaut.) als koosnaam;
- 3. (coll.) rozen;
- 4. (meton.) (a) rozenolie; (b) krans van rozen; ➤ in -a of redimitus -ā met rozen omkranst; in aeterna -a vivere (Mart.) voorgoed ‘op rozen zitten’.
Cernis Rosam, hoc est, Dominici corporis sanguinem.
Rosam rubrampro insigni habebant, et Eboracenses, qui
albam, originem sumsere : quæ inprimis recruduerunt circa annum 1455. sub Henrico VI. ex Lancastrensibus, quem Edwardus IV.
Rosæ albæPrinceps seu Dux Eboracensis regno depulit anno 1460. Sed intra decennium Henricus e carcere liber, æmulum in Flandriam fugavit, paulo post a Carolo Audace, cujus sororem duxerat, restitutum anno 1471. Atque tunc Henricus in carcere necatus est. Post mortem Edwardi, cum frater ejus Richardus flagitiosissimæ vitæ tutorem ageret Edwardi V. Regis minorennis, eo una cum fratre nefarie occiso, atroci tyrannide regnum occupavit, et occasionem præbuit
Rosæ rubræseu Lancastrensibus repetendi jura regni. Erat autem tum caput Lancastrensium Henricus Comes Richmundiæ, qui victo ad Lecestriam et occiso Richardo III. thronum conscendit anno 1485. dictus Henricus VII. Cumque unica tantum filia ex Eboracensium factione superesset Elisabetha, illa in uxorem ducta, utramque
Rosamconjunxit, ac dissidiis his adeo diuturnis ac cruentis, ut intra non multos annos, octoginta e regio sanguine Principes iis consumtos referat Cominæus, finem imposuit : unde hodieque inter Angliæ Regum insignia duplex
Rosa, albaet
rubraconspicitur. Hæc post Hofmannum in Lexico, ubi pauca minoris momenti subjungit.
Lætare Hierusalem, a summo Pontifice benedici solita, quam ille post Missam in urbe procedens cum Clero Romano, præfert, ac deinde magno alicui Principi, si præsens adsit in Curia Romana, concedit ; vel ad aliquem Regem aut Principem, ut eidem Pontifici cum consilio sacri Collegii placuerit, mittit. Ita Ceremoniale Romanum lib. 1. sect. 7. ubi orationes ad Benedictionem describuntur, et quædam de ejus significatione congeruntur, ut et apud Durandum lib. 6. Ration. cap. 53. num. 8. 9. 10. 11. præterea in Epistola 74. Eugenii III. PP. ad Alfonsum Regem Castiliæ, in Epistola Alexandri III. PP. ad Ludovicum VII. Regem Franciæ, quæ exstat apud Radulfum de Diceto ann. 1163. et tom. 4. Histor. Francor. pag. 768. apud Innocentium III. PP. Serm. in eamdem Dominicam,
Et sequenti tempore Quadragesimæ accessit ad Ludovicum Regem in urbe Parisiorum : a quo susceptus honorifice, secundum morem Romanæ Ecclesiæ portavit ipse Rosam auream Dominica, qua cantatur Lætare Hierusalem.Ita anno 1177. cum idem Pontifex Venetiis moraretur, in eadem Dominica,
indutus sacris vestibus, et de consuetudine auream ferens Rosam, cum Episcopis et Cardinalibus ad altare majusut habent Acta ejusdem Alexandri apud Baronium.(Ecclesiæ S. Marci) processit, et completis Missarum officiis, Rosam, quam detulerat, Duci Venetiarum in signum gratiæ Sedis Apostolicæ contulit,
Florem aureum, quem in manu gerebat, donavit ; quem ego, inquit Fulco ipse in fragmento Historiæ Andegav. tom. 10. Spicil. Acheriani pag. 396.
ob memoriam et amorem illius in Osanna, id est in Ramis Palmarum,
semper mihi meisque successoribus deferendum constitui. Tradit præterea auctor Vitæ Urbani V. PP. Joannam Reginam Siciliæ, et Petrum Regem Cypri, Romam venisse,
et cum tunc occurreret Dominica Lætare Jerusalem, in qua consuevit dari per Papam Rosa aurea viro nobili, tunc in Curia existenti, dictam Rosam memoratæ Joannæ tanquam nobiliori, majori et excellentiori, licet vir non existeret, dedisse, Regi prædicto ipsam in hoc præferendo, quæ more solito demum cum Cardinalibus et aliis nobilibus per urbem equitavit.Joannes II. Archiep. Lugdunens. in Epistola ad Glascuensem Episcopum
Unde et in Dominica, qua cantatur, Lætare Jerusalem, expleta sollemni processione, in qua Rosam auream idem summus Pontifex circumportat, ipsum quasi pro debiti exequutione eadem Rosa remunerat.Vide Petrum Matthæum in Constitut. PP. pag. 617.
Primus Rosam auream solemni ceremonia ac ritu benedixit, eamque Canonicis S. Justi, hospitibus suis Lugduni, dono dedit.
Monasterium S. Vincentii unum marabotinum ; Monasterium S. CrucisBulla Leonis IX. PP. ann. 1409. apud D.(in Alsatia) duas uncias auri pro Rosa aurea in Lætare Jerusalem.
Calmetin Probat. Hist. Lotharingiæ tom. 1. col. 427 :
Pro donatione igitur libertatis istius, o Crux ipso sole nitidior,cunctis creatis pretiosior, Petro Apostolo ipso tuo Monasterio (S. Crucis in Alsatia) concesso, pro salute animæ meæ, meorumque parentum, ibidem in Christo tuo Domino nostro dormientium, penso annuatim constituto tempore nostræ Apostolicæ Sedi ab Abbatissa ipsius loci solvendam Rosam videlicet auream, penso duarum Romanarum unciarum, aut factam, sicut fieri solet, aut tantumdem ad faciendum tempore Quadragesimæ, mittendam octavo die antequam a nobis et successoribus nostris consuete portari in quarta Dominica præcedente, videlicet die Dominico, cum cantatur Introitus : Oculi mei semper ad Dominum.
Rosa de auro cum musco, dicitur in Ord. Rom. xj. apud Mabill. tom. 2. Musei Ital. pag. 135.
Rosa aurea cum musco et balsamo,in Ord. Rom. xij. ibid. pag. 176.
Rosa aurea in qua intus sunt muscus et balsamum,in Ord. Rom. xiij. ibid. pag. 236. quæ explicantur ab Amelio ibid. pag. 471 :
Papa infundat super Rosam balsamum et musquetum.Hinc manifesta fit nomenclaturæ ratio, ut et ex Cerem. Rom. MS. fol. 36 :
Finita oratione(pontifex) inungit cum balsamo Rosas aureas, quæ sunt in ipso ramusculo, et super imponit muscum tritum, quæ per sacristam ei ministrantur.
sacerdotalibus depositis rediisse ad Virginem renuntiare sacrum Pascha Domini eique obtulisse Rosarum primitiem :quem in locum adnotant Bollandistæ tom. 5. Maii pag. 384*. nota
lpost Academicos
della Crusca, Pentecosten passim vocari
Pascha Rosatum, quia tunc Rosæ floreant, fortassis et invicem donari soleant ; addam quia fortassis
Rosæcum
nebulisin Ecclesiis projicerentur, de quo ritu in
Nebula 2.In loco tamen laudato
sacrum PaschaResurrectionis diem indicat, ut recte monent iidem viri eruditi.
MadoxFormul. Anglic. pag. 126 :
Reddendo inde annuatim, durante termino prædicto, nobis præfato Comiti hæredibus et assignatis nostris, unam Rosam ad festum Nativitatis S. Johannis Baptistæ, si petatur.In alia Charta ann. 26. Edwardi Henrici filii ibid. pag. 137. subjicitur,
Pro omnibus serviciis et secularibus demandis, ut et in alia ann. 1429. ibidem pag. 146 :
Pro omnibus serviciis, exactionibus et demandis ;ita ut hæc Rosa singulis annis ad festum Nativitatis S. Johannis Baptistæ præbita loco fuerit omnium aliarum præstationum et merum signum minimæ subjectionis.
Fratres Rosæ Crucisdicti, jurant se secretum non prolaturos, ænigmatice sibi invicem scribunt, et Societatis leges se servaturos sancte pollicentur. Jactant se omnium disciplinarum scientiarumque, Medicinæ imprimis, quam hactenus ignotam incultamque jacuisse dicunt, Restauratores ; arcana varia maximi momenti se nosse, inter quæ minimum sit Philosophicus lapis, illamque
Immortales; quia tam sublimia jactant,
Illuminati; sed quia ab aliquo tempore, post tot fraudes deprehensas, non in publico comparent,
Invisibilesdicuntur. His addit Hofmannus, Empiricorum abortum esse hanc sectam, dicam potius, nugacium hominum, quorum hæc habetur tabella pluribus in locis Germanico idiomate proscripta ann. 1622 :
Nos Deputati Collegii principalis Fratrum Rosæ Crucis in hac urbe visibiliter et invisibiliter commoramur gratia Altissimi, ad quem respiciunt corda justorum. Absque libris et characteribus docemus, linguisque loquimur regionum, in quibus esse nobis placet, ut homines nobis similes ab errore mortis revocemus.Vide Gaulterii Chronicon sæc.
Rosa Græca estΛυχνίς, βοτάνη , Rosa Græca, Ropulia.
LychnisPlinio lib. 21. cap. 4. ad quod Dalecampius :
Nostri ob similitudinem, quam is flos habet cum rosa, Lychnidem vocant Passerose.Vide Rosalia.
Rosacetum.
Hæ arbores in lauri faciem prolixe foliatæ, pariunt in modum floris inodori porrectos caliculos modice punicantes, quos quidem fragrantis, minime rurestri vocabulo vulgus indoctum Rosas laureas appellat, quarumque cuncto pecori cibus lethalis est.
De significantia lilii, Rosæ et violæ : Est quoque candidum lilium flos Virginum, Rosæ purpurantis sanguinis Martyrum, violæ gratia continentium.
Ramos Rosarum virginum, sic enim clausæ appellari solent, de eodem sepulcro surrexisse vidit.
- cf. ῥόδον, a rose: Neu desint epulis rosae, H.: plena rosarum Atria, O.: cum rosam viderat, i. e. the latest of the spring flowers.—Sing. collect., roses, wreaths of roses: sertis redimiri iubebis et rosā?: an tu me in violā putabas aut in rosā dicere? among roses: multā in rosā, H.: pulvinus perlucidus rosā fartus.—The rose-bush, rose-tree: nimium brevīs Flores ferre iube rosae, H.: Cum flore rosarum, H.
-
…, ultimus et posito staret amore lapis, illa meo caros donasset funere crinis, molliter et tenera poneret ossa rosa ; illa meum extremo clamasset pulvere nomen, ut mihi non ullo pondere terra foret. at vos, aequoreae…
Propertius, Elegies
-
…atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni, quod certis in rebus inest secreta facultas. Praeterea cur vere rosam, frumenta calore, vites autumno fundi suadente videmus, si non, certa suo quia tempore semina rerum cum…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…eos beatos esse confiteri necesse est. Etiamne in cruciatu atque tormentis An tu me in viola putabas aut in rosa dicere an Epicuro, qui tantum modo induit personam philosophi et sibi ipse hoc nomen inscripsit, dicere licebit ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…patria Karthaginem revertisset, tum ipsum, cum vigiliis et fame cruciaretur, clamat virtus beatiorem fuisse quam potantem in rosa Thorium. bella magna gesserat, bis consul fuerat, triumpharat nec tamen sua illa superiora tam magna neque tam…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…unam in capite, alteram in collo, reticulumque ad naris sibi admovebat tenuissimo lino, minutis maculis, plenum rosae. sic confecto itinere cum ad aliquod oppidum venerat, eadem lectica usque in cubiculum deferebatur. eo veniebant Siculorum…
Cicero, in Verrem
-
…viderit. nam, ut mos fuit Bithyniae regibus, lectica octaphoro ferebatur, in qua pulvinus erat perlucidus Melitensis rosa fartus ; ipse autem coronam habebat unam in capite, alteram in collo, reticulumque ad naris sibi admovebat tenuissimo…
Cicero, in Verrem
-
…Platonis expones, quae spectet, florida et varia fasciculum ad naris admovebis incendes odores et sertis redimiri iubebis et rosa si vero aliquid etiam, tum plane luctum omnem absterseris. haec Epicuro confitenda sunt aut ea, quae modo…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…. cum autem ver esse coeperat cuius initium iste non a Favonio neque ab aliquo astro notabat, sed cum rosam viderat tum incipere ver arbitrabatur dabat se labori atque itineribus ; in quibus eo usque se praebebat patientem atque impigrum…
Cicero, in Verrem
-
…caput plicantes anaglyptico metallo epulas superbiores umeris ferant onustis. paterae, scyphi, lebetes socient Falerna nardo tripodasque cantharosque rosa sutilis coronet. iuvat ire per corollas alabastra ventilantes ; iuvat et vago rotatu dare fracta membra ludo, simulare…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…Hammoniaci thymiamatis, cerae, singulorum P. XX. Ex quibus duo priora ex aceto teruntur, cera cum rosa liquatur, et tum omnia iunguntur. Proprie etiam dura emollit id, quod Moschi esse dicitur. Habet galbani…
Celsus, De Medicina