sacrarium
sacrarium, a depository of holy things, shrine
Frieze-Dennison Vergil
- A place for the keeping of holy things (sometimes, also, a place for prayer); a shrine, sacristy, sanctuary (cf.: fanum, sacellum, delubrum); an oratory, chapel: notandum est aliud esse sacrum locum, aliud sacrarium. Sacer locus est locus consecratus, sacrarium est locus, in quo sacra reponuntur: quod etiam in aedificio privato esse potest, Dig. 1, 8, 9; cf. Serv. Verg. A. 12, 199; Fest. s. v. secespitam, p. 348 Müll.: erat apud Hejum sacrarium magnā cum dignitate in aedibus, a majoribus traditum, perantiquum: in quo signa pulcherrima quattuor, etc., Cic. Verr. 2, 4, 2, § 4; 2, 4, 3, § 5: Caere, sacrarium populi Romani, deversorium sacerdotum ac receptaculum Romanorum sacrorum, Liv. 7, 20, 7: qui habitat in tuo sacrario, Cic. Fam. 13, 2: ubi nunc sacrarium est, Suet. Aug. 5: tensam Jovis e sacrario in domum deducere, id. Vesp. 5.—In plur.: vetito temerat sacraria probro, Ov. M. 10, 695: ante ipsum sacrarium Bonae Deae, Cic. Mil. 31, 86: Fidei, Liv. 1, 21; cf. in the plur.: Vestae, Mart. 7, 73, 3: Ditis, Verg. A. 12, 199: Mentis bonae, Prop. 3 (4), 24, 19: VENERIS, Inscr. Orell. 1359: CERERIS ANTIATINAE, ib. 1494: MITHRAE, ib. 1051 al.: iis juvenibus bacchantibus ex obsceno sacrario eductis arma committenda? Liv. 39, 15 fin.—
- II Transf., a secret place, etc.: a quo (sc. te, Catilina) aquilam illam argenteam... cui domi tuae sacrarium scelerum tuorum constitutum fuit, sciam esse praemissam, Cic. Cat. 1, 9, 24; 2, 6, 13: illa arcana (naturae) ... in interiore sacrario clausa sunt, Sen. Q. N. 7, 31, 3 (for which, shortly before: in sanctiore secessu): testor mentis sacraria, Jovis jusjurandum, Stat. Th. 3, 246.
in circuitu interioris ~ii jam fecerunt porticus templi
porta domus Domini haec est et regia caeli, / haec tibi pandit iter sancti et sacraria templi
vacuate ab impiis Dei ~ium
monstret sint quae loca digna, / quis possint sisti sacraria sancta Tonanti
sed mox, regis penitentia eliminata spurcitia, ~ium reparatum; legi ego scriptum, quod in archivo ejusdem aecclesiae continetur index facti
quartum [sc. criminale flagitium Ade ] erat sacrilegium, cum vetitum in sacro loco per furtum subripuit, et ideo de ~io excludi meruit
habebatur ‥ ejus consilium quasi quis divinum consuluisset ~ium
Numerianum Augustum interfectorum cruore contaminatum non permisit basilicae ~ium [gl.: ] intrando pollutis pedibus profanarechor , sanctuarium
Papa Sergius in ~io beati Petri apostoli capsam argenteam quae in angulo obscurissimo diutissime jacuerat ‥ repperit
debilis, cum in ~io virginis pernoctaret et populus jam ad missarum solennia ingrueret, nitens egredi ‥ repulsus est ad priora refugia
in quodam marmoreo capitello instar ~ii cavato sub ara, glomusculum de capillis sancte Dei genitricis Marie invenit
altare quoddam vidit, ubi columpna in mare descendit, quod ex marmore venuste factum erat; ~ium autem ex sardonio, et pavimentum ex calcidonio(
inde ‥ revertatur pontifex in ~ium et induant se aliis sollemnibus vestimentis, ipse et ceteri ordines
abbas ‥ accedat ad aecclesiam. ‥ more solito indutus fuerit veniens de ~io [gl.: ], ante altaria ‥ ad sedem accedat propriamof secretario
pontifex revertitur in ~ium cum ordinibus suis, et induit se vestimentis aliis
oblationes quae veniunt in altari panes propositionis appellantur, de ipsis oblationibus tantum debet in altari poni, quantum populo possit sufficere, ne aliquid putridum in ~io remaneat
sacrum dicitur quod conservatum est, ~ium ubi sacra reponuntur: in calice corpus
ornamenta: ‥ duo candelabra ‥ et thuribulum ‥ et est ibi ~ium sufficiens(
in ornatu chori: duo superpellicia, unum vexillum, unum velum quadragesimale, unum ~ium immobile, una lanterna(
sit pixis argentea ‥ tres fide, ~ium lapideum et immobile, thuribulum(
eukaristia in bursa contra constitucionem. crismatorium insufficiens, ~ium insufficiens, duo vestimenta debilia
ipsam aquam in qua laverant ossa, in angulo ~ii fuderunt
si corpus ceciderit, vel sanguis effusus fuerit super lapidem aut terram ‥ aut aliquid hujusmodi, pulvis terrae colligatur, pars illa lapidis radatur, pars ligni ‥ abscidatur, et in ~ium projiciatur, quod si locus ‥ deprehendi nequiverit ‥ circa locum ‥ similiter ‥ radatur ‥ et in ~io recondatur
instauramenta ecclesie [v. l. instrumenta ecclesiastica ] sunt hec: lavacrum sive fons ‥ ~ium [gl.: hic presbyter lavat manus ], vestibulum sive vestiarium, altare
item ad ~ium sunt parva manutergia de crismalibus
sacrista, vel socius ejus ‥ hoc modo lavare debent ‥ et singulas lavaturas in ~ium versare
j bonum manutergium pro ~io et tria debiliora pro eodem
omnem illum thesaurum Wintoniae totis annis regni cumulatum ab archanis ~iis eruit in lucem
tu, vastae peritiae ~ium
hic [sc. Egberthus ] omnium liberalium artium armarium, ut ita dicam, et ~ium fuit, nobilissimamque bibliothecam Eboraci constituit
presulem ‥ qui esset ipsius deitatis ~ium
Mariam ‥ perpetue virginitatis insigne ~ium
licet hunc casum videatur excipere doctor ille doctorum, cui in ~io litterarum vix aliquem audeo comparare
virginalis castimonia Deo ~ium preparat
Julianus imperator ~ium fidei nostrae in offensionem et scandalum abducere satagebat, asserens evangelium eo in loco dissonantie querela laborasse [cf. ], Matth. i 16 Luke iii 23–4
antequam eumdem in ~ium sue familiaritatis admittat, fidem ipsius experiatur operibus
tu [sc. Deus ] divitiarum mearum dives et grande ~ium
item grande prodigium / erroris et elogium / in horum dictis patuit, / quod sceleris mancipium / nec dare quid sacrarium / nec sacramenta potuit
ubi sunt Sancta Sanctorum, in Gloss. Lat. MS. Reg.
Sacrariuminterpretatur,
ubi est altare, quod Codex Gr. vocabat
Cujus officii est Sacrarium disponere, et Sacramenta suscipere.Epistola Lupi Tricassini et Euphronii Augustod. Episcoporum :
Subdiaconos autem ad pacem inter se in Sacrario oportet accedere.Vita S. Desiderii Episcopi Cadurcensis cap. 13 :
Si vasa nitentia et clara, si Sacrarium mundum, si lucernæ accensæ, etc. Sacrarium B. Petri Apostoli,apud Anastasium in Sergio PP. pag. 61. Vide Gregorium Turon. lib. 4. Hist. cap. 1. 31. 41. lib. 8. cap. 7.
Ordinamus ut in omnibus ecclesiis....... adsit Sacrarium ac loca bene constructa et ornata cum bonis seris et clavibus, in quibus reponantur SS. Sacramentum, oleum ac chrisma.... Jubeantque pariter ut diu noctuque ardeat lampas coram dicto loco et Sacrario.Missale Franc. apud Mabill. de Liturg. Gall. pag. 303 :
De ipsis oblationibus tantum debet in altario poni, quantum populo possit sufficere, ne aliquid putridum in Sacrario maneat.
Confugit ad ritus Christiani Sacrarium. Sacraria Deidixit Salvianus lib. 3. Vita S. Joannis Eleemosynarii, interprete Anastasio Bibl. num. 80 :
Loqui autem in Sacrario omnino non permittebat ; sed in conspectu omnium foras mittebat eum, dicens si quidem ut orares venisti huc, etc.
Puella a nativitate cæca... cœpit... totis anhelare præcordiis, ut ad Sacrarium venire mereretur beatissimæ virginis..... Ubi vero ventum est ad diu optatum basilicæ aditum, etc.
Post nostrumCh. 130 :discessum in dominio S. Petri remaneat, et S. Primi ad Sacrarium, sic ut nullus homo de communia S. Petri alienare voluerit, etc.
Omnia superius nominata Deo et S. Petro offerimus ad sacrificium sacrandum, et ad luminaria concinnanda ante altare S. Petri, et omni tempore ad Sacrarium supradictæ res permaneant.Ch. 145 :
Post mortem meam similiter ad Sacrarium remanere voluit.
Secretarium, Diaconicum, Sacristia. Gloss. Lat. Gr. :
Sacrarium dicitur, quia ibi sacra reponuntur et servantur.Gregorius M. in Sacrament. pag. 69 :
Et expectant Pontificem, vel qui vicem illius tenuerit : qui dum veniens de Sacrario processerit ante altare ad orandum, etc.Ordo Romanus :
Processionem coram Episcopo acturis, a Custode Ecclesiæ in Sacrario ornamenta præbenda sunt.Occurrit ibi hac notione non semel, ut in lib. 4. Sacrament. Eccl. Rom. cap. 41. Flodoardus lib. 2. cap. 2 :
Quando Siggo quidam Sigeberti Regis Referendarius, virtute B. Martini, cujus idem Gregorius tunc secum habebat pignera, in Sacrario domus Ecclesiæ Remensis auditum surdæ recepit auris. Custos Sacrarii,qui aliis
Sacrista, in Regula S. Isidori cap. 19. Vide Anastasium Bibl. in Gregorio M. pag. 44.
Decreverunt autem Episcopi sub anathemate ut inter spatium cœmiterii nullus audeat inquietare, vel sacraria (id est cœmeterium) infringere, vel aliquam violentiam facere.Vide Sacratum.
Item secundo statuimus, quod sigillum nostri capituli in Sacrario debeat esse repositum, et tribus clavibus diligenter reclusum...... privilegia quoque ipsius Ecclesiæ in scrinio, in quo sigillum est repositum, debent supradictis clavibus observari(1. obserari.) Vide Sacristia.
Sacrationes. Ordinar. MS. Petri Aureæ-vallis ubi de Benedictione fontium :
Fiat totum illud misterium, videlicet cruces et signacula, prout habetur, signatum in Sacrario sive collectario, ubi etiam habetur qualiter ponatur et deponatur cereus in fontes et de fontibus.
- sacrum, a depository of holy things, shrine: Caere, sacrarium populiR., L.: sacrarii spoliandi ratio: vetito temerat sacraria probro, O.—A place for religious service, sanctuary, oratory, chapel: Bonae Deae: Fidei, L.: sacraria Ditis, V.: sacrarium scelerum tuorum.
SACRA´RIUMwas, according to the definition of Ulpian (Dig. 1, 8, 9.1; cf. Serv. ad Aen. 12.199), a place in which sacred things were deposited and kept, whether this place was a part of a temple or of a private house. (Cf. Cic. Ver. 4.3, 5; ad Fam. 13.2, Suet. Tib. 51.) In a temple it was probably, as Marquardt thinks, directly behind the wall of the cella, and only the priests could enter it (Staatsverwaltung, 3.168). Thus in the sacrarium of the Capitoline temple the thensa Jovis Opt. Max. was kept (Suet. Vesp. 5); the hastae Martis in the sacrarium of the REGIA; the lituus of Romulus and the ancilia (probably) in the sacrarium Martis or curia Saliorum on the Palatine [SALII]. Sacrifices also were offered in the sacrarium of Ops Consiva (in the Regia), but they were not open to the public, since into this as into other sacraria those only could enter who held a sacred office. We may perhaps attach a similar significance to the fact that Varro (L. L. 5.45) calls, the twenty-four chapels of the Argei sacraria, not sacella. They were chapels covered in from the public gaze, in which the sacred figures were kept, and into which in the processions ad Argeos the priests alone entered. Livy (Liv. 1.21) gives the same name to a shrine of Fides, to which it appears that he in his priestly office and the flamines alone had access: Tacitus alone uses it of the shrine in which an image was kept for the cult of Augustus at Bovillae (cf. Stat. Silv. 5.1, 240). Respecting the sacrarium or lararium of private houses, see LARARIUM
[L.S] [G.E.M]A place in which sacred things were kept (Suet. Tib. 51). In temples it probably stood directly behind the wall of the cella. See Marquardt, Staatsverwaltung, iii. 168.