superpellicium
faciat venire processionem cum ‥ clericis in ~iis cum aqua benedicta(
plus quadraginta canonicos cappis et ~iis ornaverat
mittatis domine regine ‥ quatuor mantilia ad altare ‥ et duo manutergia ‥ et duo supellicia
[Grandimontani ] suppliciis [l. superpelliciis ] etiam in ecclesia et processionibus festivis diebus et in celebratione misse utuntur
qui claustrum intrat, sed cum intraverit monstruose vivit, portat cucullam Benedicti, ~eum Augustini, sed intus latet lupus rapacitatis(
faciant liberari R. de D., clerico Edwardi filii regis, duas albas ‥ unam tunicam et dalmaticam ‥ et lineam telam ad quatuor superpelicios
sint supperpellicia duo et unum rochetum(
item j ~iumslevyd ‥ item unum bonum superpelicium manicatum ex collacione domini Galfridi nuper rectoris cum littera G in pectore
presens erit in choro ‥ in suppellicio honesto et condecente locum servans et tenens
nomina pertinencia ecclesie ‥ hoc superpelicium, A.surplys
item pro faccione superpelici et duabus ulnis panni ij s.
item iij capucia desangwayn , j deblu e j viride precii xviij d. item j superpocilium precii ij s.
pro ~io pro custodiendis quaternis iiij d.
unum alium librum deremembrance coopertum cum uno albo †suppello [l. superpellicio ]
Eo quod antiquitus super tunicas pellicias de pellibus mortuorum animalium factas induebatur, quod adhuc in quibusdam Ecclesiis observatur. Superpelliciale indumentum,in Actis Archiepiscop. Rotomagens. pag. 453. Gauterius de Bellis Antiochen. pag. 461 :
Archiepiscopus sacerdotali Superpellicio indutus, etc.Cæsarius lib. 8. cap. 97 :
Quosdam viros candidos in Superpelliciis et tonsura Clericorum adesse vidit.Will. Malmesburiensis lib. 1. de Gest. Pontif. pag. 215 :
Plus 40. Canonicos cappis et superpelliciisRegula Ordinis Sempringhamensis pag. 725 :ornaverat.
Ministris altaris sint Superpellicia cum capuciis, quæ caput et colli nuda protegant, cum Sacerdotalibus vestimentis induendi fuerint, etc.
Ferant continue et deportent Superpellicium cum longis manicis decens et honestum. Illa quæ manicas non habeant, olim per aliquos ferri consueta, ab eis et eorum quolibet sub excommunicationis pœna dimissa penitus est rejecta.
Post completorium fratres ad lectos venientes, cum gravitate in lectis suis assideant, et extractis postea ante lectum sotularibus, crura sua cum honestate ad se contrahant, deinde operimento, quo se debent tegere, usque ad asselas adducto, tunc demum Superpellicia exuant, et ita provide juxta se reponant, ut illa resurrecturi mox in promptu habeant.Ubi tamen indusium significari videtur, vulgo
Decanusfol. 185. v° :
Quamdiu manebunt in hospitali, usus hospitalis observabunt, ferentes exterius Superpillicia sive nigras capas.
Quod nulli in ipsa ecclesia superpellicium concedatur, nisi de legitimo matrimonio, bonæ famæ, etc. Quod quilibet clericus cui a modo Superpellicium concedetur, juret capitulo ipsius ecclesiæ fidelitatem servare, etc.
Superpelliceumporro vestis fuit propria Canonicorum regularium, quam nunquam deponunt : adeo ut eo ipso, quod Ecclesiæ Cadurcensis Canonici
superpelliciouterentur, Regulares fuisse ab initio quidam contenderint, et de hac re ad Innocentium IV. PP. rescripserint, quo illos ad Regulam revocaret, ut est apud Cruceum n. 110. Liber Ordinis S. Victoris Parisiensis MS. cap. 18 :
Superpellicium et tunica lanea, quantum fieri potest, unius longitudinis esse debent, ad minus pleno palmo a terra distantia.... Et ut manicæ Superpelliciorum non plus duobus palmis ultra digitos promineant.Hanc superpelliciorum longitudinem attigit etiam Stephanus Tornacensis Epist. 123. ubi de Canonicis regularibus :
Regularem habitum sic præfertis exterius, ut interius conservetis. Hujus habitus indicium principale vobis mitto, Superpellicium novum, candidum et talare, quod repræsentet vobis vitæ novitatem, munditiæ candorem, perseverantiæ finem.Et in Concilio Basileensi ann. 1431. statutum est, ut Canonici Ecclesiarum
Horas Canonicas dicturi, cum tunica talari, ac Superpelliceis mundis ultra medias tibias longis, vel cappis, juxta temporum ac regionum diversitatem, Ecclesias ingrederentur : non capucia, sed almucias, vel bireta tenentes in capite.
Hactenus Hildenesheimensis clerus tam districta religione obsequio dei se mancipaverat, ut in professione canonica districtione gauderet monachica... Delicatioris etiam vestitus tam nulla eis erat cura, ut gulas, quibus nunc ardet clerus, nescirent, linguas pelliciales ac manicas non pallio, sed nigrato panno ornarent, linguas autem claustralium Superpelliciarum non minus quam tunicarum equestrium fibularent.
SuperpelliciorumCanonicorum Regularium forma varia fuit. Quippe ex Constitutione Benedicti XII. PP.
superpelliceum, quo in Choro utuntur, longiores manicas habet. Cui non amplæ, sed strictæ manicæ sunt,
Rochetum, seu
Romana camisiadicitur, quod eo utantur potissimum Itali. Quod undique per circuitum clauditur,
Cottavocatur.
Sarrocia, ad latus aperta sunt, et nonnisi ad 4. digitos inferne clausa, sine manicis, colobium referentia. Cum foras prodeunt,
parva sarrociaaccipiunt, undique aperta, qualia dantur Novitiis. Latitudo non excedit 4. digitos, et ut scapulare Monachorum, hinc inde dependet, non tamen sine plicis. Auctores
fasciamappellant et
hastam. Incommoditas in obeundis muneribus hanc variationem intulit. Verba sunt Nebridii
a Mundelheimin Antiquario Mon. In eamdem ferme sententiam hæc scripsit Joan. Buschius lib. 1. cap. 23 :
Habitus Canonicorum Regularium est vestis linea, sive tota linea, quam Romani Roketum Romanum, Germani Subtile, Sarracium, sive Scorlicium appellant. Habitus iste in diversis mundi climatibus diversimode formatur. Quidam enim Roketum Romanum, sive subtile deferunt, in lateribus integrum usque ad calceos pene porrectum, cum manicis integris usque ad manus, sive ad cubitum extensis. Alii hanc lineam portant in forma longi latique scapularis, sine manicis in lateribus apertam, aut circa tibias ad latitudinem palmæ manus, more Cartusiensium consutam, aliquando cum rugis, aliquando sine rugis et plicis, quam Sarracium vocant. Tertii hanc lineam vestem deferunt in forma parvi et brevis scapularis de collo dependentis, quam Scorlitium nuncupant.Vide Claudium Molinetum de Habitibus Canonic. Regul.
Superpelliceumetiam vocatur apud Moniales Cuculla major, ut colligitur ex Statuto ann. 1209. pro Monasterio Jotrensi ex Cod. 10. Bibl. Pithœanæ :
Habeat quælibet monialis quolibet anno duo SuppliciaIdem docet Tabul. Calense pag. 412 :(f. alba et duo nigra, quæ terram tangant.Superplicia)
L'an de grace 1438. le Samedi jour de S. Cecile 22. de Novembre fu Madame de Cheles sainte Baupteur par devers M. de Paris pour lui faire aucunes requestes, entre lesquelles il lui donna et octroia congié et licence de porter cottes noires par dessoubs le Surpellis noirs pour elle et pour toutes ses Religieuses, toutefois que bon leur semblera tant dehors comme à l'eglise pour supporter leurs necessitez.
Mulierem ipsius pictoris in suo peliçone, cum quodam Superpellicio desuper, existentem percussit dictus Dionysius ;..... et dicto suo ense prædictum Superpellicium perforavit, ostendens quod eam vellet interficere.
Surpeliz, eodem intellectu, in aliis Lit. ann. 1388. ex Reg. 135. ch. 48 :
Une cotte simple à femme..... en un peliçon de peaulx de conins, avec le Surpeliz dont il estoit envelopez.Quod pelli superinduatur, sic videtur appellatum, vel fortean a plicaturis.
Superpellicium, in Statutis Juhelli Archiepiscopi Turon. ann. 1233.
Canonici rocheto et Suppellicio induti.Statuta Eccl. Meldens. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 893 :
Nulli clerico permittatur servire altari, nisi in Suppellicio vel cappa clausa.Occurrit præterea in Statutis Eccl. Aurelian. apud eumd. tom. 7. Ampl. Collect. col. 1274.
Item, pro factura Suppelliciarum septem pro capella domini, taren. 12.
Præcipimus quod sacerdotes et beneficiati jejuni intrent synodum in Superliciis.Statuta Eccles. Constant. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 801 :
Jejuni statim post pulsationem campanæ grossæ intrent synodum, et Superliciis cum stolis presbyteri et Superliciis beneficiati, etc.
Nullus legat epistolam sine Superlicio, vel cappa clausa,ex iisdem Statutis ibidem col. 810. Occurrit rursum col. 956. et 1075. tom. 1. Gall. Christ. novæ edit. inter Instr. pag. 70. col. 2. in Fragm. ex Ordinar. Eccl. Rotomag. ad calcem Joh. Abrinc. pag. 200. 201. et alibi.
Superlicium, in Statutis Caroli VI. ann. 1401. pro reformat. S. Capellæ Paris. apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 138 :
Dictam cappam, si voluerit, liceat ei dimittere, et in Supercilicio remanere.
Ut canonici in Annunciatione B. M. V. qua cappati hucusque fuerant, perpetuo Superpelliceati incedant.Hugonis Metelli Epist. 41. tom. 2. Monument. sacræ Antiq. pag. 386 :
Ecce isti sunt Superpelliceati, isti sunt tunicati, quia si regnum Dei obtineatur vestibus.... Tunicati exordium sumpserunt a Norberto, Superpelliceati a B. Augustino.Statuta Collegii Ardac. apud R. Duellium tom. 1. Miscell. pag. 126 :
Volumus quoque ne ullus canonicorum aut vicariorum tempore divini officii chorum vel ecclesiam intrare debeat, nisi fuerit Superpelliciatus.
Præcipimus quod universi et singuli capellani... dictis decano et canonicis in habitu et relligione, videlicet Superpliciati et piliati(pileati) in perpetuum se conforment.