surgo
surgo, to rise, arise, get up, stand up
BWL
he rose long before dawn
Frieze-Dennison Vergil
Could not find surreximus in Logeion dictionaries.
surreximus Verb: perfect active indicative 1st plural of surgo
- I Act., to lift or raise up, to raise, erect, elevate (very rare; after the Aug. per., the original uncontracted forms were chiefly used in this sense, to distinguish it from the class. signif., II.): plaudite, valete: lumbos surgite atque extollite, Plaut. Ep. 5, 2, 68 (733): caput, Sen. Herc. Fur. 329: omnes capitum hiatus ( = capita hiantia), Stat. Th. 2, 27: surgit caput Apenninus, Avien. Perieg. 484: tot surrigit aures, Verg. A. 4, 183: terrae motus defert montes, surrigit plana, valles extuberat, Sen. Q. N. 6, 4, 2: paulatim subrigens se, Plin. 9, 29, 47, § 88: cristam, id. 10, 29, 44, § 86: cornua, Col. 7, 3, 3; cf. mid.: horrent et surriguntur capilli, rise, stand erect, Sen. Ira, 1, 1, 4: hastae surrectā cuspide in terrā fixae, Liv. 8, 8: mucrone surrecto, id. 7, 10, 10: calcar equo, Front. ad M. Caes. 2, 12: aures subrectae furentibus, Plin. 11, 37, 50, § 137: turres subrectae, Sen. Ep. 86, 4: surrecta moles, Sil. 2, 599.—
- II Neutr., to rise, arise, to get up, stand up (the predominant and class. signif. of the word; syn.: exsurgo, exorior).
- A Lit.
- 1 In gen.: a mensā surgunt saturi, poti, Plaut. Ps. 1, 3, 62 (291): a cenā, Plin. Ep. 3, 5, 13: e lecto, Ter. Ad. 520: e lectulo, Cic. Off. 3, 31, 112: de sellā, id. Verr. 2, 4, 65, § 147: ex subselliis, id. Fl. 10, 22: solio, Ov. M. 3, 273: humo, id. ib. 2, 771; id. F. 6, 735: toro, id. M. 9, 702: toris, id. ib. 12, 579: ab umbris ad lumina vitae, Verg. A. 7, 771.— Esp., of an orator: cur, cum tot summi oratores sedeant, ego potissimum surrexerim, Cic. Rosc. Am. 1, 1: ad dicendum, id. de Or. 2, 78, 316; Quint. 2, 6, 2: ad respondendum, Cic. Clu. 18, 51: surgit ad hos Ajax, Ov. M. 13, 2.—Absol.: nolo eum, qui dicturus est, sollicitum surgere, Quint. 12, 5, 4: secundā vigiliā surgit, breaks up the camp, marches, Curt. 5, 4, 23.—
- b Of things, to rise, mount up, ascend (mostly poet.; syn. ascendo): surgat pius ignis ab arā, Ov. P. 4, 9, 53: jussit subsidere valles ... lapidosos surgere montes, id. M. 1, 44: mons Rhipaeus, Mel. 1, 19 fin.: Atlas, id. 3, 10. — Of the sea: fretum, Ov. M. 14, 711: mare, id. ib. 15, 508: aequora, Verg. A. 3, 196: undae, id. ib. 6, 354: amoeni fontes, Quint. 8, 3, 8: cacumina oleae in altum, id. 8, 3, 10: fistula disparibus avenis, Ov. M. 8, 192; cf. poet.: surgens in cornua cervus ( = ferens cornua ardua), i.e. towering, Verg. A. 10, 725: umeri surgunt, id. ib. 10, 476: lux Praecipitatur aquis et aquis nox surgit ab isdem, Ov. M. 4, 92; id. F. 4, 629: sol, Hor. S. 1, 9, 73: dies, Verg. G. 3, 400: luna, id. A. 6, 453: tenebrae, Sen. Thyest. 822: austri, Verg. A. 3, 481: ventus, id. ib. 5, 777: quae (aedes) proxima surgit ovili, stands, Juv. 6, 529.—
- 2 In partic.
- a To rise, arise, get up from bed, from sleep: ille multo ante lucem surrexit, Cic. Inv. 2, 4, 14: ante lucem, id. Att. 16, 13, a: cum die, Ov. M. 13, 677: mane ad invisas rotas, id. Am. 1, 13, 38: ad lites novas, id. ib. 1, 13, 22: ad praescripta munia, Hor. S. 2, 2, 81.—
- b To rise in growth, to spring up, grow up; to rise in building, be built, etc. (poet. and in post-Aug. prose): venerata Ceres culmo surgeret alto, Hor. S. 2, 2, 124: nec potuere surgere messes, Verg. G. 1, 161: harundo, Ov. M. 13, 891: sementis, Col. 2, 8, 5: surgens arx, Verg. A. 1, 366; cf.: nunc aggere multo Surgit opus, Luc. 2, 679: area cinere mixtisque pumicibus oppleta surrexerat, Plin. Ep. 6, 16, 14: Ascanius surgens, growing, Verg. A. 4, 274.—
- c To ascend, go up: ad auras Aetherias, i.e. into life, Verg. A. 6, 762.—
- B Trop., to rise, arise, occur, etc. (poet. and in post-Aug. prose): multum supra prosam orationem surgit, Quint. 10, 1, 81: quae nunc animo sententia surgit? Verg. A. 1, 582: pugna aspera surgit, id. ib. 9, 667: discordia, id. ib. 12, 313: rumor, Tac. H. 2, 42: honor, Ov. F. 5, 228: ingenium suis velocius annis, id. A. A. 1, 186: non ulla laborum nova mi facies surgit, Verg. A. 6, 104.—Of the swell of a verse: sex mihi surgat opus numeris; in quinque residat (cf.: ‘in the hexameter rises the fountain’s silvery column,’ Coleridge), Ov. Am. 1, 1, 27. —
- 2 With in or ad and acc., to rise to or against, to attempt, assume, attack, etc. (poet. and late Lat.): in Teucros Aetolis surgit ab Arpis Tydides, Verg. A. 10, 28: surrecturus in vires, si ipse quoque lacesseretur, Amm. 31, 3, 4: Procopius in res surrexerat novas, id. 26, 5, 8: ad motum certaminum civilium avide surrecturus, id. 21, 15, 1: ad insontium pericula surrexerunt, id. 21, 13, 14; Ap. Met. 7, 23, 6.
I tr., arch., mettre debout, dresser : *Pl. Epid. 733 ; v. subrigo.
II intr., se lever, se mettre debout : ¶ 1 de sella Cic. Verr. 2, 4, 147, se lever de son siège ; e lectulo Cic. Off. 3, 112, de son lit ; ex subselliis Cic. Fl. 22, des banquettes ; solio Ov. M. 3, 273, de son siège, cf. Ov. M. 9, 702 ; 12, 579 ; etc. ; ab umbris ad lumina vitæ Virg. En. 7, 771, remonter de la nuit à la clarté du jour ; in Teucros surgit ab Arpis Virg. En. 10, 28, il surgit dʼArpi pour combattre les descendants de Teucer || [en parl. dʼun orateur] se lever pour prendre la parole : Cic. Amer. 1 ; de Or. 2, 316 ; Clu. 51 || se lever, quitter le lit : Cic. Inv. 2, 14 ; Att. 16, 13 a, 1 ; Ov. M. 13, 677 ; Hor. S. 2, 2, 81 ¶ 2 [en parl. de choses] : ignis surgit ab ara Ov. P. 4, 9, 53, le feu sʼélève de lʼautel ; mare surgit Ov. M. 15, 508, la mer se soulève, cf. Virg. En. 3, 196 ; 6, 354 ; surgente die Virg. G. 3, 400, au point du jour ; luna surgit Virg. En. 6, 453, la lune se lève, cf. Hor. S. 1, 9, 73 ; surgens a puppi ventus Virg. En. 5, 777, le vent se levant en poupe, cf. Virg. En. 3, 481 ; messes surgunt Virg. G. 1, 161, le blé lève, cf. Hor. S. 2, 2, 124 ; Ov. M. 13, 891 ; surgens arx Virg. En. 1, 366, la citadelle en train de sʼélever, cf. Luc. 2, 679 ; Plin. Min. Ep. 6, 16, 14 || [poét.] Ascanius surgens Virg. En. 4, 274, Ascagne qui grandit ¶ 3 [fig.] supra prosam orationem surgere Quint. 10, 1, 81, sʼélever au-dessus de la prose ; quæ nunc animo sententia surgit ? Virg. En. 1, 582, quelle pensée maintenant se lève dans ton esprit ? pugna aspera surgit Virg. En. 9, 667, un combat violent sʼengage ; non ulla laborum nova mi facies surgit Virg. En. 6, 104, il nʼest point de fatigues dont lʼaspect surgisse nouveau devant moi ; rumor surrexit Tac. H. 2, 42, une nouvelle, un bruit surgit ¶ 4 se relever (moralt ) : Aug. Psalm. 50, 3 ¶ 5 ressusciter : Vulg. Rom. 6, 4 ¶ 6 sʼinsurger : Vulg. Luc. 21, 10.
➳ pf. sync. surrexti Mart. 5, 79, 1 ; inf. surrexe Hor. S. 1, 9, 73.
- 1. opstaan, zich oprichten [e lectulo; e cena; de sella; humo; ad aetherias auras of ad lumina vitae opstijgen naar de bovenwereld]; opstaan, uit bed komen [ante lucem; cum die; mane];
- 2. (v.e. spreker) opstaan, zich verheffen [ad dicendum];
- 3. opstaan, in actie komen;
- 4. (metaf., v. niet-lev.) (op)rijzen, (op)stijgen; ➤ sol surgit; nemora surgentia; surgunt aequora;
- 5. (v. tijd) aanbreken, invallen; ➤ dies, nox surgit; tenebrae surgunt;
- 6. (poët.; postklass.) ontstaan, beginnen; ➤ ventus surgit steekt op; imber, discordia, pugna surgit;
- 7. (poët.; postklass.) groeien, toenemen; ➤ surgit messis, Carthaginis arx;
- 8. (poët.; postklass.) beginnen te spreken, aanvangen [ab Iove].
起。出。生。興。長大。高。復元。Mare surgit 海起浪。Austri surgentes 括起之南風。\Surgite pro Subrigite. \Surrexe pro Surrexisse. \Surrexti pro* Surrexisti.
Suggest a Translation
See an image
- for subrigo; sub+rego, to rise, arise, get up, stand up: e lecto, T.: de sellā: ex subselliis: toro, O.: ab umbris ad lumina vitae, V.—Of a speaker, to rise, arise, take the floor: quid sit quod ego potissimum surrexerim: Surgit ad hos Aiax, O.—In the army, to break up, march: secundā vigiliā, Cu.—To rise, arise, leave one's bed, awaken: ante lucem: Cum die, O.: ad litīs novas, O.: praescripta ad munia, H.—To go up, rise, mount up, ascend: ad auras Aetherias, i. e. into life, V.: Iussit lapidosos surgere montes, O.: mare, O.: undae, V.: surgens in cornua cervus (i. e. ferens cornua ardua), towering, V.: sol, H.: ventus, V.: quae (aedes) proxima surgit ovili, stands, Iu.—To rise, spring up, grow up, be built: venerata Ceres culmo surgeret alto, H.: harundo, O.: Ascanius surgens, growing, V.—Fig., to rise, arise, occur: quae nunc animo sententia surgit?V.: discordia, V.: Ingenium suis velocius annis, O.: Sex mihi surgat opus numeris; in quinque residat, swell, O.—To rise to, rise against, attempt, attack: in Teucros, V.
-
…liberioris aquae pro ripis litora pulsant. Iussit et extendi campos, subsidere valles, fronde tegi silvas, lapidosos surgere montes. Utque duae dextra caelum totidemque sinistra parte secant zonae, quinta est ardentior illis, sic onus inclusum…
Ovid, Metamorphoses
-
…Amor formae non amat artificem. aspice quos summittat humus formosa colores, ut veniant hederae sponte sua melius, surgat et in solis formosius arbutus antris, et sciat indocilis currere lympha vias. litora nativis praefulgent picta lapillis ,…
Propertius, Elegies
-
…domus Nymphis umida Thyniasin, quam supra nullae pendebant debita curae roscida desertis poma sub arboribus, et circum irriguo surgebant lilia prato candida purpureis mixta papaveribus. quae modo decerpens tenero pueriliter ungui proposito florem praetulit officio, et modo…
Propertius, Elegies
-
…patientior illa Sicano, sit licet et ferro durior et Chalybe, non tamen illa suos poterit compescere ocellos, surget et invitis spiritus in lacrimis. nunc iacet alterius felici nixa lacerto, at mea nocturno verba cadunt Zephyro .…
Propertius, Elegies
-
…furor et rabida ora quierunt, incipit Aeneas heros Non ulla laborum, O virgo, nova mi facies inopinave surgit ; omnia praecepi atque animo mecum ante peregi. Unum oro quando hic inferni ianua regis dicitur, et tenebrosa…
Vergil, Aeneid
-
…in corpora materiai. postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether in gremium matris terrai praecipitavit ; at nitidae surgunt fruges ramique virescunt arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur. hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum, hinc laetas…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…, coercuit omnes. Iam mare litus habet, plenos capit alveus amnes, flumina subsidunt collesque exire videntur, surgit humus, crescunt loca decrescentibus undis, postque diem longam nudata cacumina silvae ostendunt limumque tenent in fronde relictum .…
Ovid, Metamorphoses
-
…, tamen illum aetati suae praestare cupio, vobis vero illum tanto minorem praecurrere vix honestum est. Sed iam surgamus inquit nosque curemus et aliquando ab hac contentione disputationis animos nostros curamque laxemus .…
Cicero, de Oratore
-
…, denique omnis accusatio varie graviterque tractata ad extremum manifesta veneni deprehensione conclusa est. hic ego tum ad respondendum surrexi qua cura, di immortales qua sollicitudine animi, quo timore semper equidem magno cum metu incipio dicere ; quotienscumque…
Cicero, pro Cluentio
-
…adesse ad iudicium ; itaque illa nocte Syracusis profugit. iste postridie mane, cum multo maturius quam umquam antea surrexisset, iudices citari iubet. Vbi comperit Heraclium non adesse, cogere incipit eos ut absentem Heraclium condemnent. illi…
Cicero, in Verrem