thesaurus
thesaurus, something laid up, a hoard, treasure, provision, store
Frieze-Dennison Vergil
- Any thing laid or stored up, a hoard, treasure, provision, store.
- A Lit.: TABVLARIVS THENSAVRORVM, Inscr. Orell. 3247: thensaurum effodere, Plaut. Trin. 3, 3, 53 (781); 4, 4, 8 (1100); id. Ps. 2, 2, 33 (626); id. Aul. prol. 7: thesaurum defodere ... invenire, Cic. Div. 2, 65, 134: nec vero quemquam senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset, id. Sen. 7, 21: non exercitus neque thensauri praesidia regni sunt, verum amici, Sall. J. 10, 4: intactis opulentior Thesauris Arabum, Hor. C. 3, 24, 2.—
- 2 Law t. t., treasure trove: thensaurus est vetus quaedam depositio pecuniae, cujus non exstat memoria, ut jam dominum non habeat, Dig. 41, 1, 31, § 1; 41, 2, 3, § 3; Cod. 10, 15, 1.—
- B Trop. (very rare): thesaurus mali, a great quantity, Plaut. Merc. 1, 2, 54 (164): stupri, id. Fragm. ap. Non. 456, 19; cf.: augent ex pauxillo; thensaurum inde pariunt, id. Most. 4, 1, 8 (865): thesauros penitus abditae fraudis vultu laeto tegentes, Ap. Met. 5, 14, 9. —
- 2 Of persons, a treasure, loved one, a valued or dear object: Di. Quid, amator novos quispiam? Ast. Integrum et plenum adortust thensaurum, Plaut. Truc. 4, 2, 13 (723); cf. id. ib. 2, 1, 34 (242): eccum lenonem, incedit, thensaurum meum, id. Curc. 5, 2, 76 (674); cf.: thensaurus copiarum, id. As. 3, 3, 67 (657).—
- II A place where any thing is stored up, a storehouse, treasure-chamber, treasure-vault, treasury (cf.: cella, armarium).
- A Lit.: monedula condens semina in thesauros cavernarum, Plin. 17, 14, 22, § 99; cf. poet., of the cells of bees, Verg. G. 4, 229: admonent quidam, esse thesaurum publicum sub terrā saxo quadrato septum, Liv. 39, 50, 3: Proserpinae, id. 29, 8, 9; 29, 18, 4; 31, 12, 1; cf. poet. of the Lower World: postquam est Orcino traditus thesauro, Naev. ap. Gell. 1, 24, 2.—
- 2 Esp., a strong-box, treasure-chest: cum thesaurum effregisset heres, Plin. 34, 7, 17, § 37: apertis thesauris suis, Vulg. Matt. 2, 11.—
- B Trop., a repository, conservatory, magazine, collection, Plaut. Poen. 3, 3, 12 (626): quid dicam de thesauro rerum omnium, memoria? Cic. de Or. 1, 5, 18; Quint. 11, 2, 1; cf.: thesauri argumentorum, Cic. Part. Or. 31, 109: suppeditat nobis Atticus noster de thesauris suis quos et quantos viros, id. Fin. 2, 21, 67: thesauros oportet esse non libros, Plin. praef. § 17; cf.: mihi quoties aliquid abditum quaero, ille thesaurus est, a literary storehouse, Plin. Ep. 1, 22, 2.—
- III The title of a Greek play by Philemon, upon which Plautus founded the Trinummus, Plaut. Trin. prol. 18.
videte librorum ~a [vv. ll. ~um, ~os; ]unless to be referred to 3cinfra
putans aurum e stercore tulisse lavatumque dominicis indidisse ~is
per baculum Odonis Revelli, qui in ~o ecclesie reservatur(
~um ‥ reliquiarum ejus in novam ecclesiam transferri et in loco decenter ad hoc preparato reponi fecit
sicut vas ‥ diligenter ‥ politum in ~um reconditur, sic anima omnium vitiorum a contagione mundata paradisum introducitur
mercede fuit permulsus ut castellum sibi traderet, ~os aperiret
redditum recipit et reddit in tessauro S. Trinitatis
apertis ~is et sacculorum corrigiis resolutis, pecuniam dispersimus
scripta non tantum legi sed etiam condidi in ~o cordis mei
quaecumque super usus necessarios restaverint ‥ in coelestes ‥ recondant ~os
Hibernia ‥ quasi peculiaris ‥ nature ~us, ubi ‥ pretiosiora sui secreta reposuerit
ventos ‥ / quos in thesauris Conditor ipse tenet
[;disce ] flantes de thesauris quis ventos educit
thesauros, obsecro, ventorum aperi
qui de ~o sue gracie singula merita centuplo recompensat
o ~um sapientiae!
fidem meam in memoriam revocare volui, ne ~um memoriae longa oblivionis rubigine vilescat
fidelis ~us memorie est scriptura, que rerum seriem incommutabili loquitur veritate
passio Domini est clavis qua reserantur nobis ~i sacramentorum
tercia [cellula cerebri ] ‥ est memorativa, que ea que apprehensa sunt ‥ in ~o memorie retinet et custodit
~us Linguae Romanae et Britannicae
terram ‥ tenebat ‥ Robertus ‥ ad firmam regis et Godricus in ~o regis in brevi suo per xx solidos
per librum de ~o disratiocinavit quod Leuecanora manerium suum nihil omnino debet in hundredo de P. facere
scriptor rotuli de ~o
constabularii officium est ad Scaccarium ut in brevibus regis de exitu ~i ‥ simul cum presidente testis existat
ut nunc incongrue respondeatur querenti de quolibet ubi sit, “in ~o est”
in tribus locis regni sui ‥ jussit hoc scriptum [testamentum regis ] diligentius reservari, viz. in ecclesia Cantuarie, in cofris suis et in ~o Wintonie
episcopus ‥ dimidium pretii ‥ de ~o suo adquietavit
pes cyrographi est in ~o
serjantia, sc. conducendi ~um domini regis, ‥ fuit arentata ‥ ad j m. per annum
de depositis in tesauro Cicestr'
pro mutuacione c marcarum de ~o Anglie
primo fodiens non invenit adhuc quod quaerebat, sed secundo laboriosius fodiendo, inventum ‥ ~um ‥ secum ‥ asportavit
~us desiderabilis,gewilniendlic goldhord
loco unde opulentissimus ~us Augustini corporis assumptus est
~us assumendus ‥ in noctem differtur
si quivis pauperum inveniret ~um unde locuples fieret
secretum ~um ostendissem illi, unde posset hic antiquam reparare basilicam
tenet j carucatam de domino rege pro thessauro suo conducendo usque le B.
quicquid ‥ ~i in auro et in argento et lapidibus pretiosis in abbatiis ‥ inventum est ‥ acceperunt
multum ~um in Turri Londoniensi circumcingenda muro ‥ consumpsit
nec unquam siccabitur mei fons ~i quin follosis illorum rictibus et spongiosis visceribus satis infundatur
[escaetor ] monachos ‥ de ~o abbatis defuncti ‥ interrogavit
~os et facultates aecclesiae dispersit deditque pauperibus
ut illos hic tangamus quibus nullus finis possessionum sufficit et ~orum, nisi victualia subsidia ligurriant ecclesiarum, nisi domum Dei lacerent ‥
~os Constantinopolitanos ‥ cruentatis manibus diripiendos
in aggerandis ~is mirus
custodes ~orum regalium
camere ‥ ubi erant ingentes ~i, copia sc. auri et argenti, lapides preciosi
Christus congregare ~os apostolis interdixit [cf. ]Matth. vi 19
vas vel locus ubi libri vel thesauri servantur
transtulit in Latium peregrina volumina pandens / thesaurosque simul librorum forte Pelasgos / edidit in lucem
qualiter in cordis thesaurum condat acerra
quem [locum ] fidelis animi sagaci industria perrimantes, reperiunt thesaurum magnum
pretiosissimum virginitatis ~um qui ‥ tam irrecuperabiliter amittitur
qui ‥ incomparabilem scientie ~um non abscondunt
interior ~us, tanquam teste nucleus, innato sibi jure fruatur
magnam medicinam ‥ que ‥ vocatur ~us philosophorum
si ~us in prefatis terris ‥ repertus fuerit, abbatis et monachorum sit totus
sciatis me concessisse ‥ abbati ‥ sacam et socam ‥ et inventionem ~i ‥
haec sunt jura que rex ‥ solus et super omnes homines habet in sua terra ‥ ~us inventus, naufragium ‥(
causa de inventione ~i
de occultatione inventi ~i fraudulosa
de latrocinio, et de combustione, et de ~o
pro tehsauro [] invento marked for corr. in MS ; l. ~o
sicut wreccum maris, ~us inventus, et grossus piscis, sicut balena, sturgio, et alii pisces regales
invenit ‥ quemdam tesaurum ‥ et ‥ Rogerus petit partem dicti ~i inventi
de ~o invento sciunt set presentare contempnunt
~um bonorum operum indeficienter sibi thesaurizabat
quod ~us noster nummi est exhaustus
magnum ‥ ~um pecunie, jocalia, vasa argentea
de ~o nostro municionum, artillariorum, tentorum, pavilionum(
➳ la forme thensaurus est fréquente dans les meilleurs mss.
- 1. rijke voorraad, schat [auri; metaf. mali]; ➤ -um effodere, obruere; (sprw.) carbonem pro -o invenire (Phaedr.);
- 2. (meton.) schatkamer [Proserpinae in de tempel v. Proserpina; publicus];
- 3. (poët.; postklass.) voorraadkamer; ➤ servata mella -is;
- 4. (metaf.) vindplaats [argumentorum]; ➤ ~ omnium rerum est memoria (Cic.).
quædam vetus depositio pecuniæ vel alterius metalli, cujus non extat memoria, ut jam dominum non habeat. Adde Fletam lib. 1. cap. 43. § 2. et Regestum Parlam. B. fol. 116. Æthelredus lib. 1. ann. 418 :
In nono etiam anno post eversionem Romæ a Gothis, relicti qui erant in Britannia, Romana ex gente, multiplices non ferentes gentium minas, scrobibus occultant thesaurum, aliquam sibi futuram existimantes fortunam, quod illis post non accidit.Charta Theobaldi Comitis Carnotensis ann. 1118 :
Justitiam quoque murtri, raptus, incendii, furtivi Thesauri inventi et celati, quia durum erat Monachis de talibus judicare, mihi et hæredibus meis Comitibus Carnotensibus in Bonavalle et in terra sua de banleuga concesserunt habendam.Charta Guillelmi Castellani S. Audomari ann. 1175. in Tabul. Monasterii S. Bertini :
Ab omni calumnia et consuetudine, quæ de jure Comitatus exigi solet, a banno scilicet, furto, teloneo, occasione inventi Thesauri, liberi sint.Articuli Cleri contra Dionysium Regem Lusitaniæ apud Bzovium ann. 1289. n. 9. § 26 :
Impingit aliquibus viris Ecclesiasticis, mulieribus religiosis et Abbatissis, quod invenerunt Thesaurum, quorum occasione facit eos capi, et secum taliter captos duci, non parcens religioni, aut etiam dignitati intendens, et compellens contra jura, ut totus Thesaurus sibi restituatur, etsi in propria domo, possessione aut villa, aut campo seu allodio ipsius inventus sit, aut dicatur inventus.Vide Capitulare 3. ann. 789. in Appendice cap. 2. et supra in voce Inventio 1.
Olimparlam. Paris. :
Inventa fuit pecunia usque ad xl. m. in muro cujusdam domus apud Lochias, cum ipsa domus reficeretur. Baillivus voluit eandem pecuniam haberepro rege ; ille, cujus erat domus, petebat eandem habere. Placuit regi, quod ipsa pecunia redderetur domino domus ipsius, nisi manifesta et certa consuetudo in contrarium inveniatur in ipsa terra.
Oratio super vasa in loco antiquo reperta, quæ primitus aqua lavantur exorcizata. Omnipotens sempiterne Deus, insere te officiis nostris, et hæc vascula arte fabricata Gentilium sublimitatis tuæ potentia ita emundare et benedicere digneris, ut omni immunditia depulsa, sint tuis fidelibus tempore pacis atque tranquillitatis utenda. Per Dominum, etc.
Sint quieti de.... hornegeldo, carucagio..... et de Thesauro ducendo, etc.Pag. 922 :
De maeremio cariando, de armis portandis, de Thesauro portando, etc.
Comes Eilbertus..... sine consilio suæ nobilissimæ conjugis.... loco obsidis mirabilem Thesaurum quem apud se conservabat Clerico tribuit, diem statuens in quo fieret solutio debiti. Thesaurus autem iste desiderabilis compositus est in similitudinem insignis monilis, quem S. Eligius.... præcepto nutuque inclyti Lotharii Regis Franc. manibus propriis operatus est. Lapis si quidem beryllus in medio positus sculptum retinet qualiter in Daniele Susanna a senibus judicibus male criminata sit, qui varietate sui operis diligentiam ostendit artis, et diligentia venustatem locupletis honoris.Quod
Thesauruspluries ibi appellatur, nude dicitur
Monilein fragmentis ex Chronico Valciod. sæc. 5. Benedict. pag. 597.
Vasa sacradentur pignori, pariter prohibet Ludovicus Pius Capitul. ann. 816. cap. 13.
- , θησαυρός, something laid up, a hoard, treasure, provision, store: petit, unde is sit thensaurus sibi, T.: thesaurum defodere . . . invenire: non exercitus neque thensauri praesidia regni sunt, verum amici, S.—A place for safe-keeping, store-house, treasurechamber, treasure-vault, treasury: publicus, L.: Si servata mella Thesauris relines, i. e. the cells of bees, V.—Fig., a repository, conservatory, magazine, collection: thesaurus rerum omnium, memoria: thesauri argumentorum.
-
…scribendo male, ex Graecis bonis Latinas fecit non bonas. Idem Menandri Phasma nunc nuper dedit ; Atque in Thesauro scripsit causamn dicere Prius unde petitur aurum quare sit suumn Quam ille qui petit unde is sit thesaurus sibi ,…
Terence, Eunuchus
-
…Atque in Thesauro scripsit causamn dicere Prius unde petitur aurum quare sit suumn Quam ille qui petit unde is sit thesaurus sibi, Aut unde in patrium monumentum pervenerit. Dehinc ne frustretur ipse se, aut sic cogitet, Defunctus…
Terence, Eunuchus
-
…alius ovum somniavit cur ergo hic nescio qui thesaurum solus invenit quam multi inopes digni praesidio deorum nullo somnio ad thesaurum reperiendum admonentur quam autem ob causam tam est obscure admonitus ut ex ovo nasceretur thesauri similitudo, potius quam aperte…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…Veneta vel Vict. Victorius Wa. Walker apud Dav. Auctores librique Latini iisdem fere compendiis notantur quibus in Thesauro linguae Latinae sed GL. Grammatici Latini Keiliani, Graeci iis quae non putem cuiquam fore ambigua. ADDENDA ET…
M. Tullius Cicero, Academica
-
…et Peripatetici, priorem autem illi egregie tradiderunt, hi omnino ne attigerunt quidem. nam e quibus locis quasi thesauris argumenta depromerentur, vestri ne suspicati quidem sunt, superiores autem artificio et via tradiderunt. quae quidem res efficit…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…de Bruto scribam ad te omnia. librum tibi celeriter mittam de gloria. excudam aliquid Ἡρακλείδειον quod lateat in thesauris tuis. de Planco memini. Attica iure queritur. quod me de Bacchi, de statuarum coronis certiorem fecisti…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…hoc secundum est quae est continuatio coniunctioque naturae quam, ut dixi, vocant συμπάθειαν, eius modi, ut thesaurus ex ovo intellegi debeat nam medici ex quibusdam rebus et advenientis et crescentis morbos intellegunt, non nullas etiam valetudinis…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…signi alicuius aut qui occasus futurus sit. haec qui ante dicunt, quam rationem sequantur, vides. Qui thesaurum inventum iri aut hereditatem venturam dicunt, quid sequuntur aut in qua rerum natura inest id futurum quodsi haec eaque…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…amicos aere alieno obstrinxerim. septem numerum nunc legionum alo, qua difficultate tu arbitrare ; non, si Varronis thensauros haberem, subsistere sumptui possem. Cum primum de Antonio exploratum habuero, faciam te certiorem. tu me amabis…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…praesidio deorum nullo somnio ad thesaurum reperiendum admonentur quam autem ob causam tam est obscure admonitus ut ex ovo nasceretur thesauri similitudo, potius quam aperte thesaurum quaerere iuberetur, sicut aperte Simonides vetitus est navigare ergo obscura somnia minime consentanea…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
THESAURUS(θησαυρός), a storehouse, treasury. The name is commonly used both in a correct and an incorrect significance, when applied to surviving buildings; but as the incorrect meaning is at least as old as Pausanias, it is also included here. There are (1) the treasuries of various Greek cities dedicated at Olympia and Delphi, (2) the so-called treasuries at Orchomenus, Mycenae, and elsewhere.
(1) At Olympia the whole row of treasuries described by Pausanias has been unearthed. In architectural form they are like small temples of the Doric order, and so are actually called ναοὶ by Polemo (ap. Athen. 11.489-90). They consist of an oblong chamber with a small prodomus, usually in antis; the treasury of the Geloans has a portico in front, and also internal columns. They were erected at various periods to contain the costly offerings made by those who dedicated them; but later seem to have been used to contain other treasures and works of art requiring protection by a building (Paus. 6.19). The treasuries of various cities at Delphi were probably of similar form, and served a similar purpose (Paus. 10.11).
(2) For the circular sepulchral buildings, falsely called Treasuries; such as the Treasury of Atreus at Mycenae, see SEPULCRUMp. 644 a.
(Bötticher, Olympia, 2nd edit., Berlin, 1886, pp. 207 sqq.; Richter, de Thesauris Olympiae efforsis, Berlin, 1885; Baumeister, Denkmäler des classischen Alterthums, art. Olympia, pp. 1104 B sqq.; Schliemann, Exploration of the Boeotian Orchomenus: Journal of Hellenic Studies, 1881, pp. 122 sqq.; Schliemann, Mycenae, pp. 227 ff.; Thiersch, Die Tholos der Atreus zu Mykenae, in Mittheilungen des deutschen Instituts zu Athen, 1879, pp. 177 sqq.)
[E.A.G](θησαυρός). The Greek term for a room in which all kinds of objects, provisions, jewels, etc., were stored; hence a treasury or treasure-house. In ordinary life the underground storechambers, circular vaulted rooms with an opening above, similar to our cellars, were thus named. The same name was given to treasure-houses which each State maintained within the precincts of Panhellenic sanctuaries, as repositories for their offerings to the gods. Such were those at Olympia and Delphi. The subterranean tombs, shaped like beehives, and of a construction dating from remote Greek antiquity, which have been found in various places, have been wrongly described as “treasure-houses.” The most celebrated of these are the so-called thesaurus of Atreus at Mycenae (see Cyclopes; Mycenae), and that of Minyas at Orchomenus (see Trophonius). The latter is only partly, the former wholly, preserved. The ground-plan of these structures is circular, and consists of one enclosed room with a domed roof, constructed of horizontal layers of massive stone blocks, projecting one over the other. This circular chamber was used probably for service in honour of the dead. The actual resting-place of the body was a square room adjoining. The large room at Mycenae is fifty feet in diameter, and about the same in height. It consists of thirteen courses, the uppermost of which was only a single stone. It was decorated with hundreds of bronze plates, the holes for the nails being still visible.