ἀλήθεια
ἀλήθεια, ἀλήθεια, ἀληθείᾱς, ἡ, truth, reality
- I truth, opp. lie or mere appearance:
- 1 in Hom. only opp. a lie, freq. in phrase ἀληθείην καταλέξαι Il. 24.407, al.; ἀ. ἀποειπεῖν 23.361; παιδὸς πᾶσαν ἀ. μυθεῖσθαι to tell whole truth about the lad, Od. 11.507; ἀλάθειʼ ἀτρεκής Pi. N. 5.17, cf. B. l.c.; prov., οἶνος καὶ ἀ. ‘in vino veritas’, Alc. l.c., etc.; ἁπλᾶ γάρ ἐστι τῆς ἀ. ἔπη A. Fr. 176, cf. E. Ph. 469; χρᾶσθαι τῇ ἀ. Hdt. 1.116; εἰπεῖν τὴν ἀ. Id. 6.69; ἡ ἀ. περί τινος Th. 4.122, S. Tr. 91; ἀ. ἔχειν to be true, Arist. Pol. 1281a42: pl., ταῖς ἀ. χρῆσθαι Isoc. 9.5; τὰς ἀ. λέγειν Men. 87, 925; τὰς ἀ. ἀκοῦσαι τῶν γενομένων Alcid. Od. 13:—Ἀλήθεια or περὶ Ἀληθείας, title of works by Protag., Pl. Tht. 161c, Cra. 391c; by Antipho Soph., FOxy. 1364, cf. Hermog. Id. 2.11, etc.
- 2 after Hom. also truth, reality, opp. appearance, σὺν ἀλαθείᾳ καλῶν B. 3.96; ἡ ἀ. τῶν πραχθέντων Antipho 2.4.1; τῶν ἔργων ἡ ἀ. Th. 2.41; μιμήματα ἀληθείας Pl. Plt. 300c:— in adverb. usages, τῇ ἀ. in very truth, Th. 4.120, etc.; ταῖς ἀ. Isoc. 15.283, cf. Philem. 130, Plb. 10.40.5, Babr. 75.20; rarely (without the Art.) ἀληθείᾳ Pl. Prt. 343d:—with Preps., ἐν τῇ ἀ. Pl. La. 183d; ἐπὶ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ πράγματος in truth and reality, D. 21.72; ἐπʼ ἀληθείᾳ for the sake of truth, A. Supp. 628, Ar. Pl. 891; also, according to truth and nature, Theoc. 7.44:—μετʼ ἀληθείας X. Mem. 2.1.27, D. 2.4:— κατὰ τὴν ἀ. Isoc. 1.2.46, etc.; κατʼ ἀλήθειον Arist. Pol. 1278b33, etc.:— ξὺν ἀληθείᾳ A. Ag. 1567:—πρὸς ἀλήθειαν D.S. 5.67, etc.
- 3 real war, opp. exercise or parade, Plb. 10.20.4, al.; ἐπʼ αὐτῆς τῆς ἀ. Id. 1.21.3.
- 4 true event, realization of dream or omen, Hdt. 3.64, Damon ap.Sch. Ar. Pl. 1003.
- II of persons, truthfulness, sincerity, Hdt. 1.55; ἀλαθείᾳ φρενῶν A. Ag. 1550, cf. Pl. R. 331c, Arist. EN 1108a20.
- III Ἀ. personified, Emp. 1, Parm. 1.29, etc.
- IV symbol of truth, jewel worn by Egyptian high-priest, D.S. 1.48, 75, Ael. VH 14.34: of the Thummim, LXX Le. 8.8.
I en contextos c. verbos de ‘decir’ verdad
πᾶσαν ἀληθείην κατάλεξον
μυθήσομαι
ἀποείποι
λέγειν τὰς ἀληθείας
ὅπως λαλήσῃς πρός με ἀλήθειαν
διεξήιε τῇ ἀληθείῃ χρεώμενος
ταῖς ἀληθείαις ἐχρῶντο
ἅπασα ... ἀλάθεια op. τὸ σιγᾶν
• c. nombres del mismo campo
ἁπλᾶ γάρ ἐστι τῆς ἀληθείας ἔπη
κόσμος πόλει μὲν εὐανδρία, σώματι δὲ κάλλος ... λόγῳ δὲ ἀλήθεια
adorno para la ciudad es la abundancia de varones, para al cuerpo la belleza, para las palabras la verdad
II ref. a acciones, pers. y cosas
1 en el plano ético, como virtud verdad, veracidad, sinceridad
ἀληθείη δὲ παρέστω σοὶ καὶ ἐμοί
haya sinceridad entre tú y yoτοῦ μαντηίου ἀ.
la veracidad del oráculoτίς δ' ἐπιτύμβιον αἶνον ... ἀληθείᾳ φρενῶν πονήσει;
¿quién el elogio fúnebre con la sinceridad de sus pensamientos hará?ἀνδρῶν δ' ἀρετὰν σοφία τε παγκρατής τ' ἐλέγχει ἀλάθεια
ὁ ἀρετὴν τιμῶν πρώτην ἀλήθειαν τιμᾷ
ἡ ἀλήθεια περὶ τῆς ἀποστάσεως
la verdad sobre la defecciónεἴπερ τί γ' ἔστι τῆς ἀληθείας σθένος
κλεπτῶν γὰρ ἡ νύξ, τῆς δ' ἀληθείας τὸ φῶς
op. ψεῦδος
ἀλήθεια δὲ πάντων μὲν ἀγαθῶν θεοῖς ἡγεῖται, πάντων δὲ ἀνθρώποις
τοῦτο δ' αὐτό, τὴν δικαιοσύνην, πότερα τὴν ἀλήθειαν αὐτὸ φήσομεν εἶναι ἁπλῶς ...;
esto mismo, la justicia, ¿diremos acaso que simplemente es la veracidad?ἀνῄρηται ὁ νόμος καὶ ἡ ἀλήθεια
quedan anuladas la ley y la veracidad«εὐεργεσίαν» εἴπας «καὶ ἀλήθειαν»
(lo que nos une a los hombres y a los dioses) dices que es «el obrar bien y la práctica de la verdad»
2 en el plano epistemológico conocimiento real o verdadero, verdad frec. op. δόξα:
ἀλλ' οὔτε τοῖς δοξάζουσι δεῖ πιστεύειν ἀλλὰ τοῖς εἰδόσιν, οὔτε τὴν δόξαν τῆς ἀληθείας πιστοτέραν νομίζειν, ἀλλὰ τἀναντία τὴν ἀλήθειαν τῆς δόξης
no hay que creer a los que sólo opinan sino a los que saben, ni hay que considerar más fiable la opinión que el conocimiento real, sino por el contrario (hay que considerar más fiable) la verdad que la opiniónπαύω πιστὸν λόγον ἠδὲ νόημα ἀμφὶς ἀληθείης· δόξας δ' ἀπὸ τοῦδε βροτείας μάνθανε
ἅτε ἐπιτηδεύοντα πρᾶγμα ἀληθείας ἐχόμενον καὶ οὐ πρὸς δόξαν ζῶντα
σοφίας δὲ τοῖς μαθηταῖς δόξαν, οὐκ ἀλήθειαν πορίζεις
• frec. c. verbos del tipo ‘buscar’, ‘perseguir’
φάσκων τὴν ἀλήθειαν διώκειν
τοῖς δὲ τὴν ἀλήθειαν ζητοῦσιν
• c. verbos como ‘encontrar’, ‘enterarse’,
οὐδέν τι μᾶλλον εὑρεῖν δύναται τὴν ἀλήθειαν
οὐδὲν ἐλλείψω τὸ μὴ πᾶσαν πυθέσθαι τῶνδ' ἀλήθειαν πέρι
nada dejaré para enterarme de toda la verdad sobre este asunto
• c. otras palabras
ἀληθείην ... κρίνοντες
οἶδα μὲν οὕνεκ' ἀληθείη πάρα μύθοις, οὓς ἐγὼ ἐξερέω
sé que hay verdad en las palabras que voy a decir (pero cf. ὡς γὰρ ἔχει ὁ νοῦς πρὸς τὴν ἀλήθειαν, οὕτως ἡ ψυχὴ πρὸς τὸ φαινόμενον
εἰ δὲ νόῳ τις ἔχει θνατῶν ἀλαθείας ὁδόν
si uno de los mortales conoce en su espíritu la vía de la verdadτῶν δὲ ὄντων τῆς ἀληθείας τε καὶ ἐπιστήμης στερηθείη
αὐτὴ ἡ ἀλήθεια
el auténtico conocimiento verdaderoἀλήθεια καὶ φρόνησις
ἰδεῖν τὴν ἀλήθειαν
φιλοσοφήσαντες περὶ τῆς ἀληθείας
ἐπιστήμη τῆς ἀληθείας
τὸ τῆς ἀληθείας κριτήριον
• sobre su valoración cf.
οὐ γὰρ πρό γε τῆς ἀληθείας τιμητέος ἀνήρ
ningún hombre debe ser tenido en más que la verdadἀμφοῖν γὰρ ὄντοιν φίλοιν ὅσιον προτιμᾶν τὴν ἀλήθειαν
amicus Plato sed magis amica ueritas
•
Ἀλήθεια o Περὶ Ἀληθείας
tít. de una obra de Protágoras
3 en el plano ontológico realidad, naturaleza, lo natural, lo que es, verdad
ἀληθείης ἐς μέσον ἐρχομένης
cuando la realidad de las cosas se haga públicaτὰν ἀλάθειαν ἰδέμεν
percibir la realidadνῦν δ' ἐφίητι <τὸ> τὠργείου φυλάξαι ῥῆμ' ἀλαθείας ... ἄγχιστα βαῖνον
en cambio ahora nos incita a mantener el dicho del argivo, que anda muy cerca de la realidadδιεξελθὼν δὲ ταῦτα ἐξέφαινε τὴν ἀληθείην
después de exponer esto descubrió la realidad ocultaσὺν ἀλαθείᾳ καλῶν
πιστεύων ... τῇ ἀληθείᾳ τῶν ἐξ ἐμοῦ πραχθέντων
confiando en la realidad de mis accionesἔργων ... ἀλήθεια
la verdad de los hechosνομίζων ... μαθόντας τοὺς Ἀθηναίους βουλεύσασθαι περὶ τῆς ἀληθείας
pensando ... que enterándose los atenienses podrían deliberar sobre la verdadera situaciónπολέμιον γὰρ καὶ ἐχθρὸν τᾷ φύσει τὸ ψεῦδος, ἁ δ' ἀλήθεια οἰκεῖον καὶ σύμφυτον τᾷ τῶ ἀριθμῶ γενεᾷ
pues la mentira es enemiga y hostil a la naturaleza, mientras que en cambio la verdad es consustancial y propia de la génesis del númeroμιμήματα ... τῆς ἀληθείας
τῶν ὄντων ἡ ἀ.
la realidad del Serἀ. τῶν ὄντως δικαίων
la realidad de lo que es realmente justoτοῦ ὄντος τε καὶ ἀληθείας ἐραστὰς εἶναι τοὺς φιλοσόφους
ἀ. τε καὶ τὸ ὄν
ἐπ' ἀλήθειαν τε καὶ οὐσίαν
προσαναγκάζον (τὸ μάθημα) αὐτῇ τῇ νοήσει χρῆσθαι τὴν ψυχὴν ἐπ' αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν
ἐπ' αὐτὸ τὸ ὂν μετ' ἀληθείας ἰέναι
(pero cf. ὁ δὲ κρινόμενος καταμεμαρτυρημένος ὑπὸ τοῦ ἑαυτοῦ βίου καὶ τῆς ἀληθείας
y el acusado condenado por su vida y la realidad de los hechos
• prov.
οἶνος ... καὶ ἀλάθεα
in uino ueritas
• adverb. de verdad, en realidad ἀληθείᾳ, τῇ ἀληθείᾳ, ταῖς ἀληθείαις, τῆς ἀληθείας Th.4.120, Pl.Prt.343d, Cri.51a, Prt.339d, Isoc.15.283, Arist.EN 1133a27, b19, Oec.1350b1, Men.Th.25, Plb.10.40.5, Babr.75.20, BGU 2021.11, PLeit.5.26 (II d.C.) en BL 6.58
• tb. c. prep. διά, ἐν, ἐπί, μετά, κατά, πρός, σύν, etc. de verdad
ὡς λέλεκται τῆς ἀληθείας ὕπο
como se dice de verdadοὐ γὰρ διὰ δόξαν βλάπτεται, ἀλλὰ δι' ἀλήθειαν
no hace daño aparente, sino de verdad
• de acuerdo con la verdad o realidad
ξὺν ἀληθείᾳ
κατὰ τὴν ἀλήθειαν
μετ' ἀληθείας
ἐπ' ἀλαθείᾳ
πρὸς ἀλήθειαν
• como segundo término de comparación
μεῖζον τῆς ἀληθείας κακόν
un mal mayor que la realidadἐρυθροτέρα ... τῆς ἀληθείας
más colorada ... que lo natural
• tb. realización de sueños o vaticinios
ἡ ἀ. ... τοῦ ἐνυπνίου
4 concebida como una realidad objetiva, actuada verdad
Μᾶτερ ὦ χρυσοστεφάνων ἀέθλων, Οὐλυμπία, δέσποιν' ἀλαθείας
oh Olimpia, madre de premios consistentes en áureas coronas, señora de la verdadτελεύταθεν δὲ λόγων κορυφαὶ ἐν ἀλαθείᾳ πετοῖσαι
se cumplieron las cimas de las palabras cayendo en la verdad (cf. ὅ τ' ἐξελέγχων μόνος ἀλάθειαν ἐτήτυμον Χρόνος
el testigo único de la auténtica verdad, el Tiempoἐνθάδ' ὁ πλεῖστον ἀληθείας ἐπὶ τέρμα περήσας οὐρανίου κόσμου κεῖται Ἀναξαγόρας
aquí yace Anaxágoras, el que ha llegado más hasta el fin de la verdad referente al mundo celeste (cf. ἡ ἐν τοῖς ἀδύτοις ἱδρυμένη ἀ.
III hipostasiada Verdad
1 en sent. mítico, prerracional
ἔφη ἐντυχεῖν αὐτὸς θεοῖς καὶ θεῶν λόγοις καὶ Ἀληθείᾳ καὶ Δίκῃ
ὦ Μοῖσ' ἀλλὰ σὺ καὶ θυγάτηρ Ἀλάθεια Διός
Ἀρχὰ μεγάλας ἀρετᾶς, ὤνασσ' Ἀλάθεια, μὴ πταίσῃς ἐμὰν σύνθεσιν τραχεῖ ποτὶ ψεύδει
(cf.
• joya, símbolo de la verdad
ἔχοντα τὴν ἀλήθειαν ἐξηρτημένην ἐκ τοῦ τραχήλου
con la verdad colgada del cuelloζῴδιον τῶν πολυτελῶν λίθων, ὃ προσηγόρευον ἀλήθειαν
una imagen de piedras preciosas a la que llamaban verdad
• traducción del hebreo tummîm, procedimiento adivinatorio no bien conocido
καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τὸ λογεῖον τὴν δήλωσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν
y colocó sobre el pectoral la demostración y la verdad (e.d. los urîm y tummîm)
2 en especulaciones mítico-filosóficas
Πειθοῦς ἔστι κέλευθος (Ἀληθείῃ γὰρ ὁπηδεῖ)
ὁ Ἀληθείας λειμών
τὸ Ἀληθείας πεδίον
ἀντίθετόν ἐστιν πρὸς τὸ τῆς Ἀληθείας πεδίον τὸ τῆς Λήθης πεδίον
εἰ ἀληθὴς ἡ Ἀλήθεια Πρωταγόρου
si es verdadera la Verdad de Protágoras (cf. οὗτοι δ' ὑπὸ τῆς ἀληθείας ὠφληκότες μοχθηρίαν
pero éstos convictos de maldad por la Verdadαὐτῇ φιλοσοφίᾳ καὶ Πλάτωνι καὶ ἀληθείᾳ προσλαλῶ
Νοῦς
IV en contextos religiosos la verdad revelada por la divinidad, LXX Ge.24.27
• de la doctrina crist.
γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀ. ἐλευθερώσει ὑμᾶς
ἀληθείᾳ μὴ πείθεσθαι
ὁ λόγος τῆς ἀληθείας
la predicación de la verdad
• de las enseñanzas maniqueas,
ἡ ἀ. καὶ ἡ ἐλπὶς ἡ ἀποκαλυφθεῖσα αὐτοῖς
ὁ τῆς ἀλήθειας λόγος
1. waarheid,
2. werkelijkheid, realiteit, i.t.t. schijn:
Bei den Aegyptiern ein Schmuck des Oberpriesters als Zeichen der Wahrheit u. Gerechtigkeit, DS. 1.48 ; Ael. V.H. 14.34.
Strong 225
truth (v. DB, iv, 818f.).
1. Objectively, "the reality lying at the basis of an appearance; the manifested, veritable essence of a matter" (Cremer, 86): Ro 9:1, al.; of religious truth, Ro 1:25, al.; esp. of Christian doctrine, Ga 2:5, al.; ἀ. θεοῦ, Ro 15:8.
2. Subjectively, truthfulness, truth, not merely verbal (cl.), but sincerity and integrity of character: Jo 8:44, III Jo 3.
3. In phrases (MM, VGT, s.v.): ἐπ’ ἀληθείας, Mk 12:14, al.; ἀ. λέγειν (εἰπεῖν, λαλεῖν), Ro 9:1, II Co 12:6, Eph 4:25, al.; ἀ. ποιεῖν, Jo 3:21, I Jo 1:6 (cf. DB, iv, 818b, ff.).
- Itruth
- 1truth, as opp. to a lie, παιδὸς πᾶσαν ἀλ. μυθεῖσθαι to tell the whole truth about the lad, Od.; so, χρᾶσθαι τῇ ἀλ. Hdt.; ἡ ἀλ. περί τινος Thuc.
- 2truth, reality, opp. to appearance, τῶν ἔργων ἡ ἀλ. Thuc.
- 3adverb. usages, τῇ ἀληθείᾳ in very truth, Thuc.; rarely ἀληθείᾳ Plat.; ἐπʼ ἀληθείας in truth and reality, Dem.; μετʼ ἀληθείας Xen.; κατʼ ἀλήθειαν Arist.
- IIthe character of the ἀληθής, truthfulness, sincerity, frankness, candour, Hdt., etc.
-
…μὲν οὖν, ὥσπερ ἐγὼ λέγω, ἤ τι ἢ οὐδὲν ἀληθὲς εἰρήκασιν, ὑμεῖς δέ μου ἀκούσεσθε πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν οὐ μέντοι μὰ Δία, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κεκαλλιεπημένους γε λόγους, ὥσπερ οἱ τούτων, ῥήμασί τε καὶ…
Plato, Apology
-
…διανοῇ. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖς σύ, ὦ Θρασύμαχε, ἀτεχνῶς νῦν οὐ σκώπτειν, ἀλλὰ τὰ δοκοῦντα περὶ τῆς ἀληθείας λέγειν. τί δέ σοι, ἔφη, τοῦτο διαφέρει, εἴτε μοι δοκεῖ εἴτε μή, ἀλλʼ οὐ τὸν…
Plato, Republic
-
…θάττονος, τῆς κακίας. καὶ νῦν ἐγὼ μὲν ἄπειμι ὑφʼ ὑμῶν θανάτου δίκην ὀφλών, οὗτοι δʼ ὑπὸ τῆς ἀληθείας ὠφληκότες μοχθηρίαν καὶ ἀδικίαν. καὶ ἐγώ τε τῷ τιμήματι ἐμμένω καὶ οὗτοι. ταῦτα μέν που ἴσως οὕτως καὶ…
Plato, Apology
-
…καὶ χρήματα τελοῦντες τούτοις τοῖς ἐμὲ ἐνθένδε ἐξάξουσιν καὶ χάριτας, καὶ αὐτοὶ ἐξάγοντές τε καὶ ἐξαγόμενοι, ἢ τῇ ἀληθείᾳ ἀδικήσομεν πάντα ταῦτα ποιοῦντες · κἂν φαινώμεθα ἄδικα αὐτὰ ἐργαζόμενοι, μὴ οὐ δέῃ ὑπολογίζεσθαι οὔτʼ εἰ ἀποθνῄσκειν δεῖ παραμένοντας…
Plato, Crito
-
…παγκάλως, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις, ὦ Κέφαλε. τοῦτο δʼ αὐτό, τὴν δικαιοσύνην, πότερα τὴν ἀλήθειαν αὐτὸ φήσομεν εἶναι ἁπλῶς οὕτως καὶ τὸ ἀποδιδόναι ἄν τίς τι παρά του λάβῃ, ἢ καὶ αὐτὰ ταῦτα ἔστιν…
Plato, Republic
-
…, χρημάτων μὲν οὐκ αἰσχύνῃ ἐπιμελούμενος ὅπως σοι ἔσται ὡς πλεῖστα, καὶ δόξης καὶ τιμῆς, φρονήσεως δὲ καὶ ἀληθείας καὶ τῆς ψυχῆς ὅπως ὡς βελτίστη ἔσται οὐκ ἐπιμελῇ οὐδὲ φροντίζεις ; καὶ ἐάν τις ὑμῶν ἀμφισβητήσῃ καὶ φῇ ἐπιμελεῖσθαι…
Plato, Apology
-
…εἴποι ὅτι οὗτος ὑμῶν, ὦ ἄνθρωποι, σοφώτατός ἐστιν, ὅστις ὥσπερ Σωκράτης ἔγνωκεν ὅτι οὐδενὸς ἄξιός ἐστι τῇ ἀληθείᾳ πρὸς σοφίαν. ταῦτʼ οὖν ἐγὼ μὲν ἔτι καὶ νῦν περιιὼν ζητῶ καὶ ἐρευνῶ κατὰ τὸν θεὸν καὶ τῶν ἀστῶν…
Plato, Apology
-
…διαβολήν. ἀκούετε δή. καὶ ἴσως μὲν δόξω τισὶν ὑμῶν παίζειν · εὖ μέντοι ἴστε, πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐρῶ. ἐγὼ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, διʼ οὐδὲν ἀλλʼ ἢ διὰ σοφίαν τινὰ τοῦτο τὸ ὄνομα ἔσχηκα…
Plato, Apology
-
…ἐροῦσιν οἱ πολλοὶ ἡμᾶς, ἀλλʼ ὅτι ὁ ἐπαΐων περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων, ὁ εἷς καὶ αὐτὴ ἡ ἀλήθεια. ὥστε πρῶτον μὲν ταύτῃ οὐκ ὀρθῶς εἰσηγῇ, εἰσηγούμενος τῆς τῶν πολλῶν δόξης δεῖν ἡμᾶς φροντίζειν περὶ τῶν δικαίων…
Plato, Crito
-
…εἰμι ἄξιος παθεῖν τοιοῦτος ὤν ; ἀγαθόν τι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ δεῖ γε κατὰ τὴν ἀξίαν τῇ ἀληθείᾳ τιμᾶσθαι · καὶ ταῦτά γε ἀγαθὸν τοιοῦτον ὅτι ἂν πρέποι ἐμοί. τί οὖν πρέπει ἀνδρὶ πένητι εὐεργέτῃ δεομένῳ ἄγειν…
Plato, Apology