signum
signum, a mark, token, sign, indication, proof
BWL
he gave the signal of joining battle
to bear the standards against the enemy
a statue fashioned from Parian marble
Frieze-Dennison Vergil
- In gen., a mark, token, sign, indication (very frequent in all styles and periods; cf. insigne): meo patri torulus inerit aureus Sub petaso: id signum Amphitruoni non erit, Plaut. Am. prol. 145 sq.: ut eam (nutricem) adducam et signa ostendam haec, i. e. crepundia, Ter. Eun. 808; 914: ut fures earum rerum, quas ceperunt, signa commutant, etc., Cic. Fin. 5, 25, 74; so (with notae) id. de Or. 2, 41, 174; id. Lael. 17, 62; cf.: omne probabile aut signum est aut credibile ... Signum est, quod sub sensum aliquem cadit et quiddam significat, quod ex ipso profectum videtur, etc., id. Inv. 1, 30, 47 sq.: aut pecori signum aut numeros inpressit acervis, Verg. G. 1, 263; cf.: servitii signum cervice gerens, Ov. M. 3, 16: jaculo mihi vulnera fecit.—Signa vides: apparet adhuc vetus ecce cicatrix, Ov. M. 12, 444: metam Constituit signum nautis pater, unde reverti Scirent, etc., Verg. A. 5, 130: scutum signi gratia positum, Quint. 6, 3, 38: signa pedum, tracks, prints, Ov. M. 4, 543; and simply signa, Verg. A. 8, 212 al.: oculis mihi signum dedit, Ne se appellarem, Plaut. Mil. 2, 1, 45 (123): dare, Ter. Eun. 781: dicere deos gallis signum dedisse cantandi, Cic. Div. 2, 26, 57 al.: signa esse ad salutem, Ter. And. 482: animi pudentis signum, id. Heaut. 120: color pudoris signum, id. And. 878: signa doloris ostendere, Cic. de Or. 2, 45, 190: mortis dare, Lucr. 6, 1182: timoris mittere, to exhibit, display, Caes. B. C. 1, 71 et saep.—With obj.-clause: magnum hoc quoque signum est, dominam esse extra noxiam, Ter. Heaut. 298; Nep. Att. 17, 2.—In predic. gen. with neutr. pron.: hoc est signi; ubi primum poterit, se illinc subducet, Ter. Eun. 628: id erit signi me invitum facere, quod, etc., Cic. Rosc. Am. 30, 83; Auct. Her. 4, 5, 8; Cato R. R. 38, 4; 88, 2: nil tamen est signi, Lucr. 5, 918; cf.: quid signi? Cic. Cael. 16, 38, 2.— Hence, a surname, epithet (rare): huic signum exercitus apposuit, Vop. Am. 6; cf. Capitol. Gord. 4.—
- II In partic.
- A In milit. lang.
- 1 The distinctive sign of a division of an army.
- a A military standard, ensign, banner (including the aquila): signifero interfecto, signo amisso, Caes. B. G. 2, 25: ut neque signiferi viam, nec signa milites cernerent, Liv. 33, 7: Hasdrubal ut procul signa legionum fulgentia vidit, id. 28, 14; 22, 21; Col. 9, 9, 4: inter signa militaria, Hor. Epod. 9, 15: cum unius signi militibus pergit ire, Liv. 33, 1: signa militaria ex proelio relata, Caes. B. C. 3, 99; so, militaria, id. B. G. 7, 2; Plin. 33, 33, 19, § 58.— Hence the expressions: signa sequi, to follow the standards, to march in military order, Sall. J. 80, 2; Liv. 24, 48, 11: signa subsequi, to keep in order of battle, Caes. B. G. 4, 26: signa observare, Sall. J. 51, 1: signa servare, Liv. 8, 34, 10; Veg. Mil. 1, 9: ab signis discedere, to desert the standards, leave the ranks, Caes. B. G. 5, 16; 5, 33 fin.; id. B. C. 1, 44; Liv. 25, 20 al.; cf.: ab ordinibus signisque discedere, Front. Strat. 1, 5, 3: signa relinquere, to desert, Sall. C. 9, 4; Liv. 5, 6 al.: signa deserere, Liv. 8, 34, 9: signa ferre, i. e. to break up the camp, Caes. B. G. 1, 39 fin.; 1, 40; Liv. 2, 49, 3; 10, 5 al.; for which: movere signa, id. 1, 14, 9; 27, 2, 12; Verg. G. 3, 236; and: tollere, Vell. 2, 61, 2; Auct. B. Alex. 57, 1; but: ferte signa in hostem, attack, Liv. 9, 23, 13: signa constituere, to halt, Caes. B. G. 7, 47; cf.: infestis contra hostes signis constiterunt, id. ib. 7, 51: signa proferre, to advance, Liv. 4, 32, 10: signa convertere, to wheel, turn, or face about, Caes. B. G. 1, 25 fin.; 2, 26: Liv. 8, 11; 2, 14; 4, 29; for which, vertere signa, id. 9, 35: signa inferre (in aliquem), to advance to the attack, make an assault, Caes. B. G. 1, 25 fin.; 2, 26; 7, 67; id. B. C. 2, 42; Cic. Phil. 5, 8, 23; Sall. J. 56, 5; Liv. 2, 53; 9, 27; 44, 12 al; cf.: signa conferre cum aliquo, to engage with, engage in close fight, Cic. Att. 7, 5, 5; id. Pis. 21, 49; and cf.: collatis signis pugnare, superare aliquem, etc., Plaut. Cas. 2, 5, 44 (352); Liv. 1, 33; 2, 50; Cic. Imp. Pomp. 23, 66; but conferre signa also means simply to bring the standards together (to one place), Caes. B. G. 7, 2; 2, 25; Liv. 37, 21: signa in laevum cornu confert, concentrates his troops, id. 7, 15, 4: signa transferre, to desert, Caes. B. C. 1, 24: signa convellere, to take up the standards, which had been fixed in the ground, Liv. 3, 7, 3; 3, 54, 10; 5, 37, 4; so, vellere signa, id. 3, 50, 11; Verg. G. 4, 108: revellere signa, Luc. 7, 77; cf.: signa figere, to encamp, Amm.27, 10, 9: defigere signa, Sil. 8, 625: sub signis ducere legiones, ire, esse, etc., together, in order, in rank and file, Plaut. Ps. 2, 4, 71 (764) (with ordine); Cic. Att. 16, 8, 2; Liv. 3, 51; Tac. H. 2, 14: signa hostium turbare, to throw into disorder, Liv. 9, 73: ante signa, before the army, id. 5, 18; 6, 7; 7, 16: post signa, id. 2, 49.—
- β Transf., in gen.: infestis prope signis inferuntur Galli in Fonteium, Cic. Font. 20, 44 (16, 34).—
- b Esp., the standard or ensign of single cohorts and maniples (opp. aquila, the standard of the entire legion): cum fasces, cum tubas, cum signa militaria, cum aquilam illam argenteam ... scirem esse praemissam, Cic. Cat. 2, 6, 13; Galb. ap. Cic. Fam. 10, 30, 5; Suet. Calig. 14 fin. Oud.; Tac. A. 1, 18; id. H. 2, 29 fin.; Plin. 13, 3, 4, § 23; Luc. 1, 6; 1, 224 al. (cf. aquila, 2.): manipulos exercitus minimas manus quae unum sequuntur signum, Varr. L. L. 5, § 88 Müll.—
- β Meton., a cohort, a maniple: octo cohortes in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius collocat, Sall. C. 59, 2; Liv. 8, 9; 25, 23 fin.; 33, 1; 27, 14; 28, 14; Auct. B. Hisp. 18, 3.—
- 2 A sign, signal; a watchword, password, given by a wind-instrument, by the tessera, or otherwise: signum tubā dare, Caes. B. G. 2, 20; 7, 81: proelii committendi dare, id. ib. 2, 21: recipiendi dare, id. ib. 7, 52: receptui dare, Liv. 4, 31; 26, 45; 3, 22; cf. Cic. Rep. 1, 2, 3: signum dare ut, etc., Liv. 2, 20; 4, 39: proelii exposcere, Caes. B. G. 7, 19: concinere, id. B. C. 3, 92 fin.; Liv. 30, 5; cf. Tac. A. 1, 68: canere, Sall. C. 59, 1; id. J. 99, 1; Liv. 1, 1; 4, 31; 27, 47; Cic. Rep. 1, 3, 3 al. (v. cano).—For the chariot race: signum mittendis quadrigis dare, Liv. 8, 40, 3: signum mittere, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107: signo Felicitatis dato, the word, watchword, Felicitas, Auct. B. Afr. 83: signum petere, Suet. Calig. 56; id. Claud. 42; id. Ner. 9; cf.: it bello tessera signum, Verg. A. 7, 637.—Transf.: tu illam (virtutem) jubes signum petere, i.e. to be in subjection, Sen. Ben. 4, 2, 2.—
- B A sign or token of any thing to come; a prognostic, symptom (cf.: portentum, indicium): ipse et equus ejus repente concidit: nec eam rem habuit religioni, objecto signo, ut peritis videbatur, ne committeret proelium, Cic. Div. 1, 35, 77: medici signa quaedam habent ex venis et ex spiritu aegroti, id. ib. 2, 70, 145; cf. Verg. G. 3, 440; 3, 503; 4, 253; Cels. 2, 3: prospera signa dare, Ov. H. 18 (19), 152.—
- C An image, as a work of art; a figure, statue, picture, etc. (syn.: effigies, imago, simulacrum); inerant (classi) signa expressa, Titani quomodo, etc., Naev. 2, 13: statuas deorum, exempla earum facierum, signa domi pro supellectile statuere, Cato ap. Prisc. p. 782 P.: signum pictum in pariete, Plaut. Merc. 2, 2, 44 (315): signum in fano, id. Rud. 2, 7, 2 (560): aëna signa, Lucr. 1, 318: ante signum Jovis Statoris concidit, Cic. Div. 1, 35, 77: signum aeneum, marmoreum, eburneum, id. Verr. 2, 4, 1, § 1; cf. id. Off. 1, 41, 147; Hor. Ep. 2, 1, 248: cratera impressum signis, Verg. A. 5, 536; 5, 267; 9, 263: (vestis) auro signisque ingentibus apta, Lucr. 5, 1428: ex ornatis aedibus per aulaea et signa, Sall. H. 2, 23, 2 Dietsch: pallam signis auroque rigentem, Verg. A. 1, 648: e Pario formatum marmore signum, Ov. M. 3, 419; cf. id. ib. 5, 183; 12, 398: statuas, signa, picturas commendet, Plin. Ep. 1, 20, 5.—
- D An image or device on a seal-ring; a seal, signet: ostendi tabellas Lentulo, et quaesivi, cognosceretne signum. Annuit. Est vero, inquam, notum signum, imago avi tui, etc., Cic. Cat. 3, 5, 10: (patera) in cistulā obsignata signo est, Plaut. Am. 1, 1, 265 (417); cf. Cic. Verr. 2, 1, 45, § 117: tabulae maximae signis hominum nobilium consignantur, id. Quint. 6, 25: imprimat his signa tabellis, Hor. S. 2, 6, 38: litterae integris signis praetoribus traduntur, Cic. Cat. 3, 3, 6; Sall. C. 47, 3: signo laeso non insanire lagenae, Hor. Ep. 2, 2, 134: volumen sub signo habere, to have under seal, Cic. Att. 9, 10, 4; cf.: sub signo claustrisque rei publicae positum vectigal, id. Agr. 1, 7, 21: nec pacta conventaque inpressis signis custodirentur, Sen. Ben. 3, 15, 1: cum sol duodena peregit signa, Ov. M. 13, 618.—
- E A sign in the heavens, a constellation (cf. sidus): caeli subter labentia signa, Lucr. 1, 2: loca caelio Omnia, dispositis signis ornata, id. 5, 695: signorum ortus et obitus, Cic. Inv. 1, 34, 59: signis omnibus ad idem principium stellisque revocatis, id. Rep. 6, 22, 24: in signo leonis, id. Div. 1, 53, 121: signorum obitus speculari et ortus, Verg. G. 1, 257; id. A. 7, 138: signum pluviale Capellae, Ov. F. 5, 113: ponemusque suos ad vaga signa dies, id. ib. 1, 310: nox caelo diffundere signa parabat, Hor. S. 1, 5, 10; cf. id. C. 2, 8, 11.—
- F Miraculous works (eccl. Lat.), Vulg. Dan. 3, 99; id. Matt. 24, 24; id. Joan. 2, 11 et saep.
II) insbes.: A) als milit. t. t.: 1) das Abzeichen der Heeresabteilungen, das Feldzeichen, das Banner, die Fahne, a) der größeren Heeresabteilungen, der Legionen usw.: signa militaria, Caes. u. Plin.: signa legionum fulgentia, Liv.: signa amittere, Caes.: signa relinquere, fahnenflüchtig werden, Sall.; und ähnlich ab signis discedere, Caes. u.a.: signa ferre, aufbrechen, Caes.: ebenso signa movere, Liv., signa movere e castris, Liv., u. signa tollere, Auct. b. Alex. u. Vell. (vgl. signis militaribus effossis, quae tolli non poterant, Liv. epit.): signa convelli iubere, Befehl zum Aufbruch erteilen, Liv. – signa inferre, zum Angriff anrücken, angreifen, absol., Caes., portae, Liv., in hostes, Caes., adversus Faliscos, contra Veientem, Liv. – signa convertere, kehrtmachen = eine Schwenkung machen, Caes. u. Liv.: conversa signa inferre, mit einer Frontveränderung angreifen, Caes.: signa conferre, α) im guten Sinne, die F. zusammennehmen, sie (an einem Orte, Punkte) vereinigen, Caes. u. Liv.: ad alqm, zu jmd. stoßen, Liv. – β) im üblen Sinne, handgemein werden, cum Alexandrinis, Cic.: cum hoste Liv.: in laevum cornu, Liv.: u. dah. collatis signis certare od. dimicare, ein förmliches Treffen liefern, Liv.: collatis signis superare hostem, in einem förml. Tr., Cic. – sub signis ducere legionem, in Reih' u. Glied, geordnet, Cic.: ebenso sub signis urbem intrare, Liv.: quingenti Pannonii, nondum sub signis, eine ungeordnete Schar, Tac. – übtr., signa conferre, sich in einen Streit einlassen, Cic. ad Att. 7, 5, 5: infestis signis inferuntur Galli in Fonteium, Cic. Font. 34. – b) der einzelnen Kohorten u. Manipeln (Ggstz. aquila, das Hauptlegionszeichen): s. militaria... aquila, Cic. Cat. 2, 13. – dah. übtr. wie unser Fähnlein = kleine Heeresabteilung, signa et ordines (und Manipeln) od. signa ordinesque, Liv. (s. M. Müller Anh. II zu Liv. 2, 59, 7): octo cohortes... reliqua signa, Sall.: terror primo Latinorum signa turbavit, Liv.: signa ordinesque turbarunt, Liv. – 2) das vom Feldherrn gegebene Zeichen, Signal, der Befehl, a) durch eine auf dem Feldherrnzelte aufgesteckte rote Fahne (vexillum), s. pugnae proponere, Liv.: s. simul itineris pugnaeque proponere, Liv.: signum pugnae dare, Iustin. – b) mit der Tuba usw., s. tubā dare, Caes.: dare s. proelii committendi, recipiendi, Caes.: s. proelii exposcere, Caes.: s. canere, Sall.; vgl. ea signa, quae receptui canunt, Cic. – c) das Losungswort, die Parole (vgl. Nipperd. Tac. ann. 13, 2 u. Heräus Tac. hist. 1, 38, 9 u. 3, 73, 17), consuerat signum petenti ›Priapum‹ aut ›Venerem‹ dare, die Parole Priapus od. Venus, Suet. Cal. 56, 2: cedo signum, Plaut.: it bello tessera s., Verg.: signum militiae petenti tribuno Optimae matris dedit, Tac.: u. so signum excubanti tribuno dedit Optimam matrem, Suet.: signo Felicitatis dato, Auct. b. Afr. – übtr., tu illam (virtutem) iubes signum petere, sich das Losungswort geben lassen (= einem Höheren untergeordnet sein), Sen. de ben. 4, 2. § 2. – B) das vom Prätor od. Konsul beim Wettrennen im Zirkus mit einer Flagge (mappa) gegebene Zeichen zum Auslaufen der Rennwagen, signum mittendis quadrigis dare, Liv. 8, 40, 3: signum mittere, Enn. ann. 84. – C) das Kennzeichen des Zukünftigen, Wahrzeichen, Vorzeichen, s. se obicit, Cic.: medici signa habent ex venis, Cic. – D) das Zeichen = der Beweis, signa rerum, sachliche Beweise (Ggstz. argumenta, Gründe), Quint.: de ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar, Plaut.: haec utrum abundantis an egentis signa sunt? Cic.: hoc signi erit, ubi calx cocta erit, summos lapides coctos esse oportebit, Cato: hoc est signi, ubi primum poterit, se illinc subducet scio, Ter.: u. so hoc signi est u. id signi est (erit) mit folg. Acc. u. Infin., Cornif. rhet. u. Cic. (s. Halm Cic. Rosc. Am. 83): u. signum est m. folg. Acc. u. Infin., magnum hoc quoque signum est dominam esse extra noxiam, Ter.: quod est signum nullam umquam inter eos querimoniam intercessisse, Nep.: quae signa sunt omnia (lauter Beweise, daß) non mediocri quodam consilio naturam mundi administrari, Cic. – E) das durch Kunst gearbeitete Bild, Bildnis, die Figur, die Bildsäule (das Standbild), bes. einer Gottheit, signa ahena, Lucr.: s. aëneum, marmoreum, eburneum, Cic.: formatum marmore, Ov.: pictum, Plaut.: palla signis auroque rigens, Verg.: pictores et ii qui signa fabricantur (Bildhauer), Cic. – dah.: a) das Bild im Petschaft, das Siegel, s. notum, imago avi, Cic.: s. adulterinum, Liv.: s. lagoenae laesum, Hor.: signa integra, Cic.: sub signo habere, unter Siegel haben, Cic.: sub signo claustrisque, Cic. – b) dasSternbild, Gestirn, signorum ortus et obitus, Cic.: signa omnia stellaeque, Cic.: s. leonis, Cic.: brumale s., Zeichen des Steinbocks, Cic.: s. pluviale capellae, Ov.: astrorum micantium splendentia signa, Lact.: nox caelo diffundere signa parabat, Hor. – F) der Beiname, Spitzname, Capit. Gord. 4, 8. Vopisc. Aurel. 6, 2. Corp. inscr. Lat. 8, 4411. Vgl. Mommsen im Hermes 1, 158. Anm.
salserius signatur de ~o ‥ regis
~um ferreum parvum ad vasa et utensilia(
~um ferreum magnum pro pullanis, j. ~um ferreum minus ad animalia minora signanda, j(
omnes illos cignos ‥ volantes vel non volantes quos ~o ipsius principis inveniri contigerit esse signatos
vituli, porcelli et agni ‥ ~o notorio insignentur distincte ‥ quo a ceteris poterint distingui
terram ‥ cum certissimis ‥ limitibus quae ‥ fossata ‥ et notis ~is designatur(v.
cum ipsi ‥ sortiti essent quidam seilones terre ‥ et bunde et singna essent ibi posita ‥ ammovit bundas et signa
ipse non ammovit bundas et merkas positas inter terras
prout fovee et fossata et ~a de consensu parcium in dictis brueris sunt facta
habebit ‥ occidentalem partem gardini cum aqua usque ad quoddam pittum quod ponitur pro ~o inter idem gardinum et gardinum quod accidit parti boriali
habuit ij pannos vermilones quorum vendidit meliorem Roberto ‥ et R. de ipso panno cepit de una extremitate ~um
quilibet pistor ~um suum habeat super †panis suam [sic MS ] ut possit sciri cujus est
de Galfrido Flour pistore xx s. ‥ quia habuit quoddam ~um super panem suum quod fuit ~um vicini sui
de cxxxviij doliis ‥ vini ‥ ~is diversorum mercatorum, a quibus empta fuerant, signatis
ea [bona ] que dicti magister ‥ per ~a, metas, vel alias evidencias veraces probare possent fuisse eorundem
antequam ‥ signarent ‥ aliquod stannum cum dicto ~o(v.
si servus ceciderit in judicio ferri aut aque criminis ~um prima vice fiet ei(
tale ~um Hercules in suo clipeo ‥ gerebat
petitum est a plebeis, ut ~a, alias stigmata, dominorum, quae gestabant ipsi et eorum famuli, deponerentur, eo quod ‥ qui adepti fuerant ~a talia, effecti fuerant tyranni ‥
isti ‥ ~a regalia in scapulis, album cervum quasi resurgentem, deferebant
lxx hominibus dare possit lxx liberatas panne lanie vel ~a vel bagias cuicumque qui de ipso recipere voluerit ‥ liberatas, ~a vel bagias ad ipsum serviendum(
qualia ~a in armis portanda sunt et qualiter ac quid per ipsa ~a representatur
standarda sive ~a armorum hujusmodi dominorum ponant et infigant, ad effectum quod clarius sciri poterit cui constant(
quod servientes clavarum majoris et vicecomitum ‥ clavas suas auratas vel argenteas aut argentatas et ~o armorum nostrorum ornatas ‥ deferre valeant
jam sequitur videre de diversis ~is in armis depictis et quid per illa ~a intelligere possunt inspicientes. et dicatis primo quod ~um dicitur diffinitive illud quod seipsum offert visui et aliud representat intellectui
vestimentorum ‥ compositorum meis ~is, sc. nudi fodentis in campo nigro
~a, i. aquilarum capita habentia vel hominum sive draconum et ita in astilibus longissimis portabantur
virtutes ‥ / ‥ gestantes bellica signa / cassida cum thoracis
vexillum, ~um militiae
victrices ducentia signa cohortes / explicat in ventum, vexilla ferotia centum
rex ‥ progreditur vexillis explicatis, precedente eum ~o regio, indicium mortis pretendente quod ‘Draconem’ vocant
cum uno ~o de albo velweto
dum victricibus ~is Willelmi ‥ triumphata dives Anglia cessit
quod nulla braciatrix vendat cervisiam sine ~o nisi infirmis et viatoribus
injunctum est omnibus brasiatoribus ville ‥ quod ponant ~um extra dum habent cervis' ad vendend'
sunt communestipelers et vendunt sine ~o opposito, contra assisam
vendit celiam in domo sua propria sine ~o exposito
ad ~um Tauri in Conyngstrete
hospes meus apud ~um Le George in Bodman
de inhonesta gestura et indecente colloquio habito cum honesta muliere apud ~um nostrum de Flowr' de Loyse
locus ille ubi ‥ Osuald ~um sanctae crucis erexit. ‥ fertur quia facta ‥ cruce ac forea praeparata in qua statui deberet, ipse ‥ erectam tenuerit donec ‥ figeretur
intellexit aliquid mirae sanctitatis huic loco ‥ inesse et posito ibi ~o ‥ ascendit equum
signum ‥ in portu de Grimmesby(v.
reddunt compotum ‥ et in duobus ~is videlicetboyes vij d.
inquiratur de hiis qui furantur, abscindunt vel auferunt ~um ancore fixe, quod vulgariter appellaturboy
labarum tuum quod ~o Christi ex auro et gemmis est pictum
det eis omnibus osculari textum s. Evangelii et ~um s. crucis(
portabat sceptrum regale in cujus summitate erat ~um crucis aureum
ut ‥ suscipiant quicunque voluerint ~um crucis(
signum / mox crucis assumpsit, cupiens exsolvere dignum / obsequium Christo, qui se liberavit ab isto / turbine bellorum; sequitur pia turba virorum
signum crucis ‥ in humeris suis imprimi fecit
espedores ospitalis foren[seci ] ‥ non possunt singno singnari absque voluntate dominorum si fuerint villani ‥
nato instante si visitetur a persona ~um Salamonis habente ‥ puer moritur ‥. si ‥ pregnans super transeat ~um Salamonis abortitur cito
principum quorum nomina et ~a subter scripta habentur
fidem manuali ~o facillime datam ‥ ab ipso suscepi
sicut continetur in una cedula signo manuali ‥ regine signata(
scriptis ‥ suo ‥ sigillo armorum una cum ~o manuali suo signatis
~um meum manuale in testimonium ejusdem hic apponendo
pro confirmatione [donationis ] ‥ manu propria ~um sanctae crucis expressi et testes ut subscriberent rogavi
~o salutifero hanc legalem largicionem prenotavi
si scribendi scientiam habet, professionem suam scribat aut si nescit scribere, alium roget qui pro se scribat; ipse tamen in fine ipsius professionis ~um crucis faciat
hoc ‥ signo sanctae crucis confirmavi
prescriptis ‥ propriis manibus ~um sancte crucis subscripsimus
ego Henricus Astensis imperiali auctoritate public notarius hiis omnibus interfui, scripsi, publicavi ac meo ~o consueto signavi rogatus
hoc presens publicum decretale instrumentum manu michi satis recogniti notarii scriptum et signatum ~o
notarii admissi imprimant vel subscribant sua ~a
~um etiam notariatus est huic instrumento apponendum. nam quilibet notarius solet habere quoddam speciale et particulare ~um, ut ex ipso ~o cognosci possit quis notarius instrumentum confecit
sigillum, ~um anuli
presenti scripto ~um sigilli mei apposui
dominus G. ‥ et dominus E. ‥ singna sua apposuerunt
singnum suum, cujus impressio fuit quoddam scutum de armis suis propriis
nec sculptori anuli licere tenere ~um anuli venditi
Willelmo de Skelton deferenti literas regis sub ~o ‥ archiepiscopo Cantuarensi(
carta ‥ ~is pontificum et abbatum ‥ munita, simul cum lamina plumbea
afferre mensuras ‥ in curiam prioris, sc. rasuras et galones, et quando recta erant ~o prioris signari
~um secretum
omnes bussell' et omnes gallon' infra dictas metas debent signari de quodam ~o ferri domini portus. et ~um illud debet tradi ad custodiam duobus hominibus legalibus(
quod omnes busseli, lagene vini et servisie, et omnes alie mensure sigillantur cum singno ‥ regis
omnes homines venientes cum lanis coriis vel pellibus vendendis sine ~o, quod vocatur coket ‥
[] ~um [ the stamp ] with which measures shall be sealed shall remain in keeping of the mayor by virtue of his office of clerk of the market
signando vel signari faciendo quodcumque sarplerium ‥ illis ~o vel ~is per dominum regem ad hoc ordinatis ‥ talibus forma et modo, quod ~um vel ~a sic apposita nequeant tolli sine ruptura sarplerii
Judaei per x loca in fimbriis suis faciebant ~a pro misterio decalogi
prosodia est ~um sermonis iter rectum faciens legenti. sunt ‥ prosodiae x: acutus, gravis etc.
superficies triangula laterum et angulorum equalium in circulo designetur supra cujus summitates A et G ~a ponantur
plica nihil aliud est quam ~um dividens sonum in sono diverso
abbreviacio erat facta per ~a materialia a tempore Perotini Magni et parum ante
brevis ‥ habet novem minimas et formari debent ut minores semibreves, sed rotundum ~um post se habent
~um cantus perfecti ‥ est circulus cum punctu medio ‥ quia circulus denotat modum, punctus ‥ temporis perfeccionem
quoniam non potest illud prodigiale portentum verbis describi, ~o demonstrativo figuratur
nomina velut ~a memorie excitativa
~um est res que preter speciem visibilem quam ingerit sensibus facit aliud in cognitionem venire [cf. ]Aug. Doctr. Chr. II 1
distinguit magister inter ~um et signatum, sicut inter imaginem et sanctum(
cum dico ‘omnis homo currit’ hoc ‘omnis’ ‥ quod est ~um universale, non significat quod aliqua res ejus, quod est homo, sit universalis sed quod homo sit quoddam universale subjectum(
sive ‘~um’ accipiatur pro illo quod potest supponere in proposicione ‥ cujusmodi sunt categoremata, sive accipiatur ‘~um’ pro illo quod non potest supponere ‥ cujusmodi sunt syncategoremata
~um universale limitat terminum specificum simplicem ad supposicionem personalem
in primo ~o nature essencia ‥ videtur infinita intensive et ‥ in secundo ~o natura non erit finitabilis per esse
ipsae vittae non tam longae nisi tantum ut ligari possint ob ~um recordationis, et ita viri faciunt; mulieres ‥ in digitis suis ligantes aliquid ut memorentur
sic caro, mirandum fatu, putrescere nescit, / ‥ quod signum et species est virginitatis
palma tui signum magni est, rex Christe, triumphi
obductio ista serenitatis nobis ~um est, non tempestatis
absciditur de carne quam acceperat Christus in forma hominis, ut sit in eo quasi ~um latronis et cauterium transgressoris
dies precessit noctem, in ~um lapsus humani
in ~um quod nulli parceretur partis adverse(
in ~um quod illorum [sc. Julii Caesaris etc. ] sunt successores, omnes ‥ Caesares et Augusti vocabantur
cruoris ~a extant hodie
signorum miraculis ‥ adornatus est [Albanus ]
nec inter viros humilior Johanne, qui propter humilitatem suam nullum ~um voluit facere nisi praedicare et baptizare
Samson ‥ quantis miraculorum ~is et virtutum rumoribus ‥ effulsisse devulgatur
ab incolis loci illius solent opera virtutum et ~a miraculorum usque hodie narrari
videntes ~a et mirabilia Domini
innumera ‥ ~a et miracula cotidie divinitus fiunt
quid ‥ perspicuum est ‥ vati post expletionem ~i ab eodem praedicti
tironem ‥ profetica ~a ‥ sequebantur
praesagium, ~um
portenta et singna ‥ sunt visa
~um in celo viderunt modo ensis fulminei figuratum
ut per aliqua ~a morbi genus medicus idem cognoscat
si patiens tussiat tussi sicca et nil expuat, ~um est indigestionis
imposuit dexteram capiti ejus et an hoc ~um agnosceret requisivit
consensus cohabitationis ‥ si sit legitimus, si certus, si liber, si per verba de presenti vel per ~a inter mutos
siqua loquenda sunt que ~is indicari nequeunt
sedentes ad mensam cum episcopo ‥ loqui possunt ‥ imperio ipsius episcopi nescientis ~a(
pestiferum calicem ‥ / porrecta rupit dextra per signa salutis
signans se ~o sanctae crucis reclinavit caput ad cervical
signo ‥ crucis frontem armavit
singnavit se singno crucis
accedat ‥ ad cantorem ‥ faciatque ~um incipiendi versus offerendae
navigandi ~um dedit. ‥ schippe remos haud segniter arripuerunt
malleolus in navi cum quo gubernator dat ~um nautis
de communi ~o per ignem super montes ‥ faciendo, invasione Scotorum ‥ imminere credita
Franci ‥ ~um Christianum letis fragoribus ingeminant, “Deus vult! Deus vult!”
acclamato ~o militari “Deus vult!” ‥ ordines hostium invadunt, sociis ut ex altera parte feriant innuentes
clangor lituorum pugne ~a utrinque cecinit
insectantibus callide mixti ~um triumphantium vociferati sunt
facto jam ~o diei hore tertiae
hac nocte, quando ~um [gl.: ] audivicnyll
hac ‥ hora debet religiosus surgere ad Deum orandum ‥ audito sino ecclesiastico sicut surgit miles audito regis edicto
oratio ad ~um aecclesiae benedicendum: primitus aspargatur ~um aqua benedicta
minimi ~i ad designandum capitulum incipiente sono, fratres ‥ surgere ‥ debent
vidit monachum cujus id cure erat funem ~i tenere quo monachos ammoneret surgere
ad ecclesiam S. Johannis apud Beverlacum turrim lapideam ‥ adjecit et in ea duo precipua ~a posuit
~um ‥ magnum in clocario posuit
~um in portu pulsatum audierunt
cum inceperint Kyrieleison, pulsentur omnia ~a
pulsato ~o ‥ patris nostri, quod ipse manibus suis olim fecisse dicebatur ‥ concurrit universa civitas
adversarii ‥ quasi ludendo ad ~um eum toto corpore telis confodiunt
verbum Job justi ‥: / signum factus sum sagittabile [cf. ]Job vi 4
sicut sagitta mittitur a sagittante ad ~um
cum quis ‥ ad ~um aliquod sagittaverit, primus intencionis sue finis est ~um illud ferire telo suo
expositus tanquam ~um ad sagittam
consedi ~um ad sagittam
[Eadmundus ] palo ‥ alligatur, ubi ‥ stetit quasi ~um ad sagittas
papa tanquam ~um est positus ad sagittam, et multos habet offendere
dicens eum ‥ debere mittere sagittarios et Scotos quasi ~um ad sagittas posse de facili penetrare
et mox stare facit bacchantes agmine turmas, / funditus ut nullus cum plantis pergeret usquam; / sed cuncti pariter velut aenea signa rigebant
xij ponebant ‥ pro duodecim ~is in caelo
de zodiaco, xij ~orum circulo, quae vertigine caeli volvuntur
singuli autem menses sua ~a in quibus solem recipiant habent Aprilis arietis, Maius tauri, Junius geminorum, Julius cancri, Augustus leonis, September virginis, October librae, November scorpionis, December sagittarii, Januarius capricorni, Februarius aquarii, Martius piscium
superest ‥ de xij ~is tractare, quorum quodlibet xxx gradus occupat et sic totus zodiacus in ccclx gradus ‥ est distributus
circa obliquum circulum qui dicitur orbis ~orum sive zodiacus
dicitur ~um piramis quadrilatera cujus basis est illa superficies quam appellamus ~um
- 1. (ken)teken, kenmerk, spoor; ➤ -a pedum sequi voetsporen volgen; pecori -um imprimere inbranden; iuvenca nullum servitii -um cervice gerens (van het juk); oculis alci -um dare; -a timoris mittere uiten;
- 2. teken om iets te doen, sein, signaal; ➤ -um dare cantandi om te zingen;
- 3. (milit.) (a) bevel, commando, signaal [profectionis om op te breken]; ➤ -um receptui dare tot terugtrekking; -o dato op een gegeven teken; -um tubā dare; (b) (niet-klass.) parool, wachtwoord; ➤ ~ ‘optimae matris’; (c) veldteken, legerstandaard, banier, vaandel [legionum]; ➤ -a movere, tollere, convellere, ferre opbreken, beginnen te marcheren; -um pugnae proponere; -a ferre in hostes en -a inferre hostibus (of in, adversus, contra hostes) de vijand aanvallen; -a vertere rechtsomkeert maken; -a relinquere en a -is discedere deserteren; sub -is urbem intrare in het gelid; -a conferre de veldtekens verenigen, zich verzamelen; ook slaags raken, aanvallen; collatis -is pugnare in een open veldslag strijden; (d) (meton.) vendel, afdeling van een leger, cohort, manipel; ➤ milites unius -i; terror Latinorum -a turbavit;
- 4. herkenningsteken, voorteken, indicatie [morborum]; ➤ habere -a ex alqa re;
- 5. bewijs(grond); ➤ hoc ~ est en hoc -i est (m. aci.);
- 6. godenbeeld, beeld, figuur [pictum; marmoreum; Iovis]; ➤ palla -is auroque rigens met gouden figuren bestikt;
- 7. zegel, wapen [anuli; publicum staatswapen]; ➤ -um epistulae detrahere;
- 8. sterrenbeeld, gesternte [brumale; pluviale capellae; leonis]; ➤ -orum ortus et obitus;
- 9. (eccl.) wonder(teken).
記號。印。跡。像。印圖。宫宿。招牌。旗。暗號。號筒之令。先兆。奇異。Rabiosum signum 暑時之星。天狼。Conferre signa cum hostibus 交戰。Infesta signa hosti inferre 攻仇敵。
Suggest a Translation
See an image
Per totum Canonem viginti et tria Signa fiunt.Mox :
Tribus autem digitis Signa facimus, quia Trinitatem exprimimus.
Terminus sancti loci habeat Signa circa se.
Signum Domini, Signum Christi. Ugutio :
Signum Dei, signum crucis,vel
Crux: quem, nescio an recte arguerit Lazarus Baiffius lib. de Vasculis pag. 106. tametsi constet, si Legem
Titiam, quam laudat, is respexerit, in qua
signum Dei, pro cujusvis Dei simulacro sumitur, falsum fuisse. Lactantius lib. de Mortibus Persecutor. n. 44 :
Commonitus est in quiete Constantinus, ut cœleste Signum Dei notaret in scutis.Idem num 10 :
Imposuerunt frontibus suis immortale Signum.Ita lib. 4. Institut. cap. 27.
Simulacrum Dei, in eodem lib. de Mortib. Persecut. num. 12. Africanus lib. 6. Hist. Apost. :
Signum Dei sui in frontibus nostris digitis suis facientes, etc.Occurrit præterea in Vita S. Valerici cap. 21.
Et percussiones eorum facto Signo Domini procurabat.
Cum bellica tuba caneret, dominica Signa gloriosi martyres erexerunt ; ibique celebrantes ex more dominica sacramenta, etc.
Et cum hæc feceritis, imponemus manus nostras super capita vestra, etVita S. Basilii apud Herivæum Archiep. Remensem de pœnitentia cap. 7 :Signum Christi faciemus in frontibus vestris, etc.
Et continuo apprehendens manum ejus, faciens ChristiVita MS. S. Arigii Episc. Vapincensis :Signum in ipso, et orans, etc.
At ubi orationem complesset, signum Christi super plagam faciens, etc.paulo ante. Vita S. Tillonis Monachi cap. 20 :Signaculum Christi,
Cum super vulnus plenum vermibus ChristiFormula signandi Catechumenos in fronte, apud Menardum ad Libr. Sacramentor. Gregorii pag. 131 :Signum deprimeret, repente mortui sunt vermes.
Signum Salvatoris Domini nostri Jesu Christi in fronte tua pono.Signum Salvatoris Domini nostri Jesu Christi in pectore pono.
Ubicumque inveneritisSignum crucis Christi ne læseritis.
HincSpe ducti veniæ Christi sua pectora Signo Consignant.
, etSigna Christi
vocat Anastasius Bibliothecarius Lychnuchos, in modum crucis confectos, de quibus egimus in Descript. S. Sophiæ num. 48. In Leone III. PP. pag. 143 :Signo -Christas Gabathas
Gabatas fundatas Signochristas, quæ pendent in quadriporticu.In Gregorio IV. PP. pag. 165 :
Pag. 189 :Signum Christi habet navicellas duas, et murenas tres.
Gabathas de argento purissimo numero 6. tres quidem filopares signo Christi, et duas etiam similitudinem palmarum, et unam interrasilem, quæ est saxisca, pens. simul. libr. 4., in Menæis in S. Zacharia sutore 17. Novemb. Vide Glossar. med. Græcit. voceΧριστοφόρον σημεῖον
Tunc Signo fidei pectora servulus Armat deifice, etc.
Sinacle. Lit. remiss. ann. 1397. in Reg. 153. Chartoph. reg. ch. 163 :
Fault faire pluseurs Sinacles de la croix, etc.Hinc
Solvi duobus hominibus banneriis, qui vacaverunt per totam diem ad mundandum planum de foro bovum in vigilia Ramispalmarum, quia ibi debebat fieri Signum Ramispalmarum ..... Quia dominus episcopus Nemausensis, fecerit dictum Signum Ramispalmarum.
Omnes ordinate exeant prædictam ecclesiam, Signis præcedentibus.Infra ubi de Rogationibus :
Vexillo et cruce præcedentibus. Signa victricianuncupantur in Chron. Sublac. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. ævi col. 1047 :
Constituit(Joannes abbas) ut in festivitatepatris Benedicti faciant solemnem processionem ad Specum omnes revestiti cappis, præcedentibus eos famulis, cum victricibus Signis.
Hic sacerdos(ante Canonem) osculetur altare, deinde Signum Crucifixi sive textum.
signabanturtestamenta aliave acta : unde
SignatoresSenecæ lib. 2. de Benefic. dicti, qui ad syngraphas firmandas vel ipsa testamenta advocabantur, eaque sigillis suis firmabant. Collatio Carthagin. II. cap. 53 :
Custodes edicant, utrum Signa cognoverint ? Leo Episcopus Ecclesiæ Catholicæ dixit : Agnosco sigillum meum. Marcellinus V. C. Tribunus et Notarius dixit : Quoniam ab utraque parte impressionem Signorum agnitam constat, ea, quæ præcepi, a Notariis relegantur. Petilianus Episcopus dixit : Sic solent testamenta, non gesta reserari.Ubi
signumet
sigillumidem sunt, ut et in Collat. III. cap. 220. Proinde
Signare testamentum, apud Justinianum, recte
subscriptionemsemper a
signationedistingunt Jurisconsulti, cum aliud sit
subscribere, aliud
signare. Subscribebaturenim testamentum, deinde clausum lino circumducto
signabatur. Vide
Signatoreset
Subscriptorespromiscue appellantur. Atque ita apud veteres obtinuisse, ait Salmasius lib. de modo Usurar. cap. 11. postmodum vero eum invaluisse morem, ut privati testamenta aliaque acta subscriberent, et affixa in imo cera, juxta subscriptionem
Signumsuum imprimerent, quod cum in multis non fieret, sed sola subscriptio apponeretur, ac vice
Signi, nota aliqua, quam hodie
Parafumdicimus, manu propria describeretur ;
Signumpro ipsa subscriptione usurpari cœpisse contendit, idque firmat ex Porcelli Corocottæ testamento, in quo testes ita subscribunt :
Lucanicus signavit. Fergilius navis, etc.Et ex testamento S. Remigii, quod sic clauditur :
Remigius Episcopus testamentum meum relegi, signavi, subscripsi.Ubi
signat, antequam
subscribat, quod dici non potest de ratione veterum in obsignandis testamentis, quæ subscribebantur, antequam obsignarentur : alias esset
signareet
subscribereidem unumque hoc loco sonare, et utrumque conjungi
V. C. Pappolus interfui et subscripsi. V. C. Rusticolus interfui et signavi. V. C. Eulodius interfui et signavi.Et sic cæteri, ubi
Pappolusvoce
subscripsi, alii
signaviutuntur, adeo ut idem fuerit
subscribereet
signare. Ita in altero testamento Widradi Abbatis Flaviniacensis apud Mabillonium, testes nude se illud
subscripsissetestatur, non
signasse.
Signumpro subscriptione ponitur :
Publicum instrumentum per alium fidelem scriptum in hanc publicam formam redactum retinui, Signoque meo solito signavi.
Post conditum testamentum, imo Signatum, occurrit sensibus meis, ut basilicæVix enim probabile, hæc adscripta, post clausum, et lino circumducto obsignatum testamentum, quod etiam hac ætate obtinuisse docent primum Widradi testamentum, et Marculfus lib. 2. for. 17. Perpetuus Turonensis Episcopus in testamento suo, a D. Luca Acherio edito, illud suadomnorum Martyrum Timothei et Apollinaris missorium argenteum sex librarum ibi deputem, ut ex eo sedes futura meorum ossium componatur.
manu scriptum et subscriptum, non etiam signatum scribit, tametsi
claudenduminnuat, cum
aperiendumcoram Presbyteris et Diaconibus statuat. Signum tamen a subscriptione distinguit Concilium Toletanum X. cap. 4 :
Scriptis professionem suam faciat a se, aut Signo, aut subscriptione notatam.Ubi
Signumest, quod
parafumdicimus,
subscriptiovero nominis descriptio.
Scripturæ quæ.... conditoris vel testium fuerint Signis aut subscriptionibus roboratæ, omni habeantur stabiles firmitate.Neque aliud sonat
Signumin veteri Charta Securitatis plenariæ, exarata sub Justiniano Ravennæ, apud Brissonium lib. 6. Formul. :
Et ipse eadem manu propria Signum impresserit, testesque, ut subscriberent, conrogaverit, etc.Et infra :
Hanc plenariam securitatem..... scribendam dictavi, in qua pro ignorantia literarum subter Signum feci, autoritateque roborata præsentibus testibus attuli subscribendam, etc.Ubi
Signumnihil aliud est quam
Parafus, distinguiturque a
subscriptione, seu nominis proprii descriptione.
Crucis Signumpræscriberent, quod nude
Signumvocabant, ut
signare, signum crucis effingere. Unde Remigius Episcopus
Signatprimo testamentum, hoc est,
Signumsanctæ Crucis exarat, deinde
subscribit. Apud nos vero
Subscriptiopræcedit,
Signumsubsequitur : et in Lege Wisigoth. lib. 2. tit. 5. § 1. 12. 15. 17.
Signum et subscriptiosemper junguntur, et a se invicem diversa esse innuuntur. Sane Christianos non alio signo subscripsisse, quam Crucis, probant vetustissimæ Tabulæ, uti in V. Crux observavimus : quod innuere videtur hæc supra allata formula,
in qua pro ignorantia literarum subter Signum feci, quæ in alia Charta ex Tabulario Casauriensi, cujus meminimus in Dissert. 14. ad Joinvillam pag. 230. ita concipitur :
Et propter ignorantiam literarum Signum S. Crucis feci.Quid vero cum
Signoascriberetur, docet eadem Charta Ravennensis sub finem :
Signum isti Gratiani V. S. Subdiaconi literas nescientem, et alia manu sit.... scripto.Et infra, ita Notarius :
Huic plenariæ securitati, sicut superius legitur, de perceptam omnem ter.... præsente Signum fecit, et ei relictum est, Testis subscripsi.Quæ certe verba Crucis signo descripto subdi, licet passim observare.
Sed præterea quilibet plegius fugitivi, qui Signum levaverit, vel levari fecerit, nisi per necessitatem,.... emendabit Comiti 60. libr.Vide supra Sigillum 1.
Quotiescumque de terminis fuerit orta contentio, Signa, quæ antiquitus constituta sunt, oportet inquiri, id est, aggeres terræ, sive arcas, quas propter fines fundorum apparuerit fuisse constructas : lapides etiam, quos propter indicia terminorum sculptos constiterit esse defixos : si hæc Signa defuerint, etc.Adde § 2. Legem Bajwar. tit. 11. cap. 1. 2. 3. Vide Procxorius, Sinaida, et Wiffa.
Constat me Audwald ac die vindedisse et vindedit terra juris mei.... hoc est silbula, ab uno latere de subtu curret fossatum et ab alio latere curre signa, da pede est, etc..... et super ipsa cerru vadeSigna inter campu et silva et de alia parte est terra emptori, etc.
etSigna metalia
, in Stat. Sigismundi I. ann. 1523. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 412. et 413. Vide supra Metalis distinctio. Unde nostrisSigna granicialia
Icellui Durant fist response qu'il ne rendroit pas à icellui Jehan sa coignée pour siz pugnieres de blé, pour ce qu'il estoit entré en sa Segne ou bois.
Marque d'honneur, nostris. Conc. Hispal. inter Hispan. tom. 4. pag. 12 :
NecChron. Angl. Th.(clerici) gestant Signa doctorum, sed birreta.
Otterbournepag. 226 :
Et ut fidem darent suis fictitiis, detraxit de collis quorumdam Signa Regis, scilicet collaria, de cætero Signum tale minime deferendum. Detraxit insuper de brachiis domicellorum Signa crescentium, et abjecit.Hinc
Qui nuntius seu nuntii, poterunt deferre baculos cum Signis regiis et Universitatis predicte.
At vero duces exercitus obviam venerunt ei cum bandis, duobus Signis.
Vassalli, seu Homines de Signo servitio, vel
de Signo et servitio, qui nostris
Si aliqui sunt terras tenentes in aliquo loco, qui terras tenentes sunt deVitalis Oscensis Episcopus :Signo servitio, dubitatur, in quibus teneantur contribuere cum aliis deSigno servitio illius loci, ubi sunt terras tenentes, etc.
Sicut quidam infanciones, sicut quidam homines Signa servitii, etc.Michael
del Molinoin v.
Dominus:
Domini locorum, qui non sunt Ecclesiæ, possunt vassallos suos deMox addit :Signo servitio bene vel male tractare pro libito voluntatis, et bona eis auferre, etiam siti necare, remota omni appellatione : et in eis dominus Rex non potest se intromittere.
Secus est in dominiis locorum, quæ sunt Ecclesiæ, Ordinis, aut Religionis,quibus id non licet : deinde rationes disparitatis affert, quas vide, si lubet. Idem in v. Vassallus :
Vassalli quidam sunt simplices, alii deFori OscæSigno servitio. Vassallus simplex proprie dicitur ille, qui in alterius villa moratur, quicumque sit, sive ab eo stipendium recipiat, sive non ; et talis vassallus pro domino potest facere testimonium. Vassallus autemSigni servitii dicitur ille, qui in alterius villa sedet, et ille exactiones et tributa facit.
Si dominus alicujus villæ habet probare aliquid contra aliquem, non potest, nec debet, in ipsa villa, ubi ipse est dominus, dare suos commensales in testes, nec aliquos de suo Signo, aut honore, etc.Fol. 25. et 33 :
Infantio, si occiderit hominemFol. 26 :Signi Regis, etc.
Plures sunt Signi Regis, qui habent hæreditates suas et domos in diversis locis, etc.Fol. 36 :
Homines servitii, sive Signi Regis.Et fol. 7 :
Homines de servitio Regis. Hæreditates Signi Regis,in Observantiis Regni Arag. lib. 6. de Privilegiis Militum § 4. lib. 9. de Salva infantion. § 6.
Sive illi homines fuerint de Signo Regis, vel alterius nobilis,lib. 2. de Foro competenti § 24. Vide Foros Aragon. fol. 97. 128. 129. 131. 145. 266. etc.
Signum et alia servicia vobis facere debeamus.Hæc itaque vox eo sensu, uti apud Hispanos, ita et apud Italos aliosque in usu fuit. Vide supra Servitus 5.
notisscribebant. Glossæ Græc. Lat. :
Extemporalis est dictatio, et tanta ad lumen lucernulæ facilitate profusa, ut Notariorum manus lingua præcurreret, etVide Savaronem ad Sidonium lib. 9. Epist. 9. quem non exscribo.Signa ad furta verborum volubilitas sermonum obrueret.
nolainterpretatur Bignonius,
Basilicarum turres everteret, templorum arces dirueret, et excelsa pinnaculorum prosterneret, quæEricus Monachus de Miracul. S. Germani Autissiod. cap. 51 :Signorum gestamina erant ad Conventum Canonicum quotidie Christicolis innuendum.
Signa quoque Ecclesiæ interdum nullo sonante pulsantia, etc.Eckeardus Junior. de Casib. S. Galli cap. 14 :
Cap. 16 :Signumque cursim pulsantes, fratres advocant.
Abbate accito, Signum pulsatur ad Capitulum.Joannes Monach. lib. 1. Hist. Gaufredi Ducis Normann. :
Pulsantur Signa, parietes Ecclesiarum cortinis et paliis adornantur.Charta Cindasvinthi Reg. Gothor. in Hispania æræ 684. apud
Yepezin Chronico Ord. S. Bened. tom. 2 :
Offerrimus vasa altaris,.....Utuntur passim scriptores, Gregorius Turon. in Vitis Patrum cap. 8. lib. 2. Hist. cap. 23. lib. 3. cap. 15. Fortunatus lib. 2. Poëm. 19. Eginhardus de Transl. SS. Marc. et Petri lib. 3. cap. 15. Capitul. Caroli M. lib. 6. cap. 168.Signum fusile æneum bonæ modulationis, demulcens auditum.
Alibi :Et la Roine mult grant joie li fist, Li Seint sonnerent tout contreval Paris, Nez Dex tonant ni poit on aoir.
MS :De la cité est issus Anseïs, Sonnent les cloches et Seint parmi la cit, Procession ont fait au fil Garin.
MS :Sonnent li Seint par toute la contrée.
Computum StephaniLes Clers et les Prevoires à fez trestout mander, A grant procession sont au devant alé, Et ont fait les Sains de la vile soner.
de la FontaineArgentarii Regii ann. 1350. cap. de Obsequiis Regiis :
Pour la peine et salaire de plusieurs valets pour faire sonner les Seints de ladite Eglise.
Lessilléann. 1382. apud Menag. Hist. Sabol. pag. 390 :
Afin que ledit secretain et ses successeurs soient tenus à sonner les Sains, quant l'on fera l'anniversaire pour nous en ladite Eglise.
Sins, apud Beslium in Comit. Pictav. pag. 63.
Facimus guirpitionem sancto Victori Massiliensi et sancto Genesi in territorio de Dromone, qui est obedientia ejusdem S. Victoris..... et propter hoc recipimus unum de majoribus Signis de ipsa obedientia ad honorem de nostra ecclesia.
manu loquaci, ut ait Petronius, seu
linguosis digitis, ut Senator lib. 4. Epist. 51. complicatis nimirum diversimode, aut expansis digitis indicare. Udalricus lib. 3. Consuet. cap. 3 :
Opus quoque habet, ut Signa diligenter addiscat, quibus tacensGuigo II. Prior Cartusiensis in Statutis ejusdem Ordin. cap. 45 :quoquo modo loquatur : quia postquam adunatus fuerit ad conventum, licet ei rarissime loqui, et tales in claustro officinæ sunt, in quibus traditum est a patribus nostris et præfixum, ut perpetuum silentium teneatur, in Ecclesia, dormitorio, refectorio, et coquina regulari. In his singulis tam in die quam in nocte, si vel unum verbum quoque audiente loquitur, non facile veniam absque judicio meretur, etc.
In qualibet autem constituti obedientia, cum prælato sibi possunt de necessariis loqui fratres, petita per Signum licentia, habent enim Signa pleraque rusticana, et ab omni facetia vel lascivia aliena, per quæ de his, quæ ad sua pertinent officia rebus vel instrumentis possunt ad invicem commemorari.Joan. Monachus lib. 1. Vitæ S. Odonis Cluniacensis Abbat. :
Est et alius inter eos taciturnitatis modus. In competentibus namque horis nemo intra claustra ejusdem Monasterii audebat loqui, nec se cum alio fratre jungere... Quoties necessitas ad exposcendum res instabat, toties diversa Signa invicem faciebant, ad perficienda, quæ vellent, quas puto Grammatici digitorum et oculorum notas vocare consueverunt. Adeo nempe inter eos excreverat ordo iste, ut puto, si sine officio linguæ essent, ad omnia necessaria significanda, sufficere possent Signa ipsa.Infra :
Affuit nox, et ecce quidam de pueris Signo secessum naturæ petiit.Ratbertus de Casib. S. Galli cap. 11 :
Cochlearium sibi afferri Signo fecit.Mox :
Surgere autem Signo jussus, ut mos loci erat, etc.Cæsarius lib. 1. de Miracul. cap. 1 :
Die quadam, cum ei unus Monachorum de Confessione Signum faceret, etc.Concil. apud Castrum Guntheri ann. 1231. cap. 24 :
Abbates provideant, quod Monachi sibi subditi sui sciant Signa facere.Hinc Johannes Sarisberiensis in Euthetico ad Policraticon :
Si jubet, ut taceas, statua taciturnior esto, Nec redimas Signis verba negata tibi.
Signum facere, pro Signis aliquid petere aut innuere, apud Cæsarium Heisterb. lib. 2. cap. 22. lib. 3. cap. 14. 24. 51. lib. 4. cap. 6. lib. 8. cap. 17. lib. 11. cap. 36.
Signer, eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1480. ex Reg. 205. Chartoph. reg. ch. 274 :
Lequel petit Jean Signa du doy le suppliant, afin qu'il alast parler à lui.Unde
Seignement, Actio pantomimica, quæ signis exprimitur, in Reg. 2. Duac. ubi de solemni ingressu Caroli ducis Burg. in hanc urbem ann. 1472. fol. 110. r° :
Et y avoit tant en ladite rue Nostre Dame, comme au marchié neuf, hours ou avoit les neuf histoires des neuf preulx par Seignement sans parler.Vide in Signum 9. Hinc
Cum ex parte fidelis nostri Guioneti de Thoarcio nobis datum est intelligi, antecessores sui in possessione fuerunt naves per mare transitum facientes Signandi apud Rupellam, cujusmodi consuetudine uti consueverunt pacifice, etc.
Signisrespondere loquenti per signa, Cæsar. Heisterb. lib. 8. cap. 96.
Statuta Ord.Sed nondum fuerat, quia tempus et hora loquendi, Astanti turbæ certatim Significare. Cœpimus, ascendant, rapiant, secumque reducant.
Minuti caveant, ne mutuo inordinate Significent, vel loquantur.Occurrit ibi non semel.
De his, quæ ad divinum maxime pertinent officium.
Pro signo generali libri, extende manum, et move, sicut folium moveri solet.
Pro signo Missalis, generali signo præmisso, hoc adde, ut facias signum crucis.
Pro signo textus Evangelii, hoc adde, ut in fronte facias signum crucis.
Pro signo Epistolaris, hoc adde, ut in pectore facias signum crucis.
Pro signo Lectionis, manui vel pectori digitum impinge, et paululum attractum fac resilire, quasi qui ceram a candela legentis super folium labefactatum labore unguium expungit.
Pro signo Responsorii, articulo indicis pollicem suppone, et ita fac eum resilire.
Pro signo Antiphonæ, vel versus Responsorii, articulo minimi digiti pollicem suppone, et ita fac resilire.
Pro signo Alleluya, leva manum, et summitates digitorum inflexas, quasi ad volandum, move, propter Angelos, quia eorum Cantus dicitur.
Pro signo Sequentiæ, leva manum inclinatam a pectore, eam amovendo inverte, ita ut quæ prius erat sursum, sit deorsum.
Pro signo Tractus, trahe manum per ventrem de deorsum, quia longum significat, et contra os applica manum, quia cantum significat.
Pro signo Libri, in quo legitur ad Nocturnos, præmisso generali signo, et libri, et lectionis, adde, ut manum ponas ad maxillam.
Pro signo Antiphonarii, præmisso signo libri, adde, ut pollicem inflectas, propter incurvationes notularum, neumas, quæ ita sunt inflexæ.
Pro signo Regulæ adde ut capillum super aurem pendentem cum duobus digitis apprehendas.
Pro signo Hymnarii, adde, ut pollicem et digitum ei proximum proferas, summitatibus eorum junctis, quia præsens tempus, vel quod primum est significatur.
Pro signo Psalterii, adde ut cavam manum ponas in capite propter similitudinem coronæ, quam Rex portare solet.
Pro iis, quæ ad victum pertinent.
Pro signo panis, fac circulum cum pollice, et his duobus digitis, qui sequuntur.
Pro signo panis, qui aqua coquitur, adde, ut interiora unius manus super exteriora alterius ponas, et ita superiorem manum, quasi ungendo, vel imbuendo, circumferas.
Pro signo panis, qui vulgariter Turta appellatur, adde, ut crucem per medium palmæ facias, quia hic panis sic dividi solet.
Pro signo dimidii panis, unius manus pollicem cum sequenti digito inflecte, quasi dimidium facias circulum.
Pro signo fabarum, primo pollicis articulo sequentis digiti summitatem suppone, et ita fac pollicem eminere.
Pro signo milii, fac gyrum cum digito, quia sic movetur cum cochleari in olla.
Pro signo pulmenti oleribus confecti, trahe digitum super alterum digitum, quasi qui coquendas incidat herbas.
Pro signo generali piscium, simila cum manu motionem caudæ piscis in aqua. Udalric.
Pro signo sepiarum, divide omnes digitos ad invicem, et ita eos commove. Udalric.
Pro signo anguillæ, conclude utramque manum, quasi qui tenet et premit anguillam labentem. Udalric.
Pro signo lampredæ, simila cum digito in maxilla punctos, quos lampreda super oculos habet.
Pro signo salmonis, adde, ut de pollice et indice circulum faciens oculo dextro circumponas.
Pro signo lucii, adde, ut cum manu superficiem nasi complanes : quia hic piscis longum rostrum habet.
Pro signo tructæ, hoc adde, ut de supercilio ad supercilium trahas, quia est signum feminæ, quia et tructa femineo genere pronuntiatur. Vide Udalric.
Pro signo crispellarum, cum pugno accipe crines, quasi volens eos facere crispos. Udalric.
Pro signo casei, utramque manum conjunge per obliquum, quasi qui caseum premit. Udalric.
Pro signo flatonum, præmisso signo panis et casei, unius manus omnes digitos inflecte, et ita manu cava in superficie alterius manus pone. Udalric.
Pro signo rufellarum,.( præmisso signo panis, simila cum duobus digitis involutiones, quæ in eis factæ suntrufeolarumUdalric.)
Pro signo lactis, minimum digitum labiis impinge, pro eo, quod sugit infans. Udalric.
Pro signo mellis, paulisper linguam fac apparere, et digitos applica, quasi lambere velis. Udalric.
Pro signo vini, digitum inflecte, ita labiis adjunge. Udalric.
Pro siguo aquæ, omnes digitos conjunge, et per obliquum move. Udalric.
Pro signo aceti, frica cum digito guttur, quia in gutture sentitur.
Pro signo pomorum, maxime pyri vel mali, pollicem cum aliis digitis conclude.
Pro signo cerasearum, adde, ut digitum subtus oculum ponas. Udalric.
Pro signo porri crudi, pollicem et digitum ei proximum simul conjunctos extende. Udalric.
Pro signo alii, seu rafæ, extende digitum contra buccam paululum apertam, propter odorem, qui sentitur ex illis. Udalric.
Pro signo sinapis, articulo anteriori minimi digiti pollicem suppone. Udalric.
Pro signo ciphi, tres digitos aliquantulum inflecte, et sursum tene.
Pro signo scutellæ, manum latius extende. Udalric.
Pro signo justæ, inclina manum cavam deorsum.
Pro signo phialæ vitreæ, præmisso signo ciphi, adde, ut duos digitos circa oculos ponas. Udalric.
Pro signo cappæ, tene oram ejus cum tribus digitis, id est, minimo et duobus sequentibus tene.
Pro signo superpellicii, cum eisdem digitis manicam ejus tene.
Pro signo mantelli seu pellium, oram eorum tene.
Pro signo pellicii, omnes unius manus digitos expande, et ita in pectore positos contrahe, quasi qui lanam constringit.
Pro signo camisiæ, manicam ejus tene.
Pro signo femoralium, adde, ut manum. Udalric.in femore de deorsum, quasi qui se femoralibus vestit
Pro signo caligarum, tene, et signum femoralium adde.
Pro signo coopertorii, fac idem signum, quod est pellicii, et adde, ut manum in brachio de deorsum trahas, quasi qui se coopertorio tegit.
Pro signo capitalis seu pulvinaris, leva manum, et summitates digitorum inflexas, quasi ad volandum move, postea pone ad maxillam, sicut dormiens solet.
Pro signo corrigiæ, digitum digito circunfer, et de utroque latere confer digitos utriusque manus, quasi qui se corrigia cingit.
Pro signo cinguli femoralium.
Pro signo metalli, cum pugno pugnum percute.
Pro signo cultelli, trahe manum per medium palmæ.
Pro signo vaginæ cultelli, summitatem unius manus in altera manu depone, quasi cultellum mittas in vagina.
Pro signo acus, signo metalli præmisso, simila quasi in una manu acum teneas, et filum in altera, et mittere velis filum per foramen acus.
Pro signo fili, digitum digito circunfer, et simila quasi mittere velis filum per foramen acus.
Pro signo grafii, præmisso signo metalli, extenso pollice cum indice simila scribentem.
Pro signo tabularum, manus ambas complica, et ita disjunge, quasi aperiens tabulas.
Pro signo pectinis, tres digitos per capillos trahe, quasi qui se pectit.
Pro signo Angeli, fac idem signum, quod pro Alleluia.
Pro signo Apostoli, trahe dexteram deorsum de dextro latere in sinistrum, pro pallio, quo Archiepiscopi utuntur.
Idem signum est Episcopi.
Pro signo martyris, impone dexteram cervisi quasi aliquid incidere velis.
Pro signo Confessoris, si Episcopus est, fac idem signum, quod pro Apostolo : si Abbas est, fac signum regulæ, capillum comprehendendo.
Pro signo sacræ Virginis, fac signum feminæ.
Pro signo festivitatis, fac primo signum lectionis, et profer omnes digitos utriusque manus.
Pro signo Abbatis, capillum super aurem pendentem cum duobus digitis apprehende.
Pro signo Monachi, cum manu capillum tene.
Pro signo Clerici, digitum circunfer auri.
Pro signo Canonici regularis, cum pollice et indice simila volentem cum lingua camisiæ pectus suum firmare.
Pro signo Laici, mentum tere cum maxilla.
Pro signo Prioris, simila cum pollice et indice scillam pulsare.
Pro signo Majoris, adde, ut manum extendas, quod semper aliquid magnum significat.
Pro signo minoris, extende minimum digitum, quod semper parvum significat.
Pro signo Custodis Ecclesiæ, cum manu simila campanam sonare.
Pro signo Armarii et Præcentoris, interiorem superficiem manus leva, et move, quasi innuens, ut æqualiter cantetur.
Pro signo Magistri Novitiorum, trahe manum obliquam per capillos contra frontem, quod est signum novitii, et digitum pollici proximum pone subtus oculum, quod est signum videndi.
Pro signo Magistri puerorum, admove minimum digitum labiis, et adde signum videndi.
Pro signo Camerarii, simila denarios numerare præmisso signo Canonici.
Pro signo Cellerarii, simila in manu clavem tenere, et quasi seræ infixam evertere.
Pro signo Ortolani, digitum inflecte, sicut qui rastrum dextra
de terra
trahit.
Pro signo Eleemosynarii, trahe manum dextro humero in sinistrum latus, sic enim pera solet a pauperibus portari.
Pro signo Infirmarii, pone manum contra pectus, et ad signum videndi.
Pro signo Refectorarii, fac idem signum refectionis.
Pro signo Granarii, simila cum ambabus manibus quasi connexis, quasi alicui vasi velis annonam infundere.
Pro signo senis, trahe manum directam per capillos contra aurem.
Pro signo pueri, admove minimum digitum labiis.
Pro signo compatriotæ, vel consanguinei, tene manum contra faciem, et medium digitum naso impone, propter sanguinem, qui inde fluere solet.
Pro signo loquendi, contra os tene manum, et ita eam move.
Pro signo tacendi, super os clausum digitum pone.
Pro signo audiendi, tene digitum contra aurem.
Pro signo nesciendi, cum digito terge labia.
Pro signo osculandi, indicem labiis appone.
Pro signo vestiendi, cum pollice et digito sequente vestem in pectore apprehendens trahe deorsum.
Pro signo exuendi, trahe sursum.
Pro signo comedendi, cum pollice et indice simila comedentem.
Pro signo bibendi, digitum inflexum labiis admove.
Pro signo annuendi, leva manum moderate, et move, non inversam, sed ut exterior superficies sit sursum.
Pro signo negandi, summitatem medii digiti pollici subpone, et ita fac resilire.
Pro signo minuendi, cum pollice et medio digito percute in brachio, quasi qui minuit.
Pro signo videndi, digitum pollici proximum pone subtus oculum.
Pro signo lavandi pedes, ambarum manuum interiora ad invicem converte, et ita superioris manus summitates paululum move.
Pro signo boni, pone pollicem in maxilla, et alios digitos in alia, et fac eos in mento blande collabi.
Pro signo mali, digitis in facie sparsim positis, simila unguem avis aliquid lacerando attrahentis.
Pro cujusque rei, quæ jam facta sit, tene manum æqualiter contra pectus, et interior pars manus sit sursum versa, et ita eam adhuc plus a pectore sursum move. Hactenus liber Ordinis S. Victoris Paris. dicto capite. Rursum cap. 22. de iisdem signis :
Signa etiam, quibus cum necesse fuerit, in silentio, quod opus est, exprimere, etc.Adde
ponere,
Illi, qui hujus audaciæ et invasionis dux et princeps fuerit, tollantur capilli et corium ; et insuper in utraque maxilla ferro, ad hoc facto etiam candenti, bene caraxetur et comburatur.... Si autem ibi occiditur, omnes, qui hujus homicidii vel invasionis participes sunt, cute et capillis perditis supradicta combustione signentur.Vide Caium Instit. lib. 2. tit. 1. Id vetitum Constitutione Constantini M. leg. 17. C. de Pœnis. (9, 47.)
conservare, ut cum venerit certus dominus, habeat quod ei respondeat: in Lege Longob. lib. 1. tit. 23. § 1.
Signum militare, Signum clamoris, Signum bellicum, Signum exclamationis, Signum castrorum, locis auctorum indicatis in Dissertat. 11. ad Joinvillam.
Scilicet vagitu ad arma esset convocaturus infans etSignum belli, non tuba, sed crepitacillo daturus.
Alemanni vero sua Signa fortiter inclamantes ; viriliter, sicut moris est eorum, Francis resistentes, etc.Ordericus Vitalis lib. 12. pag. 855 :
Et insectantibus callide mixtiWillebrandus ab Oldenborg in Itiner. Terræ sanctæ :Signum triumphantium vociferati sunt.
Venimus Naversam, quod est castrum optimum,.... a quo Rex ipseMS :Signum suum Naversa solet proclamare.
Alibi :Vienne escrie l'Anseigne S. Moris.
MS. :François escrient Monjoie S. Denis, Et Viennois l'Anseigne S. Moris. Et Hernauz crie Biaulande et Ay. Genevres escrie Olivier li gentis.
Alibi :A grant voix crient, Diex aïe, L'Enseigne au Duc de Normendie.
Vide Vexillum, et quæ annotamus in Dissert. 11. ad Joinvillam pag. 304.Normant escrient, Diex aïe, L'Enseigne au Duc de Normendie.
Ut donum istud teneretur, uxor Theoderici inde pro Signo habuit unum annulum de auro, et Richardus filius ejus unum cyphum de refectorio.Pag. 621 :
Et Dom. Odilo Monachus noster, qui tunc regebat obedientiam, dedit ei pro signo medietatem eminæ frumenti, etc.Pag. 627 :
Et pro signo dedit illis duobus fratribus Wido Monachus, qui Pauliacum tenebat, undecim solidos nummorum.Adde pag. 630. ubi
signumdicitur, quidquid datur iis, qui venditionem vel donationem
Qui videlicet Gausbertus dedit ei duo paria pellium vulpinarum, ut si forte, ut fit, prædictus confirmator paterni beneficii oblivioni tradiderit, hanc concessionem, se fecisse, sint pro intersignio pelles illæ.
Nemo ex habentibus Signa laudabilis eleemosynæ sedis possit cessionare alteri Signum aliquod, ne lites inde suboriantur, et procuratori solventi Signa perturbationis occasio fiat...... Non possint dari concedive similes licentiæ ad recuperandum Signa pro absentibus a civitate alibi commorantibus nisi per omnes de capitulo, nemine contradicente. Quoties vocaverit Signum aliquod laudabilis eleemosynæ, illud conferri non possit, nisi elapsis quatuor mensibus a die vacationis computandis. Procuratores eleemosynæ non solvant Signa aliqua, nisi bursario eleemosynæ in pecunia numerata.Vide Merallus.
Alios miserunt adS. Lucas in Evang. cap. 2. 34 :Signum et sagittabant eos.
Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel : et inGræc.Signum , cui contradicetur.
sigillum Salomonis. Vide Ruellium lib. 3. de Natura stirpium cap. 79.
Nato infante, si visitetur a personaLe RomanSignum Salomonis habente, ante nonum diem puer moritur penitus in brevi. Si etiam prægnans supertranseat Signum Salomonis, abortitur cito.
d'AlixandresMS. :
Toute li est honors et pros, De sa biauté moy que chaut, Sa biauté anoi li san haut, Si faura elle maugré mien, Je ne lau voi retenir rien, No tenir nou voir ce ne fais mon, S'il avoit le Sant Salomon, Et sa nasture en lui aust, Tant nus que nuls que plus ne peust, De biauté mettre en son cor umain.
signiseu vexilli domini fieret. Homag. Raym. de Alesto ann. 1217. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 21 :
Ceterum ad imitationem domini, debetis vos et hæredes vestri levare vexillum vestrum in turri mea de Alesto, et Signum seu edictum vestrum facere ibi clamare.
signata. Reg. actor. capitul. eccl. Camerac. sign. O. ad 26. Sept. ann. 1481 :
Cum nuper quidam Matthæus Oudart, dictus Le Grant, quædam Signa, Gallice dicta Blancs, de cugno falso et contrafacto....... venditioni exposuisset, etc. Enseignes,eadem acceptione, in altero Reg. sign. M. ad ann. 1459. fol. 74. Vide supra Insignium 1.
- a mark, token, sign, indication, proof: ostendisti signa nutrici? (i. e. crepundia), T.: fures earum rerum, quas ceperunt, signa commutant: in amicis deligendis habere quasi signa et notas, quibus eos iudicarent, etc.: pecori signum inpressit, V.: nulla ad speluncum signa ferebant, footprints, V.: dicere deos gallis signum dedisse cantandi: color pudoris signum, T.: timoris signa mittere, display, Cs.: Magnum hoc quoque signum est, dominam esse extra noxiam, T.: id erit signi me invitum facere, quod, etc.: quid signi?—A military standard, ensign, banner: signo amisso, Cs.: ut neque signiferi viam, nec signa milites cernerent, L.: Inter signa militaria, H.: signa sequi, to march in rank, S.: signa subsequi, to keep the order of battle, Cs.: signa servare, L.: ab signis discedere, to leave the ranks, Cs.: volonum exercitus ab signis discessit, disbanded, L.: signa relinquere, to run away, S.: signa ferre, i. e. to decamp, Cs.: mota e castris signa eorum, qui, etc., i. e. an advance of the troops, etc., L.: Signa movet, advances, V.: ferte signa in hostem, attack, L.: signa constituere, halt, Cs.: signa proferre, advance, L.: Romani conversa signa bipertito intulerunt, i. e. wheeled and attacked in two columns, Cs.: signa patriae inferens: qui signa contulit, engaged in close fight: conlatis signis, in regular battle: conlatis militaribus signis, having brought together, etc., Cs.: signa in laevum cornu confert, concentrates his troops, L.: signa transferre, to desert, Cs.: signa convellere, to take up the standards (from the ground), L.: legionem sub signis ducere, in rank and file: ante signa inter primores, in front of the army, L.—Esp., the standard of a cohort, ensign of a maniple (cf. aquila, the standard of the legion): cum fascīs, cum signa militaria (praemissa).—A cohort, maniple: unius signi milites, L.—A sign, signal, call, watchword, password: signum tubā dare, Cs.: receptui dare, L.: proeli exposcere, Cs.: concinere, Cs.: canere, S.: signum mittendis quadrigis dare (for the start in a race), L.: it bello tessera signum, V.—A sign, token, omen, prognostic, symptom: medici signa quaedam habent ex venis aegroti: Morborum signa docebo, V.: prospera signa dare, O.—An image, figure, statue, picture: Iovis Statoris: expressi voltūs per aënea signa, H.: palla signis auroque rigens, V. —A device on a seal, seal, signet: notum signum, imago avi tui, etc.: Imprimat his signa tabellis, H.: litterae integris signis praetoribus traduntur: volumen sub signo habere, under seal.—A sign in the heavens, constellation: signis omnibus ad principium steliisque revocatis: in signo Leonis: signorum obitūs ortūs, V.: pluviale Capellae, O.
-
…perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita…
Julius Caesar, Gallic War
-
…proficisci eo quo iam pridem pararet, cum arma, cum securis, cum fascis, cum tubas, cum signa militaria, cum aquilam illam argenteam cui ille etiam sacrarium domi suae fecerat scirem esse praemissam. in exsilium eiciebam…
Cicero, in Catilinam
-
…quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ab opere revocandi milites ; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi ; acies instruenda ; milites cohortandi ; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit primum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura…
Julius Caesar, Gallic War
-
…duodecimae legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. ; Sextio Baculo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…iamque esse in agris frumenta matura ; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male…
Julius Caesar, Gallic War
SIGNUM[EXERCITUSVol. 1. p. 807; SIGNA. ]
(σημεῖον). The Roman name for a military standard, usually consisting of a badge (insigne) on a staff, carried by legions, maniples, and cohorts, as distinct from the vexillum (q. v.). The latter was a square flag fastened on a cross-bar carried by the cavalry and allied infantry detachments. The earliest Roman standard is said to have been a bundle of hay (manipulus) on a staff (Plut. Rom. 8). In the time of the manipular arrangement (see legio; manipulus), each maniple had its peculiar insigne, the eagle (the sign of the first manipulus), the wolf, the Minotaur, the horse, or the boar. After Marius had made the eagle (q.v.) the standard representing the signum of the whole legion, the forms of other animals were no longer employed. Instead of them the maniples had a spear with an outstretched hand upon the point. Afterwards the signa were also furnished with a vexillum and with various ornaments on the pole, especially round plates, often with representations of gods, emperors, and generals. The cohorts, probably as early as the time of Caesar, had particular signa; after Trajan they borrowed from the Parthians the draco. This was the image of a large dragon fixed upon a lance, with gaping jaws of silver, and with the rest of its body formed of coloured silk. When the wind blew down the open jaws, the body was inflated (Veget. De Re Militari, ii. 13; Ammian. Marcell. xvi. 10, 7). This last is to be seen on monuments among the standards of foreign nations, who also had a standard resembling a mediaeval banner. On the march and in an attack with close columns, the signa were carried in the first line; in a pitched battle, behind the front rank. See Domazewski, Die Fahnen im römischen Heere (1885).
The Greeks carried no regular standard, but a scarlet flag (φοινικίς) was sometimes raised as a signal for joining battle both on land and sea (Polyaen. iii. 9, 27; Thucyd. i. 49). The Persians carried a golden eagle as a royal standard (Xen. Anab. i. 10, 12), and the Parthians had banners of silk. See vexillum.