arduus
arduus, steep
be sure to preserve a level mind in adverse circumstances
- I Lit.: Pergama ardua, Enn. ap. Macr. S. 6, 2: aether, Ov. M. 1, 151: sidera, id. ib. 1, 730: cedrus, id. Am. 1, 14, 12: cervix equi, Hor. S. 1, 2, 89: et campo sese arduus infert (Turnus), Verg. A. 9, 53.—Also in prose in Gell.: supercilia, i. e. proudly elevated, Gell. 4, 1, 1: confragosus atque arduus clivis, steep, Varr. R. R. 1, 18, 4: ascensus, Cic. Verr. 2, 4, 23: arduus ac difficilis ascensus, Liv. 25, 13: ardua et aspera et confragosa via, id. 44. 3: via alta atque ardua, Enn. ap. Cic. Tusc. 1, 16, 37: mons, Ov. M. 1, 316: Tmolus, id. ib. 11, 150 al.—Hence, subst.: arduum, i, n., a steep place, a steep: Ardua dum metuunt, amittunt vera viaï, Lucr. 1, 659: in ardua montis Ite, Ov. M. 8, 692: ardua terrarum, Verg. A. 5, 695: per arduum scandere, Hor. C. 2, 19, 21: in arduo, Tac. A. 2, 47: in arduis ponet nidum suum, Vulg. Job, 39, 27: ardua Alpium, Tac. H. 4, 70: castellorum, id. A. 11, 9: ingressi sunt ardua, Vulg. Jer. 4, 29. —
- II Trop.
- A That is difficult to reach or attain, difficult, laborious, hard, arduous: magnum opus omnino et arduum conamur, Cic. Or. 10, 33: rerum arduarum ac difficilium perpessio, id. Inv. 2, 54; so id. Leg. 1, 13: id arduum factu erat, Liv. 8, 16; Tac. A. 4, 4: victoria, Ov. M. 14, 453: virtus, Hor. C. 3, 24, 44: nil mortalibus arduum est, id. ib. 1, 3, 37.—Subst.: nec fuit in arduo societas, Tac. A. 12, 15.—
- B Troublesome, unpleasant: in primis arduum videtur res gestas scribere, Sall. C. 3, 2, upon which Gellius remarks: Arduum Sallustius non pro difficili tantum, sed pro eo quoque ponit, quod Graeci χαλεπὸν appellant: quod est cum difficile tum molestum quoque et incommodum et intractabile, Gell. 4, 15: quam arduum onus, Tac. A. 1, 11.—
- C Of fortune, difficult, adverse, inauspicious: aequam memento rebus in arduis Servare mentem, in adversity, Hor. C. 2, 3, 1.☞ Comp. arduior: iter longius arduiusque erat, Cato ap. Prisc. p. 600 P.—Sup. arduissimus: asperrimo atque arduissimo aditu, Cato ap. Prisc. p. 600 P.; cf.: assiduus, egregius, industrius, perpetuus, and Rudd. I. p. 180, n. 58.—Adv. not used.
montem ‥ in uo nihil repente ~um, nihil praeceps, nihil abruptum
pauperem vitam in montibus, silvis vel rupibus ~is ‥ agebant
in summis ‥ aereorum ~orumque collium verticibus
†artuus, erectus
†artoa, excelsa atque alta
lancea dextram suam [Arturi ] decorat, que nomine Ron vocabatur; hec ~a erat lataque lancea cladibus apta
dextrarios ‥ cervicibus ~is
volitans super ardua pennis
monuit ‥ / ardua sectari necnon devexa caveri
longos per gyros semper ad ~a tendentes
ad exemplum rigidae conversationis et ~i formam propositi animos militantium Christo instigantes
ardua lucra labor pariens non est honerosus
advecta est subito Danorum ~a non nimia classis, dromones numero tres
~o [sic ] cum manu
non decere illam divinissimam sedem decreta ‥ suorum predecessorum absque ~a et rationabili causa ‥ in irritum revocare
sine ~a causa
munimenta ~a, que transeunt sub illo sigillo, registrentur
ob ~am causam
- 1. (a) steil; ➤ collis ~; ascensus difficilis atque ~; (b) (poët.) hoog (oprijzend) [sidera; cedrus; nubes]; — subst. arduum, ī n steile hoogte, steile plek: ~ montis; ardua et rectae prope rupes;
- 2. (metaf.) moeilijk, moeizaam, bezwaarlijk; ➤ opus -um; res -ae ongeluk; m. sup.: -um factu; — subst. arduum, ī n moeilijkheid: in -o esse (Tac.) moeilijk zijn.
- AL-, ARDH-, steep: ascensus, Cs.: via.—Poet., high, elevated, lofty: aether, O.: cervix equi: sese arduus infert, i. e. on his steed, V.: Arduus arma tenens, high in the air, V.— Fig., difficult, arduous, hard: nihil arduum sibi esse, Cs.: factu, L.: victoria, O.: virtutis via arduae, H.: arduum videtur, res gestas scribere, S.: res, hardships: rebus in arduis, H.
-
…aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Ultimus inmenso restabas, Nile, labori. Quem simul ac tetigit, positis in margine ripae procubuit genibus resupinoque ardua collo, quos potuit solos, tollens ad sidera vultus et gemitu et lacrimis et luctisono mugitu cum Iove visa…
Ovid, Metamorphoses
-
…dum terra fuit, sed tempore in illo pars maris et latus subitarum campus aquarum. Mons ibi verticibus petit arduus astra duobus, nomine Parnasus, superantque cacumina nubes. Hic ubi Deucalion nam cetera texerat aequor cum consorte tori…
Ovid, Metamorphoses
-
…. Victa iacet pietas, et virgo caede madentis, ultima caelestum terras Astraea reliquit. Neve foret terris securior arduus aether, adfectasse ferunt regnum caeleste Gigantas altaque congestos struxisse ad sidera montes. Tum pater omnipotens misso perfregit Olympum…
Ovid, Metamorphoses
-
…multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduom videtur res gestas scribere primum, quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc, quia plerique, quae delicta reprehenderis…
Sallust, Catilina
-
…quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat se quisque hostem…
Sallust, Catilina
-
…cursum possint et capere oti illum portum et dignitatis. hanc ego viam, iudices, si aut asperam atque arduam aut plenam esse periculorum aut insidiarum negem, mentiar, praesertim cum id non modo intellexerim semper, sed etiam…
Cicero, pro Sestio
-
…summa voce versus multos uno spiritu pronuntiare consuescebat ; neque is consistens in loco, sed inambulans atque ascensu ingrediens arduo. Hisce ego cohortationibus, Crasse, ad studium et ad laborem incitandos iuvenis vehementer adsentior ; cetera, quae…
Cicero, de Oratore
-
…est, primum, si potes, animos remanere post mortem, tum, si minus id obtinebis est enim arduum, docebis carere omni malo mortem. ego enim istuc ipsum vereor ne malum sit non dico carere sensu ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, cum Haluntium venisset praetor laboriosus et diligens, ipse in oppidum noluit accedere, quod erat difficili ascensu atque arduo, Archagathum Haluntinum, hominem non solum domi, sed tota Sicilia in primis nobilem, vocari iussit. ei…
Cicero, in Verrem