catus
catus, clear - sighted, intelligent, sagacious, wise
- Sharp to the hearing, clear-sounding, shrill (cf. acutus, 2.): jam cata signa fere sonitum dare voce parabant, Enn. ap. Varr. l. l. (Ann. 447 Vahl.). —
- II Transf. to intellectual objects, in a good and bad sense.
- A In a good sense, clear-sighted, intelligent, sagacious, wise, opp. stultus (in prose probably never naturalized; hence Cic., in prose, adds ut ita dicam; v. the foll.): catus Aelius Sextus, Enn. ap. Cic. Tusc. 1, 9, 18 (Ann. v. 335 Vahl.); Plaut. Most. 1, 3, 29 (185); id. Ps. 2, 3, 15 (681); Ter. And. 855 Don. and Ruhnk.; Hor. C. 1, 10, 3: prudens et, ut ita dicam, catus, Cic. Leg. 1, 16, 45.—Constr. with inf.: jaculari, Hor. C. 3, 12, 10.—With gen.: legum, Aus. Mos. 400.—Of abstract things: dicta, Enn. Ann. 519 Vahl.: consilium, Plaut. Ep. 2, 2, 75 (255).—
- B In a bad sense, sly, crafty, cunning, artful ( = callidus, astutus): cata est et callida, Plaut. Pers. 4, 4, 71 (629); so id. Poen. 5, 2, 147 (1107); id. Most. 5, 2, 21 (1142); id. Trin. 3, 2, 51 (677); Hor. Ep. 2, 2, 39.—Adv.: cătē, conform. to II. A.: sapienter, docte et cordate et cate, Plaut. Poen. 1, 1, 3 (131); id. Men. 2, 3, 61 (411); Cic. Arat. 304.—Comp. and sup. not in use in the adj. or in the adv.
- a male cat (post-class.), Pall. Mart. 9, 4; scanned, cātus, Poët. ap. Anth. Lat. 5, p. 162, 3 al.
~us, doctus
~us, doctus, ingeniosus, sacer
herent immoti, nondum miracula Christi / amplexare cati
cotula vel ~us,bolla
Vineas dixerunt veteres, quas nunc militari barbaricoque usu Cattos vocant.Brito in Vocab. :
Vinea dicitur quædam machina bellica, quæ Gallice dicitur Chat.Mamotrectus ad Ezechiel. 35 :
Vineas, machinas bellicas, quibus itur ad murum suffodiendum, quas Bononienses vocant Cattos.Catti ergo sunt vineæ, sive plutei, sub quibus miles in morem felis, quem
Cattumvulgo dicimus, in subsessis, aut insidiis latet. Willelmus Brito lib. 7. Philippid. :
Monachus Vallis Sarnaii in Hist. Albig. cap. 42 :Huc faciunt reptare Catum, tectique sub illo Suffodiunt murum.
Machinam quandam parvam, quæ lingua vulgari Catus dicitur, faciebat duci ad suffodiendum murum.Occurrit præterea apud eumdem cap. 52. et 63. Matth. Paris ann. 1226. Jacobum de Vitriaco lib. 3. Hist. Oriental. pag. 1142. in Hist. Obsidionis Jadrens. ann. 1345. lib. 1. cap. 34. lib. 2. cap. 6. etc. Aimoinus lib. 3. Hist. cap. 71 :
Erant Carri vimineis cratibus tabulisque tecti ligneis, in quibus latentes milites fundamenta suffoderent murorum.Procopius lib. 2. Gothic. cap. 19. :
Τινὰς δὲ ἐκέλευσεν ἐν τῷ ὀμαλῷ τὴν ἀπὸ τῶν ῾ράβδων ἐπάγειν στοάν ; οὕτω γὰρ καλεῖν τὴν μηχανὴν νενομίκασι ταύτην.Vide Portenarium in Felicit. Patavina l. 5. cap. 5. pag. 165.
Fecit turrim ligneam erigi, et alia instrumenta, quæ Gattos, sive aliis nominibus nuncupant, præparari.Occurrit etiam apud Monachum Paduan. lib. 2. Chron. cap. 8. in Hist. Cortusior. lib. 7. cap. 7. in Chronicis Pisanis pag. 853. tom. 3. Ughelli, apud Ottonem Morenam in Hist. Rer. Laudensium pag. 46. 47. 49. 54. 56. etc.
Gatusvel
Gattusapud hunc Scriptorem non ad suffodiendum murum in imo, sed ad trajiciendam fossam, ipsumque murum desuper destruendum inserviebat, ut recte adnotat Murator. tom. 6. col. 1035. in hunc locum :
Præterea Imperator Gatum maximum, cujus par nec similis unquam visus fuit, usque supra fossatum ipsius castri una cum alio minori Gato ducere fecit, fossatumque ipsius castri ex terra impleri præcepit... Gatum igitur via sic peracta sibi per medium fossatum ducere eum Teutonici cœperunt.Col. 1041 :
Gatus quippe viam per medium fossatum faciens jam antea prope murum ipsius castri præcesserat ; in ipso enim Gato quædam trabs ferrata, quam Bercellum appellabant, constabat, quam, ipsi, qui infra ipsum Gatum fuerant foras plus de viginti brachiis projicientes, in murum ipsius castri mirabiliter feriebant, ac tandem tantum jam ferierant, quod de ipso muro plus de viginti brachiis in terra projecerant.Hinc merito concludit oculatissimus Editor Muratorius, non ad suffodiendum murum, sed potius ad ipsius pinnas sive loricas evertendas institutum fuisse Gattum, pluteumque, Gall.
Plutei dicuntur qui ad similitudinem apsidis contexuntur e vimine, et ciliciis, vel coriis proteguntur : ternisque rotulis, quarum una in medio, duæ in capitibus apponuntur. In quacumque volueris admoventur more carpenti, quos obsidentes applicant muris : eorumque munitione protecti, sagittis sive fundis, vel missilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, etc.Quam belle hæc conveniant
Catto, quem describit Cornelius
Zantflietin Chronico apud Marten. tom. 5. Collect. Ampliss. col. 389. ex ipsis illius Chronographi verbis patebit :
Interim,. His addo quæ referuntur in Breviario Hist. Pisanæ ad ann. 1171 :inquit , rem in desperato ponentes Leodini, quoddam instrumentum ligneum ex trabibus immensæ magnitudinis construentes, quod Cattum nuncupabant, substratis artificiose rotis ligneis ad diruendos muros Trajecti et oppidi Wick minare cœperunt
Cumque diu pugnatum esset, illi se non valentes tenere videntes murum a Gatto foratum, et a manganis turrim,Ex quibus tandem omnibus conficimus varios fuisse Gattos ; alios quidem ad suffodiendos muros, quos solos attendit Cl. Cangius, et de quibus fuse Matth.iv. Nonas Decemb. se reddiderunt Pisanis.
DogenArchitect. Militar. pag. 488. et
Milliet DechalesCurs. Matth. lib. 5. propos. 10. et 11. tom. 2. alios vero ad diruendos, quos hic post Muratorium attigimus.
Et posto ad ordine gran quantita di vettovaglie sopra carri,Chron. Petri IV. Reg. Arag. lib. 3. cap. 23 :arma, Gatti, mangani, trabucchi, ponti, etc.
E faen far ginys en Valencia, e en Barcelona, e mantelets, et Gates per combattre.Adde cap. 25. Vide Murilegus.
Demum fuit consilium ædificare machinam ligneam, quam vocabant Catam, cum qua terram et aliqua pertraherent ad replenda fossata, quibus æquatis pugnam cominus inferrent, et effractis clausulis ligneis insilirent.Hinc
Catafalco, Italis machina illa quam
Chafauxdicimus, quasi
chat fautut observavimus ad Joinvillam, cum non
cata, vel
catussit, sed speciem illius referat.
Guiartin Philippo Augusto :
Idem ann. 1205 :Devant Boves fu l'ost de France, Qui contre les Flamans contance, Li mineur pas ne soumeillent ; Un Chat bon et fort appareillent, Tant cuvrent dessous et tant cavent, Qu'une grant part du mur destravent.
Un Chat font sus le pont atraire, Dont pieça mention feismes, Qui fust de la roche meismes, Li mineur desous se lancent, Le fort mur à miner commencent, Et font le Chat si aombrer, Que rien ne les peut encombrer.
Item pro bailivia Catorum in quolibet laboratore, sextariam frumenti.Sed leg. videtur
Carrorum. Vide supra Carrigium 2.
- 1 CA-, clear - sighted, intelligent, sagacious, wise: Aelius Sextus, Enn. ap. C.: cultūs hominum Voce formasti catus, H.: catus quantumvis rusticus, shrewd, H.: iaculari, H.
-
…longam aliquam viam confeceris, quam nobis quoque ingrediendum sit, istuc, quo pervenisti, videre quale sit. CATO. Faciam ut potero, Laeli. saepe enim interfui querellis aequalium meorum, pares autem vetere proverbio cum paribus…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…senectutem gravem esse senserim, quae plerisque senibus sic odiosa est, ut onus se Aetna gravius dicant sustinere. CATO. Rem haud sane, Scipio et Laeli, difficilem admirari videmini. quibus enim nihil est in ipsis opis…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…quivis intellegeret non eos ad rem rusticam, verum ad caedem ac pugnam comparari. brevi illo tempore Q. Cati Aemiliani, hominis honesti, quem vos nostis, duo homines occiderunt ; multa alia fecerunt ; passim vagabantur armati…
Cicero, pro Tullio
-
…ille amicus, dignus huic ad imitandum, Egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus, qui egregie cordatus et catus fuit et ab Ennio dictus est, non quod ea quaerebat, quae numquam inveniret, sed quod ea respondebat…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…, ex quo excordes, vecordes concordesque dicuntur et Nasica ille prudens bis consul Corculum et egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus. Empedocles animum esse censet cordi suffusum sanguinem ; aliis pars quaedam cerebri visa est animi principatum tenere…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, ut ille, qui propter hanc iuris civilis scientiam sic appellatus a summo poeta est egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus, multique praeterea, qui, cum ingenio sibi auctore dignitatem peperissent, perfecerunt ut in respondendo iure…
Cicero, de Oratore
-
…volumus quidem certe, senes fieri, multo ante a te didicerimus quibus facillime rationibus ingravescentem aetatem ferre possimus. CATO. Faciam vero, Laeli, praesertim si utrique vestrum, ut dicis, gratum futurum est. LAELIUS .…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…ut dicunt tui amici novi, qui putant etiam διανοητικὰς φαντασίας spectris Catianis excitari ; nam ne te fugiat, Catius Insuber, Ἐπικούρειος, qui nuper est mortuus, quae ille Gargettius et iam ante Democritus εἴδωλα, hic spectra…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…aut Manilium in ipsius paterno genere fuit noster ille amicus, dignus huic ad imitandum, Egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus, qui egregie cordatus et catus fuit et ab Ennio dictus est, non quod ea quaerebat ,…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…continuo esse dico brevem multosque possum bonos viros nominare, qui complures annos doloribus podagrae crucientur maximis. sed homo catus numquam terminat nec magnitudinis nec diuturnitatis modum, ut sciam, quid summum dicat in dolore, quid breve in…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes