cinis
cinis, ashes, esp. of a corpse
I beseech you by the ashes of your dead brother
cinis , eris, m.: ashes, embers, 5.743; ashes of the dead, 4.34; (meton.), tomb, sepulcher, 4.633.
cĭnis, ĕris, m. (in sing. fem., Lucr. 4, 926; Cat. 68, 90; 101, 4; Caesar, acc. to Non. p. 198, 11; Calvus ap. Non. l. l. and ap. Charis; p. 78 p; Ap. Met. 9, 12, 19; Scrib. c. 226; 230; 232; 245, Ser. c. 44; Aus. Parent 27, 3; Inscr. Orell. 4479; cf. Neue, Formenl. 1, p. 657; access. form: hoc cĭnus, Gloss. Labb.; Sicul. Flacc. p. 140, 17, Agrim. p. 308, 3; p. 308, 5; cf. Lachm. ad Lucr. 2, p. 190, and a nom. cĭner is mentioned by Prisc. 5, p. 688: 6, p. 707) [kindr. with κόνις; cf. also naucus], ashes,
- I In gen. (while favilla is usually the ashes that is light like dust, or is still glowing; cf.: corporis favillam ab reliquo separant cinere, Plin. 19, 1, 4, § 19: cinis e favillā et carbonibus ad calfaciendum triclinium illatis exstinctus et jam diu frigidus exarsit repente, Suet. Tib. 74), Lucr. 1, 872; cf. id. 1, 890, and 4, 927; Cato ap. Charis. p. 78 P.; Suet. Tib. 74; Col. 2, 15, 6; 11, 3, 28; 12, 22, 1; Hor. C. 4, 13, 28.—
- B From the use of ashes for scouring vessels, the proverb is derived: hujus sermo haut cinerem quaeritat, Plaut. Mil. 4, 2, 10 (1000). —
- II Esp.
- A The ashes of a corpse that is burned; so very freq. in both numbers; in plur. esp. freq. in the poets and post-Aug. prose.
- α In sing.: cur hunc dolorem cineri ejus atque ossibus inussisti? Cic. Verr. 2, 1, 44, § 113: ex tuā calamitate cinere atque ossibus filii sui solacium reportare, id. ib. 2, 5, 49, § 128: dare poenas cineri atque ossibus clarissimi viri, id. Phil. 13, 10, 22: obsecravit per fratris sui mortui cinerem, id. Quint. 31, 97 (cf. in plur.: jura per patroni tui cineres, Quint. 9, 2, 95); Cat. 101, 4; Tib. 1, 3, 7; Verg. A. 3, 303; 4, 623; 10, 828; 11, 211; Hor. Epod. 17, 33; Ov. M. 7, 521; 12, 615; Sil. 8, 129.— Poet. for death, or the person after death: Troja virūm et virtutum omnium acerba cinis, Cat. 68, 90: et cedo invidiae, dummodo absolvar cinis, i. e. after my death, Phaedr. 3, 9, 4: et mea cum mutuo fata querar cinere, Tib. 2, 6, 34: nunc non cinis ille poëtae Felix? Pers. 1, 36: post cinerem (after burning the corpse) cineres haustos ad pectora pressant, Ov. M. 8, 538.—Figuratively: cineri nunc medicina datur, i. e. when it is too late, Prop. 2 (3), 14, 16.—
- β In plur., Cat. 68, 98; Verg. A. 5, 55: expedit matris cineres opertos Fallere, Hor. C. 2, 8, 9; id. A. P. 471; Ov. M. 13, 426; Suet. Calig. 15; Quint. 7, 9, 5; 9, 2, 95; Inscr. Orell. 4834 al.—
- B The ruins of a city laid waste and reduced to ashes: cineres patriae, Verg. A. 10, 59: patriae cinis, Auct. Her. 4, 8, 12; cf. Ov. M. 2, 216.—
- C Trop., an emblem of destruction, ruin, annihilation: si argentum'st, omne id ut fiat cinis, Plaut. Rud. 4, 7, 31 (1257): quicquid erat nactus praedae majoris, ubi omne Verterat in fumum et cinerem, i. e. had consumed, spent, Hor. Ep. 1, 15, 39; cf. Tib. 1, 9, 12; Ov. Tr. 5, 12, 68.
cinis, eris, Abl. ere u. erī, m., selten f. (vgl. κόνις), die Asche übh. (während favilla die dünne, leicht verfliegende Asche, besond. wenn sie noch glimmt; vgl. Plin. 19, 19 corporis favillam ab reliquo separant cinere; u. Suet. Tib. 74 cinis e favilla et carbonibus ad calfaciendum triclinium illatis exstinctus et iam diu frigidus exarsit repente), I) eig.: A) im allg.: in lignis si flamma latet fumusque cinisque, Lucr.: c. lixivius, Plin., od. c. lixivia, Col., ausgelaugte Asche, Lauge: in cinerem dilabi, in A. zerfallen, zu A. werden, Hor. u. Lact. – Vom Gebrauch der Asche zum Scheuern der Gefäße ist das Sprichwort hergenommen: huius sermo haud cinerem quaeritat, Asche (Lauge) braucht ihre R. nicht (= sie ist nett, höflich), Plaut. mil. 1000. – B) insbes.: 1) Asche verbrannter Leichname, Sing., c. mortui, Cic.: c. atque ossa alcis, Cic.: Plur., patroni cineres, Quint.: c. matris, Hor. – poet., cedo invidiae, dummodo absolvar cinis, nach meinem Tode, Phaedr.: post cinerem, nach Verbrennung des Leichnams, Ov. – 2) der Aschenhaufe, die Trümmer eingeäscherter, verwüsteter Städte usw., patria e cinis, Cornif. rhet., od. cineres, Verg.: in cinere deflagrati imperii, Cic. Cat. 4, 12: in od. ad cinerem collabi, Val. Max. 5, 3, 2. Arnob. 3, 23. – II) übtr., als Bild der Zerstörung, Vernichtung: si aurum, si argentumst, omne id ut fiat cinis, zu Asche werde, Plaut. rud. 1257: in cinerem vertere, Tibull. u. Ov., od. in cinerem (cineres) dare, Sen. poët., in Asche verwandeln = zunichte machen, vernichten: in fumum et cinerem vertere alqd, (Erworbenes) in Rauch u. Asche verwandeln = durchbringen, Hor. Troia virûm atque virtutum omnium acerba cinis, das Grab, Catull. – ➳ Nbf. ciner, nach Prisc. 5, 42 u. 6, 65; u. cinus, neutr., Itala Iudith 9, 1 (Akk. Sing. cinus). Gromm. vet. 308, 3 (Akk. Sing. cinus). – cinis als fem., Calv. fr. bei Charis. 101, 11 (vgl. Non. 198, 11 sqq.). Lucr. 4, 924 (926). Catull. 68, 90; 101, 4. Scrib. 216. Ser. Samm. 379. Auson. parent. 29, 3. p. 54 Schenkl. Apul. met. 9, 12. Carm. epigr. 1054, 2 u. (im Plur.) Corp. inscr. Lat. 6, 8431, 8 u. 10, 4142, 3. Vgl. Neue-Wagener Formenl.3 Bd. 1. S. 978.
reliquias cinerum mox viscera tosta relinquunt
effigiem ‥ in favillam et ~erem crematuros
aedificia ‥ ut ignis absumens in ~erem convertat
~is,asce
fiunt membra decora cinis. / parvulus in lucem prodit phenix novus heres
J. W.lyster assuetus est jactare ~eres paste et alia multa de arte sua proveniencia in Regia Ripa
hic, hec ciner, A.askys
velvet nigrum operatum,le ground satten de color[e ] ~erum
ne, quorum arma combusta sunt, ‥ eorum [(Pelagianorum ] ~eres suscitentur
odio Fretherici fomitem ministrante, quia nec adhuc sine igne ~is erat
~ere et cilicio substrato depositus ‥ membra ‥ cepit movere
cilicium delicie sit et cinis, / et potus noster fletibus inbibatur
quarta feria Capitis Jejunii, nona decantata, abbas stola ornatus benedicat ~eres; quibus benedictis eat ipse abbas et imponat capitibus singulorum, quia ejus est paenitentiam illis imponere
dies erat ~erum et pontifex [Elfegus ] pro more penitentes ecclesie limitibus excludebat
rex ‥, postquam Achon pervenerat in crastino ~erum
die Martis proxima post ~eres
die Lune proxima ante Ceneres
ita quod ipsam [navem ] promptam habere possit apud Portesmue ad ~eres
post compotum ~erum fuit summa decime x li.
die[m ] ~eris
diem Mercurii ~erum
in die ~erum et die Cene ad absolucionem prostrati erunt, set ad benediccionem ~erum erecti stabunt
abbas die ~erum benedicet ~eres ‥ et benedictos ~eres imponet singulis fratribus ‥ et ipse post omnes accipiet ~eres a priore
die Mercurii in festo ~erum
in festo ~erum [papa ] in propria persona omnibus presentibus ~eres distribuit
quolibet die ~eris in Capite Jejunii
in die Mercurii qui festum ~erum nuncupatur
r.c. de l s. pro ~ere facto in foresta
j doleum ~eris, iiij d.
~erem clavellatum, quo utuntur tinctores
~eris clavellati vel ~eris fraxini
fuit provisum ‥ quod ‥ nullus eorum faciet pannos persos nisi de lana alba et wayda et ~eribus
de xxx s. de custuma xxx s. barilium ~erum ad tingendum pannos
pro cyneribus plumbi fundendis
de ~ere blumbi vj s. viij d.
faciat habere ‥ omnes ~eres totius plumbi regis ecclesie Westm’
infynyng de cclvj petris de ~eribus plumbi ‥ et incharcole empto pro ~eribus liquendis
spodium est fuligo que iuvenitur in domibus ubi funduntur metalla. ‥ loco ejus utimur ~ere qui invenitur supra fornaces argentariorum
quando fuerit quartana ex ~ere co[lere ] vel altero humore
cĭnis, (9) ĕris, m. (et qqfois f. : Lucr. 4, 924 ; Catul. 68, 90 ), ¶ 1 cendre : cinis exstinctus Suet. Tib. 74, cendre refroidie ; cinere multa obrutus ignis Lucr. 4, 924, feu caché sous un amas de cendre || cendre [de ville], ruine : Cic. Cat. 2, 19 ; Sulla 19 ¶ 2 cendres des morts, restes brûlés : obsecravit per fratris sui cinerem Cic. Quinct. 97, il le supplia par les cendres de son frère ; jura per patroni tui cineres Quint. 9, 2, 95, jure par les cendres de ton patron || [fig.] a) mort, défunt : dummodo absolvar cinis Phædr. 3, 9, 4, pourvu quʼon me rende justice quand je ne serai plus ; b) la mort : post cineres Mart. 1, 1, 6, après la mort ; c) néant : cinerem fieri Pl. Rud. 1257, être anéanti.
- 1. as; ➤ in cinerem dilabi in as uiteenvallen, tot as worden;
- 2. (kom.) poeder om vaatwerk te schuren;
- 3. as (v.e. verbrand lijk); ➤ post cinerem na de crematie; ad cineres et ossa parentis;
- 4. (a) dood; ➤ fama post cineres maior venit; (b) graf; plaats v.d. verbranding; ➤ poma volo sint circa cineres meos; (c) brandstapel, vlammen;
- 5. verwoesting, vernietiging, ondergang, puinhopen [patriae; imperii]; ➤ in cinerem vertere in de as leggen; Iliaci cineres; patria in cinerem collabitur;
- 6. (Mel.) dies cinerum Aswoensdag.
Cineres qui in Capite jejunii fratrum, olim pœnitentium, hodie fidelium omnium capitibus imponuntur, ex industria fiunt de cremiis sarmentorum, qui etiam studiose mundantur et cribrantur, et benedicti conservantur ab Infirmario, ut morientibus fratribus cum cilicio substernantur.Ita Bernardus Mon. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 64. Vide Caput jejunii.
Omnipotens Deus sua vos clementia benedicat, et Spiritum vobis sapientiæ salutaris infundat. Amen. Catholicæ fidei documentis nutriat, et in bonis operibus perseverantes reddat : gressus vestros ad vitam dirigat, viamque vobis pacis et charitatis ostendat. Amen. Benedicat vos Dominus, et custodiat vos, et misereatur vestri ; convertat vultum suum super vos, et det vobis pacem. Amen. Quod ipse præstare dignetur, qui vos de limo terræ formavit, et pretioso sanguineredemit, cujus potestas permanet in sæcula sæculorum. Amen. Hic fiat ┼ Benedictio Dei omnipotentis Patris et Filii et Spiritus S. descendat super vos, et maneat semper. Amen. Sancte Martialis intercede pro nobis nunc et in hora mortis nostræ. Amen.
Detinemus totam decimam, terragium, census pratorum, sylvagia, apes et jus Cinerum.Vide Cinerarius 2.
Cineres Clavellatos. Litteræ ann. 1332. tom. 2. Ordinat. Reg. Franc. pag. 90 :
Inhibitum fuerat, quod... grana, gauda, gayda, garanciæ tinctæ, necnon pastellum, cardones domestici sive franchi, Clavati Cineres, atque ligna, et cætera omnia et singula, quæ ad paraturam, tincturam.... pannorum.... necessaria sunt, etc.
Tunc prædictus Albrand recipit de gerade ex parte filiæ suæ, et denudavit sibi totam domum in tantum, quod dividebat Cineres secum in foco.
cinis eris, m
- ashes, H. — Esp., of a corpse, the ashes: filii sui: Libabat cineri, V.: dum modo absolvar cinis, i. e. after my death, Ph.: Post cinerem cineres ad pectora pressant, after burning the corpse, O.—Plur: ad cineres parentis, V.: matris, H.—Of a burned city, the ashes: in cinere urbis consules futuri: cineres patriae, V. — Fig., destruction, ruin, annihilation: patriae: deflagrati imperi: ubi omne Verterat in fumum et cinerem, i. e. had consumed, H.
-
…sceleris praesentis auxilium esse laturos. quod si iam sint id quod summo furore cupiunt adepti, num illi in cinere urbis et in sanguine civium, quae mente conscelerata ac nefaria concupiverunt, consules se aut dictatores aut etiam reges…
Cicero, in Catilinam
-
…subiectam more parentum aversi tenuere facem. Congesta cremantur turea dona, dapes, fuso crateres olivo. Postquam conlapsi cineres et flamma quievit reliquias vino et bibulam lavere favillam, ossaque lecta cado texit Corynaeus aëno. Idem ter socios…
Vergil, Aeneid
-
…refringit cunctantem, et vatis portat sub tecta Sibyllae. Nec minus interea Misenum in litore Teucri flebant, et cineri ingrato suprema ferebant. Principio pinguem taedis et robore secto ingentem struxere pyram, cui frondibus atris intexunt latera ,…
Vergil, Aeneid
-
…sum quam dolui. videte quid se gavisum, quid doluisse dicat facilius de pace deliberabitis. dedisse poenas sceleratum cineri atque ossibus clarissimi viri et apparuisse numen deorum intra finem anni vertentis aut iam soluto supplicio parricidi aut impendente laetandum…
Cicero, Philippicae
-
…subiit, ipsius Sex. Naevi lacrimans manum prehendit in propinquorum bonis proscribendis exercitatam, obsecravit per fratris sui mortui cinerem, per nomen propinquitatis, per ipsius coniugem et liberos, quibus propior P. Quinctio nemo est, ut…
Cicero, pro Quinctio
-
…infestae ac funestae faces universumque totius urbis incendium, cum tela, cum caedes, cum civium cruor, cum cinis patriae versari ante oculos atque animum memoria refricare coeperat, tum denique ei resistebam, neque solum illi hosti ac…
Cicero, pro Sulla
-
…abs te filium optimum atque innocentissimum flagitat ; non ex litibus aestimatis tuis pecuniam domum, sed ex tua calamitate cineri atque ossibus fili sui solacium vult aliquod reportare. hic tam grandis natu Eubulida hoc tantum exacta aetate laboris itinerisque…
Cicero, in Verrem
-
…universum rei publicae domicilium delere conati sunt, qui id egerunt ut gentem Allobrogum in vestigiis huius urbis atque in cinere deflagrati imperi conlocarent, si vehementissimi fuerimus, misericordes habebimur ; sin remissiores esse voluerimus, summae nobis crudelitatis in…
Cicero, in Catilinam
-
…omnis nostra diligentia indulgentiaque consumatur homo importunis ime, cur tantam iniuriam P. Annio mortuo fecisti cur hunc dolorem cineri eius atque ossibus inussisti, ut liberis eius bona patria voluntate patris, iure, legibus tradita eriperes, et…
Cicero, in Verrem
-
…theatro ponenda, quod exustum Caesar reficiebat ; exclamavit Cordus tunc vere theatrum perire. Quid ergo Non rumperetur supra cineres Cn. Pompei constitui Seianum et in monimentis maximi impera toris consecrari perfidum militem Consecratur subscriptio, et acerrimi canes…
Seneca, De Consolatione ad Marciam