commoveo
commoveo, I. To put in violent motion, move, shake, stir
- I Lit.
- A To remove from a place, to carry away, displace, to start, set in motion, move: neque miser me commovere possum prae formidine, Plaut. Am. 1, 1, 181 (333); id. Truc. 4, 3, 44 (818): facilius est currentem incitare quam commovere languentem, Cic. de Or. 2, 44, 186: columnas, id. Verr. 2, 1, 55, § 145: castra ex eo loco, to move forward, decamp, id. ib. 2, 5, 37, § 96; cf. aciem, to set the line in motion, Liv. 2, 65, 5; 9, 27, 10: se ex eo loco, Cic. Fin. 5, 15, 42: se domo, id. Fam. 9, 5, 2: me Thessalonicā, id. Att. 3, 13, 1: te istinc, id. Fam. 6, 20, 3: agmen loco. to force back, cause to retreat, Sisenn. ap. Non. p. 58, 20; so, hostem, Liv. 9, 40, 9; 10, 29, 9: cervum, Verg. A. 7, 494: molem, Val. Fl. 2, 33: nummum, i. e. to use in business, Cic. Font. 5, 11 (1, 1); id. Fl. 19, 44: ais, si una littera commota sit, fore tota ut labet disciplina. Utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere? id. Fin. 4, 19, 53.—Sacra, t. t., to move or carry about the sacred utensils, images, etc., for religious use, Verg. A. 4, 301 Serv.; cf. Cato R. R. 134, 4: ancilia, Serv. ad Verg. A. 8, 3: tripodes, Sen. Med. 786.—Hence, humorously: mea si commovi sacra, if I put my instruments (artifices, tricks, etc.) in motion, Plaut. Ps. 1, 1, 107 (109). —Prov.: glaebam commosset in agro decumano Siciliae nemo, would have stirred a clod, Cic. Verr. 2, 3, 18, § 45.—
- B To set in motion in a place, to move hither and thither, to shake, agitate, disturb.
- 1 Of things: magni commorunt aequora venti, Lucr. 2, 766: alas, Verg. A. 5, 217; cf.: penna commota volucris, Sil. 6, 59; Sen. Agam. 633. —
- 2 Of persons, with se: quis sese commovere potest, cujus ille (sc. Roscius) vitia non videat? can stir, Cic. de Or. 2, 57, 233: num infitiari potes te... meā diligentiā circumclusum commovere te contra rem publicam non potuisse, id. Cat. 1, 3, 7; Nep. Ages. 6, 3; Liv. 2, 54, 6; cf.: Lanuvii hastam se commovisse, id. 21, 62, 4.—
- II Trop.
- A (Acc. to I. A.) To move, drive back, distodge, refute, confute: nunc comminus agamus experiamurque, si possimus cornua commovere disputationis tuae, Cic. Div. 2, 10, 26: si convellere adoriamur ea, quae commoveri non possunt, id. de Or. 2, 51, 205.—
- B (Acc. to I. B.) To throw into disorder, physical or mental; to unbalance, unsettle, shake, disturb (rare but class.): adflantur alii sidere, alii commoventur statis temporibus alvo, nervis, capite, mente, Plin. 2, 41, 41, § 108: perleviter commotus fuerat ... (postea) eum vidi plane integrum, Cic. Q. Fr. 2, 5, 2: Bacchi sacris commota, Poët. ap. Cic. Div. 1, 36, 80: commotus habebitur, i. e. mente captus, frantic, crazed, Hor. S. 2, 3, 209; cf.: commota mens, id. ib. 2, 3, 278; Plin. 36, 21, 40, § 152; and: commotus mente, id. 23, 1, 16, § 23.—
- 2 To move in mind or feeling, to make an impression upon, to excite, rouse, shake, disquiet, disturb, affect, etc.
- α With abl.: commorat hominem lacrimis, Turp. ap. Non. p. 278, 2: aliquem nimiā longinquitate locorum ac desiderio suorum, Cic. Imp. Pomp. 9, 23: aut libidine aliquā aut metu, id. Off. 1, 29, 102; id. Font. 16, 36 (12, 26): ludis, id. Mur. 19, 40: quis enim, cum sibi fingit aliquid et cogitatione depingit, non simul ac se ipse commovit atque ad se revocavit, sentit, etc., aroused, id. Ac. 2 (Luc.), 16, 51: et amore fraterno et existimatione vulgi, Caes. B. G. 1, 20: adfectibus, Quint. 9, 4, 4: doctā voce, id. 2, 16, 9: cujus atrocitate, id. 6, 1, 32: vix sum apud me, ita animus commotu'st metu, Spe, gaudio, Ter. And. 937; Quint. 1, 2, 30: commota vehementi metu mens, Lucr. 3, 153. —
- β Absol.: commorat omnes nos, Ter. Phorm. 101: cum aliqua species utilitatis objecta est, commoveri necesse est, one must be affected by it, it must make an impression on one, Cic. Off. 3, 8, 35: nihil me clamor iste commovet, id. Rab. Perd. 6, 18: si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, Caes. B. G. 1, 40: in commovendis judiciis, Cic. de Or. 2, 45, 189; cf.: commotus ab oratore judex, Quint. 6, 2, 7: qui me commorit, flebit, provoke, rouse, Hor. S. 2, 1, 45: Neptunus graviter commotus, Verg. A. 1, 126: domo ejus omnia abstulit quae paulo magis animum cujuspiam aut oculos possent commovere, Cic. Verr. 2, 2, 34, § 83; Quint. 12, 10, 50: dormiunt; pol ego istos commovebo, awake, arouse, Ter. Heaut. 730: porticus haec ipsa et palaestra Graecarum disputationum memoriam quodammodo commovent, stir up, awaken, revive, Cic. de Or. 2, 5, 20.—Of things: aes alienum, to demand, Tac. A. 6, 17: commotā principis domo, id. ib. 4, 52 init.: si umquam vitae cupiditas in me fuisset, ego... omnium parricidarum tela commossem? provoked, Cic. Planc. 37, 90. —
- γ With in and abl.: qui cum ingeniis conflictatur ejus modi, Neque commovetur animus in eā re tamen, Ter. And. 94: vidi enim vos in hoc nomine, cum testis diceret, commoveri, Cic. Verr. 2, 4, 56, § 125: in hac virgine commotus sum, i. e. in love, Ter. Eun. 567.—
- δ With ex and abl.: nam cum esset ex aere alieno commota civitas, Cic. Rep. 2, 33, 58; Auct. B. Afr. 57, 72.—
- ε With ad and acc.: nec sane satis commoveor animo ad ea. quae vis canenda, Cic. ad Q. Fr. 3, 5, 4: homines ad turpe compendium, Auct. Her. 4, 40, 52.—
- ζ With ut and subj.: adeone me ignavom putas, ut neque me consuetudo neque amor Commoveat neque commoneat, ut servem fidem? Ter. And. 280: tua nos voluntas commovit, ut conscriberemus, etc., Auct. Her. 1, 1, 1.—
- b Of the passions, etc., to rouse, stir up, excite, produce, generate: belli magnos commovit funditus aestus, moved the waves of strife from their foundations, Lucr. 5, 1434; cf.: commovere tumultum aut bellum, Cic. Verr. 2, 5, 8, § 20: misericordiam, invidiam, iracundiam, id. de Or. 2, 47, 195; cf.: commovere miserationem, Quint. 6, 1, 46; 10, 1, 64: magnum et acerbum dolorem, Cic. Verr. 2, 4, 21, § 47: invidiam aliquam in me, id. Phil. 3, 7, 18: summum odium in eum, id. Inv. 1, 54, 103: bilem, id. Att. 2, 7, 2: multorum scribendi studia, id. N. D. 1, 4, 8: adfectus, Quint. 4, prooem. § 6; 5, 8, 3; cf.: adfectus vehementer commotos (opp. lenes), id. 6, 2, 9.—
- C In discourse: nova quaedam, to start new doctrines, adduce novelties, Cic. Ac. 2 (Luc.), 6, 18.— Hence, commōtus, a, um, P. a., moved, excited, aroused: genus (dicendi) in agendo, Cic. de Or. 3, 9, 32; cf.: Fimbria paulo fervidior atque commotior, id. Brut. 34, 129: incidere in rem commotam (i. e. amorem), Sen. Ep. 116, 5: animus commotior, Cic. Div. 1, 37, 80: commotius ad omnia turbanda consilium, Liv. 6, 14, 9 Weissenb. ad loc.: Drusus animo commotior, more violent, passionate, Tac. A. 4, 3; cf.: commotus ingenio, id. ib. 6, 45; and: Agrippina paulo commotior, id. ib. 1, 33: commoto similis, to one provoked, enraged, Suet. Aug. 51; cf. id. Tib. 51.—Sup. and adv. apparently not in use.
b) insbes.: α) ein Wild aufjagen, auftreiben, cervum (v. Hunden), Verg. Aen. 7, 494. – β) einen Gegner zum Weichen bringen, hostem, Liv.: hostium aciem, Liv. (vgl. no. a): postquam nihil commovebant, Liv.: u. (im Bilde) nunc comminus agamus experiamurque, si possimus cornua commovere disputationis tuae, Cic. de div. 2, 26.
II) übtr.: 1) etw. in rege körperliche od. geistige Tätigkeit setzen, a) übh.: α) Pers. od. personif. Abstr., sich regen-, sich rühren machen, dormiunt; ego pol istos commovebo, Ter.: iam te commotum reddam, ich will dir Hände u. Füße machen, Ter. – bes. refl., se comm., bald = sich regen, sich rühren, d.i. sich tätig zeigen, etw. unternehmen, bes. im Kriege, commovere se ausi non sunt, Nep.: si se commorit, Liv.: cum se nondum Decimi quidem Bruti divina virtus ita commovisset, ut iam id sentire possemus, Cic. – bald = sich geistig ermuntern, quis enim, cum sibi fingit aliquid et cogitatione depingit, non simul ac se ipse commovit atque ad se revocavit, sentit etc., Cic. Acad. 2, 51. – β) Lebl.: commoto simul omnium aere alieno, allen ihr Darlehn gekündigt wurde, Tac. ann. 6, 17.
b) auf Körper od. Geist einwirkend erregen, α) physisch an Körper od. Geist krankhaft erregen, perleviter commotum esse, von einer ganz kleinen Unpäßlichkeit befallen worden sein, Cic. – mente commotus, Plin.: u. so commotus habebitur, für verrückt, Hor.: mens commota, Verrücktheit, Hor. u. Plin. – β) sinnlich erregen, auf jmd. Eindruck machen, jmd. ergreifen, einnehmen, interessieren,omnia domo eius abstulit, quae paulo magis animum cuiuspiam aut oculos possent commovere, Cic.: illud ipsum quod honestum decorumque dicimus animos omnium naturā et specie suā commovet, Cic. – commoveri necesse est, daß ein Eindruck (auf jmd.) gemacht werde, Cic.: his omnes, in quibus est virtutis indoles, commoventur, Cic. – commorat (puella) omnes nos, sie hatte auf uns alle Eindruck gemacht, Ter. Phorm. 101. – non sane satis commoveor animo ad ea, quae vis, canenda, diese Dinge, die du besungen haben willst, interessieren mich nicht genug, Cic. ad Q. fr. 3, 5, 4. – γ) gemütlich, leidenschaftlich erregen, auf jmd. Eindruck machen, jmd. ergreifen, iudices, Cic.: theatrum, Quint. – non solum commoveri animo, sed etiam toto corpore perhorrescere, Cic.: parricidae supplicio misericordiā commoveri, wegen Strafvollziehung an einem Mörder von M. ergriffen werden, Cic.: aut libidine aliquā aut metu commotum esse, Cic.: ita animus commotus est metu, spe, gaudio, Ter.: non odio, sed miseratione commotus, Curt. – neque commovetur animus in ea re, Ter. Andr. 937. – Insbes.: αα) beunruhigen, in Unruhe versetzen, besorgt-, betroffen-, bestürzt machen, erschrecken, erschüttern, si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, Caes.: nihil me clamor iste commovet, sed consolatur, Cic. – im Passiv commoveri, unruhig, besorgt-, betroffen-, bange-, bestürzt werden, erzittern, commoveri videtur adulescens, Cic.: commotus est Tiberius, Tac.: quidnam ille commotus venit? Ter. – repentino alcis adventu, Caes.: unius litterae liturā, Cic.: litteris alcis vehementer, Cic.: nihil vultu commotus, bestürzt in den Mienen, Quint.: novā atque inusitatā specie commotus, Caes.: quibus rebus vehementer commotus, Caes.: quo (sermone) ille commotus, Nep. – quibus ex rebus Caesar vehementer commovebatur, Auct. b. Afr.: cum commoti ex tali incommodo essent, Auct. b. Afr. – vidi enim vos in hoc nomine commoveri, bei d. N. stutzig werden, Cic.: in hac (virgine) commotus sum, ich wurde bei ihr betroffen, Ter. – barbari commoti, quod (weil) oppidum... expugnatum cognoverant, Caes. – ββ) jmd. bewegen, ergreifen, rühren = zum Mitleid bewegen, jmds. Teilnahme erregen, auf jmd. einen rührenden, tiefen Eindruck machen, commorat hominem lacrimis, Turpil. fr. – commotus non es, cum tibi mater pedes amplexaretur? commotus non es? Cornif. rhet.: eiusdem miseriis ac periculis commovetur, Cic.: commoti patres vice fortunarum humanarum, Liv. – γγ) jmd. aufbringen, aufreizen, in Harnisch bringen, empören, qui me commorit, flebit, Hor.: inclinatam ad misericordiam contionem rursus asperā in Philotam oratione commovit, Curt.: ultimi dedecoris indignitate commotus, empört über usw., Curt.: sensit Neptunus graviter commotus, Verg. – δδ) politisch in Unruhe versetzen, nam cum esset ex aere alieno commota civitas, Cic. de rep. 2, 58. – od. (durch Zwietracht usw.) erschüttern, commotā principis domo, Tac. ann. 4, 52 in. – δ) auf jmds. Willen u. Entschluß einwirkend jmd. anregen, bewegen, antreiben, bestimmen, zu einem Entschluß treiben, veranlassen, auf jmd. wirken, einwirken, commovit me, Cic.: olitorem ipsum commovebis, Cic.: commoveri et amore fraterno et existimatione vulgi, Caes.: his litteris nuntiisque commotus, Caes.: commotus spe quaestus aut gloriā, Cornif. rhet. – m. ad u. Akk., homines ad turpe compendium, Cornif. rhet. – m. ut u. Konj., primisque ab his historia commota est, ut auderet uberius quam superiores et ornatius dicere, Cic.: tua nos voluntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, Cornif. rhet.
2) einen Zustand usw. gleichs. in Gang-, zur Erscheinung bringen, bewirken, daß etw. eintritt, vor sich geht, a) übh. Zustände aller Art erregen, anregen, ins Leben rufen, hervorrufen, veranlassen, plures lacrimas, Curt.: risum, Cic.: hoc infiniti clamores commoventur, Plin. ep. – Graecarum disputationum memoriam quodammodo, Cic.: multorum non modo discendi, sed etiam scribendi studia, Cic.: si haec accendi aut commoveri arte possunt, geweckt od. entwickelt werden, Cic. – eine gemütliche Stimmung, magnum et acerbum dolorem, Cic.: alci misericordiam, Cic.: miserationem, Quint.: summum odium in alqm (v. einem Umstande), Cic.: invidiam, Cic.: invidiam in alqm, Cic.: crebras exspectationes, Cic.: omnis suspicio in eos servos commovebatur, Cic.: vehementer autem amor multitudinis commovetur ipsā famā et opinione liberalitatis etc., Cic.: talibus ira feri postquam commota tyranni, nec minus hāc metus est, Ov. – politische, Zustände, bellum aut tumultum, Cic.: tantas turbas, Cael. in Cic. ep.: magnos belli aestus, Lucr. – b) einen Ggstd. der Verhandlung in Gang-, in Anregung bringen, zur Sprache bringen, nova quaedam, Cic. Acad. 2, 18. – ➳ Zsgz. Formen: commorunt, Lucr.: commorit, Cael. in Cic. ep. u. Hor.: commorat, Ter.: commossem, commosset, commosse, Cic. Vgl. Neue-Wagener Formenl.3 Bd. 3. S. 492.
➳ formes syncopées : commorunt Lucr. 2, 766 ; commorit Cæl. d. Cic. Fam. 8, 15, 1 ; Hor. S. 2, 1, 45 ; commorat Ter. Phorm. 101 ; commossem Cic. Planc. 90 ; commosset Cic. Verr. 2, 3, 45 ; commosse Cic. Verr. 2, 5, 96.
- 1. bewegen, in beweging brengen, voortbewegen, van zijn plaats krijgen, wegrukken [alas; castra opbreken; aciem laten oprukken; caput schudden]; — refl. zich bewegen, zich roeren = zich actief (be)tonen, ondernemen;
- 2. (een tegenstander) doen wijken [hostem; hostium aciem];
- 3. (metaf.) opwinden, aangrijpen, ontroeren; ➤ misericordiā (libidine, metu, gaudio) commotum esse;
- 4. aanzetten, aansporen, aandrijven, bewegen; ➤ dulcedine gloriae commoti; hoc nuntio commotus in reactie op;
- 5. verontrusten, opwinden, verschrikken, ontstellen; ➤ nova re commoti verbijsterd; litteris alcis vehementer commoveri; commoti vice fortunarum door de omslag v.h. geluk;
- 6. kwaad maken, irriteren, prikkelen, ophitsen [civitatem; contionem];
- 7. veroorzaken, teweegbrengen, opwekken [iram tyranni; tumultum; misericordiam; dolorem; risum; invidiam in alqm];
- 8. (Verg.) een wild dier opjagen [aprum];
- 9. (Tac.) opvorderen; ➤ commoto simul omnium aere alieno; / p. adj. commōtus, a, um (a) opgewonden, geprikkeld, geïrriteerd; (b) onzeker, aarzelend.
搖動。亂動。摧。— sui expectationem ei 令彼望己。 — se contra rempublicam 叛亂。— se ex loco 走開。別。— misericordiam 動彼仁慈。In aliqua commoveri 心迷于一女。Commossem pro Commovissem. Commorat pro Commoverat.
Suggest a Translation
See an image
- (commōrat, T.; commōrit, H.; commōssem, commōsset, commōsse, C.), mōtus, ēre.
- II. To put in violent motion, move, shake, stir: alas, V.: quis sese commovere potest?can stir: commovere se non sunt ausi, N.: si se commoverit, undertook anything, L.: hastam se commovisse, moved spontaneously, L. — Fig., to agitate, disorder, stir, toss, shake, disturb, unsettle, excite, disquiet: omnīs nos, T.: vehementer me: commoveri necesse est, it must make an impression: si quos fuga Gallorum commoveret, Cs.: qui me commorit, flebit, provoke, H.: Neptunus graviter commotus, V.: pol ego istos commovebo, arouse, T.: parricidarum tela, provoke: commotus habebitur (i. e. mente captus), crazed, H.: sed tu ut vitiis tuis commoveare, be affected: aliquem nimiā longinquitate locorum: conmotus irā, S.: admonitu commota ministrae, O.: Neque commovetur animusin eā re tamen, T.: vidi enim vos in hoc nomine, cum testis diceret, commoveri: in hac commotus sum, i. e. in love, T.: ut me neque amor Commoveat neque commoneat, ut servem fidem?T.: commoto omnium aere alieno, i. e. credit being shaken, Ta.—Of abstr. things, to rouse, stir up, excite, produce, generate: tumultum aut bellum: alqd novae dissensionis: invidiam in me: suspicio in servos commovebatur: dolorem: alcui misericordiam. —In discourse: nova quaedam, to start new doctrines, adduce novelties.—
- IIII. To remove, carry away, displace, start, set in motion, move, drive, impel, rouse: languentem: columnas: castra ex eo loco, decamp: aciem, set in motion, L.: hostem, dislodge, L.: hunc (cervum), hunt, V: nummum, i. e. to turn: sacra, take from the shrines (in religious services), V.: commota tremoribus orbis Flumina prosiliunt, started, O.: glaebam in agro, to stir a clod. — Fig., to move, drive back, dislodge, refute, confute: convellere ea, quae commoveri non possunt: cornua disputationis.
-
…sese ; posse ; conlocare confiderent Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, dum modo tua ista sit privata calamitas et a rei publicae periculis seiungatur. sed tu ut vitiis tuis commoveare, ut legum poenas pertimescas, ut temporibus rei publicae cedas non est postulandum. neque enim is es ,…
Cicero, in Catilinam
-
…te defendere audeat, vives, et vives ita ut nunc vivis, multis meis et firmis praesidiis obsessus ne commovere te contra rem publicam possis. multorum te etiam oculi et aures non sentientem, sicut adhuc fecerunt, speculabuntur…
Cicero, in Catilinam
-
…quam tuorum consiliorum reprimendorum causa profugerunt. num infitiari potes te illo ipso die meis praesidiis, mea diligentia circumclusum commovere te contra rem publicam non potuisse, cum tu discessu ceterorum nostra tamen qui remansissemus caede contentum te esse dicebas…
Cicero, in Catilinam
-
…est portis custos, nullus insidiator viae si qui exire volunt, conivere possum ; qui vero se in urbe commoverit cuius ego non modo factum sed vel inceptum ullum conatumve contra patriam deprehendero, sentiet in hac urbe esse consules…
Cicero, in Catilinam
-
…solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur ; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti…
Julius Caesar, Gallic War
-
…homines facultates habebant vulgo regna occupabantur ; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. ; Pedium…
Julius Caesar, Gallic War
-
…copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos…
Julius Caesar, Gallic War
-
…finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac…
Julius Caesar, Gallic War