consiliarius

consĭlĭārĭus, a, um, adj. [consilium], suitable for counsel, counselling (class.).

• I In gen.: senatus, Plaut. Ep. 1, 2, 56 (159): magis consiliarius amicus quam auxiliarius, id. Truc. 2, 1, 6 (214): particeps, id. Mil. 4, 2, 23 (1013): homines, Gell. 18, 3, 5: fulgur, Sen. Q. N. 2, 39, 1; cf. Müll. Etrusk. 2, p. 168.—Subst.: consĭlĭārĭus, ĭi, m., a counsellor, adviser: consiliario et auctore Vestorio, Cic. Att. 14, 9, 1; 3, 19, 3: (Verris) amici et consiliarii, Cic. Verr. 2, 2, 17, § 42: regis, id. Fam. 1, 2, 3: AVGVSTI, Inscr. Orell. 2648: caedis, Vell. 2, 56.—Hence,
• II Esp.
• • A T. t., an assessor, aid in a court of justice, Suet. Tib. 55; id. Claud. 12.—
  • B Of the augur as the interpreter of the divine will: consiliarius atque administer Jovis, Cic. Leg. 3, 19, 43.

cōnsiliārius, a, um (consilium), beratend, Rat erteilend, I) adi.: c. senatus, Plaut. Epid. 159: amicus (Ggstz. auxiliarius), Plaut. truc. 216. Fronto de eloqu. 3. p. 150, 15 N.: homines, Gell. 18, 3, 5: anima, Apul. de dogm. Plat. 2, 15: fulgur u. fulmen, bei einem Vorhaben ab- od. zuratender, Sen. nat. qu. 2, 39, 1. Amm. 23, 5, 13. – II) subst., cōnsiliārius, ī, m., der Ratgeber, Berater, dah. auch der Beisitzer im Rat od. vor Gericht, hoc consiliario, Cic.: consiliario et auctore Vestorio, Cic.: unus e consiliariis, Suet.: alci se offerre consiliarium, Suet.: dari alci consiliarium atque administrum, Cic.: me consiliario fortasse non imperitissimo, fideli quidem et benevolo certe usus esses, Cic.: comite et consiliario eodem ad bellum uti posse, Liv. – m. subj. Genet., c. Augusti, Inscr.: consiliarii mei, Cic.: consiliarii regis, Cic.: Verris amici et consiliarii, Cic.: consiliarii iudicum, ICt. – m. obj. Genet., c. caedis, Vell. 2, 56, 3. – m. in u. Abl., viginti sibi depoposcerat velut consiliarios in negotiis publicis, Suet. Tib. 55.

consiliarius [CL] 1 counsellor, adviser. c797 (v. consolarius); habes aliquem sapientem ~ium [AS: gepeahtan]? certe habeo. quomodo potest nostra congregatio sine ~io regi? Ælf. Coll. 99; †957 (14c) huic libertati fautores et ~ii mei fuerunt duces et magnates CS 1000; 10‥ ~ius, rædbora WW; non est malum in civitate quod non in divitis ~ios impingatur J. Sal. Pol. 502D; quem ‥ ~ium, exploratorem, ‥ instigatorem crudelitatis habent Map IV 6 p. 166; Reg. Brev. 180 (v. abettator); 15‥ habens ‥ officialem ‥ et alios archiepiscopi ‥ ministros et notarios coassedentes assessores et ~ios Form. S. Andr. I 215. 2 official counsellor or councillor, member of advisory council: a (papal); b (royal, Eng.); c (royal, Scot.); d (royal, Fr.); e (eccl. or mon.); f (municipal). a invenit doctorem ‥ nomine Bonifacium archidiaconem, unum ex ~iis sapientissimum Eddi 5; Bonifacii ‥ archidiaconi, qui etiam ~ius erat apostolici papae Bede HE V 19 p. 324.  b majores natu ac regis ~ii Bede HE II 13; a secretis vel principis ~ius, geruna Ælf. Sup.; [Æthelwoldus] regem ad hoc maxime provocavit ‥, quia ejus erat eximius ~ius Byrht. V. Osw. 427; tantam gratiam Ricardus abbas [ob. 1107] a rege promeruit ut inter regni proceres maximus ejus haberetur ~ius Lib. Eli. II 148; Ranulphum Glanvillensem, principalem et precipuum regis et regni tunc ~ium Gir. EH II 32; s1244 rex dominum P. Peivre ‥ et J. Mansel ‥ principales sibi constituit ~ios M. Par. Maj. IV 294; s1388 facta fuit quedam indentura tripertita ‥, cujus prima pars remansit penes regem et altera penes electos gubernatores †sives [l. sive] ~ios antedictos et tercia penes justiciarios Knighton Cont. II 259; s1432 erat presul [Norwycensis] ‥ magnus ‥ cum rege, quia confessor et ejus conciliarius Amund. I 300; s1458 dummodo ipse [dux de Somercete] regis conciliarius fuerit steteritque circa ipsum principalis actor ‥, stabimus nos sub jactu alee Reg. Whet. I 166; 1555 nos ~ii privati consilii regie majestatis retroscripte (Indorsamentum Lit. Phil. et Marie) EHR V 114; judices hic [in Camera Stellata] sunt ‥ omnes ~ii status tam ecclesiastici quam laici Camd. Br. 142.  c 1369 fuit ordinatum quod nullus ‥ alium secum quemcumque ad consilium vel in consilio regis ‥ sibi ~ium vel assessorem secum inducet nisi illas dumtaxat personas que per consilium sunt electe et per communitates APScot I 150a (cf. ib. 183b).  d 1550 A. G. ‥ ejusdem Christianissimi regis [Francorum] in consilio suo sanctiore et privato ~ius et G. R. ‥ ejusdem ‥ regis ~ius et status regni a secretis (DipDoc E 1056) Foed. XV 231.  e s1321 archidiaconus ‥ conduxit magistrum R. de Eriom, tunc ducem et ~ium episcopi Graystanes 40; si ~ius abbatis vel phisicus, senescallus curiarum ‥ vel aliquis hujusmodi ibi comederit Cust. Cant. 54; 1524 coram ‥ magistro J. Alenn, ‥ capellano et †consiliorio nostro Vis. Worc. 88.  f 10‥ ~ius, decurio WW; 1374 predicti xij jurati elegerunt in conciliarios majoris Thomam de B. [et alios] et predicti xij sic electi ad supplendum numerum xxiiij conciliariorum pro majore elegerunt predictos W. I. et socios suos sigillatim RR K's Lynn II 116 (cf. (v. consul 1c)); 1392 ad supplendum numerum xxiiij †consiliarium Ib. 3; 1394 in conciliarios majoratus Ib. 10. 3 counsellor-at-law. c1420 nullus ‥ breve de subpena conficiat ‥ priusquam billam cum manu unius ~iorum barram Cancellarie frequentancium recipiat Chanc. Orders 7d.; 1452 una cum feodis ‥ datis attornatis, solicitariis et ~iis executorum Test. Ebor. II 151; 1452 in solucione facta pro retencione ~iorum executorum pro causis et negociis tangentibus defunctum Ib. III 150; 1480 quoddam hospicium curie legis temporalis necnon hominum ~iorum ejusdem legis Entries 108; 1554 ~ii ‥ in lege eruditi (v. divisare 2b).

1 cōnsĭlĭārĭus, (16) a, um (consilium), qui délibère, qui donne des conseils : amicus consiliarius magis quam auxiliarius Pl. Truc. 216, ami qui donne des conseils plutôt que du secours ; consiliarium fulgur Sen. Nat. 2, 39, 1, éclair qui porte conseil.

2 cōnsĭlĭārĭus, (13) ĭī, m. , conseiller : Cic. Verr. 2, 2, 42 || [en part.] a) juge assesseur : Suet. Tib. 55 ; b) celui qui interprète : consiliarius Jovis Cic. Leg. 3, 43, interprète de la volonté de Jupiter.

consiliarius , ii. m. et, v. consiliator
See an image

consiliarius , a, um. adj. et, v. consiliator
See an image

cōnsiliārius ī, m

• consilium, a counsellor, adviser: fidelis: ad bellum, L.— An interpreter, minister: (augur) Iovi datus.