consilium
consilium, A conclusion made with consideration, a determination, resolution, measure, plan, purpose, intention
to be present at nocturnal deliberations
on an impulse more than with deliberation
I decided to go forth before daylight
- I Prop.: consulta sunt consilia, are finished, at an end, Plaut. Truc. 1, 2, 7 (101): quid in consilio consuluistis? id. Bacch. 1, 1, 6 (40) Ritschl: consilium volo capere unā tecum, Ter. Eun. 614: neque pol consili locum habeo neque ad auxilium copiam, id. And. 320: cum aliquo consilia conferre, Cic. Phil. 2, 15, 38 (v. confero, I. B.): saepe in senatu consilia versata sunt, Quint. 12, 2, 21; 7, 4, 2: quasi vero consilii sit res, et non necesse sit, etc., as if the matter were yet open for deliberation, Caes. B. G. 7, 38; cf. Nep. Con. 4, 2: quid efficere possis, tui consilii est, is for you to consider, Cic. Fam. 3, 2, 2: vestrum jam consilium est. non solum meum, quid sit vobis faciendum, id. ib. 14, 14, 1: quid aetati credendum sit, quid nomini, magni consilii est, id. Att. 15, 12, 2; cf.: nihil mihi adhuc accidit, quod majoris consilii esset, id. ib. 10, 1, 3: in consilio habere, Quint. 8, 2, 23: fit publici consilii particeps, Cic. Cat. 1, 1, 2; cf. Quint. 12, 3, 1; 3, 8, 4: nocturna, Sall. C. 42, 2: arcanis ut interesset, Liv. 35, 18, 2 et saep.—
- II Meton.
- A In abstr.
- 1 A conclusion made with consideration, a determination, resolution, measure, plan, purpose, intention, Quint. 6, 5, 3; cf.: consilium est aliquid faciendi aut non faciendi excogitata ratio, Cic. Inv. 1, 25, 36; 2, 9, 31: certum, Ter. And. 390: callidum, id. ib. 589: ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, Caes. B. G. 3, 8: aliquid communi consilio agere, id. ib.: consilium communicaverunt perfeceruntque, Suet. Calig. 56: aedificandi consilium abicere, Cic. Att. 5, 11, 6; Liv. 33, 41, 5; Tac. A. 4, 4: deponere, Caes. B. C. 3, 103.—And of the purpose. as opp. to the act, etc.: quod initio scripsi, totius facti tui judicium non tam ex consilio tuo quam ex eventu homines esse facturos, Cic. Fam. 1, 7, 5: quasi exitus rerum, non hominum consilia, legibus vindicentur, id. Mil. 7, 19: mentem peccare, non corpus, et unde consilium afuerit culpam abesse, Liv. 1, 58, 9. —Often with epithets characterizing the person who forms the purpose, etc.: amentissimum, Cic. Att. 7, 10 init.: audax, Liv. 25, 38, 18; 35, 32, 13: fortissima cousilia, id. 25, 38, 18: fidele, Cic. Agr. 2, 3, 5; Curt. 6, 4, 8: providens, Gell. 3, 7, 8: malum, id. 4, 5, 5: temerarium, Vell. 2, 120, 2: incautum, Cic. Att. 8, 9, 3: lene, Hor. C. 3, 4, 41: praeceps, Suet. Aug. 8: repudio quod consilium primum intenderam, Ter. And. 733: eo consilio, uti frumento Caesarem intercluderet, Caes. B. G. 1, 48; 2, 9; Cic. Fin. 1, 21, 72 fin.; Sall. C. 57, 1: quo consilio huc imus? Ter. Eun. 1025; also: hoc consilio ut, Nep. Milt. 5, 3: privato consilio, on one's own account (opp. publico consilio, in the name or behalf of the state): qui contra consulem privato consilio exercitus comparaverunt, Cic. Phil. 3, 6, 14; Caes. B. C. 3, 14; Nep. Pelop. 1, 2.—Sometimes absol. consilio adverbially, intentionally, designedly: casu potius quam consilio, Cic. Fam. 5, 2, 8: consul, seu forte, seu consilio, Venusiam perfugit, Liv. 22, 49, 14; 35, 14, 4; Verg. A. 7, 216.—
- b Esp. in the phrases,
- α Consilium capere, to form a purpose or plan, to resolve, decide, determine: neque, quid nunc consili capiam, scio, De virgine istac, Ter. Eun. 866: consilium capere with a gen. gerund., Caes. B. G. 3, 2; 5, 29; Cic. Att. 5, 11, 6; Liv. 39, 51, 3; 43, 3, 7; 35, 34, 4; 10, 38, 6; Sall. C. 16, 4; Curt. 8, 6, 8; 8, 7, 1; Tac. A. 6, 26; Suet. Vesp. 6; Quint. 11, 3, 180; Just. 2, 13, 5; 34, 4, 1; cf. with gen.: profectionis et reversionis meae, Cic. Phil. 1, 1, 1.—With inf., Cic. Quint. 16, 53 fin.; Caes. B. G. 7, 71; Nep. Lys. 3, 1; Liv. 44, 11, 6 al.—With ut: capio consilium, ut senatum congerronum convocem, Plaut. Most. 5, 1, 8 (1048): consilium ceperunt plenum sceleris, ut nomen hujus deferrent, Cic. Rosc. Am. 10, 28; id. Verr. 2, 1, 54, § 140: consilium cepi, ut antequam luceret exirem, id. Att. 7. 10; id. Tull. 14, 34; Liv. 25, 34, 7.—And with inf.: consilium cepit ... iter in urbem patefacere, Liv. 44, 11, 7: hominis fortunas evertere, Cic. Quint. 16, 53: Heraclius capit consilium ... non adesse ad judicium, Cic. Verr. 2, 2, 17, § 41: ex oppido profugere, Caes. B. G. 7, 26; 7, 71; Just. 35, 1, 3.—
- β In the same sense, inire consilium, with similar construction: inita sunt consilia urbis delendae, Cic. Mur. 37, 80; 38, 81: regni occupandi consilium inire, Liv. 2, 8, 2; 6, 17, 7; 7, 38, 5: jus gentium cujus violandi causā consilium initum erat, id. 38, 25, 8; 4, 11, 4: sceleris conandi consilia inierat, Vell. 2, 35, 5; 2, 80, 6: Graeci consilium ineunt interrumpendi pontis, Just. 2, 13, 5; Suet. Calig. 48: iniit consilia reges Lacedaemoniorum tollere, Nep. Lys. 3, 1: consilia inibat, quemadmodum, etc., Caes. B. G. 7, 43: de bello consilia inire incipiunt, id. ib. 7, 1: cum de recuperandā libertate consilium initum videretur, id. ib. 5, 27: consilia inita de regno, Liv. 4, 15, 4: atrox consilium init, ut, etc., Tac. H. 3, 41.—
- γ Freq. consilium est, with and without inf., I purpose: ita facere, Plaut. Mil. 2, 3, 73 (344); Ter. Hec. 494; Cic. Att. 5, 5, 1; Sall. C. 4, 1; 53, 6; Liv. 21, 63, 2; Sall. H. Fragm. 4, 61, 16 Dietsch. —Rarely with ut: ut filius Cum illā habitet ... hoc nostrum consilium fuit, Ter. Phorm. 934: ea uti acceptā mercede deseram, non est consilium, Sall. J. 85, 8; and absol.: quid sui consilii sit, ostendit, Caes. B. G. 1, 21.—Hence,
- c In partic., in milit. lang., a warlike measure, device, stratagem: consilium imperatorium quod Graeci στρατήγημα appellant, Cic. N. D. 3, 6, 15; so Caes. B. G. 7, 22; Nep. Dat. 6, 8; id. Iphicr. 1, 2; cf.: opportunus consiliis locus (= insidiis), Quint. 5, 10, 37.—
- d With special reference to the person for whose advantage a measure is devised, counsel, advice: tu quidem antehac aliis solebas dare consilia mutua, Plaut. Ep. 1, 1, 98 (98); so, dare, Ter. And. 309: quid das consili? Ter. Hec. 715: Cethegum minus ei fidele consilium dedisse, Cic. Clu. 31, 85: vos lene consilium datis, Hor. C. 3, 4, 41; 3, 5, 45 et saep.: juvabo aut re aut operā aut consilio bono, Plaut. Ps. 1, 1, 17 (19); imitated by Ter.: aut consolando aut consilio aut re juvero, Ter. Heaut. 86 (quoted ap. Cic. Fam. 7, 10, 4); cf. Ter. Heaut. 982; Cic. Fam. 2, 7, 2; 15, 2, 2; id. Att. 13, 31, 3: te hortor ut omnia moderere prudentiā tuā, ne te auferant aliorum consilia, id. Fam. 2, 7, 1: sin aliquid impertivit tibi sui consilii, id. ib. 5, 2, 9: consiliis, non curribus utere nostris, Ov. M. 2, 146: facile ratio tam salubris consilii accepta est, Curt. 3, 7, 10: saniora consilia pati, id. 4, 1, 9.—
- 2 As a mental quality, understanding, judgment, wisdom, sense, penetration, prudence: et dominari in corpore toto Consilium quod nos animum mentemque vocamus, Lucr. 3, 139; 3, 450: acta illa res est animo virili, consilio puerili, Cic. Att. 14, 21, 3; cf. id. Caecin. 7, 18: ut popularis cupiditas a consilio principum dissideret, id. Sest. 49, 103: majore studio quam consilio ad bellum proficisci, Sall. H. 2, 96, 4 Dietsch: res forte quam consilio melius gestae, id. J. 92, 6: quae quanto consilio gerantur, nullo consilio adsequi possumus, Cic. N. D. 2, 38, 97: simul consilium cum re amisisti? Ter. Eun. 241; cf.: miseros prudentia prima relinquit, Et sensus cum re consiliumque fugit, Ov. P. 4, 12, 48: mulieres omnes propter infirmitatem consilii majores in tutorum potestate esse voluerunt, Cic. Mur. 12, 27: vir et consilii magni et virtutis, Caes. B. G. 3, 5: cum plus in illo senili animo non consilii modo sed etiam virtutis esse dicerent, Liv. 4, 13, 13; so, tam iners, tam nulli consili Sum, Ter. And. 608: est hoc principium improbi animi, miseri ingenii, nulli consilii, Cic. Rosc. Com. 16, 48: omnes gravioris aetatis, in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit, Caes. B. G. 3, 16; cf. Ov. M. 6, 40: misce stultitiam consiliis brevem, Hor. C. 4, 12, 27: quae res in se neque consilium neque modum Habet ullum, eam consilio regere non potes, Ter. Eun. 58. —
- b Poet., transf., of inanim. things: consilii inopes ignes, indiscreet, Ov. M. 9, 746: vis consili expers, Hor. C. 3, 4, 65; id. S. 2, 3, 266.—
- B In concr., the persons who deliberate, a council; of the Roman senate: senatum, id est orbis terrae consilium, delere gestit, Cic. Phil. 4, 6, 14; id. Fam. 3, 8, 4; id. de Or. 2, 82, 333; id. Sest. 65, 137: summum consilium orbis terrae, id. Phil. 7, 7, 19; Liv. 1, 8, 7; 23, 22, 2; Vell. 1, 8, 6: di prohibeant, ut hoc, quod majores consilium publicum vocari voluerunt, praesidium sectorum existimetur, i. e. a court of justice, Cic. Rosc. Am. 52, 151; cf.: qui ex civitate in senatum propter dignitatem, ex senatu in hoc consilium delecti estis propter severitatem, id. ib. 3, 8.—Of the division of the centumviri, who sat for ordinary cases in four consilia: sedebant centum et octoginta judices, tot enim quattuor consiliis colliguntur, Plin. Ep. 6, 33, 2: omnibus non solum consiliis sed etiam sententiis superior discessit, Val. Max. 7, 7, 1: Galba consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit, a council of war, Caes. B. G. 3, 3; cf.: consilio advocato, Liv. 25, 31, 3; 43, 22, 9 al.: castrense, id. 44, 35, 4: mittunt (Carthaginienses) triginta seniorum principes: id erat sanctius apud illos consilium, id. 30, 16, 3; cf. id. 35, 34, 2: consilium Jovis, Hor. C. 3, 25, 6: bonorum atque sapientium, Quint. 3, 8, 2 al.—
- b Facetiously: paulisper tace, Dum ego mihi consilia in animum convoco, et dum consulo, Plaut. Mil. 2, 2, 44 (199).—
- c (Acc. to II. A. 1. c.) A counsellor: ille ferox hortator pugnae consiliumque fuit, Ov. Tr. 4, 2, 32: Clymene, Aethraque, Quae mihi sunt comites consiliumque duae, id. H. 16 (17), 268; id. F. 3, 276.
2) meton., der Rat = die Versammlung der beratenden Personen, c. bonorum atque sapientium, Quint.: advocari in consilia amicorum, Quint.: consilium amicorum habere, Nep.: consilium propinquorum (Familienrat) adhibere, Liv.: amicos in consilium rogare, Sen. – bei Dichtern auch v. einer Pers., der Berater, Ratgeber, ille ferox hortator pugnae consiliumque fuit, Ov. trist. 4, 2, 32: v. weibl. Pers., Clymene Aethraque, quae mihi sunt comites consiliumque duae, Ov. her. 17, 268; u. so auch Ov. fast. 3, 276. – Insbes.: a) eine beratende Behörde, ein beratendes Kollegium, ein beratender Ausschuß. So v.Senate = das Ratskollegium, die Ratsversammlung (griech. βουλή), gew. c. publicum, Staatsrat, Cic., od. summum c. orbis terrae, u. erklärend, senatus, id est, orbis terrae c., Reichsrat, Cic.: orbis terrae sanctissimum gravissimumque consilium, Cic.: unum liberae civitatis c., senatus, Cic. – c. sanctius, ein engerer Ausschuß des Senates zu Karthago, Liv., u. (= ἀπόκλητοι) der engere Rat der Ätolier, Liv. – consilia sortiri semestria, engere Ausschüsse des Senates, Kommissionen, Suet. – v. Richterkollegium, c. publicum, Staatsrat, Cic.: c. sanctissimum, v. Areopag, Val. Max.: ex senatu in hoc consilium delecti estis, Cic.: quaesitore consilioque delecto, Cic.: de uno reo consilium cogitur, Quint.: alterna consilia reicere, Cic.: consilium dimittere, Cic. – v. einem engern Rat, Ausschuß der Zentumvirn (da das Richterkollegium der Zentumvirn in vier solcher Ausschüsse zerfiel, die entweder einzeln verschiedene Prozesse od. in Plenarsitzung einen wichtigen Prozeß entschieden), sedebant centum et octoginta iudices; tot enim quattuor consiliis colliguntur, Plin. ep. 6, 33, 3: omnibus non solum consiliis sed etiam sententiis superior discessit, Val. Max. 7, 7, 1. – b) die beratenden Beistände, der Beirat, Rat, des römischen Königs (als Richter), des Prätors (als Einzelrichter), des röm. Feldherrn, des Statthalters, ausländischer Feldherren u. Fürsten, bes. oft Kriegsrat, Kriegsgericht, c. militare, Liv.: c. castrense (Ggstz. patres, der Senat), Liv.: consilii bellici auctores, die Stimmführer im Kriegsrat, Cic. – cum Tatio in regium consilium delegit principes (v. Romulus), Liv.: cognitiones capitalium rerum sine consiliis per se solus exercebat (v. Könige Tarquinius), Liv.: cum consilio causam Mamertinorum cognoscere (v. Prätor), Cic. – consilium convocare, Caes., od. advocare, Liv.: eorum consilium habere, Sall.: consilium dimittere, dimittere atque ablegare, Cic.: rem ad consilium deferre, Caes., od. referre, Nep.: ex consilii sententia in custodiam coniectus, Nep.
B) der Rat = das Vermögen, eine Sache zu überlegen, die Überlegung, besonnene Klugheit, Einsicht (bes. oft die staatsmännische), u. in Tätigkeit = die besonnene, kluge Berechnung, die Absicht (vgl. Ruhnken Ter. Andr. 3, 5, 2), magnitudo cum animi tum etiam ingenii atque consilii, Cic.: vir magni, maximi consilii, Caes. u. Nep.: homo minimi consilii, Cic.: mulier imbecilli consilii, Cic.: consilii plenus, Plaut. u. Nep.: tam iners, tam nulli consili sum, Ter. Andr. 608 (vgl. Cic. Rosc. com. 48): animal hoc plenum rationis et consilii (vom Menschen), Cic.: barbaris consilium non defuit, Caes.: simul consilium cum re amisisti? hast mit dem Gelde auch den Kopf verloren? Ter.: consilio valere, Cic.: aetate et consilio ceteros anteire, Sall. fr.: acta illa res est animo virili, consilio puerili, Cic.: ratio bono consilio a dis immortalibus data, mit reiflicher Überlegung, aus gutem Grunde, Cic.: u. so id fecisse bono consilio, Cic. – in bezug auf lebl. Subjj., vis consilii expers, Hor.: quae res in se neque consilium neque modum habet ullum, Ter.
II) passiv, der Rat, der gefaßt wird u. der jmdm. gegeben wird, a) der Rat, der gefaßt wird, der Ratschluß, Beschluß, Entschluß (die Entschließung), die Maßnahme, Maßregel, Bestrebung, die vorgefaßte Absicht, der gefaßte Gedanke, der Anschlag, der leitende Grundsatz od. die leitenden Grundsätze, der leitende Geist, das leitende Prinzip, das leitende Interesse, auch die getroffene Vorkehrung, das beabsichtigte Beginnen (Ggstz. conatus, factum, u. im Plur. Ggstz. conatus, conata, eventa, acta, facta), α) übh.: consilii auctor, consilii socius, Liv.: administer consiliorum tuorum, Cic. – certus consilii (fest im E.), Sen. de brev. vit. 3, 3. Tac. hist. 2, 46; Ggstz. incertus consilii, Ter. Phorm. 578. Curt. 8, 10 (37), 27, od. dubius consilii, Iustin. 2, 13, 1. – c. amentissimum alcis, Cic.: audax, Liv.: calidum, calidius, Liv. (s. Fabri Liv. 22, 24, 2): u. so consilia calida (Ggstz. quieta et cogitata), Cic.: c. callidum, Ter.: consilia certa (Ggstz. incerta), Ter.: clandestinum (Intrige), Caes.: c. crudele, Cic.: consilia domestica (Kabinettsbefehle), Liv.: c. fidele, aus Treue (Anhänglichkeit) hervorgegangen, Liv.: c. infelix (unseliger Gedanke), Liv.: c. immaturum, Liv.: consilia mala, Sen.: consilia mediocria, gewöhnliche, nicht sonderlich gefährliche, Cic.: c. periculosum, Val. Max.: consilia perniciosa rei publicae, Cic.: c. plenum sceleris et audaciae, Cic.: consilia prava, krumme Wege (Ggstz. recta), Liv.: c. stultum, Cic.: consilia subita et repentina, Caes.: c. temerarium, Vell.: c. urbanum, der Beschluß innerer Politik, Cic. – c. aedificationis od. aedificandi, Bauplan, Cic.: regni consilia, Absichten auf Alleinherrschaft, Liv.: belli pacisque consilia, äußere u. innere Politik, Liv.: consilia caedis (Mordanschläge) adversum (gegen) imperatorem, Tac. ann. 6, 8: consilia eorum de tyrannicidio, Plin. 34, 72. – abicere consilium profectionis, Cic., od. aedificandi, Cic., od. mittendi Hannibalis, Liv.: afferre (erteilen) consilium, Liv. u. Curt. – capere consilium, Cic., u. consilium ex tempore od. ex re et ex tempore, Cic.: capere sibi consilium, Caes., u. sibi separatim a reliquis, Caes.: u. bes. capere consilium m. folg. Genet. Gerundii od. Gerundivi, zB. migrandi, Liv.: belli renovandi legionisque opprimendae, Caes.; od. m. folg. Infin., zB. non adesse, Cic.: ex oppido profugere, Caes.; od. m. folg. ut u. Konj., zB. subito consilium cepi, ut antequam luceret exirem, Cic.: temerarium capit consilium, ut nocte Indebili obviam iret, Liv. (s. Weißenb. Liv. 25, 34, 7). – consilium consistit (steht fest), Cic.: coquere secreto ab aliis consilia, Liv.: concoquere clandestina consilia (Ränke schmieden), Liv.: credere alci consilia omnia, Ter. – denudare alci consilium suum, Liv.: detegere consilium, Liv.: deponere adeundae Syriae consilium, Caes.: desistere consilio, Caes.: deterreri ab eo consilio iniquitate loci, Liv.: in quinquagesimum et sexagesimum annum differre sana consilia, Sen. – enuntiare sociorum consilia adversariis, Cic. – est consilium, non est consilium m. folg. Infin. (s. Fabri Sall. Cat. 4, 1 u. Liv. 21, 63, 2), zB. ibi Pomptinium exspectare, Cic.: consilium erat hiemando continuare bellum, Liv.: quos silentio praeterire non fuit consilium, Sall.: m. folg. ut u. Konj., ut filius cum illa habitet apud te, hoc vostrum consilium fuit, Ter. Phorm. 934: ea uti acceptā mercede deseram, non est consilium, Sall. Iug. 85, 8: consilium esse rati, ut se militibus committerent, Liv. 24, 30, 12. – quid sui consilii sit (was sein Plan sei) proponit od. ostendit, Caes. (s. die Auslgg. zu Caes. b. G. 1, 21, 2): quibus id consilii fuisse, ut etc., Caes. – haesitare inter revertendi fugiendique consilium, Curt.: ipse Romam venirem, si satis consilium quadam de re haberem, hinlänglich mit mir im reinen wäre, Cic. – impedire aedificationis consilium, Cic.: inire consilium multae calliditatis, Ov.: inire consilia occulta, Liv.: inire consilium de morte ac de bonis alcis, Cic.: inire consilia clam de bello, Caes.: inire consilium contra alqm od. contra alcis vitam, Cic.: inire consilium ad eius interfectionem, Lampr. Commod. 4, 1: inire consilium m. folg. Genet. Gerundii od. Gerundivi, zB. occidendi te consilium inivimus, Curt.: inire c. senatus interficiendi, Cic.: inire cum alqo consilia interficiendi Caesaris, Vell.: selten m. folg. Infin., iniit consilia reges Lacedaemoniorum tollere, Nep. Lys. 3, 1: od. m. folg. indir. Fragesatz, consilia inibat, quemadmodum etc., Caes. b. G. 7, 43, 5. – scito labare meum consilium, Cic. – minuere consilium suum, von seinem Pl. abgehen, seinen Pl. ändern, Ter.: mutare consilium, Cic. – omnibus alcis consiliis occurrere atque obsistere, Cic.: perimere alcis consilium, gänzlich vereiteln (v. Umständen), Cic.: patefacere consilia, Caes.: patēre consilia tua sentis? Cic.: perficere consilium, Suet. Cal. 56, 1: non paenitet consilii nostri, Cic. – regere omnem rem publicam consilio quodam (nach gewissen Grundsätzen, nach einem gewissen Prinzip), Cic. – omnia utriusque consilia ad concordiam spectaverunt, Cic.: vel suscipere vel ponere vitae necisque consilium, Plin. ep. – his consiliis uti iisdem, von denselben Grundsätzen sich leiten lassen, Cic. – u. sive casu sive consilio (nach dem Ratschluß) deorum immortalium, Caes. – u. so oft Abl. consilio = mit Absicht, absichtlich, si consilio id fecisset, Cic.: bes. m. Ggstz. casu (zufällig), zB. qui casu peccat... qui consilio est nocens, Phaedr.: qui me in consulatu non casu potius existimaret quam consilio fortem fuisse, Cic.; od. m. Ggstz. forte (von ungefähr), zB. pars forte, pars consilio oblati, Liv. (vgl. Fabri Liv. 22, 49, 14); od. mit Ggstz. suā sponte (aus freien Stücken, von selbst), zB. secutum suā sponte est, velut consilio petitum esset, ut vilior ob ea regi Hannibal esset, Liv. – ebenso oft privato consilio, privatis consiliis = im Privatinteresse, aus Sonderinteressen, durch selbstgetroffene Maßregeln, auf eigene Hand (Ggstz. publico consilio, publicis consiliis), zB navis privato consilio aministrabatur, Caes.: privato consilio exercitus comparaverunt, Cic.: id suo privato, non publico fecit consilio, Nep.: non publicis magis consiliis quam privatis munire opes, Liv. – nullo publico consilio, durch keinen Beschluß einer gesetzlichen Staatsgewalt, Cic. – β) als milit. t. t., der listige Kriegsplan, die Kriegslist (vollst. consilium imperatorium, Cic., od. consilium imperatoriae artis, Val. Max., griech. στρατήγημα), c. fallax, Liv.: tali consilio proditores perculit, Nep.: singulari nostrorum militum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, Caes.
b) der Rat, der erteilt, die Ansicht, die mitgeteilt wird, die Maßregel, die angeraten wird, der Ratschlag, die Eingebung, inops consilii, Liv.: orba consilio auxilioque (rat- u. hilflos) res Gabina, Liv. – c. bonum, utile, Sen.: fidele, Curt.: minus fidele, Cic.: vetus ac familiare consilium (ein alter R., ein Familienvermächtnis), Liv. – alci consilium dare, Cic.: bonum consilium dare, Sen.: dare alci minus fidele consilium, Cic.: dare alci consilia recta, Ter., Ggstz. prava, Phaedr.: qui dedit mihi consilium ut facerem, Ter. eun. 1045: non deesse alci consilio, Cic.: egere consilii od. consilio (Ggstz. abundare consilio), Cic.: impertire alci aliquid sui consilii, Cic.: iuvare alqm consilio, Cic.: iuvare alqm operā et consilio, operā consilioque, aut opera aut consilio bono, aut consilio aut re, mit Rat u. Tat, Plaut. u. Ter. (s. Brix Plaut. mil. 137); vgl. consilio atque opibus alcis adiuvatur res publica, Cic.: neglegere alcis salutare consilium, Val. Max.: parēre alcis fidelissimis atque amantissimis consiliis, Cic.: petere ab alqo consilium, Cic.: alcis consilia sequi (befolgen), Liv.: spernere alcis consilium, Curt.: alcis consilio uti, Cic.: arbitrio consilioque auris uti, sein Ohr befragen, Gell.: suo consilio uti, seinem Sinne, Kopfe folgen, Caes.
initur ~ium quid optimum decerni debeat
habito inter se ~io quid de statu ecclesiae Anglorum esset agendum
seorsum cum suis habito ~io
Romanorum ‥ quotidie consulebant trecenti viginti, ~ium agentes semper de multitudine, ut que digna sunt gerant
hoc [Deus ] ‥ non rigido praecepti stimulo sed clementi suggestionis ~io suadere videtur
oblata sibi perpetuae salutis ~ia spreverant
[rex ] decreta ‥ cum ~io sapientium constituit
placuit ‥ regi ‥ cum ~io et consensu concilii illius
~ia,geðeaht ‥
†consultas, ~ia,rædas
hoc ~ium [AS: ] do omnibus operariis ut unusquisque artem suam diligenter exerceatgeþeaht
quoniam agenda sunt omnia ~io sed non omni ~io, sicut scriptum est ‘omnia fac cum ~io’ [] et ‘consiliarius sit tibi unus de mille’ [ Sirach xxxii 24 ] ib. vi 6
consilio patris assensum prebet
sequimini concilium S. Pauli: ‘sol non occidat super iracundiam vestram’ [] Eph. iv 26
decretum est communi ~io quia satius esset ut ‥
mentis intelligentia seu propositum seu ~ium seu quoquo modo motus ille noster intimus et primus dici possit
decretum, i. institutum ‥, ~ium, placitum,geþoht ‥
Goduuinus [habet ] ij domus et vj acras ~io [(?) sc. curiae ]
aliquando ‥ in curia domini regis de ~io curie ita ex equitate consideratum est quod terra sic donata filio primogenito remaneat
per commune ~ium villate ‥ eligatur unus probus ‥ homo ut aldermannus gilde mercatorie(
preceptum est ad quod tenemur, ~ium vero ad quod non tenemur
~ium ‥ majoris perfectionis est
licenciam duo paria prepositorum in anno eligendi ‥ ex communi ~io eorundem [(burgensium ]
per ~ium curie summoneantur
non ero in ~io aut consensu vel in facto ut vitam perdant. ‥ ~ium vero quod mihi credituri sunt per se aut per nuncios suos ‥ nemini pandam(
~ium regium nemini revelabunt
nam proprium consilium / post Ade primi vicium / nobis juste secluditur(
si ‥ aliquis ‥ sociorum ‥ ~io, decreto, ordinacioni et determinacioni obedire recusaverit
insultatores catholicae fidei, qui cogitaverunt ~ium quod non potuerunt stabilire
fraudulento ~io
id ~ii equi fore decernunt
littere ‥ exortantes ut de ~io Cantuariensis ecclesie communiter ageretur
die qua de ~io ‥ ecclesie pertractatum est
~ium salubre nemo ambigit ut semper in occulto colatur Trinitas
cum ‥ rex ‥ iniisset ~ium qualiter fortitudini tante ‥ poni posset obsidio
propria v[o ]luntate, sana mente int[e ]groque ~io tibi ‥ trado ‥ terram ‥
quod sententia Dei moveri potest, quod ~ium Dei immutabile est
non habemus ~ium quod illud [castrum ] ultra terminum predictum teneatis
rex tunc habebit ~ium †quod [MS: quid ] de assarto illo duxerit faciendum
rex ‥ non habet ~ium ea alicui concedere
laudare debemus ‥ potentiam Creatoris et ~ium ejus [(AS: ]his modgidanc
hoc argumentum adversus eos valet qui dicunt mundum casu agi, non ~io regi
divini ~ii propositum
~ium forsitan dici poterit quicquid honestum et utile propositum ‥ promoverit(
~ium apponere velitis ut illud quod ‥ facere intendimus ‥ expleatur
nonnullis summe auctoritatis et magni concilii viris
juratores dicunt quod ‥ ipsi [appellati ] hoc fecerunt per ~ium et voluntatem Willelmi. ‥ et Willelmus venit et defendit quod per ejus ~ium nunquam hoc fecerunt
bene credunt quod ipsi W. et J. eum occiderunt et per ~ium et voluntatem ipsius M. et per ejus purchacium
‘impendentes scienter ~ium, auxilium vel favorem’ ‥ intellige de ~io non nudo sed fraudulento
in aliis querat accusatus ~ium et habeat ab amicis et parentibus suis ‥; et in ~io suo fiducialiter rerum veritatem fateatur(
cum R. licentiam, ut moris est, eundi ad ~ium cum suis postulasset, eademque accepta egressus purgari se de objectis criminibus non posse agnovisset
debent ire ad ~ium suum
exivit loqui cum ~io suo
comes ‥ respondit quod non habuit ibi ~ium per quod inde plenius respondere posset
supplicavit eidem ‥ ut esset de ~io et in auxilium cujusdam S.
inhibuit narratoribus ne essent de ~io ‥ Rogeri
eadem venit et per serjantum respondendo defendit vim et injuriam et petit concilium et intrando venit et defendit verbo in verbum et vadiat legem
rogo vos quod possum [sic ] habere ~ium ne subripiar in curia regis pro defectu ~ii
episcopus ‥ misit mox ~ium suum coram ~io regis, qui diutius de hac materia tractaverunt
[abbas ] mittens Londoniis et aperiens suo concilio, prout veritas eum docuit, tam factum rerum quam eciam sui genus responsi, damnaverunt multum militis ingressum, laudaverunt tamen magis abbatis responsum
roberia et pax fracta ‥ et talia defendenda sunt ante ~ium captum et post ~ium
venit postea apud Westmonasterium coram ~io domini regis et magnatibus terre
assisa ‥ ponitur in respectum ‥ per preceptum ~ii domini regis
magnates de ~io [regis ]
idem rex ‥ de ~io magnatum tunc existencium de ~io(
justiciario et ~io regis privato [Hib. ] separatim existentibus
expense facte ‥ pro jantaculo dominorum cancellarii thesaurarii ‥ et aliorum de ~io secreto domini regis Londonie(
[(] per ipsum regem et per peticionem indorsatam per magnum ~ium patent warranted
rex nempe cum privato ~io cuncta vel mutare vel delere solebat que in Parliamentis antehabitis tota regni non solum communitas sed et ipsa nobilitas statuebat
quamvis pars maxima regalis ~ii dissuaserant hujusmodi propositum
apud N. data et concessa sed apud Westmonasterium confirmata, communi celebrato ~io
apud Westmonasterium in generalis ~ii celebratione ‥ hoc actum est
quando scutagium datur in regno per commune ~ium regni
donec per commune ~ium regni aliter inde sit provisum
tandem coram ipso domino rege et ejus ~io ad Parliamentum ‥ contenciones ‥ in hunc modum conquieverunt
assignavimus vos ad ordinacionem et statutum ‥ in ~io nostro de Parliamento ‥ facta ‥ custodienda(
in ultimo parliamentali ~io
pro expensis regis factis ‥ apud Strivelyn tempore ~ii generalis
per solucionem factam ‥ ex ordinacione ~ii generalis pro communibus negociis regni
cum avisamento et deliberacione ~ii nostri
publicus per dominos ~ii notarius admissus
citavit ‥ peremptorie ‥ dominum abbatem, priorem, cellerarium et ~ium domus quod comparerent ‥ coram domino legato(
ductus sum ante conspectum magistri A. ‥ et ~ii episcopi
~ium et communitatem ‥ civitatis [Agenni ]
[(v.Genoa ]
sacramentum hominum ad commune ~ium electorum
cum dominus suus [R. de Molbray ] secrete tractavit de negotiis cum ~io suo
I ¶ 1 délibération, consultation : cum aliquo consilia conferre Cic. Phil. 2, 38, échanger des vues avec qqn, tenir conseil avec qqn ; adhibere aliquem in consilium Cic. Verr. 2, 2, 74, appeler qqn en consultation (en conseil) [sibi in consilium Cic. Off. 2, 82 ] ; in consilia publica adhibere Liv. 1, 54, 1, appeler aux délibérations publiques ; mittam in consilium Cic. Verr. 2, 1, 26, je laisserai délibérer [les juges] ; in consilium itur Cic. Verr. 2, 4, 100, on prend une délibération, on passe au vote ; nullo (= nulli) adhibetur consilio Cæs. G. 6, 13, 1, [la plèbe] ne prend part à aucune délibération (ad consilium Cæs. G. 7, 77, 3 ) ; hæc consilii fuerunt, reliqua necessaria Cic. Fam. 9, 6, 2, sur cela nous pouvions délibérer, le reste était imposé par la nécessité ; quasi consilii sit res ac non necesse sit nobis... Cæs. G. 7, 38, 7, comme si la situation comportait une délibération et comme si bien plutôt ce nʼétait pas une nécessité pour nous de...; quid efficere possis, tui consilii est Cic. Fam. 3, 2, 2, ce que tu peux faire, à toi de le voir ; vestrum consilium est, non solum meum, quid sit vobis faciendum Cic. Fam. 14, 14, 1, à vous et non point seulement à moi de délibérer sur le parti que vous devez prendre || consilium habere utrum... an... Sen. Ep. 70, 10, délibérer pour savoir si... ou si.. ¶ 2 [sens abstrait et concret à la fois] consultation et assemblée consultative, conseil [juges, magistrats, sénat, etc.] : venire in consilium publicæ quæstionis Cic. Cæc. 29, venir siéger pour juger dans une affaire criminelle ; ire in consilium Cic. Verr. 2, 1, 31, tenir conseil, se réunir pour délibérer [juges] ; in consilio habebat homines honestos Cic. Verr. 2, 2, 70, il avait en consultation (dans son conseil) des hommes honorables [conseil dʼun gouverneur de province, cf. Verr. 2, 5, 10 ; 5, 114, etc. ], v. adesse ; consilium habere Cæs. G. 4, 14, 2, tenir un conseil de guerre (délibérer) ; dimissa contione consilium habitum omnibusne copiis Luceriam premerent an... Liv. 9, 15, 1, lʼassemblée dissoute, on tint conseil pour savoir sʼil fallait avec toutes les forces accabler Lucérie ou si...; ad consilium publicum aliquid deferre Cic. Cat. 3, 7, soumettre qqch. au conseil public [= à la délibération du sénat]; publici consilii auctor Cic. de Or. 3, 63 (1, 211 ; 1, 215, etc.), lʼhomme prépondérant dans les conseils de la cité [= au sénat]; fit publici consilii particeps Cic. Cat. 1, 2, il a voix délibérante dans le conseil de lʼÉtat || [en gén.] toute commission consultative : Liv. 29, 20, 4 ¶ 3 conseil, assemblée : in eo consilio, in quo ex cunctis ordinibus amplissimi viri judicarent Cic. Mil. 5, dans cette assemblée où sont appelés à juger les personnages les plus considérables de tous les ordres ; consilium dimittere Cic. Verr. 2, 5, 163, renvoyer le jury || patrum consilium Cic. Tusc. 4, 1, le sénat ; in senatu ; sapiens enim est consilium Cic. de Or. 2, 333, dans le sénat ; car cʼest une assemblée sage (3, 2 ; Sest. 137, etc.) || consilio convocato Cæs. G. 3, 3, 1, ayant convoqué un conseil de guerre (consilio advocato Liv. 25, 31, 3) ¶ 4 résolution, plan, mesure, dessein, projet : ut sunt Gallorum subita et repentina consilia Cæs. G. 3, 8, 3, étant donné que les Gaulois ont des résolutions soudaines et inattendues ; consilium inire Cic. Verr. 2, 5, 103, prendre une résolution ; consilium capit primo stultum Cic. Verr. 2, 5, 101, il prend sur le premier moment une résolution extravagante ; ex aliqua re consilium capere Cæs. C. 3, 43, 1 ; trahere Sall. J. 98, 3, prendre une résolution en sʼinspirant de qqch. ; ædificandi consilium abjicere Cic. Att. 5, 11, 6, renoncer à un projet de construction ; quasi exitus rerum, non hominum consilia legibus vindicentur Cic. Mil. 19, comme si les lois punissaient le fait accompli et non les desseins des hommes ; consociare se in consilia alicujus Liv. 42, 29, 4, sʼassocier à la politique de qqn ; communi consilio Cic. Verr. 2, 4, 15, par une mesure prise en commun (officielle) ; privato consilio exercitus comparaverunt Cic. Phil. 3, 14, par une mesure privée (de leur chef) ils ont réuni des armées ; id est gestum consilio urbano Cic. Off. 1, 76, cet acte fut le résultat dʼune mesure dʼordre civil || consilio, à dessein, avec intention : Cic. Lig. 34 ; Br. 276 ; Tusc. 4, 64 ; consilio deorum immortalium Cæs. G. 1, 12, 6, par la volonté des dieux immortels || former le projet (prendre la résolution) de faire qqch., consilium capere : [avec gérondif] Cic. Ac. 2, 100 ; Cæs. G. 3, 2, 2 ; [avec inf.] Cic. Off. 3, 40 ; Cæs. G. 7, 26, 1 ; [avec ut subj.] Cic. Verr. 2, 1, 140 ; Clu. 71 || consilium inire : [avec gér.] Cic. Mur. 80 ; Cat. 4, 13 ; [avec inf.] Nep. Lys. 3, 1 ; [avec ut ] Cic. Cat. 4, 4 || consilium est, lʼintention est de : [avec gér.] Cic. Fam. 5, 20, 4 ; Liv. 33, 6, 8 ; [avec inf.] Cic. Att. 5, 5, 1 ; Cæs. G. 7, 77, 12 ; [avec ut subj.] Cic. Sest. 31 ; Cæs. G. 5, 6, 5 || hoc (eo) consilio ut subj., avec lʼintention de : Cic. Cat. 3, 8 ; Mil. 47, etc.; Cæs. G. 1, 30, 3 ; 2, 9, 4 ; 7, 72, 2, etc. || [en part.] plan de guerre, stratagème : consilium imperatorium quod Græci στρατήγημα appellant Cic. Nat. 3, 15, un plan de général que les Grecs appellent stratagème ; consilia cujusque modi Gallorum Cæs. G. 7, 22, 1, expédients de toute espèce imaginés par les Gaulois.
II conseil, avis : fidele consilium dare Cic. Clu. 85, donner un conseil loyal ; consilio alicujus parere Cic. Off. 1, 84, suivre les conseils de qqn ; mihi consiliis opus est tuis Cic. Att. 2, 22, 4, jʼai besoin de tes conseils ; de meo consilio Cic. Att. 6, 3, 8, sur mon avis ; contra meum consilium Cic. Att. 7, 12, 3, contre mon avis ; ex consilio tuo Cic. Att. 9, 18, 1 (consilio tuo Att. 13, 3, 1), dʼaprès tes avis ; consilio uti Cæs. G. 7, 78, 2, adopter un avis ; suo consilio uti Cæs. C. 1, 51, 2, agir à sa guise.
III sagesse dans les délibérations, les résolutions, les conseils ; réflexion, prudence, habileté : casu magis et felicitate quam virtute et consilio Cic. Sulla 83, par hasard et par chance plutôt que par une action personnelle et réfléchie ; res virtute et consilio alicujus factæ Liv. 30, 28, 11, exploits accomplis par lʼénergie personnelle et par lʼinitiative prudente de qqn ; mulieres omnes propter infirmitatem consilii... Cic. Mur. 27, toutes les femmes à cause de la faiblesse de leur jugement... ( Off. 1, 117 ); acta illa res est animo virili, consilio puerili Cic. Att. 14, 21, 3, toute lʼaffaire a été menée avec un courage dʼhommes, mais avec une prudence dʼenfants.
- 1. plan, voornemen, bedoeling (om, tot: gen.; inf.; gen. v.h. gerundivum; de; ut) [callidum; acre; audax]; ➤ clandestina -a heimelijke plannen, list(en), intriges; ~ fugae het plan om te vluchten; ~ ex oppido profugere; -a (con)coquere smeden; particeps -orum; ignarus (expers) eius -i; -um frangere, probare, detegere, patefacere; -i auctor; -a perniciosa rei publicae; ~ plenum sceleris et audaciae; -o desistere; deterreri ab eo -o iniquitate loci; enuntiare sociorum -a adversariis; inire -um senatūs interficiendi; — cōnsiliō weloverwogen, met opzet;
- 2. beleid, overleg, inzicht; ➤ quis virtute, -o, auctoritate praestantior?; philosophus magni -i; ratio et ~ intelligente berekening;
- 3. besluit, beslissing; ➤ ~ constat staat vast; -a occulta inire; id suo privato -o fecit dit deed hij op eigen initiatief; certus (incertus) -i vastberaden (weifelend) in zijn besluiten;
- 4. raad(geving), advies [bonum; utile; fidele]; ➤ alci -um dare; -um accipere; alcis -a sequi opvolgen; alcis -o uti; orbus -o auxilioque radeloos en hulpeloos; de (ab) amico -um petere een vriend om raad vragen;
- 5. (meton.) raadgever;
- 6. beraadslaging, beraad, onderling overleg, bespreking, (adviserende) vergadering; ➤ -a nocturna; -a principum; ~ propinquorum familieberaad; in -um ire gaan overleggen; -um habere houden, beleggen; -is arcanis interesse; cum alqo -a conferre; saepe in senatu -a versata sunt;
- 7. bijeenkomst v.e. overheidsorgaan (v.d. senaat, magistraten), zitting, raadsvergadering; ➤ iudices in -um advocare ter zitting bijeenroepen; -um vocare, dimittere bijeenroepen, ontbinden;
- 8. adviescollege [praetoris];
- 9. krijgsraad, overleg v.d. aanvoerder met zijn officieren (= ~ bellicum, castrense of militare);
- 10. (krijgs)list [fallax; imperatorium].
主意。意見。計謀。理。會議。— est ita facere 想如此行。— deorum immortalium 諸神之照管。 De consilio ejus 隨其益。Res est consilii 是宜商量之事。Vir magni consilii 大見識之人。Explicare consilium 行此主意。
Suggest a Translation
See an image
Dies Consilii, Qui concedebatur reo, ut ei de actori respondendo caveretur :
In aliis quærat accusatus Consilium, et habeat ab amicis et paribus suis, quod nulli jure debet defendi, etc.Cap. seq. :
Si quis a justitia Regis implacitatus ad Consilium exierit, etc.Adde cap. 48. 49. 51. Ordericus Vitalis lib. 11 :
Cumque Robertus licentiam, ut moris est, eundi ad Consilium cum suis postulasset, eademque accepta egressus, purgari se objectis criminibus non posse cognovisset, etc.Arestum ann. 1260. in Probat. Hist. Guinensis pag. 374 :
Et habuerat super hoc diem Consilii et ostensionis.Vetus Franciæ Consuetudinarium :
Selon l'usaige de Court-laye, il y a grande difference entre deliberation et Advis. CarCap. seq. :jour d'Avis est prins par le deffendeur au commencement de la cause ; mais deliberation est prinse par le demandeur, quand sur le jour d'Advis le défendeur propose aucunes exceptions ou défenses, sur lesquelles le Procureur de deffendeur a à parler à son Maistre.
Le défendeur comparant en personne ou par Procureur aura Advis de 40. jours, et puis aura veue.Cato Vernaculus MS. :
Vide Magnum Recordum Leodiense pag. 60.Amis, quant tu as à plaidier, Et tu n'as qui te voeille aidier, Ton jugeour Conseil demande, La Loi du droit si le commande.
Arestum 1.
Mettre à Conseulx une requeste, in Tabul. capit. Carnot. pro vulgari,
Renvoier à un plus ample informé, Amplius deliberandum censere.
Dire à Cousoil, Secreto dicere, in aurem susurrare, apud vet. Poetam ex Cod. reg. 7615. fol. 210. r°. col. 1 :
A Consoil li dist, Belle amie, Alez tost, ne vous ennuit mie.
Conseus, a Lat. Consilium, vulgo
Pour ce que il avoit revelés leurs secrez et leur mauvés Conseus, etc.
Conseil erudit, qui alias Attornatus, seu Advocatus vel Procurator, qui pro quovis reo et accusato in jure respondet, illius jura plene edoctus. At in crimine læsæ majestatis reus per se respondere tenetur, non vero per Attornatum, Vide Stanfordium in Placitis Coronæ lib. 2. cap. 63.
Concilium, Cœtus, quomodo
Consiliumvocamus cœtum Consiliariorum. Gloss. Basilic. :
Neque Clavarii... possint libellum facere super bona Communis... nisi de voluntate totius Consilii.Collegium Scabinorum et Parium, ut recte interpretatur Valesius Notit. Gall. pag. 488. col. 1.Consilium Communis Rupellæ,
Cassamus in omni civitate vel oppido Alemanie Comunia, Consilia et magistros civium, etc.Vide Indic. ejusd. vol. voce Civitas et Consul.
Aller à ses assises pour estre as Consaulx et as jugemens avec ses autres hommes, qui sont no per.
Privatuminterdum, ut et hodie dictum. Guill.
Guiartann. 1276 :
Cil du Privé Conseil connurent, Qu il n'iert pas tans de l'estriver.
Consilium Strictum, seu
Conseil estroit, in Ratificatione Testamenti Philippi Pulcri per Ludovicum Hutinum mense Decemb. ann. 1314. Postmodum peculiari appellatione donata Curia, quæ hodie
le Grand-Conseilnuncupatur, instituta a Carolo VIII. Edicto dato Donjoni in Boiis 2. Aug. ann. 1497. et verificato Molini : in Magno Consilio 13. Septemb. seq. quo idem
Magnum Consiliumin
Collegiumredegit, conflatum ex Cancellario, Magistris Requestarum, et 17. Consiliariis ordinariis per trimestre tempus cum eodem Cancellario servientibus, qui cum eo de Cancellariæ negotiis, et majoris momenti litibus tum
indultisCardinalium et supremi Senatus Parisiensis, de contradictionibus
arrestorum, statutis Judicum, etc. Tam late patet jurisdictio Majoris Consilii, quantum est regnum.
laudimium. Charta Guillelmæ filiæ Guillelmi D. de S. Michaele ann. 1203 :
Videlicet albergium duobus Militibus et tertiæ partis alterius Militis, et dominium, et Consilium, et laudimium, etc.Charta Willelmi D. Montispessulani ann. 1103 :
Pertinent etiam Vicariæ omnes, donationes, et omnia Consilia omnium honorum, et omnium pignorum totius Montispessulani.
Brusselde Usu feudorum tom. 2. pag. 728 :
In omnibus supra scriptis domibus, dono vobis totum censum, et totas vendedas et Consilia impignorandi.
Omnia laudimia, acapita, seu Consilia omnium honorum, etc.Vide eumdem pag. 293. Regestum Comitatus Tolosæ ann. 1231 :
Petebatque idem Abbas quartam partem justitiarum quæ fuit dominorum de Lauriaco, quia dicebatur esse de feudo Ecclesiæ Galliacensis, et quidquid sine Consilio ejus Comes emerat, dicebat emptionem non valere de jure.Statuta Monspeliensia ann. 1204. cap. 13 :
Qui comprez maison o sol non bastit à Monpell. dona daqui per Consell la quinta al senhor.In Statut. iisdem Latine editis :
Quicumque comparat domum vel solum forte inædificatum in Montepessulano, dat inde pro Consilio quintam domino : hoc est, si venditor habuerit de pretio centum solidos, dat emptor 25. solidos, etc.Cap. 57 :
Dominus Montispessulani vel ejus Bajulus nullatenus donare, vel vendere, vel concedere potest Consilium, vel laudimium alicujus rei quæ ab ipso teneantur, donec ipsius rei venditio vel alienatio sit contracta.Vide Consiliare.
Robertus venerabilis Marchio, avus Hugonis Capeti, in Charta Caroli Simplicis, ann. regni 26. apud D.
Brusseltom. 1. de Usu feud. pag. 128.
- com- + 2 SAL-, a council, body of counsellors, deliberative assembly: senatum, orbis terrae consilium: senatūs: Iovis, H.: consilium viribus parat, L.: publicum, i. e. a court of justice: hac re ad consilium delatā, a council of war, Cs.: sine consiliis per se solus, without advisers, L.: Illa Numae coniunx consiliumque fuit, counsellor, O.—Deliberation, consultation, considering together, counsel: capere unā tecum, T.: summis de rebus habere, V.: quasi vero consili sit res, ac non, etc., a question for discussion, Cs.: arbitrium negavit sui esse consili, for him to decide, N.: quid efficere possis, tui consili est, for you to consider: nihil quod maioris consili esset: nocturna, S.: in consilio est aedilibus, admitted to the counsels, Iu.—A conclusion, determination, resolution, measure, plan, purpose, intention, design, policy: unum totius Galliae, Cs.: callidum, T.: arcanum, H.: saluberrima, Ta.: adeundae Syriae, Cs.: consili participes, S.: superioris temporis, former policy, Cs.: consilium expedire, resolve promptly, L.: certus consili, in purpose, Ta.: incertus consilii, T., Cu.: Consilia in melius referre, change her policy, V.: quod consilium dabatur?resource, V.: unde consilium afuerit culpam abesse, L.: eo consilio, uti, etc., their object being, Cs.: quo consilio huc imus?T.: omnes uno consilio, with one accord, Cs.: cum suo quisque consilio uteretur, pursued his own course, Cs.: publico factum consilio, by the state, Cs.: alqm interficere publico consilio, i. e. by legal process, Cs.: privato consilio exercitūs comparare, on their own account: audax, L.: fidele: sapiens, O.: plenum sceleris.—In phrases with capere or suscipere, to form a purpose, plan, resolve, decide, determine: neque, quid nunc consili capiam, scio, De virgine, T.: legionis opprimendae consilium capere, Cs.: obprimundae rei p., S.: hominis fortunas evertere: ex oppido profugere, Cs.: consilium ceperunt, ut, etc.: capit consilium, ut nocte iret, L.—With inire, to form a plan, resolve, conspire, determine: inita sunt consilia urbis delendae: iniit consilia reges tollere, N.: consilia inibat, quem ad modum discederet, Cs.: de recuperandā libertate consilium initum, Cs.—With est, it is intended, I purpose: non est consilium, pater, I don't mean to, T.: non fuit consilium otium conterere, S.: ea uti deseram, non est consilium, S.: quibus id consili fuisse cognoverint, ut, etc., who had formed the plan, etc., Cs.: quid sui consili sit, ostendit, Cs.—In war, a plan, device, stratagem: consilia cuiusque modi Gallorum, Cs.: tali consilio pro fligavit hostīs, N.: Britannorum in ipsos versum, Ta.: te consilium Praebente, H.—Counsel, advice: recta consilia aegrotis damus, T.: fidele: lene, H.: consilio uti tuo, take your advice: consilium dedimus Sullae, ut, etc., Iu.— Understanding, judgment, wisdom, sense, penetration, prudence, discretion: neque consili satis habere: a consilio principum dissidere: res forte quam consilio melius gestae, S.: Simul consilium cum re amisti?T.: pari consilio uti: vir consili magni, Cs.: plus in animo consili, L.: catervae Consiliis iuvenis revictae, H.: tam nulli consili, T.: tam expers consili: misce stultitiam consiliis brevem, H.: consilii inopes ignes, indiscreet, O.: vis consili expers, H.
-
…mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant…
Julius Caesar, Gallic War
-
…consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, intellego. exponam enim vobis, Quirites, ex quibus generibus hominum istae copiae comparentur ; deinde singulis medicinam consili atque orationis meae, si quam potero, adferam. Vnum genus est eorum qui magno in aere alieno maiores…
Cicero, in Catilinam
-
…debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari ; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Catilina consiliis, laboribus, periculis meis circumclusus ac debilitatus subito pertimuerit, sententiam mutaverit, deseruerit suos, consilium belli faciendi abiecerit, et ex hoc cursu sceleris ac belli iter ad fugam atque in exsilium converterit, non…
Cicero, in Catilinam
-
…pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet ; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…acerbissimum hostem coercerent. habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave, non deest rei publicae consilium neque auctoritas huius ordinis nos, nos, dico aperte, consules desumus. decrevit quondam senatus uti L .…
Cicero, in Catilinam
-
…se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros…
Julius Caesar, Gallic War
-
…quis agrum Picenum, quis Gallicum, quis sibi has urbanas insidias caedis atque incendiorum depoposcerit. omnia superioris noctis consilia ad me perlata esse sentiunt ; patefeci in senatu hesterno die ; Catilina ipse pertimuit, profugit hi quid exspectant…
Cicero, in Catilinam
-
…modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad…
Julius Caesar, Gallic War
CONSI´LIUMa select assembly of official persons who sat together (root sed); thus distinguished from concilium, a public meeting of unofficial persons called together (calare). The principle of Roman law, especially in early times, was to entrust large powers to individuals rather than to majorities; in other words, trial by a judge was the rule, trial by jury the exception. This principle was mitigated in practice by requiring the person responsible for the decision, whether in public or private matters, to call in the aid of impartial and intelligent advisers (consiliarii). Family councils were in use among the Romans, as they still are in Latin countries, and the patria potestas was exercised subject to their control. According to tradition, Sp. Cassius, the agrarian reformer, was put to death by his father, adhibito propinquorum et amicorum consilio (Val. Max.). L. Gellius Publicola, the venerable friend of Cicero (Cic. Brut. 47.174), having to try his son on a charge nearly affecting himself, called in almost the whole senate as his consilium, and in consequence of their opinion declared him innocent (Val. Max.). The imperium of the kings and chief magistrates, in itself primarily an extension of the patria potestas, was subject to a like restraint. The tyranny of Superbus was shown in his trying capital charges sine consiliis (Liv. 1.49.4). The senate was the natural consilium of the kings and afterwards of the consuls. Cicero as consul could not think of acting in a time of public danger without his consilium publicum, the senate (in Cat. 3.3.7). The senate-house burnt at the funeral of Clodius is templum consilii publici (pro Mil. 33.90). There are, however, examples of consuls choosing for themselves a consilium for a particular question (Ascon. in Or. in Tog. Cand. p. 89; Mommsen, Staatsr. i.2 p. 297 n.). Other magistrates, as for instance the aediles (Juven. 3.161), likewise summoned a consilium at their own discretion.
2. Consilium of Provincial Governors. In Rome itself the right of appeal (provocatio) enabled the consuls and praetors to act in many cases without a consilium: in the provinces the consilium was almost the only check on the arbitrary power of the governor, and the omission to call it in, as we see from the Verrine orations, of itself afforded a strong presumption of misgovernment. It was consequently expected that every important decision of a proconsul or propraetor should be de consilii sententia (Cic. de Leg. Agr. 2.1. 9, § 51). [For this formula the abbreviation D. C. S. was used, Cic. Ver. 5.2. 1, § 53: the rarer phrase, ex cons. sent., occurs Liv. 45.29.] The conduct of Verres on the occasion of one of his most iniquitous judgments throws a clear light on the authority and position of the consilium of a provincial governor (Cic. Ver. 2.2. 9, § 71). In order to get rid of M. Petilius, the leading member of it, whose integrity he feared, he tells him to go and attend to his function of judex in a res privata. Petilius, who wanted his friends to act as his own consilium in this arbitration, declined to act while Verres required their services on his consilium publicum. Verres kindly and liberally says he will not detain any who wish to go and act with Petilius; they all go; and he is left with his cohors or personal staff (cf. Hor. Sat. 1.7, 23). He then, in spite of the protests of the defendant's counsel, pronounces a hasty decision against him, and rushes from the judgment seat in fear lest Petilius and the other members of his regular consilium should return in time to stop the iniquity. We see that the consilium publicum, headed by a man like Petilius, of equestrian rank, could neither be intimidated nor ignored, even by a hardened oppressor like Verres; that it could only be got out of the way by a stratagem; but that, in its absence, Verres could turn his cohors (which Cicero calls nequissima) into a consilium for the nonce, and colourably declare that he had acted on the best advice he could get. We see, further, that the office of a consilium extended to a judicium privatum; a judex in a res privata was often assisted by the advice of his friends, though he gave the judgment himself. Long calls this a quasi consilium (ad Cic. l. c.).
This consilium must be carefully distinguished from the tres arbitri and the recuperatores so often mentioned in private suits [JUDEX]; and from the assessores or professional experts [ASSESSOR]. To these the powers of the magistrate were delegated, and the decision of the majority was binding; the consilium, on the other hand, was designed as a safeguard against error and partiality on the part of the magistrate, but his decision was his own. As Mommsen puts it, the principle of the consilium and the principle of decision by a majority were mutually exclusive both in theory and practice (l. c. p. 295). This distinction is the more necessary, as the body of the judices is also sometimes loosely called consilium (Div. in Caecil. 4.13; Act. i. in Verr. 6.17).
The consilium of a provincial governor was formed partly from the principal persons in his suite, partly from the leading Roman citizens on the spot; and it is probable that all the latter of equestrian rank had a right to sit, and that no one was admitted who was not rated to the first class in the census (Mommsen, l. c. p. 303). The relation of a governor to his consilium was bound, according to Cicero, to be a friendly and confidential one; he vehemently denounces one Decianus, who had turned against Flaccus after having stood in this relation to him (pro Flacc. 32.78; 33.81). Here, however, Cicero is almost certainly defending a bad case; it may be doubted whether he would have been equally indignant at similar conduct on the part of the consilium of Verres.
3. Councils of War. These are constantly mentioned as matters of course, without its being stated of what officers they were composed. Some discretion was no doubt allowed to the general. The legati and the military tribunes as the highest legionary officers were of course present (Plb. 1.49; 3.41-Z2, &c.), and a varying number of centurions; the primuspilus probably always, as Polybius mentions this privilege in his great description of the Roman army (6.24, ὁ πρῶτος αἱρεθεὶς καὶ συνεδρίου κοινωνεῖ); the centurions primorum ordinum usually (Caes. B. G. 5.28); on one occasion, probably exceptional, the centurions omnium ordinum (ib. 1.40). This, however, was not so much a council of war as a reprimand to the officers for giving way to panic. It is almost needless to say that Rome would not have conquered the world if her generals had been controlled by their councils. When the conquest was practically complete, and the chief object of the now dominant senate was to keep the spoils for their own order, we find generals in the field controlled by senatorian legati (Mommsen, pp. 298, 301). With the commencement of the civil wars this state of things came to an end; revolutionary leaders naturally brooked no such restraint.
4. Under the Empire. The judicial council of the emperors is discussed under CONSISTORIUMa name which, however, was not given to it till the time of Diocletian. For the gradual increase in the emperor's right of interference with the regular course of justice, see also APPELLATIO
There was, besides, an administrative council, the composition of which varied. Augustus on first organising his empire (B.C. 27) set up a committee of the senate consisting of the consuls, one magistrate of each denomination, and fifteen unofficial senators chosen by lot every six months (Suet. Aug. 35; Dio, 53.21). At the end of his life we find his adopted son and colleague, his two grown--up grandsons, the acting and designate consuls, and twenty senators also apparently chosen by lot, meeting in the name of the entire senate within the palace on account of the emperor's age and infirmities (Dio, 56.28; cf. 55.27; Jos. Ant. 17.9.5; Mommsen, Staatsr. ii.2 865). The council of Tiberius included, besides his amici and familiares, twenty principes civitatis; and Suetonius further notes the curious fact that not more than two or three of these escaped destruction at his hands (Suet. Tib. 55). The notices of councils in the succeeding imperial period are less regular (Dio, 60.4; Suet. Nero 15, Vesp. 21, Tit. 7; Plin. Ep. 31, Paneg. 88, for Trajan). For changes under Hadrian, Alexander Severus, &c., see CONSISTORIUM(Mommsen, Staatsr. i.2 293-305; ii.2 865-867, 948-952; Cuq, Le Conseil des Empereurs d'Auguste à Dioclétien, Paris, 1884; Humbert, ap. D. and S. s. vv. Consilium, Consilium Principis, Consistorium.)
[W.W]A council, or body of advisers. Such councils were called in, according to ancient Roman custom, by the presiding magistrate in civil and criminal cases. Even in the family tribunals, which decided cases affecting the members of the gens, a consilium of kinsfolk was thought necessary. The custom was that the presiding judge bound himself by the decision of his freely chosen consilium, but took the responsibility himself. The expression consilium was afterwards transferred to the regular juries of the courts which decided civil and criminal cases. (See centumviri; iudices.) The emperors, too, made a practice of inviting a consilium of friends to assist them in their judicial decisions. After the time of Hadrian, the members of the imperial consilium or consistorium appear as regularly appointed and salaried officers, the Consiliarii Augusti. These were generally, though not exclusively, selected from the body of professional jurists. See consistorium.