contentio
contentio, a stretching, straining, exertion, tension, effort, struggle
- I In gen.
- A Prop.: contentio et summissio vocis, Cic. Off. 1, 41, 146; id. de Or. 1, 61, 261: vocis, id. Tusc. 2, 24, 56: vocis aut lateris, Plin. 26, 13, 85, § 137 al.: gravitatis et ponderum, of gravitation, Cic. N. D. 2, 45, 116: animi (opp. relaxatio), id. de Or. 2, 5, 21; cf. id. Arch. 6, 12 et saep.—With gen. of the object: disputationis, Cic. de Or. 3, 61, 230: honorum (with ambitio), id. Off. 1, 25, 87; cf. palmae, Quint. 1, 2, 24: dignitatis, id. 4, 5, 12; cf.: libertatis dignitatisque, Liv. 4, 6, 11 al.—
- B Transf.
- 1 Labored, formal speech (opp. talk, conversation): quoniam magna vis orationis est, eaque duplex, altera contentionis, altera sermonis; contentio disceptationibus tribuatur judiciorum ... sermo in circulis, etc., Cic. Off. 1, 37, 132; 2, 14, 48 Heine ad loc.; cf.: sermo est oratio remissa et finitima cottidianae locutioni; contentio est oratio acris, etc., Auct. Her. 3, 13, 23.—*
- 2 Gregum = admissura, Censor. 5.—
- II In partic.
- A (Acc. to contendo, II. B. 2.) A contest, contention, strife (with weapons or words), a fight, dispute, controversy (so most freq.): contentiones proeliorum, Cic. Off. 1, 26, 90; cf.: magna belli, id. Sest. 27, 58: contentiones, quae cum inimicissimis fiunt, id. Off. 1, 38, 137; so with cum, id. Phil. 2, 3, 7; id. Leg. 3, 11, 25 al.: cum aliquo de aliquā re, Quint. 4, 2, 132: de aliquā re, Cic. Leg. 3, 10, 24; Liv. 4, 6, 4; Quint. 5, 14, 12 al.: adversus procuratores, Tac. Agr. 9: inter aliquos, Cic. Sest. 21, 47; Quint. 10, 1, 47; Suet. Claud. 15 et saep.; cf.: inter aliquos de aliquā re, Cic. Ac. 2 (Luc.), 43, 132 et saep.: contentionis cupidiores quam veritatis, id. de Or. 1, 11, 47; Curt. 8, 4, 33.—
- B (Acc. to contendo, II. B. 3.) A comparison, contrast: si contentio quaedam et comparatio fiat, Cic. Off. 1, 17, 57; 1, 43, 152; cf. id. Inv. 1, 12, 17: quaedam hominum ipsorum, id. Planc. 2, 5; id. Inv. 2, 39, 114: fortunarum, id. Pis. 22, 51.—Hence,
- 2 T. t.
- a In rhetoric, a contrasting of one thought with another, antithesis, Auct. Her. 4, 15, 21; Cic. de Or. 3, 53, 203; Quint. 9, 1, 31; 9, 2, 2.—
- b In gram., comparison, Varr. L. L. 8, § 75 Müll.
2) die geistige Anspannung, Anstrengung, das Streben, die Bemühung, der Eifer um od. bei etwas, a) übh.: maximā ex omnibus contentione petere alqm honorem, Liv.: summā contentione impetrare alqd, Plin. ep. – antea trina loca cum contentione summa patricios explere solitos, Liv. – mit obj. Genet. (= um), c. rei publicae, Cic.: c. vel uxoriae condicionis vel commodi alicuius, Cic. – b) insbes., das leidenschaftliche Streben, der leidenschaftliche Eifer, die Leidenschaftlichkeit, heftige Erbitterung, der Geist des Widersachers, animi pravā contentione provectus, Curt.: brevis altercatio inde ex iracundia muliebri in contentionem animorum exarsit, Liv.: positā contentione, quā paulo ante egisti, Liv.: contentione animorum depositā concordes revertebantur, Val. Max.
B) insbes.: 1) das Sich-Messen, die Reibung mit einem Gegner, der Streit, Wettstreit, Kampf in Wort und Tat (als Bestreben, sein Recht, seine Meinung geltend zu machen), a) v. eig. Kampf, equi propter crebras contentiones proeliorum (Kampfgetümmel) exsultantes, Cic.: Antiochus Magnus magnā belli contentione superatus, Cic.: contentiones habere cum alqo, Caes.: omni depositā spe contentionis, Hoffnung auf einen Kampf (= H., in einer Schlacht zu siegen), Caes. – b) v. Wettstreit, Rangstreit, audax haec, non tamen improba, quia secreta contentio, Plin. ep.: c. fraterna (um den Thron), Iustin.: de diutina contentione Rangstreit um die Hegemonie) desistere, Nep.: de regno cum alqo contentionem habere, Nep.: inter duces illa c., Quint. – m. obj. Genet. (um), c. dicendi (im R.), Cic. u. Plin. ep.: c. honoris od. honorum, Cic.: ingens palmae c., Quint.: decertare cum alqo contentione dicendi, Cic.: in contentionem honoris incĭdere, Cic.: inter quem et Caesarem dignitatis fuerit c., Quint. – c) übh. vom Streit in Wort und Tat, sowohl im öffentlichen als Privatleben, Streitigkeit, Kampf, Reibung, Handel, c. magna, Cic. u. Plin. ep.: c. forensis, Debatte vor Gericht, Cic. u. Quint.: meae illae vehementes contentiones, geharnischte Reden, Kampfreden vor Gericht (die philippischen gegen Antonius), Cic.: inimicitiae, contentiones, aemulationes, Augustin. de civ. dei 14, 3, 3.: semper in litibus contentionibusque versari, Firm. math. 8, 21. p. 228, 9. – estne haec vera contentio? ein ehrlicher Kampf, Cic.: hāc sedatā contentione alia subinde C. Decii morte exorta est, Liv.: tamquam mihi cum M. Crasso contentio esset, quocum multae et magnae fuerunt, Cic.: iniectā contentione, Liv.: iteratā contentione, Liv.: contentionem pro salute alcis non defugere, Cic.: contentionem od. contentiones excitare (v. einem Umstand, Liv. u. Plin. ep.: contentionem de plebeiis consulibus totam deponere, Liv.: est inter eos non de terminis, sed de tota possessione contentio, Cic. – contentio (Streitsucht) adversus procuratores, Tac. Agr. 9, 5. – m. subj. Genet., verborum contentiones armis finiuntur, Ps. Quint. decl. 379. – mit obj. Genet., c. rei privatae (in einer Privatsache), Liv.: c. libertatis dignitatisque (um Fr. usw.), Liv. – mit in u. Abl., nulla in re pecuniaria c., Cic. Flacc. 7. – m. folg. indir. Fragesatz, inter quos magna fuit contentio, utrum moenibus se defenderent, an obviam irent hostibus, Nep.: contentio, consulesne an tribuni militum crearentur, Liv.: orta est inter advocatos levis contentio, togatumne an palliatum dicere causam oporteret, Suet.: tanta contentio erat, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut etc., Caes.
2) das Sich-Messen-Lassen = a) die vergleichende Zusammenhaltung, Vergleichung, per contentionem, Cic. – hominum ipsorum od. fortunarum contentionem facere, Cic.: magis ex aliorum (mit a.) contentione quam ipsum per sese cognosci atque intellegi posse, Cic. – mit cum u. Abl., facti aut intentionis adversariorum cum ipso scripto contentio, Cic.: eorum cum factis suis c., Cic. – mit folg. indir. Fragesatz, si contentio quaedam et comparatio fiat, quibus plurimum tribuendum sit officii etc., Cic.: potest incĭdere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum (sit) honestius, Cic. – b) als rhetor. t. t., die Gegeneinanderstellung entgegengesetzter Gedanken, die Antithese (griech. ἀντίθεσις), Cornif. rhet. 4, 21. Quint. 9, 1, 31. – c) als gramm. t. t., die Steigerung, Komparation, Varro LL. 8, 75. – d) das geschlechtliche Zusammenpaaren, gregum, Censorin. 5, 3.
ut nullum deinceps ab aliquo nostrum oriatur ~onis scandalum(
letiferi primum verbi contentio praeceps
sine ulla nostrorum successorum contradictione vel ~one
dissolvamus citius has ~ones [AS: ], et sit concordia inter nosgeflitu
ne de nomine ~o discipline seriem interrumpat
~o mota fuit inter eos et O. occidit N.
~o est quando ex contrariis rebus conficitur oratio, hoc modo: ‘res homo vana: placet, sordebit; abundat, egebit; / floret, marcebit; stat, cadet; est, nec erit’
~o est quando orationes contendunt et contrarie sunt: ‘si pigri sitis letabitur Hostis; at ille / tristis erit si vos viderit esse probos’
- 1. het spannen, spanning [membrorum];
- 2. hevige inspanning; ➤ summa contentione dimicare;
- 3. het ijverig streven, inzet (naar, voor: gen.) [honoris naar eer; rei publicae voor de staat];
- 4. wedstrijd; alg. gevecht, rivaliteit, geschil, meningsverschil, onenigheid (in, om: gen.; om, over: de) [forensis voor de rechtbank; rei privatae in een privé—zaak; dicendi in het spreken; honorum om ereambten; de regno];
- 5. (postklass.) (retor. t.t.) antithese;
- 6. het vergelijken, vergelijking [fortunarum].
- com-+2 TA-, a stretching, straining, exertion, tension, effort, struggle: vocis: studiorum: ferre tantam contentionem: dicendi: honorum, for honors: libertatis, L.—A contest, contention, strife, fight, dispute, controversy: contentiones proeliorum: magna belli: in re pecuniariā: tanta mecum: contentiones, quas Aedui secum habuissent, Cs.: adversus procuratores, Ta.— A comparison, contrast: hominum ipsorum: fortunarum.—In rhet., formal speech, oratory, C.—A contrast, antithesis, C.—Stress: vocis, i. e. the arsis.
-
…neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…exsilium proficisci, non quo sibi tanti sceleris conscius esset, sed uti res publica quieta foret neve ex sua contentione seditio oreretur. Ab his longe divorsas litteras Q. Catulus in senatu recitavit, quas sibi nomine Catilinae redditas…
Sallust, Catilina
-
…senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mithridaticum missus est, plebis…
Sallust, Catilina
-
…illa altera eius modi contentio ut neque victi neque victores rem publicam tenere possemus. quid, si in prima contentione vi tribunicia victus in foro cum multis bonis viris concidissem senatum consules, credo, vocassent, quem totum de…
Cicero, pro Sestio
-
…inlustrius, quis ; in ; senatu saepius dixit qui tantus fuit labor, quae simultas, quae contentio, quam ego non pro illius dignitate susceperim qui ab illo in me honos, quae praedicatio de mea laude…
Cicero, de Domo sua
-
…acerrime senatumque iam languentem et defessum ad pristinam virtutem consuetudinemque revocavi magis animi quam ingeni viribus. hic dies meaque contentio atque actio spem primum populo R. attulit libertatis reciperandae ; nec vero ipse postea tempus ullum intermisi de re…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…desidiam avocari putabant et aerarium exhauriri videbant. multa etiam nostra memoria, quae consulto praetereo, fuerunt in ea contentione ut popularis cupiditas a consilio principum dissideret. nunc iam nihil est quod populus a delectis principibusque dissentiat nec flagitat…
Cicero, pro Sestio
-
…si dixisset quod iste iussisset, per eiusdem istius lictores a populo pecuniam posset exigere. cum haec omnia tanta contentione, tantis copiis agerentur ; cum illum miserum multi accusarent, nemo defenderet ; cumque Dolabella cum suis praefectis pugnaret…
Cicero, in Verrem
-
…genera partium generumve partes ; ut primordia rerum et quasi praecurrentia, in quibus inest aliquid argumenti ; ut rerum contentiones, quid maius, quid par, quid minus sit, in quibus aut naturae rerum aut facultates comparantur .…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…postea, sed prope inimicorum confessione virum bonum atque integrum hominem defendimus. quo constituto facilior est mihi aditus ad contentionem dignitatis, quae pars altera fuit accusationis. summam video esse in te, Ser. Sulpici, dignitatem generis…
Cicero, pro Murena