crux
crux, a gallows, frame, tree
- Lit.
- A In gen., a tree, frame, or other wooden instruments of execution, on which criminals were impaled or hanged, Sen. Prov. 3, 10; Cic. Rab. Perd. 3, 10 sqq.—
- B In partic., a cross, Ter. And. 621; Cic. Verr. 2, 1, 3, § 7; 2, 1, 4, § 9; id. Pis. 18, 42; id. Fin. 5, 30, 92; Quint. 4, 2, 17; Tac. A. 15, 44; Hor. S. 1, 3, 82; 2, 7, 47; id. Ep. 1, 16, 48 et saep.: dignus fuit qui malo cruce periret, Gracch. ap. Fest. l. l.: pendula, the pole of a carriage, Stat. S. 4, 3, 28. —
- II Transf.
- A As a term of reproach, a gallows bird, a hempen rascal, Plaut. Pers. 5, 2, 17 (793).—
- B Transf., torture, trouble, misery, destruction, etc. (so most freq. in Plaut. and Ter., and in the former esp. freq. in connection with mala): aliqua mala crux, tormentor (of a prostitute), Plaut. Aul. 3, 5, 48 (522); cf.: illae cruces, Ter. Eun. 383: quae te mala crux agitat? what tormentor troubles you? Plaut. Bacch. 4, 2, 2 (584): abstraxit hominem in maximam malam crucem, id. Men. prol. 66: quaerere in malo crucem, Ter. Phorm. 544.—Prov.: summum jus antiqui summam putabant crucem, Col. 1, 7, 2.—Hence, in colloq. lang.: I (abi, etc.) in malam crucem! go to the devil! go and be hanged! Plaut. Cas. 3, 5, 17 (637); id. Ps. 3, 2, 57 (846); 4, 7, 86 (1188) al.; Ter. Phorm. 368; cf.: Cy. Num quid vis? Me. Ut eas maximam in malam crucem, Plaut. Men. 2, 2, 53 (325); id. Capt. 3, 1, 9 (469).—Without mala: I in crucem, Plaut. As. 5, 2, 91 (941).—And ellipt.: in malam crucem! Plaut. Cas. 5, 4, 8 (970); id. Ps. 5, 2, 5 (1289). —Hence, Ital. croce; Fr. croix.
tunc crucis in patulum coguntur scandere robur
an mei [Petri ] oblitus es exempli, qui ‥ mortem ~cis ‥ pertuli
suspensi cras eritis / crucis in patibulo
de ~ce Disme boni latronis
fures ‥ narrabat nonnunquam suspendi xx in una ~ce
[Cistercienses ] importabiles corporibus suis pro animarum remedio comminiscuntur ~ces
~cibus corporee afflictionis
Petro ‥ ad suspendium condemnato, ‥ dixit regi [Johanni ]: “ ‥ o non rex hominum, sed fex et crux omnium”
quando crucis gabulum sacrato corpore scandit
qui ‥ mundum in ~ce [(AS: ] redemistion rode
‘cornua in manibus ejus’ [], quia brachiis ~cis confixae sunt manus ejus Hab. iii 4
ad crucem, ib. 11–12
Cayphas precepit ut ‥ ex ea [sancta arbore ] x ulnas absciderent et de illa parte Christi ~cem componerent
Christus fuit passus in bino ligno, sc. in duobus lignis ~cis
repetatur [gradale ] ‥ in missa de ~ce
eo quod ‥ crux Domini ab Helena ‥ reperta sit
Marinus papa ‥ dedit ‥ non parvam illius ‥ ~cis partem in qua Dominus ‥ pependit
invenit ‥ ~cis dominicae philacterium a collo dependens
Hugo Capet ‥ misit regi Ethelstano ‥ lanceam et clavum Domini et partem ~cis
Saladini nepos ‥ ~cem ligni Dominici cepit(
apud Bromholm [] increbuerunt ‥ miracula ad gloriam ‥ salutifere ~cis, in qua Salvator mundi pati dignatus est pro redemptione generis humani; et ‥ dignum est ‥ memoriis posterorum imprimere quo ordine ‥ in Britanniam sit delata Norf
nobis ‥ Walenses partem illam preciosissimi ligni ~cis, que a Walensibus(crosseneyht vocatur, reddiderunt
corpus Haroldi ‥ apud Waltham sepelivit, quam ipse ecclesiam ex proprio constructam in honore S. ~cis canonicis impleverat
Nasingham semper tenet S. ~x(
omnia subscripta concedo ecclesie S. ~cis Edwinesburgensi
in capella que dedicata est in honorem S. ~cis et Beatorum Edmundi et Guthlaci(
magistro ‥ et fratribus hospitalis S. ~cis juxta Wynton’(
coenubialis militiae pugiles frontem vexillo ~cis armatam ‥ aemulorum agminibus offerentes
crucem Domini sincera mente virago / gratulabunda vehens
multi eorum [cruciatorum ], relicta ~cis religione, fient ~cis et nominis Christi persecutores
ab hostibus ~cis apprehendi jubetur(
arma fuerunt / scutum justitie, calcar crucis, ocrea legis, / hasta spei
~cis adorate dies advenerat
vigilia Omnium Sanctorum ‥ post collectam commemoratio solummodo de S. ~ce
xviij kal. Octobris: Exaltatio S. ~cis; benedictio
in exaltatione S. ~cis simile servitium est servitio Inventionis ejusdem, nisi quod in hac S. ~x adoratur, in illa minime
ab Exaltatione S. ~cis usque ad festum Omnium Sanctorum
ad festum S. ~cis in Septembri
in octabis Exaltacionis S. ~cis
in crastino S. ~cis
ad priores vesperas Inventionis S. ~cis hymnus ‘vexilla regis’
ab Invencione S. ~cis in xv dies
quod ‥ capiant ‥ iiij damos in pinguedine inter festum S. ~cis in Mayo et festum S. ~cis in Septembri
diebus Mercurii, Jovis et Veneris proximis post festum Invencionis S. ~cis
~x Christi a Kanuto ‥ Novo Monasterio collata
imago crucifixi ‥ magna mole
~x quedam, crucifixi vultum et imaginem preferens, major aliquantulum quam portatilis, ligno quod post altare se in utrumque parietem extendebat cuneis firmiter infixo se subito evellens
duo linthea, unum cooperiens ~cem in Quadragesima(
~x stagnea et depicta super majus altare et alia parva portabilis
ad altare S. Joh. Evangeliste sub magna ~ce
deposita fuit magna ~x stans in navi ecclesie S. Pauli ad depingendum, in cujus deposicione magna pars patibuli super altare cecidit
lego ‥ lumin[ari ] alte ~cis in ‥ ecclesia xx s.
ante altare S. ~cis vestite
dedicacio ecclesiarum: ‥ provideatur quod xij ~ces depingantur in circulis in parietibus infra ecclesiam et xij deforis
navis ecclesie Cantuariensis, cum apparatu gradus et pulpiti ibidem cum stacione ~cis
hic crucis ex auro splendescit lamina fulvo
[Paulinus ] attulit secum vasa pretiosa ‥, in quibus et ~cem magnam auream
[in die Parascevae ] praeparetur ~x ante altare ‥, sustentata hinc et inde a duobus diaconibus. ‥ deferatur tunc ab ipsis diaconibus ante altare et eos acolitus cum pulvillo sequatur, super quem sancta ~x ponatur . ‥ item diaconi, levantes ~cem canant ‥ ‘quid ultra’. ‥ post haec, vertentes se ad clerum, nudata ~ce, dicant antiphonam ‘ecce lignum ~cis’
[feria sexta ] quod si convenerint aliqui ‥ volentes adorare ~cem, portetur eis ~x in alium locum ubi aptius adorent eam
ostendebantur ei laminae aureae, ~ces, baccilia, claves ecclesie
numquam celebret sacerdos nisi ~ce ante se posita
~x gracilis ‥ plana ‥ cum yconia tota deaurata, in cujus patibulo superiori est enichmus in quo sculpitur ymago hominis, in patibulo inferiori lapis in quo sculpitur cervus, ad duo brachia due amatiste; pes firmatus ~ci ad modum pedis cyphi
~ces: ‥ item ~x argentea tota deaurata cum pede triphoriato et aymallato cum yconis crucifixi, Marie et Johannis et iiij ymaginibus in circuitu ~cis [etc. ]
j ~cem parvam argenteam deauratam stantem(garnashyd cum gemmis
~x argentea deaurata undique, in qua reponuntur reliquie ~cis, et ornatur lapidibus
in ~ce longa argentea cum dupplici patibulo et pede de cupro deaurato continentur: de ligno Dominico; de cunabulo Domini; ‥ de virga Moysy
j parva ~x ‥ cum ‥ particula dominice ~cis ‥ inclusa
de reliquiis ‥ preter illas que ‥ in ~cibus reconduntur
Dominica in Palmis: ‥ proficiscatur processio ‥ ; praecedant famuli cum vexillis; sequatur conversus ferens situlam ‥ , alii duo portantes duas ~ces
ij ~ces ad processiones ex argento deaurate
~x processionalis de opere Lemovicensi(
~x una processionaria bene deaurata cum lapidibus multis(
~ces due portatiles ad processionem lignee cum yconiis cooperte laminibus argenteis ante et retro et cum pomellis deauratis
fieri faciat ‥ j ~cem depinctam portandam ad processionem
~x portatilis cum baculo, alia sine baculo
iste abbas [J., ob. 1379 ] ditavit ecclesiam ‥ cum ‥ j ~ce processionali cum baculo portabili pro eadem
item ‥ j ~x argentea et deaurata, et ponitur super ~cem pro processione
audivi quia facis portari ~cem ante te in via. quod si verum est, mando tibi ne amplius hoc facias, quia non pertinet nisi ad archiepiscopum a Romano pontifice pallio confirmatum
Cantuariensis episcopus mandavit regi quod curie sue non adesset si Eboracensis ibi ~cem sibi preferri faceret
[Baldwinus archiepiscopus Cant’ ] cum ~cem suam portatilem ‥ archidiacono tradi juberet
in presentia ‥ W. de H., tunc portantis ~cem abbatis [S. Albani ]
quandam ‥ ~cem portatilem argenteam bene subtiliter et decenter fabricatam et deauratam cum hasta sive baculo ejusdem magnitudinis quam habent ~ces quas archiepiscopi faciunt coram se deportari ante universitatem magistrorum et scolarium Oxon’ deferendas
sacerdos ‥ deferat corpus dominicum ad egrotos ‥ lucerna precedente ‥ et ~ce similiter ‥, nisi ~x forte fuerit apud egrum
ad alium egrum
corpus Christi ‥ deferat sacerdos ad infirmum ante pectus suum manifeste, ~ce infixa
~x pro infirmis
praecedentibus his qui situlam cum aqua, ~cem, candelabra, thuribulum portant ‥, conveniant in aecclesiam, positoque corpore in loco ubi poni solet ‥ figatur ~x ad caput ejus
due ~ces, una processionalis et alia ad officium mortuorum
parochiani tenentur invenire ‥ ~cem processionalem et aliam ~cem pro mortuis ‥
~x cum baculo, ~x pro mortuis
tollitur ac saevo quaedam crux aurea furtu, / quam Christi famulus secum portare solebat
crux quam vir sanctus jugiter in manibus ferre consueverat ‥ cruore respersa ‥ decidit(
quidam canonicus dixit se ‥ invenisse corpus episcopi integrum ‥ cum ~ce e metallo confecta pectori ejus imposita
parva ~x ‥ ad longitudinem pollicis et dim. quasi suspensibilis ad collum hominis
sceptrum regale, in cujus summitate erat ~x(
quidam miles Templarius ‥ confessus est quod ‥ [(frater ] qui recipitur ‥ super ~cem sibi ostensam spuit
osculentur singuli evangelium et ~cem Christi [(AS: ]rod Cristes
licebit illi apud quem res illa [furto ablata ] inventa est sacramento se purgare de furto; et, si non poterit se sic excusare et actor ipsum super ‥ furto compellat, tunc cum scuto et ~ce fiat pugna
regiam stratam et warentum sancte ecclesie, viz. ~cem, in campis ‥ reliquit versus silvam fugiendo
C. fatebatur feloniam, ibidem prestando juramentum corporale †abronunciandi regno Anglie. ‥ et postea ‥ recessit ab ecclesia et deliberatus erat proximis constabulariis per ‥ vicecomitem ‥ cum alba ~ce composita de ligno ut profugus
Osuald signum sanctae ~cis erexit
[(pseudochristianus ] ~ces statuens in campis et oratoriola ‥ populum seducebat relinquens [sic ] aecclesias publicas, concurrens ad illa signa
mos est Saxanice gentis quod in nonnullis nobilium ‥ hominum predibus non aecclesia sed sancte ~cis signum Deo dicatum ‥ in alto erectum ad commoda diurni orationis ‥ habere solent
est ibi vexillum quoniam de rupe vetusto / erectum sublime crucis
~x que erat in bivio
cruxque Novem Ville belli fit testis †et [(? l. ut ] ille / qui verum scivit quia Scocia victa subivit
usque ad ~cem lapideam que stat in quadrivio
ad crucis excelsae, princeps quam condidit ipse, / adponunt signum sacrate membra quieti
insecutus est quemdam servientem monachorum cum equo et summagio usque ad ~cem extra hostium ecclesie
ut sacerdotes ‥ inducant parochianos suos ut ~ces, signa victorie nostre, que pro pace vel pro defunctis ‥ fuerint erecte et nunc jacent dirute, de novo erigantur
archiepiscopus ‥ verbum Dei ‥ ad ~cem in cimiterio ecclesie S. Pauli Londoniis predicans
episcopus ‥ London’ ‥ publicavit bullam istam in ~ce S. Pauli
pro amovendis ‥ seldis [in foro burgi Gloec’ ] a loco ubi ~x ville posita est
concessimus quod ‥ comites Marchie ‥ apud Dunbarre ~cem fori publici habeant et erigi faciant ‥ ac forum ‥ omni die Lune de lanis [etc. ] ‥ teneant
quedam domus pro schopa carnificum cum quadam ~ce cooperta pro vendicione mercimoniorum in foro de Fyndon’ [] Suss
staciones circa ~cem in Chepe dimisse ad firmam et circa Brokyncros(
progresso ad ~cem de Cheepe, ~x non apparuit, sed quasi castrum pulcherrimum circa eam
de ‥ domo ‥ jacente infra burgum de Haidingtoun ex parte australi vici ~cis foralis
qui infra tres ~ces lapideas mirifice sculptas et ad introitum Beverlaci tunc ab eodem rege [Adelstano ] erectas hanc pacem violaverit
versus ~cem lapideam, que ‥ in signum hujus recte divise erecta fuerat, et ab ea ~ce usque ‥ ad vivarium, ubi altera ~x erecta est, ‥ [etc. ], usque in introitum nemoris, ubi quinta ~x levata est, et inde ‥ usque in clivum ad latam viam ‥ ubi olim steterat quinta ~x, in qua cuneus ferreus infixus erat in signum divisarum
divisam que vadit de D. usque ad viam ‥ sicut ~ces proportant
sive in burgo sive extra infra quattuor ~ces(
cementariis pro factura ~cium super marchiam inter episcopum et priorem in mora de H.
nocte venerat ‥ in mariscum ‥ multitudo copiosa, qui ~cem vocatam Kenulphston ‥ pro limite inter Holandiam et Kesteven in perambulacione ‥ nuper erectam enormiter prostraverunt
j acra jacet ad ~cem et ad spinam inter B. et N.
fratres militie Templi ‥ optulerunt se ‥ de placito xvj acrarum terre in la Hela [] et de placito ~cium levatarum prostratarum in eadem villa Devon
quia multi tenentes erigunt ~ces in tenementis suis aut erigi permittunt ‥, ut tenentes per privilegia Templariorum et Hospitalariorum tueri se possint contra capitales dominos feodorum, statutum est quod hujusmodi tenementa capitalibus dominis aut regi incurrantur(
quod quidam ‥, asserentes quedam blada, que idem D. ‥ emit ‥, sua esse, quandam ~cem super blada predicta, prout moris est in partibus illis, apponi fecerunt; occasione cujus ~cis predictus D. aliquam administracionem de bladis illis habere non potest
celebris illa pompa funeris fuit, dum pro miraculorum frequentia figerentur semper lapidee ~ces ad septem miliaria. ‥ manent omnes ~ces, nec ulla earum vetustatis sensit injuriam; vocanturqueBiscepstane , id est ‘lapides episcopi’
vobis ‥ precepimus quod sumptibus Judeorum ‥ quandam ~cem marmoream pulcram et altam bene incisam ‥ cum ymagine crucifixi ‥ ex parte una et ‥ B. Virginis cum Filio suo ex parte altera ‥ auro depictis una cum causa ‥ manifeste superscripta in loco ubi scelus ‥ extitit perpetratum ‥ [? fieri faceretis ]
pro marmore ‥ empto ad ~cem de La Charrynge ‥; item ‥ pro iij virgis, iij anulis et iij capitibus pro ~cibus de Wautham, Norhamtona, et Lincolnia
in omni loco et villa quibus corpus pausaverat jussit rex ~cem miro tabulatu erigi ad regine memoriam, ut a transeuntibus pro ejus anima deprecetur; in qua ~ce fecit imaginem regine depingi
ego Hlotharius ‥ pro confirmatione manu propria signum S. ~cis expraessi
ego Nunna rex primus ~cis Christi signo munio
ego Eadred rex ‥ agiae ~cis hanc cartulam notamine perstrinxi
ego Eadgivu ‥ regis ava hanc donationem cum sigillo S. ~cis confirmavi
Dunstanus archiepiscopus cum suffraganeis suis predictarum rerum donationem facto ~cis in charta signo corroboravit
que carte ~cibus sunt signate secundum antiquam consuetudinem
cum inspicerentur regum Anglicorum, Offe sc. ac ceterorum scripta, in quibus pro sigillis novo more dependentibus veteri consuetudine ~ces auree manu regum depicte in principio posite erant, ‥ videbantur quibusdam invidorum nullius esse momenti, quia sigillata non erant
[virgo consecranda ] affirmans quod dixit, signum ~cis cum incausto faciat, quam episcopus accipiat et servandam tradat
qua professione sic facta [abbas ] faciendo ~cem tali modo + manu propria subscribebat
ab orientali parte sarti eremite usque ad Lidgete per quercus in quibus pater meus fecit ~ces propriis suis manibus
capa ‥ de rubeo sameto breudata leonibus, floribus et ~cibus
duo panni albi pro Quadragesima cum ~cibus rubeis superconsutis
pro rubeis ~cibus in ‥ velo insutis
plusquam vjxx homines [sc. Flagellantes ] ‥ per Flandriam venientes Londonias ‥ habentes capellos ~ce rubea ante et retro signatos, habentes ‥ flagellum cum tribus cordulis, ‥ seipsos flagellarunt
apprenticii ‥, sumptis albis capuciis et rubeis ~cibus in parte dextera, rubeis quoque gladiorum vaginis in sinistra, ‥ sunt profecti
fratres de ordine S. ~cis
inter †omnes [? l. omnia ] signa mortua dignius est signum ~cis. ‥ illius signi xij differencie inveniuntur, viz. ~x plana, ingradata, truncata, patens, figitiva, cruciata, molendinaria, florida, [nodulata ], florida patens, florida nodulata, dupla partita. ‥ ~a plana ut in armis S. Georgii ‥
saltatoria possunt ingradari sicut ~ces ‥; et istud signum fit ad modum ~cis S. Andree
rex Arthurus magnam ‥ fiduciam habuit in signo ~cis ‥ et ~cem argenteam, in cujus brachio dextro erat quedam ymago B. Virginis cum Filio suo, in scuto viridi assumpsit in suis armis portandam
lego ‥ magistro W. F. ‥ ciphum meum ‥ cum coopertorio habente scutum meum ‥ sub signo ~cis Andree
pro j instrumento ferri cum ~ce S. Andree pro vasis signandis
crux est denarii potens in seculo(
inventa est novi cunei impressio, sc. talis ut ‥ ~cis brachia duplicia extenderentur; in cujus denarii rotunditate si quid de ~ce illa fuisset violatum, pro retonso haberetur
comes ‥ Raimundus et cum eo multi alii, ~ce Christi signati, peregrinationem se pro Deo subituros ‥ spoponderunt
juravit [rex ] quod ‥ usque in triennium ~cem acciperet ‥ in propria persona Jerosolimam iturus
simul ibimus [(sc. reges Francie et Anglie ] in servitium Christianitatis et ~cem suscipiemus
si cruce signatus rubea me confero Templo, / trans mare me mittent solvere vota Deo
de ‥ tallagio quod rex H. pater fecit ‥ post susceptionem ~cis
frustra ~cem bajulat in scapulis cujus religionem non servat in operibus suis
Gaufrido filio Petri et Willelmo Briwere ‥, detracta sibi ~ce, domi sedere permissis
noveritis me ‥ liberum fecisse Hugonem T. ‥, quia recepit ~cem pro me(
qui ~cis signaculum deposuerant, districtione apostolica resumere sunt compulsi
recepit de patre suo ‥ j loricam [etc. ] ut ipse portaret ~cem patris sui ‥ in Jerosolim’
illis exceptis qui assumpto ‥ ~cis signaculo sunt personaliter profecturi
rex ‥ juravit ‥ se infra triennium ~cem facturum et Hierosolymam profecturum
ut ‥ episcopi, abbates ‥ et alii qui curam obtinent animarum studiose proponant populis sibi commissis verbum ~cis
ad auxilium ei faciendum pro expensis suis factis in servicio ~cis
hoc exigere videtur ~cis predicatio
assignarunt ei ‥ mmcc m. de denariis crucesignatorum ad votum ~cis
ab illis qui denarios ~cis colligunt in Anglia
de tota pecunia per vos collecta ‥ de decima et negocio ~cis
de pecunia ~cis
pro negocio ~cis ‥ profecturus est ad Terram Sanctam
videtur ‥ quod dominus papa ‥ levaret ~cem ad demoliendum Angliam(
ille crucis pingens per ter signacula sulcat
sanctus ‥ elatam dexteram machine [sc. trabi cadenti ] apposuit, e regione ~cem depingit
clamor populi Dunstanum oculos cum dextra signo salutis armata opponere coegit
expleta missa communicet sacerdos ipsos pauperes de oblatis non consecratis, signo tantum sanctae ~cis in nomine Domini super eas facto
quod alii in sacrificando corpore et sanguine Domini singulas ~ces singulis faciunt ab initio in canone, alii ‥, ubi ‥ oblatio vel hostia nominatur, unam ~cem ambobus [pani et calici ] faciunt
manum elevat et magna ~ce coram se facta vesanos eos dicit
demonis in fanum Judeus tempore noctis / venit, et advenit demonis horror ei. / se cruce signavit; signatum vas bene demon / sed vacuum dixit; credidit ergo timens
ut pueri ‥ doceantur ‥ ~cis signaculo se recte consignare
qualiter se debeant ~cis caractere insignire
super calicem cum thuribulo semel faciens ~cem
hic v ~ces fiant, sed tres prime ~ces super hostiam et calicem ‥, quarta super panem ‥, quinta super calicem
faciens ~cem cum digito suo de ipsa aqua a dextera parte, incipiens per iiij cornua altaris, inde aspargens altare cum ysopo ‥
[episcopus ] aspergat aquam in modum ~cis ‥ in longum et latum per pavimentum ‥ ecclesie
Sabbato sancto ‥ debent ‥ cereum ad benedicendum in loco suo stabilire; in quo ‥ debet ‥ ~x designari, infixis in v locis v granis incensi
deinde ponatur incensum in medio altaris et in quatuor cornubus et super ponantur candele in modo ~cis preparate
~x templi, quae medium canentium Deo chorum ambiret
interfuit cerchia facta per homines prioris in ~ce majoris ecclesie versus aquilonem
cum per ~cem ex aquilone [sic ] parte chori noctanter transire conaretur
[(J. abbas, c1250 ] fundamentum ~cis ecclesie, viz. duas alas ex parte septentrionali et australi, inchoavit et usque ad supremas fenestras parietes exaltavit
partem ~cis ecclesie ‥ Eboraci borealem ‥ et egregium campanile in medio ‥ ~cis ecclesie erectum ‥ construxit
in reparacione j gabelli in ~ce boriali ecclesie
quousque ‥ ecclesia meliorari valeat ‥ in chori tectura, in nave et ~ce
in carpentario faciente ij(sailyerd’ , inponentedrofbeam cumbend , ~e et aliis necessariis ad idem
ea que immediate deputantur ad custodiam pupille [oculi ] sunt v, sc. tela et humor albugineus ac tres tunice. ‥ vel possunt v annotari sic: ~x, humor, tela, tunica, palpebra
recipe ‥ ~cis marine, circinelli, sulphurate ‥
cum lato humerali ad modum ~cis
corrigiam ‥ scindunt in iiij partes et fodiunt in terra in ~e
elevet [sacerdos ] brachia sua in modum ~cis junctis digitis
quorum [nobilium ] imagines visuntur in hoc templo tibiis in ~cem tranversis
totum illud dimidium ‥ aque nostre ‥ extendentis a ~ele brode eye juxta Peterborough usquele loodes ende
➳ m. Gracch. d. P. Fest. 150 ; 151 ; Enn. d. Non. 195, 10 ; Prisc. Gramm. 5, 42 || gén. pl. crucum Plin. d. Char. 141, 17 ; Tert. Apol. 16 ; Nat. 1, 12.
- 1. kruishout, folterpaal, kruis (in de vorm v.e. T of v.e. kruis); ➤ alqm in crucem tollere of agere, cruci affigere, in cruce suffigere; detrahere alqm ex cruce; figere crucem damnatis servis;
- 2. (straf door) kruisiging; ➤ alqm cruce afficere, alci crucem minari of proponere;
- 3. (meton.) kwelling, marteling;
- 4. onheil, verderf;
- 5. (kom.) (als scheldw.) galgenaas, kwelgeest.
十字架。Eum in crucem agere et in crucem tollere vel dare cruci 釘于十字架。Abi in malam crucem 冀汝絞死。
Suggest a Translation
See an image
Nullus audeat ædificare Ecclesiam, vel Oratorium, antequam civitatis Episcopus veniat, et vota faciens sanctissimam Crucem infixerit in eodem loco, publice procedens, et rem omnibus manifestam faciens.Ennodius in Vita B. Epiphanii Episcopi Ticinensis pag. 388 :
Jam jamque tamen fastigia perfectionis majoris Ecclesiæ opus attigerat, ædificio et dedicationis insignibus adornato.Capitula Caroli magni lib. 5. cap. 229.
Nemo Ecclesiam ædificet, antequam civitatis Episcopus veniat, et ibidem Crucem figat publice.Eadem statuuntur et habentur in Ordine Romano et apud Herardum Turon. Archiepisc. in Capitul. cap. 46. quibus consona tradunt Balsamon in can. 7. Synodi VII. Libr. Basilic. Eclog. 4. Theophylactus in Epistola a Meursio laudata, qui ejusmodi crucis fixionem
Fecit isdem benignissimus Crucem auream : noviter et ipsa Crux, ut nos antiquitus est, Subdiaconi manibus ferebatur, ante equum prædecessorum Pontificum, quam Deo juvante in auro et argento ac gemmis melius renovavit.
Præterea audivi, quia facis portari Crucem ante te in via. Quod si verum est, mando tibi ne amplius hoc facias : quia non pertinet nisi ad Archiepiscopum a Romano Pontifice pallio confirmatum.Vide eumdem lib. 4. Epist. 27.
Ad rememorandum sacramentum Dominicæ passionis, quæ fuit nostra redemptio, mortis nostræ destructio et vitæ reparatio salutaris, Crucem quam ipse Redemptor nos redimendo subiit, gerimus figuratam interius, et in Crucifixi memoriam devotis mentibus exterius adoramus : illius quoque mirificæ Crucis signum Romani pontifices, veluti Christi vicarii habent suis gressibus prævium, ut in eis signum cum signato concordet, ac ejus, cujus vices gerunt in terris, vestigia prosequi dignoscant. Licet igitur deferendæ Crucis dignitas solis eisdem pontificibus convenire noscatur ; dignum tamen duximus ut Arelatensem ecclesiam, quam propter laudabilia suorum, qui fuerunt pro tempore, merita prælatorum, grandium honorum conspicimus titulis insignitam, hujusmodi Apostolicæ dignitatis participem faciamus. Quare ad tui et ipsius ecclesiæ decoris augmentum, tam tibi quam tuis successoribus, in perpetuum faciendi coram vobis deferri Crucem per Arelatensem provinciam, et præsenti privilegio, quo prædictam ecclesiam de speciali gratia præsignimus, plenam præsentium authoritate concedimus facultatem, anno Pontificatus nostri iv.
Crucem ante vos portandam fraternitati vestræ concedimus et in stationibus festivis super equum equitandi licentiam damus.Eadem fere in Bulla Leonis IX. ann. 1052. ibid. pag. 18.
Post cujus obitus aliquod intervallum imago Crucis, quæ ante eum ferri semper solebat, quamque benedixerat, quæ denique auri et argenti(laminis) circum fuerat solidata, a quodam malefico ac pessimo homine furtim detecta ac dehonestata est.
Et collo supra pectus aptata Crux aurea cum imagine Christi, quæ Crux Pectoralis appellatur.Vide Encolpium.
Et faciat Crucem per parietes cum pollice suo de ipso chrismate in 12. locis.Vide Librum Sacrament. Gregorii Magni, Ivonem Carnotensem de Sacramentis, et Petrum Damiani Serm. 1. de Ecclesiæ dedicat. Solebant vero Christiani signo crucis actiones omnes suas munire, juxta illud Hieronymi Epist. 22. cap. 15 :
Ad omnem actum, ad omnem incessum manuspingat Crucem.
Concedentes... ut, inquam, successores tui per terras tui Monasterii habitas et habendas libere possis Ecclesias construere, cum Cruce signare, aliaque Pontificalia et spiritualia exercere, etc.
in altaribus, vel ante altariaoblationes facere, in Charta ann. 1123. apud Puricellum in Monumentis Basilicæ Ambrosianæ pag. 568. 569.
Dictus parvus cereus per totam hebdomadam in Vesperis, et ardens portatur in processionibus, quæ fiunt in Vesperis per totam hebdomadam Paschæ et non plus ; et de cera ipsius parvi datur omnibus de ecclesia modicum die Ascensionis Domini in missa ad faciendum Cruces, quæ poni consueverunt in liminaribus et ostiis eorum.
Quæ prædicti Laudenses qui ibi aderant, considerantes, placuit eisdem de mercato, quod Mediolanenses Laudensibus abstulerunt, ante ipsum Regem querimoniam proponere : statimque in quandam Ecclesiam introeuntes, duasque inde maximas Cruces ad humeros levantes ; coram ipso RegeRadevicus lib. 4. de Gest. Frideric. cap. 5 :(Friderico I. Imp.) cæterisque Principibus redierunt, et precibus ipsius Regis cum ipsis Crucibus prostrati sunt, maxime lugentes, etc.
Videns autem multitudinem eorum, qui Cruces bajularent : is enim Italorum mos est, ut habentes querelas, Crucem manibus præferant, misertus illorum, ait, etc.Guntherus lib. 8. Ligurini :
Conradus Abbas Uspergensis :.... Ex omnibus undique multi Urbibus ac vicis aderant, queruloque ferebant Innumeras clamore Cruces, hoc quippe querelas More solent aperire suas.
Postremo cives ad id devenere consilii, ut se et sua Imperatoris traderent voluntati. Gladios itaque denudatos super colla ponentes, Cruces quoque et alia insignia præferentes, nudis plantis ad pedes Imperatoris miserabiliter se prostraverunt.Vide Glabrum lib. 5. Historiæ cap. 1. extremo.
Portionem agistamenti pasturæ a festo Pasch. usque ad festum Pentecost. quæ cessit bajulationi Crucis Archiepiscopatus illius(Cantuar.) pro rata temporis sui, etc.
Vel ad ipsos Presbyteros, qui in supradictis Ecclesiis fuerint ordinati, nullam angariam aut servitium pars nostri Archiepiscopii illorum imponere queat, neque ad Cruces levandum, vel Codices, aut Baptismum faciendum, aut illos excommunicare, etc.Infra :
Et potestatem habeant, quandoCharta Alphani Archiepiscopi Salernitan. apud eumdem pag. 541 :meruerint, cereum benedicere, et Baptismum facere, et aquam sanctificatam per vicos vicinantes spargere, et Cruces ponere, et mortuos ibidem sepelire, etc.
Et extra ipsam Ecclesiam sepelire, et per domos eorum qui ad ipsam Ecclesiam annualiter ad Dei officium audiendum ierint, ire, et aquam sanctificatam spargere, et Crucem in ipsis domibus ponere absque mea .... contrarietate.Alia Ursonis Archiepiscopi Barensis, pag. 853 :
Habeat etiam potestatem recipere mortuos, et sepelire in sepulturis suis, et portare Crucem suam ubi voluerit, ut adducat mortuos qui debent ibi sepeliri.Vide Monumenta Paderborn. pag. 134.
Rursus Crucem sanctam in die sancto Parascevæ nullis ad Ecclesias suas eodem die recurrere valentibus, in Ecclesiis vestris adorare permittatis.Vide Oblatio Crucis. Ad
Crucis osculum, in die S. Paresceves, neminem accedere debere, nisi qui a mortali peccato immunis sit, sancit Synodus Nemausensis ann. 1248. cap.
de Eucharistia.
Le Vendredy de Crois aourénuncupatur, in Stat. pro Clamatoribus ex lib. 1. Statut. super artif. Paris. in Cam. Comput.
Crux adorata a clero et populo, Crucifixus in commemoratione sanguinis et aquæ fluentis de latere Redemptoris, vino et aqua lavetur, et dum lavatus fuerit, tollatur in altum et cantetur antiphona,Super omnia ligna :
finita antiphona, deferat dom. archiepiscopus aut sacerdos, et cum eo duo presbyteri, qui cantaverunt,Sicut ovis ad occisionemPopule meus, Crucifixum ad sepulcrum, cantore incipiente R'.
cum versu et regressu. Quo finito dom. archiepiscopus aut sacerdos lavat ostium sepulcri et humili voce incipiat R'.Sepulto Domino.
Lequel Jehan Lestourmi lui respondi qu'il renioit Dieu et la Croix de Beleen, s'il mouroit ja par autres mains que par les siennes.
Littera Francisci ducis Britanniæ,... per quam... promittit observare tractatus et conventiones inter defunctum regem Ludovicum et dictum ducem Franciscum contentas in pluribus articulis, quos dicti rex et dux juraverant sub vera Cruce S. Lupi et aliis reliquiis inviolabiliter observare.
De aliis cerimoniis hujus processionisAb antiphona(in Ramis palmarum) faciendis, tam eundo quam de statione facienda ad Crucem, quæ vulgariter appellatur Crux Osannere.
Osanna, quæ hac die ante istam crucem cantari solebat, sic nuncupata.
De Cruce decantare et legere qui non potest, dimittat, et qui potest, se non subtrahat ; et qui negligenter facit, corrigatur.Hoc est, ni fallor, de ambone, de pulpito, ubi major Crux etiamnum statuitur, adeo ut qui
saisiebant. Charta Edwardi I. Reg. Angl. apud Gul. Prynneum in Libertatib. Eccles. Angl. tom. 3. pag. 219 :
Quod quidam de partibus illis asserentes quædam blada, quæ idem David... emit... sua esse, quandam Crucem super blada prædicta, prout moris est in partibus illis, apponi fecerunt : occasione cujus Crucis prædictus David aliquam administrationem de bladis illis habere non potest, etc.
Presbytero liceat soli Missam facere, si necesse est, et populum benedicere in Parascevem, et Crucem sanctificare.Totidem ferme habentur in Pœnitentiali ejusdem Theodori cap. 2. Editionis Jacobi Petiti.
pejerare, in Pœnitentiali
Si quis ad aliquam Crucem in via persequentibus inimicis, confugerit, liber ac si in ipsa Ecclesia permaneat. Quod si quis pro securitate Ecclesiæ vel prædictæ Crucis aliquod crimen peregerit,... et ad Ecclesiam vel Crucem confugerit, accepta securitate vitæ et membrorum, reddatur justitiæ.Vetus consuetudo Normanniæ cap. 23 :
Si comme il advient de ceux qui sont fuitifs pour aucun crime, ou qui sont en Chartre, ou en lieux, qui eschappent et s'enfuient en l'Eglise, où ils embrassent une Croix.Cap. 82 :
Se aucun damné ou fuitif s'enfuit à l'Eglise ou en cymitiere, ou en lieu saint, ou si il s'aert à une croix qui soit fichée en terre, la justice laye le doit laisser en paix par le privilege de l'Esglise, si qu'elle ne mette la main à luy, etc.Ubi Latina Editio,
vel Cruci fixe adhæret. Vide Anonymum Combefisianum in Leone Philos. n. 22.
Si qua mulier se reclamaverit, quod vir suus nunquam cum ea mansisset, exeant inde ad Crucem, et si verum fuerit, separentur.Charta Divisionis Imperii Caroli Magni cap. 8 :
Si causa, vel intentio controversiæ talis inter partes, propter terminos aut confinia regnorum, orta fuerit, quæ hominum testimonio declarari, vel definiri non possit, tunc volumus, ut ad declarationem rei dubiæ Judicio Crucis Dei voluntas, et rerum veritas inquiratur, nec unquam pro tali causa cujuslibet generis pugna, vel campus ad examinationem judicetur.Similia leguntur in Præcepto Ludovici Pii de Divisione Imperii cap. 10. nisi quod pro
judicio Crucis, habetur
vexillo Crucis: quæ quidem
purgatiousurpari potissimum solita fuit in controversiis Ecclesiasticis. Capitula Ludovici Pii ad Legem Salicam :
In sæculari quidem causa hujuscemodi testium diversitas campo comprobetur : in Ecclesiasticis autem negotiis, Crucis judicio rei veritas inquiratur.
Quæ dum sprevissent, classisque appropinquari videretur,Beda de Remediis peccat. cap. 4 :Crucem in qua juraverant, et Karolum ut cognoverunt, relicto littore protinus fugerunt.
Qui perjurat in manu Episcopi, aut Presbyteri, vel altari, vel Cruce consecrata, unum annum pœniteat.Pius PP. I. apud Gratian. 12. quæst. 5 :
Qui pejerat se in manu Episcopi, aut in Cruce consecrata, tres annos pœniteat. Si vero inEadem habentur in Pœnitentiali Gregorii II. PP. cap. 7. apud Rhabanum in Epist. ad Heribald. cap. 18. Reginonem lib. 2. cap. 331. 332. et Burchardum lib. 12. cap. 5.Cruce non consecrata, annum unum pœniteat.
tenos, uti vocantur, quorum alter Cruce insignitur, altari impositos.
Cruce contendere, decertare, in Capit. 4. ann. 803. cap. 3. in Lege Langobard. lib. 2. tit. 28. §. 3. tit. 55. § 25.
Crucemfuisse genus armorum, frustra hariolati sunt.
Stare, Adstare ad Crucem. Capitul. ann. 779. cap. 10. et Additio 4. cap. 129 :
Si accusator contendere voluerit de ipso perjurio, stet ad Crucem.Formula vetus edita a Bignonio et Lindenbr. :
Taliter fuit ei judicatum, in ipso placito ante ipsum Vigarium, vel ante ipsos pagenses, ut ad Crucem, ad judicium Dei, pro ipsa terra in noctes 42. in ipso hoc deberent adstare, quod ita et fecerunt. Exire ad Crucem,in Concilio Vermeriensi ann. 752. can. 17. Ordo Romanus :
Singula quæque dijudicet, et aliquos a cibis abstinendo, alios eleemosynas dando, nonnullos sæpius flectendo genua, sive in Cruce stando, aut aliquid aliud hujusmodi quod ad animæ salutem pertinet.Eadem habet Beda in Præfat. ad lib. de Remediis peccator.
dalla Cortelib. 4. Hist. Veronensis pag. 178. quo non minime illustrantur quæ paulo videntur intricatoria in supra allatis verbis, et si rem non omnino expediant. Sic autem Chronicon istud sub ann. 798 :
Tandem habito consilio pacti sunt, ut hæc Dei et sancti Spiritus reservarentur judicio, eligentes duos juvenesNotitiam integram descripsit ex Panvinio Ughellus in Episcopis Veronensibus pag. 610.Clericos, sine ullo crimine existimatos, statuerunt in Ecclesia S. Joannis Baptistæ ad Domum, et ad Crucem stare fecerunt, quorum unus Aregaus, post Archipresbyter Ecclesiæ majoris, nomine, ex parte publica, alter vero ex parte S. Zenonis, Pacificus videlicet, qui post Archidiaconus Ecclesiæ majoris fuit. Hi ambo ab introitu Missæ usque ad mediam Passionem tantum, quæ est secundum Matthæum, pariter starent, ille qui de parte publica datus fuerat, in terram velut exanimis corruit, Pacificus vero usque ad finem Passionis stetit. His gestis, et omnibus gratias Deo agentibus, quartam partem tam civitatis, quam castelli, pars Episcopii... accepit.
Sed et ipse in ipso placito ad ipsam Crucem visus cadisse : sed dum hæc causa sic fuit inventa, quod ipse ille qui ad ipsum judicium, vel ad ipsam Crucem cadisset, etc.Eo etiam referenda videntur quæ habet Agobardus Lugdun. lib. contra Judicium Dei num. 1 :
Jube ferrum, vel aquas calefieri, quas manibus inlæsus attrectem : aut constitue Cruces, ad quas stans immobilis perseverem.Illius autem qui ad Crucem ceciderat, et hac examinatione victus fuerat,
Crux evindicatadicitur in lemmate ejusdem Formulæ.
dalla Corte?
Crucem stetissedicti sunt, quod expansis brachiis, efformata quodammodo Crucis specie, certo temporis spatio starent, quæ fuit pœnitentiæ species, potissimum apud Monachos, uti mox indicabimus ? Verum nodum videtur solvere Rudolphus Fuldensis in Vita S. Liobæ Abbatissæ Biscofheimensis cap. 15. Cum enim infantulus recens natus in stagno Monasterio vicino inventus fuisset, crimenque alicui e Sanctimonialibus adscriberetur, Lioba Abbatissa ut an revera alicujus e suis Sanctimonialibus partus esset, detegeret,
præcepit omnibus Oratorium ingredi, et extensis in Crucis modum brachiis stare, quoadusque singulæ Psalterium totum ex ordine psallendo complerent, et deinde per tres vices in die, hoc est, tertia hora, sexta, et nona, vexillo Crucis elato, cum Litaniis Monasterium circuire, et pro purgatione sua divinam misericordiam invocare. Quod cum fecissent, et in hoc ordine jam bis expleto, hora nona omnes Ecclesiam intrarent, cunctusque populus pariter congregatus adesset, beata virgo Lioba perrexit ad altare, et stans ante Crucem, quæ jam tunc tertio portanda parabatur, extendit manus in cælum, et cum gemitu ac lacrymis precabatur dicens : Domine Jesu Christe Rex Virginum, integritatis amator, invictissime Deus, ostende virtutem tuam, et libera nos ab hac infamia, quia improperia improperantium tibi ceciderunt super nos. Hoc cum dixisset, paupercula illa,Ex his, inquam, percipitur eos, qui Crucis judicium subibant, expansis in Crucis formam brachiis, ad Crucem revera stetisse certo ac definito tempore, et donec recitaretur, vel Evangelium, vel Oratio Dominica, etc. qui si immobiles permanerent, innocui ; si vero divino quodam judicio caderent, aut crimen fateri ultro cogerentur, rei habebantur. Proinde eo referendum existimaverim quod habet Halitgarius Cameracensis in Pœnitentiali cap. 10 :(mendica) antiqui hostis et captiva pariter et ministra, dæmonio repletur, et quasi flammis circumdata, nomen invocat Abbatissæ, crimenque quod commiserat confitetur. Tum vero in cælumclamore sublato, plebs omnis obstupuit miraculo, etc.
Si titubaverit Sacerdos super Orationem Dominicam, quæ dicitur Periculosa, una vice 50. Psalmos, secunda vice centum plagis.Eadem ferme habet Cumeanus Abbas de Mensura pœnitentiaria cap. 13.
Sancitum est, ut nullus deinceps quamlibet examinationem Crucis facere præsumat, ne Christi Passio quæ glorificata est, cujuslibet temeritate contemptui habetur.Sed et, ut supra attigimus,
vel se prosternere, pœnitentiæ species fuit, ut legere est in Canonibus Saxonicis Edgari Regis cap. de Magnatum pœnitentia § 3 :
Sæpe etiam se extendat super signum Crucis, nunc erectus, nunc in terram prostratus.Chrodogangus Metens. Episc. in Reg. Canonicor. cap. 33 :
Si quis Clericus contumax aut inobediens... aut indicti jejunii transgressor, aut juxta Crucem standi et adorandi contemptor... fuerit, etc.Ubi Editio Labbei cap. 17.
aut ad Crucem stare jussus contempserit, etc. Eo etiam referenda, quæ habet auctor Vitæ S. Austrebertæ num. 15 :
Evigilansque Præposita, nesciens esse Dei famulam, valde eam increpavit, dicens : Cur ita agis, Soror ? quare inquietas quiescentes ? vade, inquit, ad Crucem. Illa autem gavisa, cucurrit quantocius, stetitque immobilis, psallens, donec hora competenti, signo dato, consurgerent omnes.Ubi recte
Yepezobservat fuisse in usu ea ætate apud Monachos ejusmodi pœnitentiam, idque firmat ex Vita S. Lamberti
Is itaque quandam scriptiunculam reperit, ubi dicebatur, quia si quis duodecim illic notatos Psalmos vices quater erectis in modum Crucis manibus caneret, pro uno posset anno pœnitentiæ regulariter compensare, etc.
Misererealiasve preces recitant,
Croisadedicta in Stat. MSS. monialium Congregat. Casal. Bened. cap. 25 :
Et si pour cela elles ne s'amendent, on leur fera faire des Croisades au meilleu dudit chœur.
pro bono pacisstatuitur,
quod Prior claustralis abstineat se a correctione Monachorum, nec comedat ad Crucem, nec det licentias comedendi.Ex quibus verbis conjicere est hujusmodi pœnitentiam modo spontaneam, ut in Monasteriis fit, modo coactam fuisse.
Cum venissent ad civitatem homines illarum villarum, inter quos habitabat, Deum precaturi cum Crucibus, vidit B. Remigium et S. Martinum deforis eisdem Crucibus obviantes.Wolfardus Presbyt. lib. 3. de Miraculis S. Walburgis num. 11.
Hebdomadam Cruciumvocat, quæ nostris
Accidit... ut eo tempore, quo per universum mundum Cruces in Rogationibus solenniter solent elevari, etc.Infra :
Dum paratis omnibus Cruces a fidelibus efferentur.Vita S. Cunigundis Imp. n. 12 :
Dum ipsa cum Conventu Crucem (nam dies Dominicus erat) sequitur, Abbatissa defuit.Num. 22 :
Cum ad sua a Crucibus homines essent reversi, nam dies Rogationum instabant, etc.Vita S. Arnulfi Metensis Episcopi cap. 10 :
Extra civitatem cum Crucibus atque promiscuo genere populi orandi gratia secundum morem processit.Supplex Libellus Monachorum Fuldensium Carolo Magno oblatus cap. 19 :
Ut Crucis gloriatio id singulis diebus Dominici fiat ante Missam, fratribus omnibus circa vicina quæque loca Monasterii Crucem sequentibus, Hymnos et Antiphonas cantantibus, sicut apud majores nostros usus erat, in diebus Dominicis Passionis et Resurrectionis Domini gloriam celebrari, et quod in diebus jejuniorum ab Episcopo decretis, Crucem portare, et Litanias facere liceat.Quo loco,
Gloriatio Crucis, non est adoratio, uti vult Browerus, sed
elevatio. Aresta ann. 1260. in 1. Regesto Parlamenti fol. 22 :
Super equo, quem Dom. de Bailleul debet ipsi Dom. de Caumont reddere in domo sua de Caumont quolibet anno ; super quo Dom. de Caumont facit eum submoneri quolibet anno ad primas Cruces.Id est, Processiones quæ fiunt in die S. Marci 25. April. nam secundæ sunt, quæ in Rogationibus, Processiones porro etiamnum in Andaino et vicinis locis in Ducatu Luxemburgico
Crucesappellari, auctor est Joannes Robertus ad Vitam S. Huberti cap. 4. Vide Eckeardum juniorem de Casib. S. Galli cap. 6. et Chronicon Montis-Sereni pag. 125. Præterea Nov. Justiniani 123. cap. 31. et Eclog. Leonis et Constantini Impp. tit. 9. § 17.
Croix, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1374. ex Reg. 105. Chartoph. reg. ch. 458 :
Jehan Dourderon..... la vigile de l'Ascension Nostre Seigneur portast un confanon ou baniere de l'église de Landricourt aus processions et Crois, en la compaignie du curé et des gens d'icelle ville, etc.
Litania hæc dicitur Gregoriana vel Romana : vocatur etiam Cruces nigræ, quoniam in signum mœroris ex tanta hominum strage et in signum pœnitentiæ homines nigris vestibus induebantur, et Cruces et Altaria nigris velabantur, etc.Quo spectant, quæ ab ipso Gregorio scribuntur in Epist. ad Episcopum Ravennatem, in qua Litania ista,
Tempus cineris et ciliciiappellatur : et in Ordine Romano et ab auctore Micrologi cap. 57. narrantibus eam ob causam a Patribus sancitum, ut
non equitando, non vestibus pretiosis utendo ; sed in cinere et cilicioperageretur. Meminit porro Joinvilla
Crucium nigrarum, dum ait, natum S. Ludovicum in festo die sancti Marci Apost. :
Celui jour portoit-on les Croix en Procession en plusieurs lieux de France, et les appelloit-on Croix noires.
La premiere Letanie en trois manieres est apelée : au premier Letanie gregnour : au secont est dite Processions de sept fourmes : au tierz est dite Croix noires.
bannumet districtum peragebantur, vel potius Processiones districtus cujusvis parœciæ, ut docuimus ad Joinvillam. Catal. Abb. Andain. apud Robertum ad Vitam S. Huberti :
Item obtinuit confirmari Monasterio oblationes fidelium, quæ vulgo Cruces bannales dicuntur de tribus Decaniis.Charta Guidonis Cardinalis Prenestini ann. 1202. apud Bollandum 22. Martii pag. 391 :
Dilecti filii fratres Eykensis Ecclesiæ humiliter a nobis postularunt, quod Sacerdotes et parochianos quarumdam villarum Ecclesiam suam infra milliare circumjacentium... literis nostris commoneremus, ut singulis annis cum bannalibus Crucibus sicut de jure et antiqua consuetudine ad alias Conventuales Ecclesias per Episcopatum Leodiensem fideles solent convenire, ipsi quoque pro salute animæ suæ peregrinantes, infra 4. dies Pentecostes prædictam Ecclesiam visitarent, etc.Alia Charta pag. seq. :
Et singulis annis cum bannalibus Crucibus suis eleemosynis suis Eykensem Ecclesiam visitarent.
Et ipsa Missa dicta et celebrata, volumus et testando ordinamus, quod omnes illi dictam Missam cantantes et celebrantes, veniant cum Cruce tensa, et aqua benedicta, ad dictos tumulos, nostrum et dictæ Dominæ matris nostræ, ubi cum fuerint, spargant aquam benedictam super dictos tumulos, et ibi decantent et dicant absolutiones et orationes pro mortuis dici et cantari consuetas.
Præfecti navales, schola Crucium et Capellani tale Presbyterium... accipiunt.
Quod antea fuerat Domino concessum, et Cruce Christi firmatum atque dedicatum.
Sancitum est, ut non frangantur judicia Episcoporum, quæ a nobis nostrisque prædecessoribus synodali decreto constituta sunt,... seu etiam de omni re quæcumque cum vexillo sanctæ Crucis Christi roborata est, sic stare servareque præcipimus.Concilium Triburiense ann. 821. can. ult. :
Et Imperator et pæne omnes Galliæ et Germaniæ Principes subscripserunt, singuli singulas facientes Cruces.Charta Philippi Regis Franc. ann. 1076. in Chron. Abbatiæ S. Joannis de Vineis :
Sicut usus postulat, imposita Cruce, et imposito meo sigillo regali adstipulationem litteris retractam confirmavi.Charta Henrici II. Regis Angl. in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 7 :
Has donationes et ordinationes confirmarunt et Cruce signarunt Henricus Rex et Mathildis Regina, etc.Ordericus Vitalis lib. 4 :
Dunstanus etiam Archiepiscopus cum suffraganeis suis prædictarum rerum donationem facto Crucis in Charta signo corroboravit.Idem lib. 12 :
Ipse veroAdde lib. 11. pag. 840. Arnulfus Lexoviensis Episcopus in Epist. ad Abbatem S. Ebrulfi :(Rex) libenter eam(Chartam) Cruce facta firmavit, et optimatibus suis, qui aderant, Crucis signo similiter corroborandam tradidit.
Qui obedientiam Prælato suo viva voce et scripto, juramento etiam corporaliter interveniente, adhibita salutiferæ Crucis impressione signavit.Ingulfus :
Nam chirographorum confectionem Anglicanam, quæ antea usque ad Edwardi Regis tempora fidelium præsentium subscriptionibus cum Crucibus aureis, aliisque signaculis firma fuerunt, Normanni condemnantes, chirographa Chartas vocabant, etc.Ubi observare licet, in subscriptionibus effictas cruces aureas, ut et apud Matthæum Paris in Vitis Abbatum S. Albani pag. 52 :
Cumque inspicerentur Regum Anglicanorum, Offæ scilicet ac cæterorum scripta, in quibus pro sigillis novo more dependentibus veteri consuetudine Cruces aureæ manu Regum depictæ, in principio positæ erant, etc.Istius porro moris Crucem apponendi in subscriptionibus prostant passim exempla, præsertim in Chartis Anglo-Saxonicorum Regum, apud Ingulfum, et in Monastico Anglicano tom. 1. pag. 14. 15. 17. etc. Vide Ordericum pag. 603.
Concessit eisdem Monachis omnia dona matris suæ, faciendo Crucem cum matre in Chartulario.Hujuscemodi subscriptiones complures exstant in Tabulario ejusdem Monasterii, hisce formulis ad Crucis figuras adscriptis :
Hanc Crucem fecit Goffridus Rufus : Hanc fecit Paganus frater ejus. Istam fecit Raginaudus frater ejus, etc.
Ἀλλὰ καὶ πρὸς πλείονα πληροφοριαν, τοὺς τδιοχείρους μοῦ σταυροὺς ὑπογράφω τῷ τῆς ὀρθοδοξίας λιβέλλῳ ἑπόμενος.Infra
Τῷ μυριάκις τὸν τίμιον τοῦ Χριστοῦ καταπετατηκότι σταυρόν.Scylitzes in Michaele Calaphate, qui jusjurandum ruperat, pag. 730 :
Ἡμεῖς σταυροπάτην Καλαφάτην βασιλέα οὐ θέλομεν.Auctor incertus post Theophanem pag. 436 :
Καὶ ἀθετήσας τὸν σταυρὸν, καὶ τὴν ἐπιγραφὴν, ἥν ἐποίησεν, ἐστράφη εἰς τὸ ἐναντίον μέρος.
signum, pro
subscriptione, petenda, quod qui subscriberent,
signum Crucisnon modo exararent ; sed et in iisdem subscriptionibus
signum sanctæ Crucisimprimere, vel
signo sanctæ Crucischartas firmare se testarentur : quod quidem adhibuere ut plurimum fideles, tanquam symbolum juramenti, seu sacramenti : cum duplex sit Sacramentum, corporale scilicet, et quod in instrumento continetur :
Instrumentoenim
juraredixit Lex 3. Cod. Si quis minor se majorem dixerit, (2, 42.) ut
manu jurare, vetus Scheda Abbatiæ Moissiacensis :
Comes Tolosanus hanc eandem donationem ibi deveniens rogatu nostro corroboravit, firmavit, manuque propria juravit,id est, subscriptione sanctæ Crucis. Nam ut sacramentum corporale fiebat tactu sanctæ Crucis, ita sacramentum instrumentale, ut ita dicam, fiebat appositione, et impressione signi ejusdem sanctæ Crucis. Atque ita censet vir doctissimus Marca lib. 5. Hist. Beneharn. cap. 55. Vide Signum.
Idem pergamenum acceptum per expressionem Crucis suæ fratrumque suorum super altare S. Johannis ideo posuit, ut nemo ulterius hanc emptionem delere possit.
Ego Witheredus Rex Cantiæ omnia supra scripta confirmavi, atque a me dictata propria manu signum sanctæ Crucis pro ignorantia litterarum expressi :quod iterum repetit ibid. pag. 193. Tassilo Dux Bajoariorum, qui Chartam pro Attone Abbate Saltzburgensi ita concludit Metrop. Salisbur. tom. 1. pag. 125 :
Quod manu propria, ut potui, characteres chirographiet Heribaldus Comes sub Ludovico II. Imperatore in Charta, quam exhibet Mabill. lib. 6. de Re Diplom. pag. 543. et 544 : .inchoando depinxi coram Judicibus atque optimatibus meis. signum manus meæ propriæ Tassilonis, etc.
Signum Heribaldi Comitis sacri palatii, qui ibi fui, et propter ingnorantiam litterarum signum sanctæ Crucis feci.Justinian. Novella 73. cap. 8. præcipit, ut Contrahens illiteratus paucas ad minus litteras scribat, testibus quinque præsentibus, quorum unus addat quæ post illas paucas literas fuerint addenda. Et Leo Philosophus Novella 72. ut signo Crucis a Contrahente apposito fides habeatur :
Etiam si qui pactum inierunt sua manu sacro-sanctæ Crucis nota scriptum signarint.
quæ in plerisque locis in medio Ecclesiæ ponitur.
Crux triumphalis, Crux Dominica, quam
Veram Crucemvulgo dicimus, apud Vincentium Belvacens. lib. 32. cap. 97. In Charta Balduini II. Imp. Constantinop. ann. 1247. fit mentio
Crucis triumphalis, quam Byzantio in Franciam ad S. Ludovicum Regem misit idem Princeps. Vide Addit. ad Matth. Paris pag. 108. et Notas ad Villharduinum pag. 311.
Et inde pergit in dextram usque ad summum montem, et iterum descendit usque in vallem, ubi Cruces in arbore et lapides subtus infigere jussimus... Et illa in sinistra parte relicta peragitur per terminos et lapides fixas, propter stratum veterem per summum frafugetum, ubi Cruces in arbores quasdam, sed et clavos et lapides subterfigere jussimus, et pervenit ad locum, ubi junguntur fines Sunemurenses et Baliavenses et Marojalenses, ibique in arboribus Cruces facere et sub ipsas lapides subterfigere jussimus.
Et oratorio ille ad Cruce, qui conjungitur ad ipso termeno de ipsa villa Solemio, etc.Charta fundationis Abbatiæ S. Guillelmi in deserto ann. 838 :
Omnia hæc cum omni integritate, sicuti a Misso genitoris nostri Caroli Leydrath Archiepiscopo traditum est in arboribus per Cruces et terminationes assignatum fuit.Liber Mirabilis, seu Tabularium Abbatiæ Conchensis in Ruthenis Ch. 1 :
Per concava loca, et sicut mons dividitur per Cruces, quas manibus nostris posuimus et ibi construximus.Charta Calixti PP. ann. 1120. pro Ecclesia Matisconensi apud Chiffletium in Tornutio :
Infra quos videlicet terminos, sicut per Cruces juxta terræ consuetudinem distincti sunt, captiones, deprædationes,... penitus prohibemus.
Quod si contigerit aliquem litigantem pro limitibus, docere vel ostendere... in silvis signa ad instar Crucis facta, ut est moris, etc.Charta ann. 1117. pro Libertatibus Villæ Pruliacensis :
Si aliquis ex justitia nostra alicui de burgo intra Cruces injuriam intulerit, etc.Id est, intra banleucam. Vide Catellum in Hist. Occitan. pag. 786. Doubletum in Hist. Sandionysiana lib. 3. cap. 12. pag. 835. Mabillonium tom. 5. Vitarum SS. Ordinis S. Benedicti pag. 90. Hist. Monasterii S. Nicolai
Creuz.
Encruzijada, appellant vias duas, quæ ad unam Crucem tendunt, vel desinunt. Vide Thomasserium in Consuetud. localib. Bituricens. lib. 1. cap. 16. 57.
Ecclesiæ Rengisvallis fratres in futurum præcaventes collatum sibi beneficium certius designantes, fossas formam Crucis habentes in omnibus prædictis terminis diligenter effodere curarunt.
Præceptum est quod Cruces removeantur desuper domos Pompontis episcopi, in quibus Hospitalarii petebant jurisdictionem suam, tanquam in elemosina propria, pro eo quod ibi habebant xij. denarios de redditu, vel duos solidos, vel circiter.Charta ann. 1313. in Reg. 49. Chartoph. reg. ch. 203 :
Major et pares Rothomagenses dicebant quod hospitale prædictumVide infra Denerada.(vici S. Audoeni) erat in justitia eorumdem, tanquam feodum laicale, quodque administrator prædictus seu gentes ejusdem in quodam oratorio, existente in hospitali prædicto, indebite posuerant quamdam Crucem in juris et justitiæ eorumdem præjudicium et gravamen : quare petebant amoveri seu dirui dictam Crucem : dicto administratore e contrario dicente Crucem prædictam amoveri vel dirui non debere, cum ædificium, in quo erat afixa, non sit oratorium, sed capella. Tandem post multos et diversos tractatus concordatum extitit inter partes prædictas, quod Crux prædicta, eo modo quo nunc est, in dicta capella de cetero remanebit, et quod dictam capellam, quando dictus administrator vel successores sui expedire viderint, facient benedici, et in ea divina poterunt celebrari ; ita tamen quod major et pares prædicti, quotiescumque casus se obtulerit, in dicto hospitali et pertinentiis ejusdem, excepta capella prædicta, habebunt justitiam et eam ibi poterunt libere exercere de cetero, non obstantibus Crucibus, si quæ reperiantur in eisdem.
Fidantiam de prima, secunda et tertia Cruce, appellant Fori Aragonenses, et Vitalis Oscensis Episc. apud Hier. Blancam in Comment. Rer. Arag. cum quis idoneum fidei-jussorem tenebatur dare. Siquidem in villa ista, in qua morabatur, invenire non poterat, qui in ea hæreditatem, id est, prædia vel immobilia possideret, jurando quod non poterat habere, alium tenebatur e duobus proximioribus oppidis dare. Quod si neque id, tunc se tradere debebat custodiæ creditoris. Et hanc veteres Fidantiam, de prima, secunda, et tertia Cruce appellabant, nempe a lapideis vel ligneis crucibus, quæ ad locorum portas, seu ad bivia poni solent. Martinus Didacus
DauxJustitia Aragon. in Observantiis lib. 4. tit. de Fidejussorib. § 29 :
Fidancia de Cruce dicitur, qui habet bona sufficientia.Fori Oscenses ann. 1247. fol. 8 :
Ipsa fidantia debet esse infantionia, et etiam quod si hæres de illo loco, secundum quod judicat Forus : quod si fortehabere non poterit de illo loco, donet eam de Cruce. Si pignoratus non potest dare fidantiam de loco, ubi habitat pignorator, det eam de prima Cruce : quam si habere non potest, det de secunda Cruce : quam si adhuc habere non potest, jurando quod non potest habere, det eam de tertia Cruce : quam si habere non potest, tradat se custodiæ Curiæ quousque jus compleat conquerenti.
Quia multi tenentes erigant Cruces in tenementis suis, aut erigi permittunt in præjudicium Dominorum suorum, ut tenentes per privilegia Templariorum et Hospitaliorum tueri se possent, contra capitales dominos feodorum : statutum est, quod hujusmodi tenentes capitalibus dominis aut Regi incurrantur.
Ipso autem fluvii ponte beatissimis cum corporibus transito, in loco, ubi pausaverant, Crux lignea a fidelibus populis ponitur.Thomas Walsinghamus ann. 1291. de Reginæ Angliæ Edw. I. uxoris funere :
In omni loco et villa, quibus corpus pausaverat, jussit Rex Crucem miro tabulatu erigi ad Reginæ memoriam, ut a transeuntibus pro ejus anima deprecetur, in qua cruce fecit imaginem Reginæ depingi.
Philippus rex Francorum et alii principes et barones corpus Ludovici regis et sancti de Tunisio conditum aromatibus in Siciliam attulerunt, carnemque et viscera ibi in abbacia, quæ dicitur Mons-regalis sepelierunt : ossa vero secum afferentes, in ecclesia S. Dionysii sepelierunt die Veneris ante Pentecosten cum ingenti honore, ut decebat : in honoremque et memoriam ejus inter Parisiacam urbem et villam S. Dionysii pulchræ Cruces sunt postea constructæ in locis, quibus corpus ejus portantes pausaverunt.Vide Felib. Hist. Sandion. pag. 249.
Omnes ad ipsas nundinas venientes.... tribus diebus antequam Crux ipsarum nundinarum erigatur, et tribus diebus postquam deponitur ipsa Crux, in protectionem nostram et ecclesiæ Trajectensis recipimus.Plura vide ap. Haltaus. col. 214.
Pontifex Romanus volens Sarracenorum incursibus obviare, Crucem prædicari fecit, cum plena indulgentia omnium peccatorum.Charta Guid. vicecom. de Combornio ann. 1284. in Reg. 61. Chartoph. reg. ch. 424 :
Retinemus in quolibet quatuor casuum, si evenerint, scilicet... pro Cruce Transmarina,... sexaginta libras tantum. Descroisier,pro Votiva expeditione absolvere, in Contin. Guill. Tyrii apud Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 683 :
Après envoia l'apostole legas par toutesles terres por Descroisier, et por faire movoir ceus, qui ne se Descroiseroient.
Qui vero voti compos ingredi voluerit, inter scapulasTudebodus lib. 1 :(Crucem) retro ponat.
Franci audientes talia eloquia, protinus in dextra fecere Cruces suere scapula.Iisdem consona habent cæteri Scriptores Rerum Hierosolymitanarum ; præterea Lupus Protospata ann. 1096. Galterus Tervan. in Vita Caroli Comitis Flandr. cap. 3. Willelmus Neubrig. lib. 3. cap. 23. Gesta Ludovici VII. cap. 3. Willharduinus n. 22. etc. Quibus hæc addo ex Poëmate MS. inscripto
Mais coment que il en doie estre, La Crois est en m'épaule destre, L'escharpe et bordon li aportent, etc.
chlamydibus, aut birrhis, sive tunicis, seu
in vestibus superamictis, assutæ, ut habent Guibertus lib. 2. cap. 5. Fulcherius Carnotens. lib. 1. cap. 1. et Baldricus Dolensis. Sed ut plurimum earum color erat coccineus, ut est apud Annam Comnenam lib. 10. Alex. pag. 284. Postmodum in ea, quam anno 1188. Philippus Franciæ et Henricus II. Angliæ Reges inierunt Hierosolymitana expeditione,
prædicti Reges in susceptione Crucis, ad cognoscendam gentem suam, signum evidens sibi et suis providerunt. Rex namque Franciæ et gens sua susceperunt Cruces rubeas, et Rex Angliæ cum gente sua suscepit Cruces albas. et Philippus Comes Flandriæ suscepit Cruces virides.Ita Hovedenus, et alii a nobis laudati ad Alexiadem pag. 350.
partitamac
divisam, cujus pars una albi, altera rubei erat coloris. Chronicon MS. quod exstat in Tabulario S. Maglorii Parisiensis :
L'an mil deux cens soixante-quatre S'alla Charles li Rois combattre, En Puille encontre Mainfroy. Alors fu une Croiserie, Dont on portoit la Crois partie. Les Crois furent, si come semble, De blanc et de vermeil ensemble.
Et Chron. MS. Tabularii S. Maglorii Parisiensis :Vexilloque Crucis munito pectore Regis, Tota cohors Procerum signo se munit eodem.
Et lors fist l'en un Croisement, Dont l'en portoit la Croix devant.
non simpliciter vestibus assutæ erant ; sed a rota subter posita in altum protendebantur, ut ait Otto Frinsing. lib. 1. de Gestis Frid. cap. 40.
Anno Domini 1269.... die Sabbati in crastino Idus Martii accepit licentiam in ultimo suo recessu in ecclesia Parisiensi, et venit ad dictam ecclesiam de domibus suis Parisiensibus discalciatus et dom. Petrus filius suus similiter cum eo nudus pedes ; dom. Philippus primogenitus suus et dom. Robertus comes Atrebatensis et quamplures alii non discalciati venerunt cum eo.
Renunciatio privilegio Crucis, vel
Crucesignatorum, quam iis verborum formulis conceptam legere est in Charta ann. 1273. in Regesto Comitum Inculismensium :
Renuncians per fidem in hoc facto exceptioni doli mali, actioni in factum, omni privilegio Crucesignatorum et Crucesignandorum indulto et indulgendo, etc.Et in alia vernacula ann. 1272. in eodem Regesto :
Et ont renoncié au privilege de Croix prise ou à prendre, au benefice de division, à l'aide de fait, à l'Epistre Velleien.In alia denique ann. 1278 :
Renuntiantes ... immensæ donationi, et cuilibet ingratitudini, et privilegio Crucis sumptæ et sumendæ, etc.Occurrunt ejusmodi formulæ in Chartis aliis apud Ægid. Menagium in Originib. Gallic. pag. 830. 831. Gull. Prynneum in Libertat. Angl. tom. 2. pag. 981. etc. His videntur addenda quæ habet Statutum Philippi Pulcri ann. 1303. quod descriptum legitur in Regesto 36. Chartophylaciii Regii, Charta 133 :
Item ordinamus, quod si quis expresse et ex certa scientia renuntiaverit privilegio exercitus Crucis, novæ bastidæ, seu quinquennalium induciarum, in instrumento debiti, vel alterius contractus expressi, non possit ex tunc se juvare dicto privilegio.
In assisia apparuit crucesignatus, et dixit quod volebat se deffendere per Crucem... Judicatum fuit quod... Crux eum defenderet usque ad annum.Vide in Crucis privilegium.
Quo in loco sic constructo,Sæpius inde means mox dictam visitat urbem, Se Crucis armari munere quærit ope.
Quærit se armari munere et ope Crucis, clarissimo Editori videtur quodammodo elucere aliquid simile consuetudini necdum iis temporibus invectæ, scilicet eos Cruce signandi, qui expeditionem bellicam pro Christiana religione suscipiebant.
Alterius coloris quam sint vestes eorum, unam a dextris, alteram a sinistris.Ita in Concilio Biterrensi ann. 1233. can. 4. Tarraconensi ann. 1242. Biterrensi ann.
Item statuimus quod bona eorum, qui fuerunt hæretici vestiti, licet sponte ab hæreticorum recesserunt observantia, nisi de reconciliatione sua litteras testimoniales ostenderint, vel alias per personas catholicas et honestas illud probaverint, confiscentur ; et etiam si de reconciliatione constiterit, si Cruces super hoc a suo episcopo amoniti ad portandum non assumpserint, aut assumptas autoritate sua deposuerint, aut etiam cum exterius super vestes ex utraque parte pectoris anterius prominentes portare debeant, eas celare intra vestes deprehensi fuerint, pœna simili puniantur.
Signa Crucis apparuerunt in vestimentis hominum.Eadem fere in aliis Annal. ad hunc annum. In Annal. S. Amandi et Laubac. ad ann. 787 :
Signa apparuerunt super homines.Annal. maj. S. Galli ad ann. 956 :
Cruces apparuerunt in albis vestimentis.Annal. Wirzib. ad. ann. 960 :
Cruces in vestibus apparuerunt.Vide Pertz. in Scriptor. vol. 1. pag. 12. 13. 17. 33. 41. 64. 79. 88. 92. et vol. 2. pag. 242.
Scalaet
Scara. Laurentius Veronensis de Bello Balearico :
Inde viris nummi veniunt, Baleæque ruina, Pisanos equites cunctos jugulare, simulque Constitit in totis circumdare noctibus agmen : Tresque Cruces noctis quibus alternare labores Continuos possent, et se recreare quiete, Sub tribus egregie generosis distribuerunt. Ergo Crucis primæ curam Gualandus habebat, Gualando genitus, fuit Ildebrande secundæ Tradita cura tibi, Otti pulcherrima proles. Præsidet extremæ Leo, clara propago Leonis. Hi loricati sociis Comitatibus ibant. Murales aditus crebro terrore petentes, etc.
Eo anno Crucesignati, qui Fratres Crucis vocabantur, in diversis terris et nationibus se per turmas collegerunt, et ad Romanam Curiam concurrerunt intendentes, ut dicebant, mare transire in subsidium Terræ Sanctæ. Sed cum venirent Avenionem vel ad mare, divisi ab invicem per vias diversas redierunt.Iidem qui
Pastorelli. Vide in hac voce, et supra Crucifratres, et in verbo
Stauria.
la Croisée,
Pilavero pars aversa : et si forte nulla sit in alterutra parte crux insculpta, tum pars illa, in qua Principis effigies exstat,
Cruxappellatur, retenta semper aversæ parti
Pilænomenclatura. Hujus rei vestigium exstat in Transactione Gaufredi II. Episc. Apt. et Raubaudi de Agouto ann. 1233. ex Schedis Præsidis
de Mazaugues, in qua Transactione
Raimundus Botdicitur
sigillassecum denario Guillelmensi
ex parte Crucis, quia sigillum non habebat. Vide Pila.
Adminiculis (Cruces vocant) fulta, Moniali quoque quadam suppetias ferente, conabatur ingredi.Vide Croceus.
Et si Prior ceperit latronem, Prior faciet eum judicare in Curia sua,velet tradet eum Oliverio, Cruxalem recepturum ab eo. Crug
Crouget
CrougaArmoricis Suspendere,
CroughetSuspensus.
Fuit prohibitum Crucem in ecclesia pulsare, Gallice le Martinet, sine permissione succentoris aut sui commissi.
- CVR-, a gallows, frame, tree(on which criminals were impaled or hanged), C.—A cross: (mereri) crucem, T.: cruci suffixi: in crucem acti, S.: Non pasces in cruce corvos, H.: pretium sceleris, Iu.—Torture, trouble, misery, destruction: quaerere in malo crucem, T.—Colloq.: i in malam crucem! go and be hanged, T.
-
…cudetur faba. Ah Flagitium facimus. An id flagitium est, si in domum meretriciam Deducar ; et illis crucibus quae nos nostramque adolescentiam Habent despicatam, et quae nos semper omnibus cruciant modis, Nunc referam gratiam ; atque…
Terence, Eunuchus
-
…manu iacere conatus est, quem obtorta gula de convivio in vincla atque in tenebras abripi iussit ; hinc illa crux in quam iste civem Romanum multis inspectantibus sustulit, quam non ausus est usquam defigere nisi apud eos quibuscum omnia…
Cicero, in Verrem
-
…condicio fuit isto praetore aratorum, ut secum praeclare agi arbitrarentur si vacuos agros Apronio tradere liceret ; multas enim cruces propositas effugere cupiebant. quantum Apronius edidisset deberi, tantum ex edicto dandum erat. etiamne si plus edidisset quam…
Cicero, in Verrem
-
…qualis quaestio Heus tu, Rufio, verbi causa, cave sis mentiare Clodius insidias fecit Miloni fecit ; certa crux. nullas fecit sperata libertas. quid hac quaestione certius subito adrepti in quaestionem tamen separantur ceteri et in arcas…
Cicero, pro Milone
-
…meae laudis esset. quid enim optari potest quod ego mallem quam me in consulatu meo carnificem de foro, crucem de campo sustulisse sed ista laus primum est maiorum nostrorum, Quirites, qui expulsis regibus nullum in libero populo…
Cicero, pro Rabirio Perduellionis Reo
-
…velit, is non tibi plus etiam quam inimicus esse debeat, cum tua verbera, cum securis, cum cruces ad civium Romanorum supplicia fixas recordetur an si qua in re contra rem meam decrevisset aliquid iniuria, iure ei…
Cicero, in Verrem
-
…hos ad supplicium iam more maiorum traditos ex media morte eripere ac liberare ausus es, ut, quam damnatis crucem servis fixeras, hanc indemnatis videlicet civibus Romanis reservares perditae civitates desperatis iam omnibus rebus hos solent exitus exitialis habere…
Cicero, in Verrem
-
…inquam, homini sed causae communi libertatis inimicus fuisti. quid enim attinuit, cum Mamertini more atque instituto suo crucem fixissent post urbem in via Pompeia, te iubere in ea parte figere quae ad fretum spectaret, et hoc…
Cicero, in Verrem
-
…ordo a vobis adhuc solis contemptus est. in populi Romani quidem conspectum quo ore vos commisistis nec prius illam crucem, quae etiam nunc civis Romani sanguine redundat, quae fixa est ad portum urbemque vestram, revellistis neque in…
Cicero, in Verrem
-
…denique servare quaestioni, servare his iudicibus, servare huic tempori debuisti. nam Stratonem quidem, iudices, in crucem esse actum exsecta scitote lingua ; quod nemo Larinatium est qui nesciat. timuit mulier amens non suam conscientiam ,…
Cicero, pro Cluentio
CRUX(σταυρός, σκόλοψ), an instrument of capital punishment, used at a very early period in the East. The sacred associations of the Cross are discussed at length in the Dict. of the Bible and Dict. of Christian Antiquities; and we shall here attempt only to sketch the history of the punishment through the classical period. In most accounts, even of recent writers, distinctions of time and place are not sufficiently noticed.
The words σταυρόω and σκολοπίζω (more usually ἀνασταυρόω, ἀνασκολοπίζω) are applied to modes of execution which were certainly common among the Persians; and it is probable that impalement as well as actual crucifixion was thus denoted. It has been doubted whether the later or Roman method of crucifixion was practised by the Persians: σταυρὸς is of course originally a pole or stake, Lat. palus (root στα, to stand; cf. σταύρωμα, a palisade); but the case of Artayctes (Hdt. 9.120) seems to prove that nailing to a tree or plank was not unknown to them. It was the usual punishment of rebels,--at least of those who headed revolt. Darius in the Behistun inscription boasts that he had crucified the leader of every rebellion that he had put down, giving their names (Rawlinson's Herodotus, vol. ii. Appendix); and it was inflicted on Inaros, the champion of Egyptian liberty (Thucyd. 1.110). For the sake of ignominy, the bodies of those who had been otherwise executed were sometimes exposed on a cross after death, not always from humanity: Oroetes, after putting Polycrates to death in some horrible way which Herodotus refuses to describe, crucified the corpse (Hdt. 3.125). The account of the death of Histiaeus also suggests the probability that he was not crucified while alive (τὸ μὲν αὐτοῦ ς ῶ μ α αὐτοῦ ταύτῃ ἀνεσταύρωσαν, τὴν δὲ κεφαλὴν ταριχεύσαντες ἀπήνεικαν πρὸς βασιλέα, Hdt. 6.30). We find Xerxes thus treating the body of Leonidas, no doubt as a rebel (Hdt. 7.238); and at a later period Ptolemy Philopator does the same to Cleomenes after his suicide (Plut. Cleom. 38). According to a strange story in Pliny, Tarquinius Priscus adopted this form of posthumous disgrace to check the frequency of suicide among the citizens, driven to despair by the forced labour with which his gigantic building operations were carried on (H. N. 36.107).
Among ancient nations, the Carthaginians were conspicuous for their cruelty, and crucifixion was horribly frequent among them: it was probably through their example that it was subsequently introduced into Sicily and Italy. It was the usual punishment of rebels, and, as is well known, was commonly inflicted on unsuccessful generals (Plb. 1.11, 24, 79, &c.). There was a story that a father once crucified his son on a frivolous pretext, and himself afterwards underwent the same punishment as a rebel (Justin (Justin. 18.7). In the war with their mercenaries and African subjects which followed immediately upon the conclusion of the First Punic War, the atrocities on both sides, ghastly enough in the narrative of the matter-of-fact Polybius (Plb. 1.65-88), have been sensationally exaggerated in Flaubert's novel of Salammbô.
The Greeks were honourably distinguished in the ancient world for their aversion to torture and mutilation in every shape; indeed, it is only in quite recent times that Christian Europe has attained the same standard of refinement. In some ways they could be cruel enough, and the frequency of capital punishments showed a singular disregard of human life. The rage of faction led to massacres like that of Corcyra, on which Thucydides moralises in a well-known passage (3.81 ff.). Prisoners of war were put to death in cold blood; the Plataeans by the Spartans (Thucyd. 3.68), the Athenian prisoners after Aegospotami to the number of 3000 (Plut. Alc. 37; Lysand. 13). The Athenians ordered a massacre of all the adult males in Mitylene, probably as many as 6000 (Thucyd. 3.36). On this Grote remarks: The Athenians, on the whole the most humane people in Greece (though humanity, according to our ideas, cannot be predicated of any Greeks), became sensible that they had sanctioned a cruel and frightful decree (ch. 50, 4.359). Yet after they had repented, and the order countermanding the atrocity had arrived barely in time, they deliberately put to death more than 1000 Mitylenaeans who had already been brought prisoners to Athens (Thucyd. 3.50). Not many years afterwards they massacred the Melians, who were not even rebels, but had merely refused to become their subjects (Thucyd. 6.116). With all this, the Greeks habitually abstained from aggravating their executions, whether of criminals or prisoners of war, by insult and torture; and they especially abhorred outrages on women and children. This side of the Greek character is well brought out in Mahaffy's Social Life in Greece; see especially pp. 238, 262 if., ed. 3. It was so from the earliest historical times. In B.C. 713 the cruelty of Hippomenes to his daughter and her lover brought about a revolution at Athens. [ARCHONp. 165 b. ] The tyrants of the seventh and sixth centuries are not charged with any atrocities like those of the Visconti and other mediaeval despots in Italy; even the bull of Phalaris is now explained as an instrument of Phoenician Moloch-worship. A few isolated acts of vengeance are recorded of this period, only however in the outlying parts of the Grecian world, and therefore probably due to the contagion of barbarian example. Thus Aristodemus, the tyrant of Cumae, contemporary with Tarquinius Superbus, is said to have given way to every excess of lust and cruelty (Dionys. 7.9), and on the overthrow of his government to have been tortured to death with all his family (ib. 11). This narrative has been doubted by Niebuhr (R. H. 1.554, 3.178 n), but is probably in the main historical (cf. Grote, ch. 22, 2.520). The cruelties of Pheretime were perpetrated at Cyrene, and remind us of the Carthaginians; and they were thought to have been justly expiated when she died of a loathsome disease (Hdt. 4.202, 205). During the struggles at Miletus between the wealthy citizens and the commonalty, the latter (who were called Γέργιθες) when victorious collected the children of the rich into threshing-floors, and had them trampled to death by oxen; the rich, having in turn got the upper hand, burnt in pitch (κατεπίττωσαν: cf. the tunica molesta of Juvenal, 8.235; Mart. 10.25) all whom they got into their power, along with their children (Heracl. Pont. ap. Athen. 12.524 a). This story belongs probably to the two generations of civil strife at Miletus recorded by Herodotus (Stein, on Hdt. 5.28, who understands by πλούσιοι the Greek immigrants in general, and by δῆμος or Γέργιθες the subject Carian population). No such horrors are mentioned in Greece Proper, where even helots and serfs ranked as Hellenes. Peisistratus and his sons governed according to the laws of Solon; and even the proceedings which arose out of the murder of Hipparchus fall short of the cruelties inflicted on regicides in quite recent times. Thucydides tells us that Aristogeiton was not gently handled (οὐ ῥᾳδίως διετέθη, 6.57); his good taste in suppressing the details of torture recalls that of Herodotus already referred to; but the accounts in general suggest only torture to extract evidence, not barbarous modes of execution (cf. Justin (Justin. 2.9; Paus. 1.23, § § 1, 2). There is, in fact, no evidence that crucifixion, impalement, or burning alive were regarded as Greek punishments, at least where, as in Hellas itself, there was no contact with less civilised races. It was the same with mutilations of all kinds, such as the blinding prescribed by the laws of Locri in Italy (Dem. c. Timocr. p. 744.140), or the cutting off of hands and feet as practised by the Persians (Xen. Anab. 1.9, § 13). The cruelties alluded to in Aesch. Eum. 186-190, including impalement (ὑπὸ ῥάχιν παγέντες), are those not of Greeks, but of barbarians, and the distinction is pointedly drawn. The Greeks distinguished between reverence for the human body, for which they had a passionate admiration as shown in their athletic exercises and their works of art, and reverence for human life, which they held cheap enough. This feeling continued unimpaired as long as Greece retained her freedom. The case of Artayctes is quite exceptional; it is the punishment by a barbarian method of a barbarian who had outraged the religious feelings of the Greeks in a way that seemed to demand special expiation (Hdt. 9.120; cf. Mahaffy, p. 264). Even a Dionysius, we may well believe, would not have crucified Greek prisoners of war but for the contagion of Carthaginian example (Diod. 14.53). It may be positively asserted that Plato in the two well-known passages (ἀνασταυρωθῇ ἢ καταπνττωθῇ, Gorg. 473 C; ἀνασχινδυλευθήσεται, Rep. 2.362 A) is not alluding to possible incidents of Greek, much less Athenian, executions. And when Demosthenes declares that Meidias deserved almost to have been crucified (μόνον οὐ προσηλῶσθαι, c. Mid. p. 549.105), he means no more than an Englishman does when he says, Hanging is too good for him. The painless hemlock was all that Meidias had to fear, if capitally condemned. Grote--who, as has been seen, does not spare the Athenians for their swiftness to shed blood--has a good note (ch. 58, 5.175) on their freedom from other sorts of cruelty, and their unwillingness to put citizens to the torture even in times of public panic, when the temptation to do so was greatest.
In the Macedonian period Greece no longer retained this happy immunity: as a mere province in a larger Hellenism, it was influenced by lower and less humane races. Alexander himself is not free from the stain of cruelty, as is shown by his treatment of real or supposed conspiracies against his person in the cases of Philotas and Hermolaus: he is said to have either hanged or crucified 2000 Tyrians [ἐκρέμασε in Diod. 17.46may bear either meaning: Grote, a severe judge where Alexander is concerned, does not press the harsher sense (8.364), though Q. Curtius (Curt. 4.4) has crucibus suffixi; Thirlwall (6.202) doubts the whole story, which is not related by Arrian]; he certainly crucified Musicanus, the Indian rajah who had rebelled after being reinstated in his dominions (Arrian, 6.17; cf. Diod. 17.102). His successors improved upon his example: a year after his death Perdiccas and Eumenes crucified the aged Ariarathes of Cappadocia after other tortures (αἰκισάμενος ἀνεσταύρωσε, Diod. 18.16); Lysimachus threatened to crucify the Cyrenaic philosopher Theodorus, though an ambassador, but did not carry out his threat (Cic. Tusc. 1.4. 3, § 102; Sen. de Tranq. An. 14.3). Nicocreon of Cyprus, contemporary with Alexander, actually pounded the philosopher Anaxarchus to death in a mortar (Cic. Tusc. 2.2. 2, § 52; Nat. Deor. 3.33.82). A similar story is told of an older philosopher, Zeno the Eleatic, and a tyrant of his native city (Cic. l. c.; Diog. Laert.); but the accounts are contradictory (cf. Dict. Biogr. s. v. Zeno of Elea). Nabis, the tyrant of Sparta, used as an engine of torture a figure studded with nails resembling the Eiserne Jungfrau of some German cities (Plb. 13.7). It is not necessary to pursue the records of this period any further. For the earlier and better time, the assertion of Westermann is abundantly justified, that crucifixion and other cruel punishments were abhorrent to Greek manners (geben keinen Maasstab griechischer Sitte, ap. Pauly, s. v. Supplicium). Saglio (s. v. Crux) goes too far in admitting crucifixion even as the punishment of slaves: not a single instance can be produced. This aversion of the Greeks to degrading punishments was not understood by grammarians who lived under the law of the later Roman empire, nor by scholars like Lipsius (de Cruce, published 1592), in whose time even worse horrors were perpetrated.
The Romans were naturally a hard-hearted people, and Livy shows considerable audacity in saying that the dismembering of Mettius Fuffetius was the only example in their history of a disregard of the laws of humanity; adding that they might boast that no nation had employed milder punishments (1.28). From the language of Cicero (pro Rab. Perd. 4.13) it has been inferred that crucifixion was in use in the regal period. But the words of the old law point rather to simple hanging ( infelici arbori reste suspendito, Liv. 1.26), though the cross was no doubt called arbor infelix in later times. Cicero, who is arguing against the revival of the obsolete law of perduellio, and the capital punishment of citizens in any shape, is speaking rhetorically throughout: he quotes the formula without the word reste, a misleading and doubtless intentional omission, and talks vaguely of the cross ( § § 10, 11, 16) and of the detested Tarquin ( § 13). No historical conclusions can be drawn from a speech so obviously designed to confuse the questions at issue. It is highly probable that the Romans derived this punishment from the Carthaginians: at least no mention of it appears to occur before the Second Punic War. First we find Hannibal crucifying a guide who had misled him (Liv. 22.13); then the Romans practise it on slaves, and deserters (Liv. 22.33; 30.43-Z2.13; 33.36). This last passage describes a revolt among the slaves in Etruria, B.C. 196: the ringleaders are scourged and crucified, the rest given up to their masters to be dealt with at discretion. The enormous increase in the numbers of slaves under the later republic heightened the dread of a rising among them; and the Roman system became more and more one of undisguised terrorism. Two desperate rebellions broke out in Sicily, and were only put down by regular armies; the first in B.C. 134-3, the second lasting four years, 102-99. After the pacification by the praetor M‘. Aquillius in B.C. 99, a regulation was made, and strictly enforced by successive governors of the island, that no slave should be allowed to carry a weapon. A few years later, the praetor L. Domitius received a boar of remarkable size as a present; he inquired who had killed it, and, finding that it was a slave employed as a shepherd, he summoned the man before him and asked him how he had contrived to destroy it. The shepherd, who expected a reward, replied that he had killed it with a boar-spear (venabulo); upon which Domitius at once ordered him to be crucified. Cicero tells this story with only faint disapproval, while he dwells complacently on the fact that there were no more revolts of the slaves in Sicily (Cic. in Verr. 5.3, 4, § § 7, 8). In the famous passage of the same speech (61.158 ff.) on the crucifixion of Gavius by Verres, it is the wrong done to a Roman citizen, rather than cruelty to a human being, that points Cicero's indignation: when he describes the atrocious treatment of the slave Strato by the infamous Sassia, he shows more sense of the detestableness of cruelty as such (pro Cluent. 63.177; 66.187). When the servile war of Spartacus was at last put down by Pompey, the prisoners, to the number of 6000, were crucified all along the Appian Way, between Capua and Rome (App. BC 1.120). The power of masters over their slaves was at this period, and for some time later, absolute: even the good-natured Horace treats as a joke the possibility of their being crucified for slight offences (Sat. 1.3, 80 ff.). The first measure passed in their favour was the LEX PETRONIA(q. v.): Hadrian forbade them to be executed without the sentence of a magistrate ; Antoninus Pius ordered that the murder of a slave by his master should be punished as homicide [SERVUS]. Besides slaves, the provincials were liable to crucifixion for the greater crimes, such as murder, piracy (Suet. Jul. 4), brigandage, and especially for revolts and conspiracies. The obstinacy of the Jews was particularly exasperating to the Romans, and their repeated rebellions were followed by the wholesale infliction of this punishment: thus Varus (the same who perished in Germany) crucified 2000 at once (Jos. Ant. 17.10.10); Gessius Florus several hundreds, including Roman citizens of Jewish birth (Id. B. J. 2.14.9); Titus so many that room was wanting for the crosses and crosses for the bodies (Id. ib. 6.28); and Hadrian, after the final revolt, 500 a day for some time. Under the empire the right of the civis Romanus was no longer respected: the first instance, probably, of the crucifixion of a citizen in Rome itself is that, under Galba, of a guardian who poisoned his ward.(Suet. Galb. 9). Afterwards the odious distinction between the honestiores and humiliores was introduced, and this and other tortures were freely inflicted upon the latter, especially for majestas or crimes against the state or the person of the emperor (Paul. Sent. 5.23, 1; Dig. 48, 19, tit. de poenis). It may, however, be pointed out that the English law of high treason until lately recognised a similar distinction between peers and the commonalty.
The mode of punishment is too well known to need much description. Scourging, as with Roman capital punishments in general, usually preceded it (Liv. 22.13, 33.36-Z2; Cic. in Verr. 5.6. 2, § 161 ff.). Three kinds of crosses were in common use: the crux commissa, or T shape; the crux immissa, with a projection at the top to which was affixed the titulus, setting forth the crime of the sufferer (this was the most common); and the crux decussata, in the shape of an X (St. Andrew's cross). The word crux is also applied to the single stake used in impalement: the latter process is alluded to by Seneca in two passages, but, as he is speaking of death by torture in general, it may be doubted in the absence of direct evidence whether this was a Roman custom (Cons. ad Marciam, 20.3, where crucifixion with the head downward is mentioned; Ep. 14.5). The upright post is called stipes, the transverse beam patibulum; and it was this, rather than the entire instrument, which the criminal carried to the place of execution (Plut. de Sera Num. Vind. p. 554 B; Artemid. Oneirocr. 2.61; Plautus, Mostell. 1.1, 53, and ap. Non. s. v. patibulum). It was impossible that the whole weight of the body should rest upon the nails; hence there was a piece of wood projecting from the stipes on which the sufferer sat, or rather rode (κέρας ἐφ' ᾦ ἐποχοῦνται οἱ σταυρούμενοι, Just. Mart. Dial. c. Tryph. 91; sedilis excessus, Tertull. adv. Nat. 1.12; cf. Iren. adv. Haer. 1.12). The expression acuta si sedeam cruce, in the famous lines of Maecenas ap. Sen. Ep. 101, probably refers to this support, and not, as Lipsius thought, to impalement (see Archd. Farrar in Dict. of the Bible, s. v. Cross). when it was wanting, the body was probably sustained by ropes: the combination of ropes with nails is mentioned by Pliny (fragmentum clavi a cruce and spartum e cruce as charms, H. N. 28.46) and Hilary ( colligantium funium vincula et adactorum clavorum vulnera, de Trin. 10). The martyrologies contain accounts of sufferers bound to the cross without the use of nails, and left to die of hunger and exhaustion; when it is added that in some instances they survived nine days, we must be allowed to disbelieve. Tying to the cross is also mentioned as an Egyptian custom by Xenophon Ephesius (4.2), but his romance, apart from its late date, is of no historical authority; and there does not appear to be any sufficient evidence for the practice in classical times. The criminal was stripped of his clothes,--the cloth round the loins, as to which the Christian tradition is constant, seems to have been exceptional,--and usually hoisted on to the cross after it had been set up. Sometimes he was stretched upon it on the ground, and then lifted with it; but the former method was the commoner, and hence the phrases cruci suffigere, in crucem agere or tollere, occur oftener than cruci affigere. The well-known breaking of the legs to hasten death is alluded to by Plautus (Poen. 4.2, 64) and Cicero (Cic. Phil. 13.12.27). The dead body was generally left hanging on the cross, to be devoured by birds and beasts: the feet were but little raised above the ground (not as in most pictures), and it was not out of the reach of the latter (Hor. Ep. 1.16, 48; Juven. 14.77; Artemid. Oneirocr. 2.53). Sepulture was therefore forbidden, and a soldier set to watch the corpse (Petron. 111, 112). The place for these executions was always outside the walls of cities: at rome it was the Campus Esquilinus, to the cast of the city, part of which was afterwards occupied by the gardens of Maecenas. The Sessorium and the Sestertium, sometimes mentioned in this connexion, were probably two distinct spots in the Campus Esquilinus: the former on the Lateran Hill near the basilica of Sta. Croce in Gerusalemme, where there are some remains of a building traditionally called Sessorium (Schol. Cruq. on Hor. Epod. 5, 100, and Sat. 2.8, 8; Orell. ad loc.; Burn, Rome and the Campagna, pp. 218, 226); the latter at some place distant 2 1/2 miles (whence the name Sestertium) from the Esquiline gate in the Servian wall, not from the later circuit of the city (Tac. Ann. 15.60, with Orellius' note; Plut. Galb. 28, where Sintenis quite needlessly reads Σεσσώριον for Σητέρτιον, from a conjecture of W. A. Becker; Burn, l. c. p. 219).
With the establishment of Christianity the associations connected with the Cross led to its abolition, not from humanity, as other cruel punishments were retained: Constantine at the beginning of his reign had sanctioned it in the case of slaves and freedmen (decree of the year 314, cited Cod. Theod. 1.1 in a lex majestatis); but later he abolished it (Sozom. H. E. 1.8; Cod. Theod. 9.5 and 18; Gibbon, ch. 20, 3. p. 11, ed. Smith).
[W.W](σταῦρός, σκόλοψ). The cross; an instrument of capital punishment used from a very early period in the East.
The words σταυρόω and σκολοπίζω (more usually ἀνασταυρόω, ἀνασκολοπίζω) are applied to modes of execution which were certainly common among the Persians; and it is probable that impalement, as well as actual crucifixion, was thus denoted. It has been doubted whether the later or Roman method of crucifixion was practised by the Persians; but the case of Artayctes (Herod.ix. 120) seems to prove that nailing to a tree or plank was not unknown to them. It was the usual punishment of rebels—at least of those who headed revolt. Darius in the Behistun inscription boasts that he had “crucified” the leader of every rebellion that he had put down, giving their names (Rawlinson's Herodotus, vol. ii. Appendix); and it was inflicted on Inaros, the champion of Egyptian liberty (Thuc.i. 110). For the sake of ignominy, the bodies of those who had been otherwise executed were sometimes exposed on a cross after death, not always from humanity. Oroetes, after putting Polycrates to death in some horrible way which Herodotus refuses to describe, crucified the corpse (Herod.iii. 125). We find Xerxes thus treating the body of Leonidas, no doubt as a rebel (Herod.vii. 238); and at a later period Ptolemy Philopator does the same to Cleomenes after his suicide (Plut. Cleom. 38). According to a strange story in Pliny , Tarquinius Priscus adopted this form of posthumous disgrace to check the frequency of suicide among the citizens, driven to despair by the forced labour with which his gigantic building operations were carried on (H. N. xxxvi. 107).
Among ancient nations, the Carthaginians were conspicuous for their cruelty, and crucifixion was horribly frequent among them; it was probably through their example that it was subsequently introduced into Sicily and Italy. It was the usual punishment of rebels, and, as is well known, was commonly inflicted on unsuccessful generals (Polyb. i. 11, 24, 79, etc.). In the war with their mercenaries and African subjects which followed immediately upon the conclusion of the First Punic War, the atrocities on both sides, ghastly enough in the narrative of Polybius, have been sensationally exaggerated in Flaubert's novel Salammbô.
The Greeks were honourably distinguished in the ancient world for their aversion to torture and mutilation in every shape; indeed, it is only in quite recent times that Christian Europe has attained the same standard of refinement. In some ways they could be cruel enough, and the frequency of capital punishments showed a singular disregard of human life. The rage of faction led to massacres like that of Corcyra, on which Thucydides moralizes in a well-known passage (iii. 81 foll.). Prisoners of war were put to death in cold blood— the Plataeans by the Spartans (iii. 68); the Athenian prisoners after Aegospotami to the number of 3000 ( Alcib. 37; Lysand. 13). The Athenians ordered a massacre of all the adult males in Mitylené, probably as many as 6000 (Thuc.iii. 36).
With all this, however, the Greeks habitually abstained from aggravating their executions, whether of criminals or prisoners of war, by insult and torture; and they especially abhorred outrages on women and children. This side of the Greek character is well brought out in Mahaffy's Social Life in Greece; see especially pp. 238, 262 foll., 3d ed. It was so from the earliest historical times. The tyrants of the seventh and sixth centuries are not charged with any atrocities like those of the Visconti and other mediaeval despots in Italy; even the bull of Phalaris (q.v.) is now explained as an instrument of Phoenician Moloch-worship. A few isolated acts of vengeance are recorded of this period, only however in the outlying parts of the Grecian world, and therefore probably due to the contagion of barbarian example. During the struggles at Miletus between the wealthy citizens and the commonalty, the latter (who were called Γέργιθες) when victorious collected the children of the rich upon threshing-floors and had them trampled to death by oxen; the rich, having in turn gained the upper hand, burnt in pitch (κατεπίττωσαν: cf. the tunica molesta of Juvenal, viii. 235; Mart.x. 25) all whom they got into their power, along with their children ( Pont.ap. Ath.xii. 524 a). This story belongs probably to the “two generations” of civil strife at Miletus recorded by Herodotus; but no such horrors are mentioned in Greece proper, where even Helots and serfs ranked as Hellenes. Pisistratus and his sons governed according to the laws of Solon, and even the proceedings which arose out of the murder of Hipparchus fall short of the cruelties inflicted on regicides in quite recent times. There is, in fact, no evidence that crucifixion, impalement, and burning alive were regarded as Greek punishments, at least where, as in Hellas itself, there was no contact with less civilized races. It was the same with mutilations of all kinds, such as the blinding prescribed by the laws of Locri in Italy (Demosth. c. Timocr. p. 744. 140) or the cutting off of hands and feet as practised by the Persians (Xen. Anab. i. 9. 13). The cruelties alluded to in Aesch. Eum. 186-190, including impalement, are those not of Greeks, but of barbarians, and the distinction is pointedly drawn. The Greeks distinguished between reverence for the human body, for which they had a passionate admiration as shown in their athletic exercises and their works of art, and reverence for human life, which they held cheap enough. This feeling continued unimpaired as long as Greece retained her freedom.
In the Macedonian period Greece no longer enjoyed this happy immunity; as a mere province in a larger Hellenism, it was influenced by lower and less humane races. Alexander himself is not free from the stain of cruelty, as is shown by his treatment of real or supposed conspiracies against his person in the cases of Philotas and Hermolaüs. He is said to have either hanged or crucified 2000 Tyrians; he certainly crucified Musicanus, the Indian rajah who had rebelled after being reinstated in his dominions (Arrian, Anab. vi. 17). His successors improved upon his example: a year after his death Perdiccas and Eumenes crucified the aged Ariarathes of Cappadocia after other tortures (Diod.xviii. 16); Lysimachus threatened to crucify the Cyrenaic philosopher Theodorus, though an ambassador, but did not carry out his threat (Cic. Tusc. i. 43. 102). Nicocreon of Cyprus, contemporary with Alexander, actually pounded the philosopher Anaxarchus to death in a mortar (Cic. Tusc. ii. 22. 52). A similar story is told of an older philosopher, Zeno the Eleatic, and a tyrant of his native city ( Cic. l. c.); but the accounts are contradictory. Nabis, the tyrant of Sparta, used as an engine of torture a figure studded with nails resembling the Eiserne Jungfrau of some German cities (Polyb. xiii. 7). It is not necessary to pursue the records of this period any further. The general aversion of the Greeks to degrading punishments was not understood by grammarians who lived under the law of the later Roman Empire, nor by scholars like Lipsius (De Cruce, 1592), in whose time even worse horrors were perpetrated.
The Romans were naturally a hard-hearted people, and Livy shows considerable audacity in saying that the dismembering of Mettius Fufetius was the only example in their history of a disregard of the laws of humanity; adding that they might boast that no nation had employed milder punishments (i. 28). From the language of Cicero (Pro Rab. Perd. 4. 13) it has been inferred that crucifixion was in use in the regal period. But the words of the old law point rather to simple hanging (infelici arbori reste suspendito, Liv.i. 26), though the cross was no doubt called arbor infelix in later times. Cicero, who is arguing against the revival of the obsolete law of perduellio and the capital punishment of citizens in any shape, is speaking rhetorically throughout: he quotes the formula without the word reste, a misleading and doubtless intentional omission, and talks vaguely of the cross ( 10, 11, 16) and of the detested Tarquin ( 13). No historical conclusions can be drawn from a speech so obviously designed to confuse the questions at issue. It is highly probable that the Romans derived this punishment from the Carthaginians; at least no mention of it appears to occur before the Second Punic War. First we find Hannibal crucifying a guide who had misled him (Liv.xxii. 13); then the Romans practise it on slaves and deserters (Liv.xxii. 33; xxx. 43. 13; xxxiii. 36). This last passage describes a revolt among the slaves in Etruria, B.C. 196; the ringleaders are scourged and crucified, the rest given up to their masters to be dealt with at discretion. The enormous increase in the numbers of slaves under the later Republic heightened the dread of a rising among them, and the Roman system became more and more one of undisguised terrorism. Two desperate rebellions broke out in Sicily, and were only put down by regular armies—the first in B.C. 134-133, the second lasting four years, 102-99. After the pacification by the praetor M'. Aquillius in B.C. 99, a regulation was made, and strictly enforced by successive governors of the island, that no slave should be allowed to carry a weapon. A few years later, the praetor L. Domitius received a boar of remarkable size as a present; he inquired who had killed it, and finding that it was a slave employed as a shepherd, he summoned the man before him and asked him how he had contrived to destroy it. The shepherd, who expected a reward, replied that he had killed it with a boar-spear (venabulo); upon which Domitius at once ordered him to be crucified. Cicero tells this story with only faint disapproval, while he dwells complacently on the fact that there were no more revolts of the slaves in Sicily (in Verr. v. 3, 4. 7, 8). When the servile war of Spartacus was at last put down by Crassus, the prisoners, to the number of 6000, were crucified all along the Appian Way, between Capua and Rome ( B. C. i. 120). The power of masters over their slaves was at this period, and for some time later, absolute; even the good-natured Horace treats as a joke the possibility of their being crucified for slight offences (Hor. Sat. i. 3, 80 foll.). The first measure passed in their favour was the Lex Petronia (q. v.); Hadrian forbade them to be executed without the sentence of a magistrate; Antoninus Pius ordered that the murder of a slave by his master should be punished as homicide. Besides slaves, the provincials were liable to crucifixion for the greater crimes, such as murder, piracy ( Iul. 4), brigandage, and especially for revolts and conspiracies. The obstinacy of the Jews was particularly exasperating to the Romans, and their repeated rebellions were followed by the wholesale infliction of this punishment; thus Varus (the same who perished in Germany) crucified 2000 at once (Joseph. Ant. xvii. 10. 10); Gessius Florus several hundreds, including Roman citizens of Jewish birth (id. B. I. ii. 14. 9); Titus so many that “room was wanting for the crosses, and crosses for the bodies” (id. ib. vi. 28); and Hadrian, after the final revolt, 500 a day for some time. Under the Empire the right of the civis Romanus was no longer respected; the first instance, probably, of the crucifixion of a citizen in Rome itself is that, under Galba, of a guardian who poisoned his ward (Galb. 9). Afterwards the odious distinction between the honestiores and humiliores was introduced, and this and other tortures were freely inflicted upon the latter, especially for maiestas or crimes against the State or the person of the emperor (Paul. Sent. v. 23, 1; Dig. 48, 19, tit. de poenis).
The mode of punishment is too well known to need much description. Scourging, as with Roman capital punishments in general, usually preceded it. Three kinds of crosses were in common use: the crux commissa, or T shape; the crux immissa, with a projection at the top, to which was affixed the titulus, setting forth the crime of the sufferer (this was the most common); and the crux decussata, in the shape of an X (St. Andrew's cross). The word crux is also applied to the single stake used in impalement; the latter process is alluded to by Seneca in two passages, but, as he is speaking of death by torture in general, it may be doubted, in the absence of direct evidence, whether this was a Roman custom (Cons. ad Marciam, 20. 3, where crucifixion with the head downward is mentioned). The upright post is called stipes, the transverse beam patibulum; and it was this, rather than the entire instrument, which the criminal carried to the place of execution (Plaut. Mostell. i. 1, 53, and ap. Non. s. v. patibulum). It was impossible that the whole weight of the body should rest upon the nails; hence there was a piece of wood projecting from the stipes on which the sufferer sat, or rather rode (Tertull. adv. Nat. i. 12; cf. adv. Haer. i. 12). The expression acuta si sedeam cruce, in the famous lines of Maecenas ap. Plin. Ep. 101, probably refers to this support, and not, as Lipsius thought, to impalement. When it was wanting, the body was probably sustained by ropes; the combination of ropes with nails is mentioned by Pliny as charms (Pliny H. N. xxviii. 46). See eculeus.
The martyrologies contain accounts of sufferers bound to the cross without the use of nails, and left to die of hunger and exhaustion; when it is added that in some instances they survived nine days, we must be allowed to disbelieve. The criminal was stripped of his clothes—the cloth around the loins, as to which the Christian tradition is constant, seems to have been exceptional— and usually hoisted on to the cross after it had been set up. Sometimes he was stretched upon it on the ground, and then lifted with it; but the former method was the commoner, and hence the phrases cruci suffigere, in crucem agere or tollere, occur oftener than cruci affigere. The well-known breaking of the legs to hasten death is alluded to by Plautus (Poen. iv. 2, 64) and Cicero (Phil. xiii. 12. 27). The dead body was generally left hanging on the cross, to be devoured by birds and beasts; the feet were but little raised above the ground (not as in most pictures), and it was not out of the reach of the latter (Plin. Ep. i. 16, 48; Juv.xiv. 77). Sepulture was therefore forbidden, and a soldier set to watch the corpse (Petron. 111, 112). The place for these executions was always outside the walls of cities; at Rome it was the Campus Esquilinus, to the east of the city, part of which was afterwards occupied by the gardens of Maecenas.
With the establishment of Christianity the associations connected with the Cross led to its abolition, though not from humanity, as other cruel punishments were retained. Constantine at the beginning of his reign had sanctioned it in the case of slaves and freedmen, but later he abolished it.
See the article “Kreuz” in Kraus, Realencyclopädie d. Christlichen Alterthums (1886), where a list of the various forms of the cross is given; also Mortillet, Le Signe de la Croix avant le Christianisme (1866); Fulda, Das Kreuz und die Kreuzigung (Breslau, 1878); and Huschke, Die Multa (Leipzig, 1882).