qui
qui, who, which, what
qui2, in what manner? how? whereby? by what means? why?
BWL
you write that you want to know, how is the state of the republic
he who dares such things is worthy of the highest praise
Frieze-Dennison Vergil
Could not find cuï in Logeion dictionaries.
cuï Relative pronoun: feminine dative singular, Relative pronoun: masculine dative singular, Relative pronoun: neuter dative singular of qui
cuï Interrogative pronoun: feminine dative singular, Interrogative pronoun: masculine dative singular, Interrogative pronoun: neuter dative singular of quis
- I Interrog., who? which? what? what kind or sort of a? (adjectively; while quis, quid is used substantively; qui, of persons, asks for the character, quis usu. for the name).
- A In direct questions: quae haec daps est? qui festus dies? what sort of a feast? what kind of a festival? Liv. And. ap. Prisc. p. 752 P. (a transl. of Hom.Od. 1, 225: τίς δαΐς, τίς δὲ ὅμιλος ὅδ ἔπλετο; cf. Herm. Doctr. Metr. p. 619): Th. Quis fuit igitur? Py. Iste Chaerea. Th. Qui Chaerea? what Chaerea? Ter. Eun. 824: qui color, nitor, vestitus? id. ib. 242: qui cantus dulcior inveniri potest? quod carmen aptius? qui actor in imitandā veritate jucundior? Cic. de Or. 2, 8, 34: virgo, quae patria est tua? Plaut. Pers. 4, 4, 88 (646): occiso Sex. Roscio, qui primus Ameriam nuntiat? what sort of a person? Cic. Rosc. Am. 34, 96.—
- B In indirect discourse: scribis te velle scire, qui sit rei publicae status, what is the state of the country, Cic. Fam. 1, 7, 10: quae cura boum, qui cultus habendo Sit pecori ... Hinc canere incipiam, Verg. G. 1, 3: iste deus qui sit da, Tityre, nobis, id. E. 1, 18; 2, 19; 3, 8; id. A. 3, 608: nescimus qui sis, Cic. Div. in Caecil. 6, 20: qui sit, qui socium fraudarit, consideremus, id. Rosc. Com. 6, 17.—
- II Rel., who, which, what, that, referring to a substantive or pronoun as antecedent.
- A As a simple rel.
- 1 With antecedent expressed: habebat ducem Gabinium, quīcum quidvis rectissime facere posset, Cic. Phil. 2, 19, 48: ille vir, cui patriae salus dulcior fuit, id. Balb. 5, 11: vir acer, cui, etc., id. Brut. 35, 135: vir optimus, qui, etc., id. Fam. 14, 4, 2: Priscus, vir cujus, etc., Liv. 4, 46, 10; 23, 7, 4: quod ego fui ad Trasimenum, id tu hodie es, id. 30, 30, 12: collaria, quae vocantur maelium, Varr. R. R. 2, 9, 15: coloniam, quam Fregellas appellent, Liv. 8, 23: sucus, quem opobalsamum vocant, Plin. 12, 25, 54, § 116: sidere, quod Caniculam appellavimus, id. 18, 28, 68, § 272. —
- 2 With pronom. antecedent understood: QVI IN IVS VOCABIT, IVMENTVM DATO, Lex XII. Tabularum: SI ADORAT FVRTO, QVOD NEC MANIFESTVM ESCIT, ib. tab. 2, 1. 8: novistine hominem? ridicule rogitas, quīcum una cibum capere soleo, Plaut. Trin. 4, 2, 60 (902): beati, quīs contigit, etc., Verg. A. 1, 95: fac, qui ego sum, esse te, Cic. Fam. 7, 23, 1. —
- 3 The rel. freq. agrees with the foll. word: est locus in carcere, quod Tullianum appellatur, Sall. C. 55, 3: ea loca, quae Numidia appellatur, id. J. 18, 11: exstat ejus peroratio, qui epilogus dicitur, Cic. Brut. 33, 127: justa gloria, qui est fructus virtutis, id. Pis. 24, 57: domicilia conjuncta, quas urbes dicimus, id. Sest. 42, 91. —
- 4 Sometimes it agrees with the logical, not the grammatical antecedent: ne tu me arbitrare beluam, qui non novisse possim, quīcum aetatem exegerim, Plaut. Trin. 4, 2, 112 (954): ubi est scelus qui me perdidit? Ter. And. 607: hoc libro circumcisis rebus, quae non arbitror pertinere ad agriculturam, Varr. R. R. 1, 1, 11: abundantia earum rerum, quae prima mortales ducunt, Sall. J. 41, 1; Cic. Fam. 2, 8, 2: illa furia muliebrium relligionum, qui, etc., id. ib. 1, 9, 15: alteram alam mittit, qui satagentibus occurrerent, Auct. B. Afr. 78. —
- 5 Relating to a remote subject: annis ferme DX post Romam conditam Livius fabulam dedit ... anno ante natum Ennium: qui (sc. Livius) fuit major natu quam Plautus et Naevius, Cic. Tusc. 1, 1, 3; v. the commentators ad loc.; Liv. 21, 26, 2; 31, 38, 10; 37, 14, 2; cf. Krehl ad Prisc. 2, 9, § 48, p. 91.—
- 6 The antecedent is sometimes repeated after the rel.: erant itinera duo, quibus itineribus, etc., Caes. B. G. 1, 6. —
- 7 In a question, with ne affixed: sed ubi Artotrogus hic est? Art. Stat propter virum fortem ... Mil. Quemne ego servavi in campis Curculioniis? whom I saved? Plaut. Mil. 1, 1, 9 (9): quemne ego vidi? whom I saw? Ter. And. 768.—
- B With an accessory signif., causal or final, joined to the subj.
- 1 As, because, seeing that, since: Actio maluimus iter facere pedibus, qui incommodissime navigassemus, Cic. Att. 5, 9, 1: hospes, qui nihil suspicaretur, id. Verr. 2, 1, 25, § 64; ingrata es, ore quae caput nostro Incolume abstuleris, Phaedr. 1, 8, 11.—
- 2 Qui, with the subj., also follows dignus, indignus, aptus, idoneus, etc., answering the question, to or for what? dignus est, qui imperet, i. e. to, Cic. Leg. 3, 2, 5: dignum esse dicunt, quīcum in tenebris mices, id. Off. 3, 19, 77: socios haud indignos judicas, quos in fidem receptos tuearis, Liv. 23, 43: idoneus nemo fuit quem imitarere, Cic. Verr. 2, 3, 16, § 41.—
- 3 Also after demonstrr. or clauses expressing or implying a quality or degree which is defined or explained in the rel.-clause: qui potest temperantiam laudare is, qui ponat summum bonum in voluptate? Cic. Off. 3, 33, 117: nullo modo videre potest quicquam esse utile, quod non honestum sit, id. ib. 3, 19, 77: non sumus ii, quibus nihil verum esse videatur, id. N. D. 1, 5, 12: nunc dicis aliquid quod ad rem pertineat, id. Rosc. Am. 18, 52: quis potest esse tam mente captus, qui neget? as that, that, to, id. Cat. 3, 9.—
- 4 To express a purpose, design, in order that, to: sunt autem multi, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, Cic. Off. 1, 14, 43: Caesar equitatum praemisit, qui viderent, Caes. B. G. 1, 15: domi creant decem praetores, qui exercitui praeessent, Nep. Milt. 1, 4. —
- C The rel. serves as a connective, instead of is, ea, id, with a conj.: res loquitur ipsa, quae semper valet plurimum, and this, Cic. Mil. 20, 53: ratio docet esse deos, quo concesso, confitendum est, etc., id. N. D. 2, 30, 75.—
- D The rel. sometimes means, by virtue of, according to, such: quae tua natura est, according to your disposition, Cic. Fam. 13, 78, 2: qui meus amor in te est, such is my love, id. ib. 7, 2, 1.—
- E In neutr. sing.
- a Quod signifies,
- 1 As much as, as far as, what, = quantum: adjutabo quod potero, Ter. Heaut. 416: cura, quod potes, ut valeas, Cic. Fam. 14, 4, 6: quae tibi mandavi, velim ut cures, quod sine molestiā tuā facere poteris, id. Att. 1, 5, 7: tu tamen, quod poteris, nos consiliis juvabis, id. ib. 10, 2, 2; 11, 2, 2; 11, 12, 4; id. Fam. 3, 2, 2: nihil cuiquam, quod suum dici vellet, id. Verr. 2, 4, 16, § 36: (Epicurus) se unus, quod sciam, sapientem profiteri est ausus, id. Fin. 2, 3, 7: quod tuo commodo fiat, id. Fam. 4, 2, 4: quod litteris exstet, id. Tusc. 1, 16, 38: quod sciam, Plaut. Ps. 4, 6, 14 (1076): quod ad me attinet, as far as depends on me, for my part, Cic. Rosc. Am. 42, 122.— With ellips. of attinet: quod ad Caesarem crebri et non belli de eo rumores, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 1, 4; Cic. Q. Fr. 3, 1, 3, § 7; Varr. L. L. 5, § 57 Müll.—With gen.: quod operae, so much trouble, Cic. Off. 1, 6, 19: quod aeris, Liv. 8, 20. —
- 2 Wherein: si quid est, Quod mea opera opus sit vobis, Ter. And. 738.—
- b Quo, abl. neutr., with compp. (with or without hoc, eo, or tanto): quo ... eo, by how much, by so much, the ... the: quo difficilius, hoc praeclarius, Cic. Off. 1, 19, 64.—
- III Indef., any one, any; with si, num, ne, v. quis: quaeritur, num quod officium aliud alio majus sit, Cic. Off. 1, 3, 7: si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, Caes. B. G. 1, 48: nisi si qui publice ad eam rem constitutus esset, Cic. Leg. 2, 26, 65: (BACANALIA) SEI QVA SVNT, S. C. de Bacchan.: ne qui forte putet, Cic. de Or. 1, 2, 8.
- I Interrog., in what manner? how? whereby? by what means? why?
- A In direct questions: quī minus eadem histrioni sit lex quae summo viro? Plaut. Am. prol. 76: Quī, amabo? id. Bacch. 1, 1, 19 (53): quī scire possum? id. ib. 2, 2, 13 (191): Quī in mentem venit tibi istuc facinus facere? id. ib. 4, 4, 31 (670): Quī non? id. ib. 5, 2, 44 (1163): quī vero dupliciter? id. Mil. 2, 3, 25 (296): quī vero? id. Merc. 2, 3, 60 (394): quī scis? Ter. And. 302: quī istuc facere potuit? id. Eun. 657: quī potui melius? id. Ad. 215: sed nos deum nisi sempiternum intellegere quī possumus? Cic. N. D. 1, 10, 25: quī potest esse in ejusmodi trunco sapientia? id. ib. 1, 30, 84: quī potest? id. Ac. 2 (Luc.), 31, 100: quī ego minus in Africam traicerem, Liv. 28, 43, 18.—
- B In indirect questions: nimis demiror, quī illaec me donatum esse aureā paterā sciat, Plaut. Am. 2, 2, 133 (765): quī istuc credam ita esse, mihi dici velim, Ter. Phorm. 855: nec quī hoc mihi eveniat scio, id. Hec. 279: neque videre, quī conveniat, Liv. 42, 50. —
- C In curses (cf. Gr. πῶς, and Lat. utinam), how, would that, if but: quī illum di deaeque magno mactassint malo, Enn. ap. Non. 342, 14 (Trag. Rel. v. 377 Vahl.): quī te Juppiter dique omnes perduint! Plaut. Men. 5, 5, 31 (929): quī istum di perdant! id. Trin. 4, 2, 78 (920): quī te di omnes perdant! id. ib. 4, 2, 155 (997); Ter. Phorm. 123.—Ellipt.: quī illi di irati! Cic. Att. 4, 7, 1.—
- II Rel., wherewith, whereby, wherefrom, how (referring to all genders and both numbers).
- 1 In gen.: date ferrum, quī me animā privem, Enn. ap. Non. p. 474, 30 (Trag. Rel. v. 233 Vahl.): patera, quī Pterela potitare rex est solitus, Plaut. Am. 1, 1, 104 (256); 1, 3, 37 (535): sucophantia, quī admutiletur miles, id. Mil. 3, 1, 172 (767); id. Capt. 1, 1, 33 (101); 3, 4, 24 (556): mihi dari ... vehicla quī vehar, id. Aul. 3, 5, 28 (502): multa concurrunt simul, Quī conjecturam hanc facio, Ter. And. 512: in tantā paupertate decessit, ut quī efferretur, vix reliquerit, Nep. Arist. 3, 2.—
- 2 Esp., of price, at what price, for how much, = quanti: indica minumo daturus quī sis, quī duci queat, Plaut. Pers. 4, 4, 41 (599): quī datur, tanti indica, id. ib. 4, 4, 109 (667): ut quantum possit quīque liceat veneant, id. Men. 3, 3, 25 (548).—
- B Transf., that, in order that: Ca. Restim volo mihi emere. Ps. Quam ob rem? Ca. Quī me faciam pensilem, Plaut. Ps. 1, 1, 87 (89): ut det, quī fiamus liberi, id. Aul. 2, 4, 31 (310): facite, fingite, invenite, efficite, quī detur tibi: Ego id agam, mihi quī ne detur, Ter. And. 334 sq.—
- C Indef. (only with particles of emphasis and assurance; cf. Gr. πώς, and v. Fleck. Krit. Misc. p. 28; Lorenz ad Plaut. Most. 811; Brix ad Plaut. Capt. 550), in some way, somehow, surely (ante-class.); with hercle: hercle quī, ut tu praedicas, Cavendumst me aps te irato, Plaut. Ps. 1, 5, 58 (472): hercle quī multo improbiores sunt, quam a primo credidi, id. Most. 3, 2, 139 (828): hercle quī aequom postulabat senex, id. Stich. 4, 1, 53 (557); id. Men. 2, 3, 74 (424).—With edepol: edepol quī te de isto multi cupiunt nunc mentirier, Plaut. Mil. 3, 1, 184 (779): edepol quī quom hanc magis contemplo, magis placet, id. Pers. 4, 4, 15 (573); id. Am. 2, 2, 144 (776).—With at (cf. atquī), and yet, but somehow: Gr. Non audio. Tr. At pol quī audies, Plaut. Rud. 4, 3, 9 (946); id. Am. 2, 2, 73 (705).— With quippe: horum tibi istic nihil eveniet, quippe quī ubi quod subripias nihil est, Plaut. Aul. 2, 5, 22 (348): ea nimiast ratio, quippe quī certo scio, etc., id. Truc. 1, 1, 49 (70): quippe quī Magnarum saepe id remedium aegritudinumst, Ter. Heaut. 538.—With ut: an id est sapere, ut quī beneficium a benevolente repudies? Plaut. Trin. 3, 2, 11 (637): et eum morbum mi esse, ut quī med opus sit insputarier? id. Capt. 3, 4, 21 (553); id. Bacch. 2, 3, 49 (283).
II) Pron. relat., welcher, welche, welches; der, die, das; wer, was, A) Die grammatische Form richtet sich rücksichtlich des Genus u. Numerus nach dem Worte, auf das es bezogen wird, rücksichtlich des Kasus nach dem zu ihm gehörigen Verbum, mors terribilis est iis, quorum cum vita omnia exstinguuntur, Cic.: luna eam lucem, quam a sole accipit, mittit in terras, Cic. – Häufig wird das Substant., auf das es sich bezieht, wiederholt, itinera duo, quibus itineribus, Caes. – Wenn es sich auf ein demonstr. Pron. bezieht, so steht dieses häufig nach, quod virtute effici debet, id tentatur pecuniā, Cic.: a quo plurimum sperant, ei potissimum inserviunt, Cic.: oder es wird gänzlich weggelassen, qui mentiri solet, peierare consuevit, Cic. – bes. beim Neutr. quod, wodurch es in die prägn. Bedeutung wie viel, so viel wie übergegangen ist, adiutabo, quod potero, Ter.: auch m. Genet., quod operae poneretur, Cic.: quod eius (agri), Liv. – Nicht selten bezieht sich qui auf einen allgemeinen Substantivbegriff, der ausgelassen ist, bes. nach den Verben habere, invenire, reperire, nancisci, quaerere, esse, exsistere, exoriri u.a., zB. non facile est invenire, qui, quod sciat ipse, non tradat alteri, Cic.: sunt, qui discessum animi a corpore putent esse mortem, Cic.
Als Eigentümlichkeit ist zu beachten: a) daß qui das Subjekt od. Objekt des Hauptsatzes in derselben Form, in der es selbst steht, zu sich nimmt, quam quisque norit artem, in hac se exerceat, Cic.: quas res violentissimas natura genuit, earum moderationem nos soli habemus, Cic. – b) daß qui ein substantivisches Attribut des Subjektes od. Objektes des Hauptsatzes zu sich nimmt, Philippus Aetolos desertos ab Romanis, cui uni fidebant auxilio, subegit, Liv.: Cumae, quam Graeci tum urbem tenebant, capiuntur, Liv. – Häufig wird ein solcher mit esse gebildeter Relativsatz, in dem das relat. Pron. mit dem Substantiv im Nominativ ober im Ablativ steht, in einem Hauptsatz eingeschaltet, um den Grund zu der in seinem Prädikat ausgesprochenen Eigenschaft anzugeben, spero, quae tua prudentia et temperantia est, te valere, daß du bei od. infolge deiner Klugheit u. Mäßigkeit dich wohl befindest, Cic.: quā prudentiā es, nihil te fugiet, bei deiner Klugheit wird dir nichts entgehen, Cic. – c) daß qui ein adjekt. Attribut des Subjektes od. Objektes des Hauptsatzes zu sich nimmt, ad suas res revocet, quas aut tulerit acerbas aut timeat, Cic.: eam civitatem, in qua ipse florentissima multum omnibus gloriā praestitisset, Cic. – d) daß qui mit seinem Verbum durch Verschränkung mit einem Nebensatz verbunden wird, u. zwar: α) so, daß es von dem Nebensatze abhängig ist. Dies ist der Fall, αα) wenn es mit einem Partizip zusammensteht, non sunt ea bona dicenda nee habenda, quibus abundantem licet esse miserrimum, bei denen man trotz ihres Übermaßes höchst unglücklich sein kann, Cic.: nullas consequuntur voluptates, quarum potiendi spe inflammati multos labores susceperant, zu deren Erreichung sie sich Hoffnung machten u. deshalb viele Anstrengungen übernommen hatten, Cic.: se auctores habuisse sceleris illius eos viros, quibus e civitate sublatis civitas stare non posset, nach deren Entfernung usw., Cic. – ββ) wenn es mit dem Verbum einen abhängigen Relativsatz oder Fragesatz bildet oder in der Konstruktion des Acc. u. Infin. steht, sunt certa vitia, quae nemo est quin effugere cupiat, denen jedermann entgehen möchte, Cic.: cum dubium est, an merito accusetur, qui an omnino accusetur, incertum est, von dem ungewiß ist, ob er usw., Plin. ep. – β) so, daß es den Nebensatz in sich aufnimmt. In diesem Falle richtet sich die Form des relat. Pronomens nach dem Nebensatz, aberat omnis dolor, qui si adesset, nemo molliter ferret, den, wenn er sich einstellte, niemand leicht ertragen würde, Cic.: non Alpes aliae sunt, quas dum superant, comparare nova possint praesidia, während deren Übersteigung sie sich usw., Liv. – e) daß qui zu Anfang eines neuen Satzes steht, α) kopulativ = und dieser, res loquitur ipsa; quae semper valet plurimum, Cic. – β) adversativ = aber dieser, obsistere ei conati sunt Athenienses et Boeotii ceterique eorum socii apud Coroneam; quos omnes gravi proelio vicit, Nep. – γ) kausal = denn dieser, virtus est una altissimis defixa radicibus; quae numquam ullā vi labefactari potest, Cic. – δ) konsekutiv = daher dieser, hoc spectant leges, hoc volunt, incolumem esse civium coniunctionem; quam qui dirimunt, eos morte, exsilio, vinclis, damno coërcent, Cic.
Als Unregelmäßigkeit ist zu beachten: a) wenn qui in einem anderen Genus steht, als das vorausgehende Substant. erwarten läßt. Dies ist der Fall, α) wenn es sich nach dessen Begriffe, nicht nach der grammatischen Form richtet, illa furia (sc. Clodius), qui etc., Cic. – β) wenn es sich nach dem Prädikatsnomen des Relativsatzes oder des Hauptsatzes richtet, patres C. Mucio agrum dono dedere, quae postea sunt Mucia prata appellata, Liv.: Helvetii continentur flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit, Caes. – γ) wenn es mehr auf den allgemein gefaßten Begriff des vorhergehenden Wortes als auf dessen konkrete Bedeutung hinweist, testarum suffragia, quod illi ostracismum vocant, Nep.: quae utilitates ex rebus iis, quae sunt inanima, percipiantur, Cic. – dah. steht es auch im Neutr., wenn auf den Inhalt des ganzen Satzes hingewiesen wird, Lacedaemonii Agin regem, quod numquam antea apud eos accĭderat, necaverunt, Cic.: obsides, quod nulli antea, Persae ei dederunt, Eutr.: meist mit dem demonstr. id, wie: Timoleon, id quod difficilius putatur, multo sapientius tulit secundam quam adversam fortunam, Nep. – b) wenn qui in einem anderen Numerus steht, als das vorhergehende Substantiv erwarten läßt. Dies ist der Fall, α) wenn es nach einem Kollektivbegriff im Plural steht, Caesar equitatum omnem praemittit, qui videant, Caes.: bes. in der Wendung ex eo numero qui, zB. unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, Sall. – β) wenn der relative Satz allgemeiner gefaßt wird als der Hauptsatz, si tempus est ullum iure hominis necandi, quae multa sunt, Cic. – Dies ist bes. der Fall, wenn das relat. Pron. auf ein demonstr. im Neutr. sich bezieht, Caesar pollicetur, ut, quod quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis, qui amiserint, restituatur, Caes. – Auffälliger ist der Sing. nach einem Substant. im Plur., wie Sall. Cat. 56, 5. – c) wenn qui in einem anderen Kasus steht, als das Verbum des relat. Satzes erwarten läßt. Dies ist der Fall, α) wenn es durch Attraktion den Kasus des vorhergegangenen Substant. annimmt, nos hoc confirmamus illo augurio, quo diximus, Cic.: in iis coloribus, quibus modo dixisti, denominandis, Gell. – Dies geschieht am häufigsten, wenn zu dem relat. Satze ein Verbum aus dem Hauptsatze ergänzt werden muß, quibus poterat sauciis ductis secum, Liv.: cum aliquid agas eorum, quorum consuesti, gaudeo, Cic. – β) wenn es bei Verbindung mehrerer relativen Satzglieder in dem zweiten in einem anderen Kasus hinzu ergänzt werden muß, als es im ersten steht, huius tyranni quem armis oppressa pertulit civitas paretque cum maxime mortuo, interitus declarat, Cic.
B) Der Modus ist 1) der Indicat., wenn das durch den relat. Satz dargestellte Attribut als ein wahrgenommenes oder faktisches hingestellt werden soll. Daher steht auch der Indikat. a) in der oratio obliqua, wenn durch das Rel. ein Subjekt oder Objekt umschrieben wird oder der Redende den Inhalt des Relativsatzes als seine Wahrnehmung hinstellt, constituunt, ut ii, qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello, oppido excedant, Caes. – b) wenn der Inhalt des Relativsatzes als etwas Faktisches das Prädikat des Hauptsatzes erklären od. bedingen soll, o fortunata mors, quae naturae debita pro patria est potissimum reddita, Cic.: ista quidem sententia ea est, quae neque amicos parat neque inimicos tollit, Liv.: daher auch, wenn es durch quippe, utpote, ut verstärkt wird, quippe quibus aegre ad undecimum lapidem occursum est, Liv.
2) der Coniunctiv, u. zwar: a) in der oratio obliqua, apud Hypanim fluvium Aristoteles ait bestiolas quasdam nasci, quae unum diem vivant, Cic. – b) wenn der Inhalt des Relativsatzes nach der Vorstellung des Redenden nur als möglich hingestellt wird, homines imperiti facilius, quod stulte dixeris, reprehendere, quam quod sapienter tacueris, laudare possunt, Cic. – c) wenn der Inhalt des Relativsatzes als beabsichtigt hingestellt wird, deutsch auf daß, damit, od. um zu mit Infin., sunt multi, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, Cic. – d) wenn der Inhalt des Relativsatzes den Grund zu der im Hauptsatze ausgesprochenen Erscheinung darstellen soll, deutsch da, da ja, recte Socrates exsecrari eum solebat, qui primus utilitatem a iure seiunxisset, Cic.: Caninius fuit mirificā vigilantiā, qui suo toto consulatu somnum non viderit, Cic.: neque est boni neque liberalis parentis, quem procrearis et eduxeris, eum non et vestire et ornare, Cic. – e) wenn der Inhalt des Relativsatzes als aus der Beschaffenheit des Subjektes im Hauptsatze erfolgend dargestellt werden soll, sapientia est una, quae maestitiam pellat ex animis, quae nos exhorrescere metu non sinat, Cic. – Dies ist bes. der Fall, α) wenn im Hauptsatze die Beschaffenheit angedeutet wird entweder durch die demonstrativen Wörter is, talis, eiusmodi, tam, tantus od. durch die Adjektive aptus, idoneus, dignus, indignus u.a., beutsch daß od. um zu mit Infin., ego is sum, qui nihil fecerim, Cic.: nulla acies humani ingenii tanta est, quae penetrare in caelum, terram intrare possit, Cic.: Livianae fabulae non satis dignae, quae iterum legantur, Cic.: solum censebant idoneum, cui crederetur, Cic. – β) wenn sich der Relativsatz auf ein allgemeines u. unbestimmtes Subjekt oder Objekt bezieht, bes. nach den Verben habere, reperire, invenire, nancisci, quaerere, esse, exsistere, exoriri u. nach den Verbindungen nemo est, nullus est, nihil est, quis est, quotus quis que est u.a., nactus sum, qui Xenophontis similem esse se cuperet, Cic.: est aliquid, quod non oporteat, etiamsi licet, Cic.: quis est, qui dicere audeat, Cic.: nihil est, quod tam miseros faciat, quam impietas et scelus, Cic. – γ) wenn nach einem Komparativ ein mit dem Relativum gebildeter Vergleichungssatz gebraucht wird, Campani maiora in defectione deliquerant, quam quibus ignosci posset, als daß ihnen usw., Liv.
III) Pron. indefin., qui, quae u. qua, quod, a) adi. irgend ein, -eine, -ein, etwa ein, eine, -ein, nisi qui deus subvenerit, wenn nicht etwa ein Gott usw., Cic.: si qui rex, si qua civitas exterarum gentium, si qua natio fecit aliquid in cives Romanos eius modi, Cic.: si qui etiam inferis sensus est, Cic.: ut ne quae pars naturae neglegatur, Cic.: ne qua esset armorum causa, Caes.: quaeritur, num quod officium aliud alio maius sit, Cic. – b) subst. irgendeiner, jemand, irgend etwas, si qui rem neglegentius gessisset, Cic.: si qui Romae esset demortuus, Cic.: si quae contra naturam sunt, wenn eins oder das andere usw., Cic.
➳ Alte Formen: Genet. quoius, Plaut.: Dat. quoi, Plaut., u. quo, Varro: Abl. qui mit der Praep. cum in quicum = quocum (meist mit Beziehung auf eine unbestimmte Person, quocum auf eine bestimmte, nach W. Müller Cic. Lael. 77. p. 472), Cic. u.a.; selten = quacum, wie Verg. Aen. 11, 822. – Plur., Dat. queis, Tragic. vett., Lucr. u. Verg. u. quīs, Sall. Hor. u.a.: Abl. queis, Catull. 63, 46. – Vgl. auch 2. qui, u. qua, quo s. bes.
quod habet nomen ipsa provincia?
quem successum attulit hec pecuniarum immensitas?
perquiramus quo tempore, qua aetate mundi adfuerit Christus Salvator in carne
jussit ‥ dicere episcopum ‥ qui esset ritus ‥ quem ipse sequeretur
in quibus [titulis ] notitia erat cui morbo quod balneum deberetur
judex ab ea querebat de qua terra esset et quod negocium ad eos habebat
scio enim certissime qui es ‥ et quae ventura ‥ mala formidas
ostensurus quare et quo waranto deforciat Basilie de Lokele advocacione ecclesie de Lokel’
ostensuri a quo tempore et per quem et quo waranto ballivas suas teneant
non ‥ poterit quis alium inplacitare per hoc breve quo jure nisi sit capitalis dominus tocius manerii
ad ostendendum quo waranto tenuerit talem terram
placita de quo warranto
in mense Augusti fecit ibidem rex statutum quo warranto
de brevi quo warranto
discuciatur qui [sic ] ‥ calicem debeat acquitare
grex Domini ejusque pastores qui exemplo esse omni plebi debuerunt
Johannes baptista ‥ quem et decollavit Herodes
magis edito aulae fastigio spreto quo patricii ac praetores potiuntur
de foeminis quae quinquennes concipiunt
Domini habemus ducatum qui nos ad caelestia regna perducat
haec est sancta domus, pacis locus, aula salutis, / ‥ / in pua [l. qua ] multiplicet fratrum convivia large
electis internuntiis ‥ qui dextras Danis dent et accipiant ab eis
eo, quocum [v.~l. cum quo ] contraxerat, pactum ‥ inficiante
omnibus et singulis, cujorum [sic ] interest, intimantes quod ‥
qui ‥ plenitudinem lunae paschalis ante aequinoctium provenire posse contenderit, talis ‥ a sanctarum ‥ scripturarum doctrina discordat(
sacros umectans artus fetore putenti / qui liquor, ut dicunt, atrum fantasma fugabit
de vj acris terre ‥ quam terram J. de B. tenet
si ‥ alios libros ‥ rite audierunt qui ‥ libri ‥ sufficiunt ad faciendum sucientem recompensacionem
tenentes reddunt ‥ iij sol’ ‥ quiquidem redditus vocatur costillagium(v.
post expulsionem Edewini ‥ qui Edewinus ‥ expulsus est a regno
ut ‥ quemdam pulverem ‥ facere posset; qui quidem pulvis est talis nature ‥ quod ‥(v.
lupanarium nugas, in quis pompulentae prostitutae delitescunt
squalida per saltus peterent ut rura locorum / in quis contemplativos decerpere fructus / possent
divinae scripturae flosculos ‥ congregavit quis praecordii sui cellulas densatim replevit
et quis debilitas artus devinxerat atra
in quis,onþæm
sperne, camena, leves hederas, / cingere tempora quis solita es [gl.: quis, pro quibus, ]of þaf i. e.of þæm
nam qui iram corde multo tempore retinet, in morte est
ante admoneat peccantem ut solus quod male agit confiteatur abati
qui semen in os miserit, vij annos peniteat
cui non datur sensus, non datur et cerebrum
que vidi vel scio loquor
faciat quod debebit facere secundum usus et consuetudines
in Wintonia ‥ quo loci posteritas ‥ cucurrit vestigia
quo tenus ‥ viri ‥ in hujus vite stadio laborem sui cursus protelaverunt, ecclesia ‥ felicibus ‥ sine abbatis regimine successibus viginti quatuor ‥ annis ‥ est gavisa
sunt qui dicunt animam ejus non fuisse sub dominio daemoniorum
principes sublimiores ibi anhelabunt pro ardore; non est qui faciat ventum illis, neque qui tergat sudorem, in tremendo die
quievit calamus meus quia non fuit qui excitaret eum
qui certant hastis, qui saltationibus, qui Baccho ‥ sacruficant
quam ob rem tuum ‥ discipulatum ‥ efflagito
decretis ‥ que ‥ discordiam agitasse noscuntur. quibus infensus Wilfridus ad regem ‥ Ethelredum ‥ discessit
ridente rege ac dicente: solum esse hominem qui sciret sic agitare ingenium, nec aliorum curaret odium dummodo complaceret dominum. quibus artibus fretus episcopatum Dunelmensem meruit
super quibus dicte sorores contra dictum puerum ‥ in curia de arcubus causam movebant
rogo vos ‥ si qua fides, si qua pietas, ut mea saltem temptetis alleviare tormenta
si qua tamen esset caro delectabilis ‥
si qua tibi vilis res sit qua sis oneratus / ‥
utensilia sua, si qua portaverint(v. 2
si que monialis videatur frequenter cum aliquo homine colloquia copulare ‥(v.
I relatif, qui, lequel, laquelle, [ayant un antécédent exprimé ou s.-ent., avec lequel il sʼaccorde en genre et en nombre, et prenant dʼautre part le cas voulu par le verbe de la proposition quʼil introduit et qui sʼappelle prop. relative].
A [mode de la rel.] ¶ 1 indic., [expression du fait dépouillé de toute nuance] : mihi librum adtulisti, quo quotidie utor, tu mʼas apporté un livre, dont je me sers tous les jours ¶ 2 subj., [fait présenté subjectivement, avec des nuances diverses ; v. Gaffiot, 1906 ] ; a) [causale] du moment quʼil, vu quʼil, puisquʼil, car il, etc. : Antiochus, qui animo puerili esset... Cic. Verr. 2, 4, 65, Antiochus, parce quʼil avait lʼâme dʼun enfant...; o fortunate adulescens, qui... inveneris ! Cic. Arch. 24, heureux es-tu, jeune homme, dʼavoir trouvé...! || au rel. peuvent se joindre quippe, utpote, ut, v. ces mots ; b) [concessive adversative] : quoiquʼil, qui pourtant : egomet, qui sero Græcas litteras attigissem Cic. de Or. 1, 82, moi-même, bien que jʼeusse abordé bien tard les lettres grecques ; quæ Cenabi oriente sole gesta essent... audita sunt Cæs. G. 7, 3, 3, des faits, qui pourtant sʼétaient passés à Cenabum au lever du soleil [à 250 km], furent appris (connus) à...; c) [finale] afin quʼil, pour quʼil : illum ex omnibus delegistis, quem... præponeretis Cic. Pomp. 63, vous lʼavez choisi entre tous pour le mettre à la tête de...; eripiunt aliis quod aliis largiantur Cic. Off. 1, 43, ils enlèvent aux uns pour donner aux autres ; d) [consécutive] de telle sorte quʼil : domus est, quæ nulli mearum villarum cedat Cic. Fam. 6, 18, 5, cʼest une maison telle quʼelle ne le cède à aucune de mes villas || [en corrél. avec sic, tam, ita, talis, ejusmodi, tantus, etc. ] : nemo est tam aversus a Musis, qui non... patiatur Cic. Arch. 20, personne nʼest hostile aux Muses au point de ne pas souffrir... (nʼest assez... pour...) ; is es, qui nescias Cic. Fam. 5, 12, 6, tu es homme à ignorer ; quine Hor. S. 1, 10, 21 = iine qui, cf. Pl. Mil. 66 ; v. ne interr. || sunt qui, il y a des gens pour, capables de ; quis est qui... ? quelle est la personne capable de, qui ose, etc... ? est qui res tueatur Cic. Q. 1, 3, 3, il y a qqn pour sʼoccuper des affaires ; non suppetet nobis, quod quotidie dicamus Cic. Arch. 12, nous nʼaurons pas de quoi parler tous les jours || v. constr. de dignus, indignus, idoneus, aptus || [compar. suivi de quam qui ] trop pour quʼil : majora deliquerant quam quibus ignosci posset Liv. 26, 12, 6, leurs fautes étaient trop grandes pour quʼon pût leur pardonner ; e) [consécutive-restrictive] tel quʼil... du moins, de nature du moins à : nemo, qui aliquo esset in numero Cic. Or. 208, aucun écrivain, du moins qui comptât qq. peu, jʼentends qui comptait qq. peu, cf. Cic. Tusc. 5, 55 || souvent accompagné de quidem ou de modo, v. ces mots.
B agencement dans la phrase ¶ 1 [rapport avec lʼantécédt ] ; a) verbe de lʼantéc. à s.-ent. : imitamur quos cuique visum est Cic. Off. 1, 118, nous imitons chacun ceux quʼil nous paraît bon ; sit pro prætore eo jure quo qui optimo Cic. Phil. 5, 45 [s.-ent. est ], quʼil soit propréteur avec les droits les plus étendus que lʼon puisse posséder ; [et non répétition de la préposition de lʼantécédent] in eadem opinione fui, qua reliqui Cic. Att. 8, 11 d, 3, jʼai eu la même opinion que les autres, cf. Cic. Phil. 2, 26 ; 2, 37 ; b) [particularités dʼaccord] : flumen Rhodanus, qui Cæs. G. 1, 2, 3, [accord avec Rhodanus et non avec flumen ], cf. Cæs. G. 1, 12, 1 ; 2, 5, 4 ; 3, 9, 1 ; 6, 33, 3 ; 7, 5, 4 ; c) [attraction du cas] : quibus poterat sauciis ductis secum ad urbem pergit Liv. 4, 39, 9, ayant emmené avec lui tous les blessés quʼil pouvait, il marche vers la ville, cf. Liv. 1, 29, 4 ; 7, 25, 9 ; 32, 10, 5 ; d) [répét. du subst. antécédt dans la relat.] : diem instare, quo die... Cæs. G. 1, 16, 5, que le jour approchait, le jour où... ; erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent Cæs. G. 1, 6, 1, il y avait en tout deux chemins, chemins de nature à leur permettre de sortir de leur pays ; e) [antécédt s.-ent. après quam suivant un compar.] : naves humiliores quam quibus uti consuevimus Cæs. G. 5, 1, 2, vaisseaux un peu plus bas que ceux dont nous nous servons dʼhabitude ; f) [antécédt au gén. partitif dépendant du relatif quod ] : navium quod ubique fuerat, in unum locum coegerant Cæs. G. 3, 16, 2, ce quʼil y avait partout de navires, ils lʼavaient réuni en un seul et même endroit, cf. Cæs. G. 4, 22, 3, etc. ; Pl. As. 443 ; mittit olei, vini quod visum est, etiam tritici quod satis esset Cic. Verr. 2, 4, 62, il envoie en huile, en vin ce qui lui paraît bon, et même en blé, de quoi suffire ; quod in rebus honestis operæ curæque ponetur, id jure laudabitur Cic. Off. 1, 19, tout ce que lʼon mettra de travail et de soin à des études honorables, recueillera justement lʼéloge ||quem voles testium Cic. Verr. 2, 2, 152, [interroge] celui que tu voudras dʼentre les témoins ; tulit, ut dictator quem vellet civium... posset occidere Cic. Leg. 1, 42, décida que le dictateur pouvait tuer le citoyen quʼil voulait ; g) [noter à lʼabl. marquant le laps au terme duquel se place un fait] paucis diebus quibus eo ventum erat Cæs. G. 3, 23, peu de jours après que lʼon était arrivé là ; diebus decem quibus... Cæs. G. 4, 18, 1, dix jours après que..., cf. 5, 26, 1 ; Cic. Planc. d. Cic. Fam. 10, 18, 4 ; v. quadriduo quo à quadriduum ¶ 2 [constr. particul.] a) [relat. complt dʼun compar.] : simulacrum, quo non facile dixerim quicquam me vidisse pulchrius Cic. Verr. 2, 4, 94, une statue dont je nʼoserais dire que jʼaie rien vu qui la surpassât en beauté ; [emploi redondant, le compar. étant suivi de quam ] ... quo nihil turpius physico quam fieri quidquam sine causa dicere Cic. Fin. 1, 19, ... ce qui est plus que tout indigne dʼun physicien : prétendre quʼun fait se produise sans cause, cf. Nat. 1, 38 ; v. hic § 9 ; b) [au gén. part.] : duo Lentuli, quorum Publius Cic. Br. 268, les deux Lentulus, dont lʼun, Publius, cf. Cic. Prov. 4 ; c) [rel. sans rapport avec le verbe apparent de la relative] : non satis politus est iis artibus, quas qui tenent eruditi appellantur Cic. Fin. 1, 26, il nʼest pas assez rompu dans les sciences dont les possesseurs sont appelés savants, cf. Cic. Fin. 2, 115 ; Nat. 1, 121 ; futura modo exspectant, quæ quia certa esse non possunt, conficiuntur angore Cic. Fin. 1, 60, cʼest lʼavenir seulement quʼils attendent, et, parce que lʼavenir ne peut être assuré, lʼangoisse les accable, cf. Cic. Or. 136 ; Fin. 5, 76 ; d) [accord de genre non fait ; attraction avec lʼattribut] : animal, quem vocamus hominem Cic. Leg. 1, 22, lʼanimal que nous appelons homme ; sapientia perfecta, quem deum appellant Cic. Ac. 1, 29, la parfaite sagesse, quʼils appellent dieu ||[accord fait avec le sens] : illa furia, qui Cic. Fam. 1, 9, 15, cette furie [Clodius] qui, cf. Cic. Sest. 38 ; Liv. 10, 1, 3 ; e) [accord de nombre suivant lʼidée qui se dégage] : est eo numero, qui semper... habiti sunt Cic. Arch. 31, (eo = eorum ), il est du nombre de ceux qui ont toujours passé pour... ; [accord de genre] vestra consilia accusantur, qui... imposuistis Sall. J. 85, 28, ce sont vos décisions quʼon incrimine, à vous qui mʼavez attribué.., ; servili tumultu, quos Cæs. G. 1, 40, 5, lors du soulèvement des esclaves que, cf. Liv. 2, 53, 1 ; 5, 40, 3 ; 42, 47, 7 ; f) [relative précédant la régissante] : quibus excusationibus... defendere solebas, earum habere in hoc homine nullam potes Cic. Verr. 2, 5, 176, des excuses avec lesquelles tu avais lʼhabitude de défendre..., tu nʼen peux invoquer aucune à propos de cet homme ; g) [après un relatif complément, ellipse du relatif sujet] : mancipium, quo et omnes utimur et non præbetur a populo Cic. Verr. 2, 4, 9, les esclaves, dont nous nous servons tous, mais aussi que le peuple ne fournit pas, cf. Cic. Verr. 2, 4, 64 et comparer Cic. Verr. 2, 4, 73 ; h) [au lieu dʼun relatif répété et coordonné, emploi du démonstratif] : Pythagoras, quem Phliuntem ferunt venisse eumque... disseruisse Cic. Tusc. 5, 8, Pythagore, qui vint, dit-on, à Phlionte et discourut..., cf. Cic. Off. 2, 40 ; de Or. 2, 299 ; Fin. 5, 3, etc. ¶ 3 [relatives en parenth. ou apposition] : a) Heraclius, is qui... habebat Cic. Verr. 2, 4, 137, Heraclius, celui qui avait..., cf. Cic. Div. 1, 39 ; Inv. 2, 96 ; b) [rel. au n. ] : quod sæpe fiebat Cic. Off. 2, 74, ce qui arrivait souvent ; quod contra fit a plerisque Cic. Off. 1, 49, et cʼest le contraire que font la plupart des gens, cf. Cic. Agr. 2, 40, etc.; Sall. J. 85, 22 ; quæ Cic. Verr. 2, 4, 116, choses qui... ||quod ejus facere potueris Cic. Fam. 3, 2, 2, dans la mesure où tu auras pu le faire, cf. Fam. 5, 8, 5 ; Att. 11, 12, 4 ; Liv. 39, 45, 7 ; 31, 4, 2, etc.; quod in me est Enn. d. Cic. Nat. 2, 65, dans la mesure de mes moyens ; quod per religiones posset Liv. 44, 17, 8, dans la mesure où les lois religieuses le permettaient, cf. Liv. 26, 32, 6 ||[avec subj. conséc.-restrictif] : quod litteris exstet Cic. Tusc. 1, 38, du moins dʼaprès les monuments écrits ; quod tuo commodo fiat Cic. Fam. 4, 2, 4, du moins en ce que cela tʼaccommode, si la chose tʼaccommode, cf. Fam. 1, 1, 3 ; Att. 1, 4, 1 ; quod sciam Cic. Fin. 2, 7, que je sache ||[subj. conséc.] : quod interdum pudeat Cic. de Or. 1, 40, chose de nature à, bien faite pour remplir de honte ; quod miserandum sit Cic. Nat. 3, 62, chose qui mérite la commisération ||[subj. optatif, dans une formule solennelle prononcée avant un acte et destinée à le placer sous la protection des dieux] : quod bonum, faustum felixque sit, Quirites, regem create Liv. 1, 17, 10, et puisse cette mesure être bonne, favorable, heureuse, Romains, nommez un roi ; omnibus rebus agendis « quod bonum, faustum, felix fortunatumque esset » præfabantur Cic. Div. 1, 102, avant tout acte ils prononçaient cette formule « puisse lʼentreprise être bonne, favorable, heureuse, prospère », cf. Liv. 1, 28, 7 ; 3, 34, 2 ; 3, 54, 8 ; 10, 8, 12 ; 39, 15, 1 ||[attraction] : quæ forsitan laus sit Cic. Br. 33, (= quod ), ce qui est peut-être un mérite ; c) [subst. antécédt enclavé] : amici sunt firmi eligendi, cujus generis est magna penuria Cic. Læl. 62, il faut choisir des amis sûrs, espèce fort rare ; præmisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere uti consuerant Cæs. G. 4, 24, 1, ayant envoyé en avant la cavalerie et les essédaires, genre de combattants quʼils emploient dʼordinaire ; d) [en parenthèse] = eu égard à, vu, étant donné ; istud, qui meus amor in te est, confecissem Cic. Fam. 7, 2, 1, ton affaire, vu mon amitié pour toi [= meo amore qui... ], je lʼaurais arrangée, cf. Cic. Fam. 12, 29, 2 ; Cæl. 45, etc.; Ajax, quo animo traditur Cic. Off. 1, 113, Ajax, avec le caractère que lui assigne la tradition ¶ 4 [rel. initial tenant lieu dʼun démonstratif plus une particule de liaison] : qui = is enim, is autem, et is, etc. ||[en part. renvoyant à ce qui précède et développé encore par ce qui suit] : quam quidem laudem sapientiæ statuo esse maximam, non aliunde pendere... Cic. Fam. 5, 13, 1, et cʼest bien là [ce qui précède] le mérite par excellence de la sagesse, ne pas dépendre dʼautrui, cf. Cic. Verr. 2, 4, 91 ; 4, 124 ; Off. 3, 112 ; cujus rei cum causam quærerem, quidnam esset cur... Cic. de Or. 1, 123, or, cherchant la cause de ce phénomène, la raison pour laquelle... ||[expr.] in quo (n.) Cic. , et (or) à ce propos.
II interrog. [avec valeur adj. et subst. sauf le n. quod qui est touj. adj.], qui, quel [sous le rapport de la condition, du caractère, etc. ; quis demande le nom] : qui Chærea ? — iste ephebus... Ter. Eun. 824, quel Chæréa ? — tu sais bien, ce jeune homme...; qui esset ignorabas Cic. Verr. 2, 5, 166, tu ignorais ce quʼil était ? spectari solere qui debeat, qui possit ulcisci Cic. Cæcil. 53, [tu ignores] que lʼon examine dʼordinaire quel est celui qui doit, qui peut se charger de la vengeance.
III indéfini, quelque, quelquʼun, après si, num, ne ; [avec valeur adj. et subst. sauf le n. quod qui est touj. adj.]: ne qui magistratus... crearetur Cic. Rep. 2, 54, pour empêcher que quelque magistrature ne fût créée ; vereor ne qui sit qui Cic. Pis. 12, je crains quʼil nʼy ait qqn pour ; si qui cantet Cic. Off. 1, 145, si qqn chantait, cf. Cæs. G. 1, 48, 6 ; 6, 13, 6 ; 6, 13, 9.
➳ formes arch. : nom. quei Inscr. ; gén. quoius ; dat. quoi (quoiei Inscr. ) ; abl. qui et quei Inscr. (quicum Cic. = cum quo) || pl. nom. quei. Inscr ; pl. n. qua ; dat.-abl. queis Lucr. , Virg. et quis Cic. de Or. 1, 85 ; Fam. 11, 16, 3 ; Att. 10, 11, 3 ; etc.
- 1. (interr.) (a) hoe?, hoe dan?, waarom?; ➤ qui fit ut hoe komt het dat?; qui potest esse in eiusmodi trunco sapientia? (Cic.); (b) (Plaut.) voor hoeveel?, hoe duur?;
- 2. (relat.) waardoor, waarmee, waarvan; ➤ habeo, qui utar ik heb om van te gebruiken; mihi dantur vehicla qui vehar; Aristides, qui efferretur, vix reliquit (Nep.) liet nauwelijks genoeg geld voor zijn begrafenis na;
- 3. (indef.) op een of andere manier;
- 4. (in verwensingen) ach, . . . toch maar!; ➤ qui istum di perdant.
- 1. die, dat; welk(e); ➤ luna eam lucem, quam a sole accipit, mittit in terras (Cic.); het subst. waarop het pron. relat. betrekking heeft wordt vaak herhaald, ihb. in de rechtspraak: itinera duo, quibus itineribus; — bijzonderheden: (a) wanneer het pronomen verwijst naar een hele zin of passage, wordt het neutr. quod of (vaker) id quod gebruikt; (b) de relatieve bijzin kan fungeren als zinsdeel in de hoofdzin, met name bij verba als habere, esse, invenire e.d.: ➤ sunt qui; non facile est invenire qui, quod sciat ipse, non tradat alteri (Cic.); (c) quā prudentiā es nihil te fugiet (Cic.) met jouw slimheid zal jou niets ontgaan; (d) neutr. quod (m. gen.) zoveel, hoeveel; ➤ adiutabo, quod potero; quod operae, agri; (e) abl. quō (m. comp.) zoveel te, des te; ➤ quo etiam magis laudandus est; — quō . . . eō hoe . . . des te;
- 2. (in relat. aansluiting) deze, die; ➤ obsistere ei conati sunt; quos omnes gravi proelio vicit (Nep.); virtus est una altissimis defixa radicibus; quae numquam ulla vi labefactari potest; quo fiebat daardoor gebeurde het; quo facto nadat dit echter gebeurd was; ex quo sindsdien; quae cum ita sint onder deze omstandigheden; / het gebruik v.d. modus in de relatieve bijzin: terwijl gew. in de attrib. relat. bijzin de indic. staat, wordt in de volgende gevallen de conj. gebruikt: (a) in de oratio obliqua; ➤ Aristoteles ait bestiolas quasdam nasci, quae unum diem vivant (Cic.); (b) (consecutief) (zo)dat hij; ihb. dignus, indignus, aptus, idoneus qui; sunt, inveniuntur, nemo est, quis est qui; nihil est quod e.a.; ➤ nemo tam humilis erat cui non aditus ad eum pateret dat voor hem niet; quis est qui dicere audeat; nihil est quod tam miseros faciat quam impietas et scelus; Campani maiora in defectione deliquerant quam quibus (= quam ut iis) ignosci posset; (c) (finaal) opdat, om te; ➤ missi sunt qui consulerent; (d) (causaal) omdat, die immers; ➤ recte Socrates exsecrari eum solebat qui primus utilitatem a iure seiunxisset; — versterkt quippe qui, ut(pote) qui omdat hij immers, praesertim qui of qui praesertim vooral omdat hij; (e) (concessief) hoewel, die toch; ➤ qui egentissimus fuisset, erat insolens; (f) (beperkend) voor zover; ➤ quod sciam voor zover ik weet; quod meminerim voor zover ik me herinner; meestal m. toegevoegd quidem: quem quidem nos audierimus voor zover wij tenminste.
- 1. (in dir. en afh. vr.) (a) (adj.) welk(e)?, wat voor een?, van welke aard?; ➤ qui cantus dulcior inveniri potest? quod carmen aptius? qui actor in imitanda veritate iucundior? (Cic.); virgo, quae patria est tua? (Plaut.); scribis te velle scire, qui sit rei publicae status (Cic.); (b) (subst., zelden en bijna alleen in afh. vr.) wie?, wat voor een?, wat?;
- 2. (in uitroepen die verwondering uitdrukken) welke, wat een.
彼。其。所。攸。Urbs quam statuo vestra est 吾所造城係汝等者。Librum qui apud te est desidero 吾欲在汝處之書。Miserunt qui me illuc duceret 遣人領吾至彼。Qui exit per fenestram timet 自窗出者必懼矣。Quod nocet homini non est eligendum 害人者不可選。Quae in quo non sunt, is firmi stomachi est 凡人無此等病必有壯胃。Exstat ejus peroratio, qui epilogus ducitur 現有其収結之言名爲總朿者。Abundantia earum quae prima mortales ducunt 人謂初生之物皆豐美。\Qui pro quo, qua, quo. \quicum pro quibuscum. \quoi pro cui. \quocum pro cum quo. \queis vel quis pro* quibus. v. quod.
Suggest a Translation
See an image
何如。何從。何故。庶幾。奚。— fit, ut ego nesciam? 何有吾末知。— hoc mihi eveniat, scio 吾知因何遭此。— illum dii omnes perduint 望諸神敗壞彼。Non potest, qui? 不可乎。何故乎。
Suggest a Translation
See an image
- 2 CA-.
- II. Interrog, who? which? what? what kind of a?(mostly adj.;as subst., qui asks the nature or character, quis the name): Ubi alii? Sa. qui malum alii? T.: Th. Quis fuit igitur? Py. Iste Chaerea. Th. Qui Chaerea? what Chaerea?T.: qui locus est: qui tantus fuit labor?: rogitat, qui vir esset, L.: scire, qui sit rei p. status, what is the state of the country: quae cura boum, qui cultus habendo Sit pecori canere, V.: incerti quae pars sequenda esset, which side to take, L.—As subst: nescimus qui sis: nec qui poterentur, satis discerni poterat, L.: qui ille concessus!what an assembly!
- IIII. Relat. (with a subst.or pron.as antecedent), who, which: habebat ducem, quīcum quidvis rectissime facere posset: ille vir, cui patriae salus dulcior fuit: haec, quae audistis: quod ego fui, id tu hodie es, L.: coloniam, quam Fregellas appellent, L.—The subst.is often attracted to the relat. clause, esp. when a prondem. follows: quae res neque consilium . . . Habet, eam regere non potes, T.: ad quas res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus: quae augustissima vestis est, eā vestiti, L.: alii, quorum comoedia prisca virorum est, H.: si id te mordet, sumptum filii Quem faciunt, T.: Urbem quam statuo, vestra est, V.—The antecedent is sometimes repeated with the relat.: erant itinera duo, quibus itineribus, etc., Cs.: si quod tempus accidisset, quo tempore requirerent, etc.—The antecedent is often omitted: quicum res tibist, peregrinus est, T.: fecit quod Siculi non audebant: o beati, Quīs ante ora patrum . . . Contigit, etc., V.—An antecedent in apposition is regularly attracted to the relat. clause: Tolosatium fines, quae civitas est in provincia, Cs.: Amanus, qui mons erat hostium plenus.—So in relat. clauses giving a personal characteristic as a reason: copiam verborum, quae vestra prudentia est, perspexistis, with your usual intelligence: utrum admonitus, an, quā est ipse sagacitate, sine duce ullo, i. e. by his own peculiar instinct.—A verb of which the relat. is subject takes the person of the antecedent: ego enim is sum, qui nihil fecerim: neque enim tu is es qui, qui sis, nescias: vidistis in vincula duci eum, qui a vobis vincula depuleram, L.: Themistocles veni ad te, qui intuli, etc., N.—With ellips. of verb: et, quem ei visum esset (sc. facere), fecisset heredem: ad haec, quae visum est, Caesar respondit, Cs.: hostiaeque maiores, quibus editum est diis, caesae, L.—In comparative clauses with sup: sit pro praetore eo iure quo qui optimo (i. e. quo is est, qui optimo iure est): legioni ita darent, ut quibus militibus amplissime dati essent: provincia, ut quae maxime omnium, belli avida, L.—By attraction, in the case of the antecedent (Greek constr.): nos tamen hoc confirmamus illo augurio, quo diximus: sexcentae eius generis, cuius supra demonstravimus, naves, Cs.: notante Iudice quo nosti populo, H.: natus est patre, quo diximus, N.: cum quibus ante dictum est copiis, L.—In the gender and number of a substpredic.: Belgae, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, Cs.: carcer ille, quae lautumiae vocantur: leges, quae fons est iuris, L.—In the gender and number of an antecedent not expressed: vicinitas, Quod ego in propinquā parte amicitiae puto, T.: laudare fortunas meas, Qui gnatum haberem, T.: quod monstrum vidimus, qui cum reo transigat?: servitia repudiabat, cuius magnae copiae, etc., S.—One relat. in place of two in different cases: quem neque pudet Quicquam, nec metuit quemquam (i. e. et qui non), T.: omnia quae amisi aut advorsa facta sunt, S.: qui iam fatetur . . . et non timeo (sc. quem): tyrannus, quem pertulit civitas paretque mortuo.—Implying a restriction, who indeed, as far as, all that: omnium eloquentissimi, quos ego audierim: antiquissimi sunt, quorum quidem scripta constent: Catonem vero quis nostrorum oratorum, qui quidem nunc sunt, legit?—Singn., what, as far as, as much as, to the extent that: quod potero, adiutabo, T.: cura, quod potes, ut valeas: quod ad me attinet, as far as depends on me: quod ad Pomponiam, scribas velim, etc. (sc. attinet), as respects Pomponia.—Implying a purpose: equitatum praemisit, qui viderent, to see, Cs.: qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, in order to bestow it: sibi urbem delegerat, quam haberet adiutricem: milites conduci, qui in Hispaniam traicerentur, L.—Implying a reason: Miseret tui me, qui hominem facias inimicum tibi, I am sorry for you, that you incur, etc., T.: Tarquinio quid impudentius, qui bellum gereret, etc.: at Cotta, qui cogitasset haec posse accidere . . . nullā in re deerat, Cs.: barbari dissipati, quibus nec certa imperia . . . essent, vertunt, etc., L.: Heu me miserum, qui spectavi, etc., T.—Implying a concession: rogitas? qui tam audacis facinoris mihi conscius sis? although you are, T.: hi exercitu luxuriem obiciebant, cui omnia defuissent, Cs.: quis est, qui Fabricii, Curii non memoriam usurpet, quos numquam viderit?: Rogitas? qui adduxti, etc., T.— Implying a result (qui consecutive): sapientia est una, quae maestitiam pellat ex animis, alone has power to drive: secutae sunt tempestates, quae nostros in castris continerent, Cs.: leniore sono uti, et qui illum impetum oratoris non habeat: haud parva res, sed quae patriciis potestatem auferret, L.—Esp., after a demonstr. pron., adj. or adv.: non sum ego is consul, qui arbitrer, etc., such a consul, as to suppose: neque tuis es, qui nescias, etc., no such man, as to be ignorant, etc.: nomen legati eius modi esse debet, quod inter hostium tela incolume versetur.—With quam, after a comp: non longius hostes aberant, quam quo telum adici posset (i. e. quam ut eo), Cs.: maiores arbores caedebant, quam quas ferre miles posset, L.—After an adj.of fitness: (Rufum) idoneum iudicaverat, quem mitteret, a fit person to send, Cs.: nulla videbatur aptior persona, quae loqueretur.—After a verb with indefsubj. or obj.(described by the relat. clause): sunt qui mirentur, there are some, who, etc.: erunt qui audaciam eius reprehendant: si quis est, qui putet: ut invenirentur qui proficiscerentur: qui se ultro morti offerant, facilius reperiuntur, quam qui dolorem patienter ferant, Cs.: haec habui, de amicitiā quae dicerem, had this to say: te unum habeo, quem dignum regno iudicem, L.: Nemost, quem ego magis cuperem videre, T.: nullum est animal, quod habeat, etc.—Where the relat. clause is conceived as a particular fact, it may take the indic: sunt bestiae quaedam, in quibus inest, etc. (i. e. in quibusdam bestiis inest, etc.): sunt, qui eorum sectam sequuntur, i. e. they have followers: Sunt quos . . . iuvat, H.: Sunt, qui non habeant, est qui non curat habere, some(in gen.) . . . one(in particular), H.—In place of a prondemonstr. and conj: res loquitur ipsa, quae semper valet plurimum, and it, etc.: ratio docet esse deos; quo concesso, confitendum est, etc., and if this is granted: centuriones hostīs vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo, but no one of them, Cs.: perutiles libri sunt; quos legite, quaeso, therefore read them.
- IIIIII. Indef, whoever, any one who, all that, anything that: qui est homo tolerabilis, Scortari nolunt, T.: quae res . . . post eum quae essent, tuta reddebat, all that was in his rear, Cs.: facilius quod stulte dixeris reprehendere . . . possunt: virgis caesi, qui ad nomina non respondissent, L.— Any one, any; with si, num, ne; see 2 quis.
- old abl.of 1 qui.—Interrog, in what manner? how? whereby? by what means? why?: Qui scis?T.: Qui potui melius?T.: deum nisi sempiternum intellegere qui possumus?: deus falli qui potuit?: inimicus non esse qui potest?: Qui fit, Maecenas, ut, etc., H.: qui istuc credam ita esse, mihi dici velim, T.: quaero qui scias: neque videre, qui conveniat, L.—Relat., wherewith, whereby, wherefrom, how: multa concurrunt simul, Qui coniecturam hanc facio, T.: in tantā paupertate decessit, ut qui efferretur, vix reliquerit, enough to bury him, N.: Facite, fingite, invenite, efficite, qui detur tibi; Ego id agam, mihi qui ne detur, in order that, T.—Indef, somehow, in some way: qui illum di omnes perduint, T.: qui illi di irati!
-
…urbe tuorum comitum magna et perniciosa sentina rei publicae. quid est, Catilina num dubitas id me imperante facere quod iam tua sponte faciebas exire ex urbe iubet consul hostem. interrogas me, num in exsilium non iubeo ,…
Cicero, in Catilinam
-
…occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant quorum alius alia causa inlata, quam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…dextro cornu legio duodecima et non magno ab ea intervallo septima constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt ; quorum pars ; ab ; aperto latere legiones circumvenire…
Julius Caesar, Gallic War
-
…diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…dicerent. nunc intellego, si iste, quo intendit, in Manliana castra pervenerit, neminem tam stultum fore qui non videat coniurationem esse factam, neminem tam improbum qui non fateatur. hoc autem uno interfecto intellego hanc rei…
Cicero, in Catilinam
-
…tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret ;…
Julius Caesar, Gallic War
-
…hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit ; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios ;…
Julius Caesar, Gallic War
-
…qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret ; non nulli pudore adducti, ut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter…
Julius Caesar, Gallic War