cupido
cupido, a desire, wish, longing, eagerness, passion
he was overcome by his desire for gold
- I In gen.
- A In a good sense: cupido cepit miseram nunc me proloqui, etc. (transl. from Eurip. Med. 57: ἵμερος μ᾽ ὑπῆλθε, etc.), Enn. ap. Cic. Tusc. 3, 26, 63 (Trag. Rel. v. 291 Vahl.); cf.: Romulum cupido cepit urbis condendae, Liv. 1, 6, 3: cupido eum ceperat in verticem montis ascendendi, id. 40, 21, 2; and with inf.: cupido incessit Aethiopiam invisere, Curt. 4, 8, 3: aquae, Plaut. Trin. 3, 2, 50 (676); cf.: laticum frugumque, Lucr. 4, 1093: gloriae, Sall. C. 7, 3: aeternitatis perpetuaeque famae, Suet. Ner. 55: lucis, Quint. 6, prooem. § 13: placendi, id. 10, 7, 17 al.—
- 2 Trop., of things: res medii cuppedine victae, overcome by their tendency to a centre, Lucr. 1, 1082.—
- B In a bad sense, desire, passion, lust, greed.
- α With gen.: honorum caeca (with avarities), Lucr. 3, 59; cf. honoris, Sall. C. 3, 5: mala vitaï, Lucr. 3, 1077: immitis uvae (i. e. virginis immaturae), Hor. C. 2, 5, 9: praedae caeca, Ov. M. 3, 620: intempestiva concubitūs, id. ib. 10, 689; cf. Veneris, id. ib. 14, 634 et saep.: difficilia faciundi, Sall. J. 93, 3: ejus (oppidi) potiundi, id. ib. 89, 6: quarum (rerum) inmodica cupido inter mortales est, Liv. 6, 35, 6: populos ad cupidinem novae fortunae erigere, id. 21, 19, 7.—In plur.: malae dominationis cupidinibus flagrans, Tac. A. 13, 2.—
- β Absol.: homines cupidine caeci, Lucr. 4, 1153; so id. 4, 1090: cuppedinis acres curae, id. 5, 45; Hor. C. 2, 16, 15 et saep.: femineus, Ov. M. 9, 734; cf. muliebris, Tac. A. 4, 39.—In plur., Hor. S. 1, 2, 111; 2, 7, 85; Tac. A. 3, 52: eo provectas Romanorum cupidines, ut non corpora, ne senectam quidam aut virginitatem inpollutam relinquant, id. ib. 14, 35.—
- II In partic.
- A The desire that springs from love, desire, love: differor Cupidine ejus, Plaut. Poen. 1, 1, 29 (157); cf.: visae virginis, Ov. M. 13, 906; Plaut. Am. 2, 2, 210 (842); cf. id. Poen. 1, 1, 68 (196). —In plur.: me, Contactum nullis ante cupidinibus, Prop. 1, 1, 2.—Hence,
- 2 Personified: Cŭpīdo, ĭnis, m., the god of love, Cupid, son of Venus, Cic. N. D. 3, 23, 58 sq.; Prop. 2, 14, 5 (3, 18, 21); Ov. M. 1, 453; 5, 366 et saep.; Hor. C. 1, 2, 34; 2, 8, 14 al.; in the form CVPEDO, Inscr. Orell. 1367.—In plur.: mater saeva Cupidinum, Hor. C. 1, 19, 1 Orell. ad loc.; 4, 1, 5 al.; cf. of sculptured figures: exstant caelati scyphi ... Myos in eādem aede Silenos et Cupidines, Plin. 33, 12, 55, § 155; 36, 5, 4, § 41. —Hence,
- β Cŭpīdĭnĕus, a, um, adj., of or belonging to Cupid (poet.): tela, Ov. Tr. 4, 10, 65: sagittae, id. R. Am. 157.—Transf., lovely, charming ( = formosus), Mart. 7, 87, 9.—
- B In animals, the sexual impulse: equina, Col. 6, 27, 3: equi cupidine sollicitati, id. 6, 27, 8.—
- C (Cf. cupidus, II. A. 2., and cupiditas, II. B. 1.) Avarice, covetousness: Narcissum incusat cupidinis ac praedarum, Tac. A. 12, 57; in plur., id. H. 1, 66.—*
- 2 Personified: Cupido sordidus, sordid Avarice, Hor. C. 2, 16, 15.
II) insbes.: a) die phys. Begierde, der tierische Trieb, die Lust, m. obj. Genet., c. somni, Sall.: c. coëundi, der Begattungstrieb, Col.: u. so c. concubitus, Veneris, Ov. – absol. = der Begattungstrieb, die Brunst, equina, Col. 6, 27, 3: equi cupidine sollicitati, ibid. § 8. – u. Plur. absol. = die Lüste, eo provectas Romanorum cupidines, ut non corpora, ne senectam quidem aut virginitatem impollutam relinquant, Tac. ann. 14, 35. – b) die Leidenschaft = das Liebesverlangen, die Liebe, c. visae virginis, Ov.: c. femineus, zu einem Weibe, Ov.: ebenso muliebris, Tac.: differor cupidine eius, Plaut. – dah. personifiz. Cupīdo, inis, m., der Liebesgott Kupido, Sohn der Venus, griech. Ἔρως, Plaut. trin. 673; merc. 854. Cic. de nat. deor. 3, 58 sqq. Prop. 2, 18, 21. Hor. carm. 1, 2, 34 u.a. – im Plur. Cupīdinēs, Liebesgötter, Amoretten, Prop. 1, 1, 2. Hor. carm. 1, 19, 1. – c) die Begehrlichkeit, der Eigennutz (das Interesse), der allg. Ausdr. für das spez. Habsucht, Geldgier, c. sordidus, Hor.: Narcissum incusat cupidinis ac rapinarum, Tac. – d) das ehrsüchtige Streben, die Ehrsucht, ita cupidine atque irā, pessumis consultoribus, grassari, Sall. Iug. 64, 5.
post Philargiria producit tertia bellum, / interpretatur vitium quod forte cupido
cur anhelando nititur ~o humani moliminis possidere ea quae ‥ transeunt?
~inis,lustbærnnesse
haud moderari / se vel equum liquido chlamydis sinit egra cupido
pro spe et ~ine munerum
amicitia mundialis, que rerum vel bonorum temporalium ~ine partitur
auri ~ine ductus
cum ~ine superante depuduisset eam castimonie
non arcu cupĭdo ferus urit corda Cupīdo
ocio ‥ sublato, periere ~inis arcus omnes
➳ m. , Pl. Amph. 840 ; Hor. S. 1, 1, 61 ; Ep. 1, 1, 33 ; O. 2, 16, 15, etc. || cuppedo Lucr. 1, 1082 ; 4, 1090.
- CVP-, a desire, wish, longing, eagerness, passion: cepit me proloqui: urbis condendae, L.: somni, S.: gloriae, S.: cupidinibus statuere modum, H.: si vobis cupido Certa sequi, resolve, V.—Excessive desire, passion, greed: sordidus, H.: Responsare cupidinibus Fortis, H.: honoris, S.: praedae caeca, O.: (oppidi) potiundi, S.: (rerum) inmodica, L.: ferri, passion for bloodshed, V.: an sua cuique deus fit dira cupido, his inspiration, V.—Love, desire, lust: turpis, V.: visae virginis, O.: femineus, for a woman, O.: muliebris, Ta.
-
…semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile memoratu est, adepta libertate, quantum brevi creverit tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat…
Sallust, Catilina
-
…vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem, qua ceteros, fama atque invidia vexabat. Igitur ubi animus ex multis miseriis atque periculis requievit et…
Sallust, Catilina
-
…res facile toleraverant, iis otium divitiaeque optanda alias, oneri miseriaeque fuere. Igitur primo pecuniae, deinde imperi cupido crevit ea quasi materies omnium malorum fuere. Namque avaritia fidem, probitatem ceterasque artis bonas subvortit ; pro his…
Sallust, Catilina
-
…Cynthia prima suis miserum me cepit ocellis, contactum nullis ante cupidinibus. tum mihi constantis deiecit lumina fastus et caput impositis pressit Amor pedibus, donec me docuit castas odisse puellas…
Propertius, Elegies
-
…est mihi quam ferunt puellae pernici aureolum fuisse malum, quod zonam solvit diu ligatam. Lugete, o Veneres Cupidinesque et quantum est hominum venustiorum passer mortuus est meae puellae, passer, deliciae meae puellae, quem plus illa…
Catullus, Carmina
-
…penates. Territus ipse fugit, nactusque silentia ruris exululat frustraque loqui conatur ab ipso conligit os rabiem, solitaeque cupidine caedis vertitur in pecudes et nunc quoque sanguine gaudet. In villos abeunt vestes, in crura lacerti fit lupus…
Ovid, Metamorphoses
-
…. Tenent media omnia silvae, Cocytusque sinu labens circumvenit atro. Quod si tantus amor menti, si tanta cupido est, bis Stygios innare lacus, bis nigra videre Tartara, et insano iuvat indulgere labori, accipe ,…
Vergil, Aeneid
-
…pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere ; vescendi causa terra marique omnia exquirere ; dormire prius, quam somni cupido esset ; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed omnia luxu antecapere. Haec iuventutem…
Sallust, Catilina
-
…non domino magis ornamento quam civitati. C. Claudius, cuius aedilitatem magnificentissimam scimus fuisse, usus est hoc Cupidine tam diu dum forum dis immortalibus populoque Romano habuit ornatum, et, cum hospes esset Heiorum, Mamertini autem…
Cicero, in Verrem
-
…rebus ornare quas ceperat noluit Verres qui non Honori neque virtuti, quem ad modum ille, sed Veneri et Cupidini vota deberet, is Minervae templum spoliare conatus est. ille deos deorum spoliis ornari noluit, hic ornamenta Minervae…
Cicero, in Verrem