demum
demum, at length, at last, not till then, just, precisely, only
then at last the state will be free
dēmum: (adv.), at length, at last, 1.629; at least, indeed, especially. (dē with n. superl. ending -mum, hence, perhaps meaning downmost)
dēmum (also demus, like prorsus, quorsus, rursus, deorsus, Liv. Andr. ap. Paul. ex Fest. p. 70, 8 Müll.; Plaut. Trin. 3, 3, 51 (779) Ritschl and Brix), adv. [a sup. form from de, downmost; cf.: sub, summus], used to give prominence to an idea in opposition to or restriction of another, at length, at last, not till then; just, precisely; only, etc.
- I In Latin of every period and description of writing (for syn. cf.: tandem, denique, postremum, primo).
- A Enclitically with pronouns, like adeo (but less freq.), just, precisely, especially, exactly, indeed; also translated by an emphasis of the pronoun: id demum lepidumst, Plaut. Pers. 2, 3, 14 (264); cf.: sic sentio, id demum aut potius id solum esse miserum, quod turpe sit, Cic. Att. 8, 8 init.: idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est, Sall. C. 20, 4; cf. id. ib. 12 fin.: relinquere aculeum in audientium animis is demum potest, qui, etc., Plin. Ep. 1, 20, 18: tamquam ad eam linguam demum natus esset, Quint. 6 prooem. § 11: me fortuna hac demum voluit consistere terra, Verg. A. 1, 629; cf. id. ib. 2, 743 al.: ille demum antiquis est adulescens moribus, Plaut. Capt. 1, 2, 20 (129): per quaedam parva sane, si ipsa demum aestimes, ducunt, Quint. 1, 10, 5: vos demum, ut video, legem antiquastis sine tabella. Sed ego, etc., Cic. Leg. 3, 17, 38 (but Bait. vos quidem): quae demum causae secundam valetudinem praestent, Cels. praef.: jam vero exsilium, si rerum naturam, non ignominiam nominis quaerimus, quantum demum a perpetua peregrinatione differt? Cic. Tusc. 5, 37, 107: sciscitando eo demum pervenit, ut haud procul esset, quin Remum agnosceret, Liv. 1, 5 fin.—
- β Strengthened by a preceding verum enim vero, or a following profecto: verum enim vero id demum juvat, si quem, etc., Ter. Ad. 255; Sall. C. 2, 9; cf. Liv. 4, 4: is demum profecto vitam aequa lance pensitabit, etc., Plin. 7, 7, 5, 44.—
- γ Separated from the pronoun: hoc est demum quod percrucior, Plaut. Bac. 5, 1, 13 (1099): illa seges demum, Verg. G. 1, 47.—
- B Enclitically with the adverbs nunc, tum, or tunc, post, modo, jam, ibi, sic, etc.; just, precisely, not till; also freq. expressed by more strongly accenting those particles.—
- a Nunc demum, Gr. νῦν δή, now, now at length, at last (cf.: nunc adeo, under 2. adeo, no. B. 2. c.): nunc demum ego cum illa fabulabor libere, Plaut. Poen. 5, 3, 40 (1159); so with scio, id. Epid. 3, 4, 22 (458); id. Mil. 2, 6, 62 (542); with intellego, Ter. Heaut. 253; cf.: nunc demum rescribo iis litteris, quas, etc., Cic. Att. 16, 3; and: undevicesimo aetatis anno dicere in foro coepi et nunc demum, quid praestare debeat orator, adhuc tamen per caliginem video, yet it is only now that I am at length beginning to see, Plin. Ep. 5, 8, 8 et saep.—
- β In Plautus with following conjunctions, cum, quoniam, etc.: nunc demum a me insipienter factum esse arbitror, Cum rem cognosco, Plaut. Mil. 2, 6, 80 (560); cf. id. Rud. 4, 4, 78 (1122).—
- γ Separated by pol, edepol, or other words: nunc pol demum ego sum liber, Plaut. Cas. 4, 4, 14 (827): nunc edepol demum in memoriam regredior, cum cogito, etc., id. Capt. 5, 4, 25 (1022); id. Cas. 4, 4, 14 (827); id. Aul. 1, 2, 1 (79): heu, nunc misero mihi demum Exsilium infelix! Verg. A. 10, 849.—
- b Tum demum, then at length, then indeed (so most freq., esp. in the historians; in Caes. only in this connection): tum demum Liscus oratione Caesaris adductus, etc., Caes. B. G. 1, 17; 1, 50, 2; 1, 51, 2; Liv. 2, 20; 3, 12; Plin. Ep. 6, 20, 6; Verg. A. 6, 330; 573; id. G. 3, 205; Ov. F. 4, 615 et saep.: utraque re satis experta tum demum consules, Liv. 2, 29.—
- β With foll. conjunct. ubi, si, cum, etc. (and in Plautus also separate; cf. above, no. 1. b. and c.): ubi expolivero, Magis hoc tum demum dices, Plaut. Poen. 1, 1, 61 (189); Sall. J. 46; Cels. 7, 27 fin.: si id facies, tum demum scibis, etc., Plaut. Mil. 4, 8, 56 (1366); id. Men. 2, 2, 71 (343); Cic. Rep. 1, 24; cf. with quodsi, Att. ap. Cic. Att. 9, 10, 4: ac tum demum, cum medium tenuere, etc., Plin. Ep. 8, 20, 7: tum tu igitur demum id adulescenti aurum dabis, Ubi, etc., Plaut. Trin. 3, 3, 52 (780).—Once in this connection demum alone: servata res est demum, si illam videro, Plaut. Merc. 5, 2, 68 (909).—
- c Tunc demum (cf. Drak. Liv. 41, 3, 5): tunc demum intelleges, etc., Sen. Ep. 121; Suet. Calig. 9; Vulg. Gen. 41, 9; and with cum, Col. praef. fin.; with ubi, Cels. 3, 6, and 10.—
- d Post demum, afterwards, not till after: post eum demum huc cras adducam, Plaut. As. 5, 2, 65 (915): post igitur demum, etc., id. Amph. 3, 1, 16 (876).—With post as praep.: unas enim post idus Martias, Asin. Pollio ap. Cic. Fam. 10, 31, 4: post biduum demum, Suet. Aug. 10 fin.—
- e Modo demum, only now, now for the first time: modone id demum sensti, Ter. And. 882.—
- f Jam demum, now at last, now (cf. δή ... ἤδη, Eurip. Suppl. 980; Troad. 235), Ov. Tr. 2, 8.—
- g Ibi demum, just there: illic ibi demum'st locus, ubi, etc., Plaut. Capt. 5, 4, 3 (1000); Quint. 10, 3, 13: ibi demum morte quievit, Verg. A. 9, 445; cf. id. ib. 1, 629; Stat. Th. 2, 474; id. Silv. 2, 3, 14; cf. also ibi demum, of time, Ter. Hec. 128.—
- h Sic demum: sic demum socios consumpta nocte reviso, Verg. A. 2, 795; 6, 154.—
- k Ita demum, Vulg. 2 Mac. 6, 15.—
- 2 With the abl. temp. or absol.: ego novus maritus anno demum quinto et sexagesimo fiam? Ter. Ad. 938: decimo demum pugnavimus anno, Ov. M. 13, 209: quarta vix demum exponimur hora, Hor. S. 1, 5, 23: hieme demum, Plin. Ep. 7, 2, 2: pontificatum maximum, quem numquam vivo Lepido auferre sustinuerat, mortuo demum suscepit, Suet. Aug. 31; cf.: appellato demum collegio obtinuit, id. Caes. 23: his demum exactis, Verg. A. 6, 637: noctu demum rex recessit, Curt. 7, 11, 20.—And once with the nominative of the part. perf.: damnatus demum, vi coactus reddidit Mille et ducentos Philippos, i. e. not until condemned, Plaut. Bac. 2, 3, 38 (272).—
- C To add emphasis to the idea contained in a proposition, in fact, in very truth, certainly, indeed (rare): ea sunt enim demum non ferenda in mendacio, quae, etc., Cic. Rep. 2, 15: immemor est demum, nec frugum munere dignus, qui, etc., Ov. M. 15, 122; Quint. 10, 6, 5; so to strengthen a comparative (cf.: adeo, etiam): latius demum ire, further yet, Plaut. Most. 3, 2, 156 (845): num expositio haec longior demum esse debeat, Quint. 4, 2, 79.—
- II In post-Aug. Latin.
- A Only, solely, exclusively ( = duntaxat, tantum, solum, tantummodo, modo): ne vulgarem viam ingressus, alienis demum vestigiis insisterem, Quint. prooem. § 3; id. 2, 15, 1: adeo suis demum oculis credidit, id. 11, 3, 68: quaedam (verba) tertiae demum personae figura dicuntur, ut licet, piget, id. 1, 4, 29: qui (Cicero) non assecutus esset docendo judicem tantum et utiliter demum ac Latine perspicueque dicendo, ut, etc., id. 8, 3, 3 et saep.: nihil magis pro contione testatus est, quam id demum se habiturum, quod, etc., but just that, Suet. Oth. 6 et saep.: ut non is demum sit veneficus, qui vitam abstulit data potione, sed etiam qui mentem, Quint. 9, 2, 105; cf. with the following verum etiam, id. 7 prooem. § 1.—
- b Ita demum, only so; then or in that case only; not till then ( = tum demum); esp. freq. in conditional propositions: si plus humoris excernitur quam assumitur, ita demum secundae valetudinis spes est, Cels. 3, 21; Plin. Ep. 3, 3, 2; Suet. Claud. 25 al.—
- B To point out something as taking place only after previous delay, at length, at last = tandem: quod oppidum Hispaniae frustra diu oppugnatum illitis demum galbano facibus succenderit, Suet. Galb. 3; cf. corresp. with tandem, id. Calig. 6.— *
- 2 For denique no. II. 2, finally, in fine: ex quibus alium Ciceroni, alium Caesari, singulis demum singulos opponeremus, Tac. Or. 26 fin. Cf. Hand Turs. II. p. 250-260; Zumpt ad Curt. 6, 39, 25; Mützell ad Curt. 3, 7, 8; 3, 22, 26.
dēmum (altl. dēmus), Adv. (Superl. v. de), eben, nun, I) hebt einen Zeitpunkt, einen Ort od. eine Sache im Gegensatz zum Vorhergehenden nachdrücklich hervor. Also A) zur nachdrücklichen Hervorhebung eines Zeitpunktes: 1) bei Zeitpartikeln: a) nunc d., entweder wie νῦν δή u. νῦν γε, jetzt eben, jetzt gerade, od. das betonte jetzt, nun, od. bei dem, was längst hätte eintreten sollen, jetzt erst, Komik., Cic. u.a. – ebenso auch modo d., Ter.; u. iam d., Ov. – b) post d., mit folg. Futur., später dann, Plaut. – ebenso auch igitur d. od. d. igitur, später dann, od. im Nachsatz zur Verstärkung der Folge, dann erst, erst dann, Plaut. – c) tum d., dann erst, steht nur bei vorausgegangener Bedingung zur Verstärkung der Folge, dah. im andern Satze immer ein si od. ubi, cum steht, Plaut., Attic. (b. Cic.), Cels. u.a. – dah. tum d. auch in der Erzählung von etwas längst Erwartetem, Caes., Liv. u.a. – Nachaugust. auch ita d. für tum d., wie wir so erst= dann erst, Cels. u.a. – 2) bei andern Wörtern, um anzudeuten, daß etw. nicht zu einer andern Zeit od. vorher gar nicht geschehen sei, es mag nun ein Zeitnomen od. ein Partizip hinzutreten, erst, decimo d. pugnavimus anno, erst im usw., Ov.; vgl. Ter. adelph. 938. Hor. sat. 1, 5, 23. – dah. bezeichnet demum oft, daß etwas nur unter einer gewissen Bedingung geschehen sei,nur erst, erst, damnatus d. reddidit ducentos et mille Philippûm, nur erst verurteilt, Plaut.: quem (pontificatum) numquam vivo Lepido auferre sustinuerat, mortuo d. suscepit, erst nach dessen Tode, Suet.: dah. ita demum, ut etc., erst unter der Bedingung, daß usw., Iustin. 11, 4, 10. – b. Spät. demum gezadezu für denique, endlich, zuletzt, Sen. ep. 94, 74. Suet. Cal. 6, 2. – B) zur nachdrücklichen Hervorhebung eines Ortes in der Formel ibi d., dort-, da eben, gerade da. Plaut. capt. 1000. Quint. 10, 3, 13. – bei Dichtern ibi d. auch in der Aufzählung od. Reihenfolge = da nun, Stat. silv. 2, 3, 14. Stat. Theb. 2, 474: übtr. auf die Zeit, da nun, Ter. Hec. 128. – C) zur nachdrucklichen Hervorhebung (Steigerung) einer Sache, 1) bes. bei Pronom., gerade, eben, vornehmlich (s. Brix Plaut. capt. 101), id d., Komik. u. Cic. ad Att. 8, 8 in.: ea d. firma amicitia est, Sall.: ea demum Romae libertas est, Liv.: is d., Plin. ep.: ille d., Plaut.: hoc est d., Plaut.: hāc d. terrā, gerode in diesem Lande, Verg. – zuw. steht es für quidem, wohl, nun wohl, wie Cic. de legg. 3, 38. – 2) in andern Beziehungen, eben, gerade, od. verstärkt in der Tat, Cic. de rep. 2, 28. Ov. met. 15, 122. Quint. 10, 6, 5. – 3) verstärkend bei Komparativen, noch, sogar noch, Plaut. most. 842. Quint. 4, 2, 79. – II) beschränkt es in der Art, daß es die Sache zugleich hervorbebt, eben nur, vorzüglich nur, indessen nur, auch bl. nur, zuw. wenigstens, suis d. oculis credidit, er vertraute nur seinen Augen, Quint.: nobis autem utilitas d. spectanda est, indessen nur, Traian. in Plin. ep.: post sonmum d. (wenigstens) lectionemque non vehiculo, sed equo vehor, Plin. ep. – dah. auch den Gedanken einschränkend und zugleich verstärkend, nur eben, fer fortiter d. laborem, ertrage die Mühe nur eben standhaft, Rutil. Lup. 1, 21: id d. se habiturum, quod etc., er werde nur eben das sein nennen, Suet. Oth. 6, 3.
Hermionam ‥, quae ‥ despondebatur pridem ‥ Oresti ~umque sententia immutata Neoptolemo nupsit
vixerat in terris ‥ / undecies denos et tres feliciter annos; / tunc demum ‥ / ivit ad aeterni castus consortia regni
nihil alicujus cibi ‥ quatuor diebus et quatuor noctibus degustavit‥. quinta demum die, ecce angelus ‥ apparuit
expectamus adhuc ‥ tempus diei Dominicae, et sic ~um votiva Paschae nostri festa celebramus(
multo ~um interfluente tempore
~um finem loquendi faciamus
pacificare discordes et ad viam ‥ pacis reducere per ~um oberrantes
dēmum, (8) (anc. lat. demus Fest. 70, 8 ), adv., (superl. de de ), précisément, tout juste, seulement : ¶ 1 [joint aux pronoms]; sic sentio, id demum aut potius id solum esse miserum quod turpe sit Cic. Att. 8, 8, 1, à mon sentiment, est malheureux seulement, ou plutôt uniquement ce qui est honteux ; idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est Sall. C. 2, 4, vouloir les mêmes choses, repousser les mêmes choses, cʼest cela seulement qui constitue lʼamitié solide, cf. C. 2, 9 ; Plin. Min. Ep. 1, 20, 18 ; Virg. En. 1, 629, etc. || ea sunt demum non ferenda... quæ Cic. Rep. 2, 28, ce qui est proprement inadmissible... cʼest ce qui... ¶ 2 [joint aux adv., surtout de temps] : tum demum Cic. Nat. 1, 13 ; Cæs. G. 1, 17, 1, alors seulement (pas avant) ; nunc demum Cic. Att. 16, 3, 1, maintenant seulement ; post demum Pl. Amph. 876, cʼest après seulement que... || ibi demum Virg. En. 9, 445, là seulement ; sic demum Virg. En. 2, 795, alors seulement ; ita demum, si Plin. Min. Ep. 3, 3, 2, à la seule condition que... ¶ 3 [autres indications temporelles] : anno demum quinto et sexagensumo Ter. Ad. 938, à soixante-cinq ans seulement, cf. Hor. S. 1, 5, 23 ; Plin. Min. Ep. 7, 2, 2 || damnatus demum Pl. Bacch. 271, ce nʼest quʼaprès avoir été condamné que... ¶ 4 enfin : Sen. Ep. 94, 74 ; Suet. Cal. 6 ¶ 5 seulement, c. tantum, modo, solum : Quint. 8, 3, 3 ; 11, 3, 68, etc.
- 1. ten slotte, (uit)eindelijk, pas; ➤ tum ~ toen eindelijk; nunc ~ nu pas; post ~ m. fut. pas later; modo ~ dan pas; decimo ~ pugnavimus anno (Ov.);
- 2. (voor extra nadruk) (meestal m. pron.) juist, precies, pas; ➤ hac ~ terrā; ea ~ firma amicitia est; ea ~ Romae libertas est;
- 3. (in een climax) pas echt, nu helemaal;
- 4. (postklass.) (beperkend) slechts, voornamelijk; ➤ post somnum ~ lectionemque non vehiculo, sed equo vehor (Plin. Min.).
dēmum
adv.
- de with sup.ending, at length, at last, not till then, just, precisely, only: is demum est iustus triumphus: is demum mihi vivere videtur, qui, etc., no one but him, S.: exsilium quantum demum a perpetuā peregrinatione differt?: sciscitando eo demum pervenit, ut, etc., L.: placidā ibi demum morte quievit, V.—With nunc, now, now at length, at last, not till now: nunc demum intellego: nunc demum rescribo iis litteris, quas, etc.—With tum, then at length, then indeed, not till then: tum demum illa omnia victa videbantur, cum, etc.: tum demum inpulsi Latini, L.: Tum demum stagna revisunt, V.: quod si convenerit, tum demum decebit, etc.—With modo, only now, not till now: modone id demum sensti?Do you just begin to see?T.—With ibi, just there: Ibi demum ita aegre tulit, etc., T.—With sic, so at last, thus finally: Sic demum socios consumptā nocte reviso, V.—With abl.of time, just, not till, at last: decimo demum pugnavimus anno, O.: quartā vix demum exponimur horā, H.: his demum exactis, V.—In assurance, in fact, in very truth, assuredly, certainly, indeed: ea demum firma amicitia est, S.: ea sunt enim demum non ferenda in mendacio, quae, etc.
-
…praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit ; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur ; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes…
Julius Caesar, Gallic War
-
…anima oneri fuit. Eorum ego vitam mortemque iuxta aestumo, quoniam de utraque siletur. Verum enim vero is demum mihi vivere atque frui anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari facinoris aut artis bonae famam quaerit. Sed…
Sallust, Catilina
-
…quia vobis eadem, quae mihi, bona malaque esse intellexi ; nam idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est. Sed ego quae mente agitavi, omnes iam antea divorsi audistis. Ceterum mihi in dies…
Sallust, Catilina
-
…horrendas et rauca fluenta transportare prius quam sedibus ossa quierunt. Centum errant annos volitantque haec litora circum ; tum demum admissi stagna exoptata revisunt. Constitit Anchisa satus et vestigia pressit, multa putans, sortemque animo miseratus iniquam .…
Vergil, Aeneid
-
…homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi iis, qui videre, nemini credibilia sunt a…
Sallust, Catilina
-
…coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse. Quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace…
Sallust, Catilina
-
…et sperata voluptas suavis amicitiae quemvis efferre laborem suadet et inducit noctes vigilare serenas quaerentem dictis quibus et quo carmine demum clara tuae possim praepandere lumina menti, res quibus occultas penitus convisere possis. hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…pendes. Sedibus hunc refer ante suis et conde sepulchro. Duc nigras pecudes ; ea prima piacula sunto sic demum lucos Stygis et regna invia vivis aspicies. Dixit, pressoque obmutuit ore. Aeneas maesto defixus lumina voltu ingreditur…
Vergil, Aeneid