dilatare

1 dilatare v. 1 delatare(2)

2 dilatare [CL] 1 to enlarge, expand, spread; b (w. abstr. obj.). c to open. d to dilate (heart or sim.; partly fig.). e to deploy (troops). f (intr.) to widen, grow broader. quasi metallum feriendo ~atum Bede Tab. 419; quando evenerit ‥ ut ‥ ignis [montis Ethnae] ~are se voluerit super regionem Hugeb. Will. 4; paludibus ~atis stagnorum Abbo Edm. 2; ~ant, tobrædaþ GlH D 504; Gir. TH I 3 (v. caput 14b); s1244 episcopus ‥, quem ‥ hydropisis undique ~averat M. Par. Maj. IV 330; s1245 fratres Minores Oxonie ‥ ceperunt delatare terminos suos et nova edificia construere Wykes 93; humiditas ‥ humectat et †dilactat et facit fluxum materie‥. calor ‥ movet materiam in suas extremitates et ~at Gilb. I 6v. 1; †dilitatur humor Bacon V 85n (v. distensivus); res ~antes sanguinem et spargentes ipsum ad exteriora sunt multe Ib. IX 71; fossatum in solo nostro proprio conficitur ‥, ut ‥, si quando ‥ mundari debeat seu ~ari, in solo nostro proprio pro dicto fossato ~ando perfod[i]amus Meaux I 80; 1318 ad actus pacificos manus extendimus ~atas FormOx 45; 1336 in canevacio veteri empto ‥ ad ponendum super hacches ‥ galee ‥ et in pice et bitum[ine] et lymo emptis ‥ ad dictum canevacium cum eisdem ponendum et †tylatandum [sic] KR Ac 19/31 m. 5; ne nimis epistolam ~arem Lutterell Visio Beat. f. 95.  b [Dominus] catervis credentium regni sui gloriam ~at Bede Hom. I 25. 109; [Osuald] ecclesiam Christi in regno suo ‥ ~are curavit Id. HE III 3; †741 (8c) ad ~andum [sic] et augendam vitam Christi sacerdotum CS 160; Folc. V. Bot. 2 (v. devincire 1b); Gosc. Werb. 2 (v. Christianitas 1a); ut [ecclesia] et vestro merito et exemplo proficiat et amplius in ipso ~etur H. Reading (II) Cel. 29; s1327 rumorem ‥ ~at (v. circumgyrare 2c); pro fide catholica ~anda Ockham Dial. 566; conatus est ‥ ut celeste et subceleste coartasset imperium ut proprium ~aret G. Hen. V 1 p. 10.  c ~averunt, i. aperuerunt, hi geopenadon GlH D 506.  d Bede Sam. 603 (v. coangustare 1a); †dilato [? l. ~ato] sinu mentis oculus interior ‥ usque Ephesiorum civitatem ‥ porrexit Ailr. Ed. Conf. 768A; 1184 magnificentiam tuam ‥ duximus exorandam, immo ~atis precordiis ‥ pulsandam, quatenus ‥ (Lit. Papae) G. Hen. II I 332; musculi orificia sinistri et medii cordis claudentes ‥ inter ipsa orificia tenduntur, ut alterutro ~ato alterum claudi sit necesse Alf. Angl. Cor 6. 1; dum [cor] ~atur vel elevatur, aerem attrahit et inspirat Ric. Med. Anat. 219; s1274 non habeo in quo irascendo ~are cor meum possum Graystanes 16; potest esse cordis dilatatio vehementi gaudio existente, quod [? l. quo] cor ultra modum ~abitur J. Blund An. 380; animus per caritatem ~atus Brinton Serm. II 29.  e [armatorum cunei] per arvorum largas planicies ~ati Ps.-Elmh. Hen. V 75.  f 1155 terra ‥ que ‥ tendit obliquando et ~ando versus occidentem Feod. Durh. 121n. 2 (w. ref. to persons): a to magnify, exalt. b (pass.) to be puffed up (cf.Deut. xxxii 15). c (refl.) to spread oneself, devote one’s energies. a an non istud est quo nihil pium presulem honorat excellentius ‥ et abundantius ~at? Ad. Marsh Ep. 36.  b clerici Eboracenses multum jam exaltati et ~ati Ailr. SS Hex 15; 1422 etsi ‥ incrassatus impinguatusque ‥ immoderanter in tuis diffugiis ~eris (Lit. Abb.) Amund. I 93.  c circa tales casus ‥ minime te ~es Ockham Dial. 451. 3 to delay, to put off. Cf. 3 dilatio. ~are, differre Osb. Glouc. Deriv. 179; 1241 episcopus est ultra mare et, per hoc quod prior vocat ipsum ad warantum, posset loquela ista diu ~ari CurR XVI 1659; brevia ‥ ~avit pro donis que ab adversis partibus recepit State Tri. Ed. I 11; 1571 conveiancie ‥ contrivate de malicia ‥ ad ~and’, retardand’ vel defraudand’ creditores Entries 207b.