excludere

excludere [CL] 1 to deny access or entry, shut out. †hae [l. haec] loci artitudine ~sus praetermitto alibi, Deo aspirante, retexenda Gosc. Transl. Aug. 20C; intrabo intra me ipsum, ~dam omnia praeter illum et me ipsum Anselm (Or. 14) III 55; a collocatione pignorum ~si fuerant Ord. Vit. VI 10 p. 108; fumus thuris ‥ copiose ascendebat; sed teterrimum putorem ~dere non prevalebat Ib. VII 16 p. 254; exterius ‥ domui porta est necessaria ut hostis et indignus ~dantur ab ea R. Niger Mil. III 17; s1349 Wals. HA I 274 (v. deforis 3a). 2 to exclude, cut off, separate (place). b to block. c1298 foresta ‥ incipit ad molendinum quod vocatur S. et sic per le Meredyche ‥ includendo forestam ex parte dextera ‥ et ~dendo extra forestam ex parte sinistra totum residuum ‥ Cart. Boarstall 574.  b exclusere duos caesis ex hostibus amnes Frith. 546 (cf. Eddi 19: duo flumina cadaveribus mortuorum replentes). 3 (p. ppl. exclusus as sb. usu. f.): a sluice, lock (usu. w. ref. to mill); v. et. claudere 2e, recludere; b L’Écluse, Sluys (Flanders). c dock. a in eadem j liber homo Edrici, viij acrae et una pars unius ~sae DB II 304b; in ~sa alterius molini habet Robertus Malet partem DB II 382b; 1111 precipio quod predicti monachi ‥ perpetualiter ‥ possideant ‥ in pascuis, in aquis et molendiis et ~sis Cart. Colne 1 v; c1115 esclusa (v. excluseta); 1222 ad faciendam ibi ~sam vel gurgitem Cart. Osney IV 103; 1232 debet habere anguillas ad ~sam suam cadentes BNB II 526; 1276 exclus[e] prioris aperte sunt quando necesse sit transeuntibus Hund. I 198; 1293 (v. 2 baia); 1295 in carpenteria pro predictis kaiis ‥ et pro rota et sklusis reparandis (Ac. Cliffe) DCCant.; 1300 de forstallo, de sclusa Petri de Molendino Reg. S. Aug. 58; 1310 in terra propria dicti domini regis fecit fieri quandam esclausam cujusdam molendini sui Reg. Gasc. A I 252; 1331 (v. esclotura); 1344 ~sa ‥ vocatur Fouremullelok ‥ que claudit et retinet aquam ‥ per quatuor pedes in altitudinem plus quam relique ~se superius in predicta aqua de Lye posite retinent Pub. Works II 17; 1444 ~sas molendinorum ‥ a fundo in quo fixe fuerunt extraxerunt et eas in minutas partes cecuerunt Pat 458 m. 16d.; 1477 de abbatissa de C. pro redditu unius ~si fixi ad terram domini apud Dunford ‥ iij d. (Rent.) MonExon 125b.  b 1164 Philippum apud ~sam castrum, a quo tirannis Yprensis tam longa obsidione exclusus est J. Sal. Ep. 134 (136 p. 2) ; s1202 apud ~sum, quod vulgariter dicitur Le Sleus Plusc. VII 1.  c 1212 quod ‥ claudi facias bono et forti muro ~sam nostram de Portsmua ‥ ad galias ‥ nostras custodiendas Cl 117a; 1228 rex J‥. muros fieri fecit prope ~sas illas ad galias suas ‥ includendas Cl 32. 4 to banish, cast out; b (w. abstr. obj.). c (med.) to expel. d to omit, leave out. ~sa multitudine daemonum Bede HE II 4; c1110 pro filio suo quem a servitio vestro ~sistis Anselm (Ep. 18) III 125; ipsum cum progenie sua de finibus Normannie ‥ ~de Ord. Vit. VIII 5 p. 293; cherubin ‥ ~dit Adam et Evam a paradiso Ad. Dore Pictor 155.  b quatenus ‥ vitia ‥ radicitus ‥ extirpentur et ~dantur Anselm (Ep. 312) V 239; jejunia metuebat et quantum poterat abhorrens a se procul ~debat Ord. Vit. V 19 p. 445; ejus [voluntatis] ‥ memoriam a corde vestro ~dite Alex. Cant. Mir. app. p. 269; Ockham Pol. I 28 (v. despoticus).  c Gilb. II 112. 2 (v. climax 2); lupinus ‥ cujus ferina cum melle comesta aut cum aceto bibita lumbricos ~dit Alph. 106; onomia ‥ lapidem vesice ~dit Ib. 130.  d nonnulli ‥ hunc pedem de versu ~dendum censuerunt Aldh. Met. 10 p. 82; quem quidam per sinalipham ~dunt Ib. p. 89; his ‥ virginum catervis nequaquam Eustochii et Demetriadis virtutum rumusculus ‥ a nostris litterarum scedulis ‥ ~datur Id. VirgP 49; Bradw. CD 863A (v. exclusive 2). 5 to exclude (person from condition, state, or sim.). b (leg.) to exclude, estop. 1237 (v. concludere 2b); s1297 Rish. 168 (v. denegatio 1).  b c1300 ex quo clericus ~detur a purgacione sua per suam confessionem Year Bk. 30 & 31 Ed. I app. 545; 1307 dicunt quod per hoc ~di non debent de isto brevi de forma donacionis que eis competit de jure revercionis secundum formam donacionis Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 3. 6 to prevent, preclude, bar; b (w. abstr. subj.); c (w. acc. & inf.). p1082 quod in titulis ‥ nomini nostro addidi nomen abbatis ‥ feci ut nominis ~derem aequivocationem Anselm (Ep. 100) III 232; ut omnes excusationes tuas ~dam Ib. (CurD 1) II 49.  b 1093 ut neque justitiam gratia neque gratiam justitia ‥ ~dat Anselm (Ep. 165) IV 39; qualiter unitatis simplicitas a se ~dat pluralitatem Ib. (Proc. Sp. 1) II 181; ? 1165 cum fraterna [caritas] commendatur non ~ditur ‥ sororina J. Sal. Ep. 250 (148); sicut una operatio aliam a se diversam operationem ~dit, sic cogitatio cogitationem expellit Alex. Cant. Dicta 3 p. 121; Ad. Marsh Ep. 30 p. 127 (v. dissensio).  c cum ‥ veritas ‥ ~dat plura esse per quae cuncta sint ‥ Anselm (Mon. 3) I 16. 7 (w. diem ultimum) to die. V. et. 2 claudere 8a. s1367 cum uxor ‥ Henrici de Percy ‥ diem suum ultimum ~sisset Meaux III 163. 8 to open, keep open (cf. cludere 1). b (p. ppl. w. tempus) open season. aperi hostium aecclesiae et ~de ante nos, quia intrare modo volumus Ælf. Bata 4. 11 p. 38.  b 1270 in tempore ~so predicte tres acre ‥ sunt communa IMisc 16/4. 9 to hatch (chick). pullos marcidos et rubros et tanquam eadem hora jam ~sos Gir. TH II 40; falcones ‥ qui marinis in rupibus ~duntur Id. EH I 29; to hatch eggs, ova ~dere Levins Manip. 38.