figurare

figurare [CL] 1 to fashion, shape, provide w. a figure. b to transform (from one shape to another). locus ‥ capitis ‥ ad mensuram capitis illius aptissime ~atus apparuit Bede HE IV 17 p. 246; finxit, i. ~abat, hiwade GlH F 330; 1175 anima dormientis sibi prefate visionis imagines ~avit P. Blois Ep. 30. 105A; natura ‥ fingere non cessat et ~are quousque in robur perfectum ‥ homines istos provehat Gir. TH III 10; [ignis] hic ~at se figura pineali quia non habet formam naturalem qua sic ~etur Fishacre Quaest. 52; Ps.-Gros. Gram. 19 (v. figura 1c); philosophice figurationes inveniuntur, nam sic possunt ~ari perspicua specula ut unum appareat multa Bacon NM 534.  b Gros. 141 (v. fluxibilis 1b); in artificialibus fit ~atum ex figura ‥ ut ciphus ex anulo. ‥ quod ex ~ato ~atum, non in quantum illud est ~atum: unde si chiphus fieret ex auro, posset fieri ex eo quocumque modo ~ato Bacon VIII 29. 2 to form, model on; b (gram.). arbore de qua sint se poma comesta figurant D. Bec. 107.  b a tertia ‥ conjugatione ‥ spondeus ~atur Aldh. PR 114; quali accentu ditrocheus ~atur? Ib. 128; ad Graecam ‥ formam ~ata constructio est Linacre Emend. Lat. lxxi v. 3 to outline, circumscribe. b to draw. c (mus.) to write (as note on staff). motus processivus et circularis ‥ nunquam ‥ fit supra idem spatium, set diversimode ~atur spatium, ‥ quia diversificatur spatium secundum figurationem in istis motibus Bacon XIII 306; procedunt de quantitate secundum substantiam et quoad spatium inclusum et non quoad rationem mensurandi et ~andi; hec ‥ consequuntur se invicem mensuratio et figuratio Ib. 367–8; corpus ‥ non potest ~ari in piano quia habet tres dimensiones, longitudinem, latitudinem, et profunditatem Odington 45.  b mappamundi ‥ ~atur in †ordine [MS: ordinali] Mathei de Parisio. ‥ ~atur in eodem †ordine [MS: ordin’] ‥ quasi clamis extensa (MS Cambridge, Corpus Christi Coll. 26 f. viib) ; C. R. Beazley, The Dawn of Modern Geography (London 1901) II 586, 639.  c sequitur de modis imperfectis, quomodo et qualiter ~antur. unde primus modus imperfectus ~atur hoc modo: tres cum proprietate et postea cum duabus et duabus ‥ Garl. Mus. Mens. 15; minima ‥ ~atur ad modum losenge Fig. 43; pausa brevis ‥ continet unum spatium et medietatem alterius secundum ~antes modernos Ib. 49; figura ‥ brevis ‥ potest ‥ caudari et aliter ~ari Tunst. 256; licet aliqui doctores nostri musice aliter duxerint in aliquibus ~ari ‥ quod ‥ proferebant ore minime ~abant. ‥ posuerunt tres et duos figura simili designatos, unitate vero dissimili Mus. Mens. (Anon. VI) 399; a modernis debent sic ~ari Hauboys 426. 4 to depict, represent. b to exemplify. Anselm Misc. 347 (v. figura 7); de insensibilium rerum natura que secundum metaforam sermocinari ~antur W. Malm. GP (V. Aldh.) V 196; non est possibile ut literalis sensus sciatur, nisi homo ad sensum habet hec opera depicta, sed magis ~ata corporaliter Bacon Maj. I 210; 1408 imagines sanctorum, in ipsorum honorem ‥ quos ~ant ‥ venerari Conc. III 318.  b calor ejus prius equalis modo fit inequalis similiter etiam de ceteris ~ari licet Adel. QN 31. 5 to symbolize, express figuratively. b to prefigure. pharaonis exercitu ‥ per quem gastrimargia ~atur Aldh. VirgP 12; Britones ‥ per album vermem ~ati sunt Ord. Vit. XII 47 p. 489; Phlegethon ‥ inferioris aeris naturam ‥ ~are perhibent Alb. Lond. DG 6. 4; in hoc ‥ ~atum est vocem per Mercurium designatam beneficio aeris inferioris attrahi Neckam NR I 18; omnes qui venient ex parte Scocie per pisces ~antur (J. Bridl.) Pol. Poems I 195; sacramenta ‥ in quantum efficiunt quod ~ant Paul. Angl. ASP 1550.  b per Hieremiam et Danielem ‥ futura incarnati Verbi virginitas ‥ ~abatur Aldh. VirgP 54; immolato agno, cujus occisione Christi ~abatur occisio Ælf. Ep. 2a. 8; 10‥ portendentes, ~antes WW; virgo mater peperit / per virgam figurata P. Blois Carm. 20. 3a. 41; regis Assueri ‥ salvatorem potissime ~antis Ad. Marsh Ep. 75 p. 184; duo testamenta in eis [sc. Agar et Sara] ‥ ~ata dicit apostolus Gros. Hexaem. XI 5; Sampson signum ponitur, Christus res signata; / figurantem superat sponsa figurata Garl. Epith. I Summa 50; omnes pastores veteris testamenti ~arunt pastorem summum Wycl. Ver. II 173. 6 to imply, mean, say. alia videtur ~ari Duns Ord. IV 135; quod etiam aperte in lege veteri ~atum est Deuter’ xxii ubi dicitur ‥ Ockham Dial. 587; videte quid per hoc ~etur [ME: hwet þis beo to seggen] AncrR 114. 7 (rhet.) to adorn (speech or writing) w. rhetorical figures. Lanfr. Ep. 33 (49) (v. figura 9a); Reg. Whet. II 469 (v. figuralis 2a).