foris
foris, a door, gate
foris2, out at the doors, out of doors, abroad, without
Frieze-Dennison Vergil
foris , is, f.: a door; often in the pl. with reference to double doors, 1.505; door or entrance. (rel. to θύρα)
fŏris, is, and more freq. in plur., fŏres, um, f. [Sanscr. dvār; Gr. θύρα; O. H. Germ. tor; Engl. door, etc.; cf. foras], a door, gate; in plur., the two leaves of a door (syn.: porta, janua, valvae, ostium, limen).
- I Lit.
- α Sing.: crepuit foris, Plaut. Am. 1, 2, 34 (496); cf. id. Cas. 5, 1, 17 (871): foris crepuit, concrepuit, id. Aul. 4, 5, 5 (665); id. Cas. 2, 1, 15 (158); id. Bacch. 4, 9, 134 (1058); Ter. Ad. 264: constitit ad geminae limina prima foris, Ov. H. 12, 150: ut lictor forem virgā percuteret, Liv. 6, 34, 6: cum forem cubiculi clauserat, Cic. Tusc. 5, 20, 59: forem thalami claudere, Ov. A. A. 3, 228: forem obdere alicui, id. P. 2, 2, 42: exclusus fore, cum Longarenus foret intus, Hor. S. 1, 2, 67.—
- β Plur.: ex quo (Jano) fores in liminibus profanarum aedium januae nominantur, Cic. N. D. 2, 27, 67: pol, haud periculum est, cardines ne foribus effringantur, Plaut. As. 2, 3, 4 (384) sq.; cf.: sonitum prohibe forum et crepitum cardinum, id. Curc. 1, 3, 1 (158): a nobis graviter crepuerunt fores, Ter. Heaut. 613: ad fores assistere, Cic. Verr. 2, 1, 26, § 66: extra fores limenque carceris, id. Tusc. 5, 28, 80: robustae, Hor. C. 3, 16, 2: invisae, id. S. 2, 3, 262: asperae, id. C. 3, 10, 3: durae, Tib. 1, 1, 56: foribus inest clavis, id. 1, 6, 34: hostes incidentes semiapertis portarum foribus, Liv. 26, 39, 22.—
- B Transf., the door, opening, entrance of other things: aeneus equus, cujus in lateribus fores essent, Cic. Off. 3, 9, 38: nassarum, Plin. 32, 2, 5, § 11: apum, id. 21, 14, 48, § 82.—
- II Trop.: quasi amicitiae fores aperire, Cic. Fam. 13, 10, 4: artis fores apertas intrare, Plin. 35, 9, 36, § 61: rerum, id. 2, 8, 6, § 31.
fŏris, adv. [abl. form (denoting both the place where and the place whence), and answering to the acc. form foras, v. foras init.].
- Out at the doors, out of doors, abroad, without (opp. intus, domi, etc.): sinito ambulare, si foris, si intus volent, Plaut. Capt. 1, 2, 5 (114): cf.: foris pascuntur, intus opus faciunt, Varr. R. R. 3, 16, 5: ille relictus intus, exspectatus foris, Cic. Sull. 5. 17; cf. also: nam et intus paveo, et foris formido, Plaut. Cist. 4, 2, 20 (690): aliorum intus corpus et foris lignum, ut nucum; aliis foris corpus, intus lignum, ut prunis, Plin. 15, 28, 34, § 112: cum et intra vallum et foris caederentur, Nep. Dat. 6: domi et foris aegre quod sit, satis semper est, Plaut. Cas. 2, 2, 8 (172); cf.: ut domo sumeret, neu foris quaereret, id. Bacch. 4, 4, 6 (645): nec minore saevitia foris et in exteros grassatus est, Suet. Ner. 36: (consilium petere) foris potius quam domo, Cic. Phil. 2, 11, 26: te foris sapere, tibi non posse te auxiliarier, Ter. Heaut. 922: si foris cenat, Plaut. Men. 1, 2, 17 (126); cf.: venit ad nos Cicero tuus ad cenam, cum Pomponia foris cenaret, Cic. Q. Fr. 3, 1, 6, § 19 Orell. N. cr.: cenitare, id. Fam. 7, 16, 2; 9, 24, 3: extrinsecus, cum ea, quae sunt foris neque inhaerent in rei natura, colliguntur, id. de Or. 2, 39, 163: haec studia delectant domi, non impediunt foris, in public life, id. Arch. 7, 16; cf.: cum ea contentio mihi magnum etiam foris fructum tulisset, i.e. beyond the senate, id. Fam. 1, 9, 20: fuit ille vir cum foris clarus, tum domi admirandus, neque rebus externis magis laudandus quam institutis domesticis, id. Phil. 2, 28, 69: et domi dignitas et foris auctoritas retinetur, abroad, id. Rosc. Am. 47, 136; cf.: parvi sunt foris arma, nisi est consilium domi, id. Off. 1, 22, 76; and: otium foris, foeda domi lascivia, Tac. A. 13, 25: foris valde plauditur, among the people, Cic. Q. Fr. 2, 8, 1: egere, foris esse Gabinium, sine provincia stare non posse, i.e. in the people's power, in debt, id. Pis. 6, 12.—
- β As prep. with acc. (late Lat.): constitutus si sit fluvius, qui foris agrum non vagatur, beyond, Auct. de Limit. p. 273 Goes.: ut terminos foris limites ponerentur, id. ib.—
- II From without, from abroad, = extrinsecus: at, quaecumque foris veniunt, impostaque nobis Pondera sunt, Lucr. 5, 543: sed quod ea non parit oratoris ars, sed foris ad se delata, tamen arte tractat, Cic. Part. 14, 48: aut sumere ex sua vi atque natura, aut assumere foris. id. de Or. 2, 39, 163; cf.: foris assumuntur ea, quae non sua vi sed extranea sublevantur, id. ib. 2, 40, 173; id. Inv. 1, 11, 15; 2, 24, 71: auxilium non petendum est foris, id. Tusc. 3, 3, 6: ut in ipsa (arte) insit, non foris petatur extremum, id. Fin. 3, 7, 24.—
- β Strengthened by ab: quoniam in ulcus penetrat omnis a foris injuria, Plin. 17, 24, 37, § 227.
1. foris, is, f. (verwandt mit θύρα; vgl. foras u. 2. foris), I) die Tür, sowohl des einzelnen Gemaches als des ganzen Hauses, Plur. forēs, sofern sie zwei Flügel hat, die Doppel-, Flügeltür (griech. θύρα, θύραι), Cic. u.a.: foris cubiculi, Cic.: foris ferrata, Amm.: fores clatratae, Inscr.: fores duplices, Ov.: foris crepuit od. fores crepuerunt, es kommt jmd. heraus, Komik.: hae mihi patent semper fores, Ter.: fores pulsare, Ov. u. Sen. ep.: claudere forem cubiculi, Cic.: claudere fores, Tibull. u. Ov.: fores obserare, Nep., obdere, Ov.: foribus obdere pessulum, Ter.: fores aperire, Ter. u. Cic., recludere, Lucr. u. Petron., reserare, Tibull. u. Ov.: fores refringere, Liv.: fores moliri (erbrechen), Liv.: fores frangere, an der T. reißen, Plaut.: ad fores assistere, Cic., stare, Curt. – im Bilde, artis fores aperire, Plin.: so auch quasi amicitiae fores aperire, Cic. – II) übtr., die Pforte, der Zugang, Eingang, die Öffnung, equi aenei, Cic.: nassarum, Plin.
2. forīs, A) Adv. = θύρασι (eig. Lokat. v. *forae), I) draußen, außerhalb eines Ortes, auswärts (Ggstz. intra, intus), A) im allg.: intra vallum et foris, Nep.: utrum foris habeat exemplar, an intus, ob das Urbild sich außer ihm selbst od. in ihm selbst befinde, Sen.: alqd quaerere foris, Plaut. u. Cic. (s. Brix Plaut. mil. 638). – B) insbes.: a) auswärts = außerhalb des Hauses, nicht zu Hause (Ggstz. domi), f. cenare od. cenitare, Cic.: f. sunt, Ter.: domi forisque, Suet.: foris victores, domi trucidamur, Sen. rhet.: animus f. est (Ggstz. domi est), Plaut. – f. valde plauditur, bei den Leuten, Cic.: f. esse Gabinium, in der Leute Händen, d.i. verschuldet, Cic.: f. sapere, andern klugen Rat erteilen (aber sich nicht), Ter. heaut. 923. – b) außerhalb der Kurie, des Senates, Cic. ep. 1, 9, 20. – c) außerhalb der Stadt, -des Staats, außerhalb Roms (Ggstz. domi), Cic. u. Liv. – II) von draußen, von auswärts, auch = aus der Fremde (Ggstz. domo, Cic. Phil. 3, 26, intus, Plaut. cist. 688), f. flagitare telum, Nep.: alqd f. petere, Cic. (u. so petita verba f., Hor.): f. venire, Lucr.: sumi aut ex sua vi atque natura aut assumi foris, Cic. de or. 2, 163; vgl. 2, 173. – a foris, von auswärts, Plin. 17, 227. – B) Praepos. m. Akk., außerhalb, Apul. met. 1, 21. Cassiod. compl. 5. in Col. u.a. Eccl.; vgl. van de Vliet in Wölfflins Archiv 10, 386.
munera larga ciborum / ante fores antri cernunt
abeuntes eum dimiserunt ante ~es ecclesiae stantem
foribusque patentibus illam / perquirunt
ostiola abacondita jam versa sunt in januas et ~es patentes
venit ad domum suam ‥ et nequiter fregit ~as [sic ] grangie sue
nuncii ‥ morantes in curia pape ‥ accedunt ad palacium, et inter ~es seu portas expectant donec possint ad cameram introduci ad papam
cepit viij s. et ij ~es ad reparacionem dicti cotagii
cum ferro solido clauserat ipse fores, / ne queat exire mulier
docuit / ut strueret sublime sibi conclave petrinum, / unum posticum conderet huicque forum
me adveniente ad ~es regni caelorum
in ipsis ~ibus,on ðam forðtege
pro ~ibus,beforan þœm durum
visum ‥ sibi est se sedere prae ~ibus domus suae
ad ducis tentorium usque pervenientes, illum in ~is [l. in ~ibus ] cum duobus suis senibus concubantem repererunt
in ecclesia et ~ibus ecclesie de Leominstre
mortem ipsius in ~ibus esse previdebam
quia mors in ~ibus erat ‥ episcopus ‥ ipsum ‥ absolvit
dum mors erat in foribus
statim ‥ pre ~ibus ait ‥
nonnihil doli suspicabar esse in ~ibus et res nostra lente processerat
siqui ~is esaet, ad se intrare praecepit
excepto quodam armigero qui ~is cum eo expectabat
pejus itaque obsidebantur qui ~is erant quam qui intus latitabant
in circuitu insule suum congregare fecit exercitum, et valde a ~is illam undique munire ‥ custodias faciens ‥
de his qui intra aecclesiam ‥ delinquunt, nichil vindictae pertinet ad eos qui ~is sunt
ab omni servitute regali operis intus et ~is, magnis et modicis ‥
~is infiniti, intus multi, nostrum moliuntur exterminium
nullus preterquam Christianus potest habere jus eligendi summum pontificem; illos enim, qui ~is sunt, illa que religionis Christiane sunt tractare non decet
comes W. posuit ~is de hoc manerio unam virgatam(
sacramentum est forma ~is manens respectu rei, dans cognicionem illius
qui ~is in oculis hominum ovis in vestimentis videri cupiat, intus autem ante conspectum Dei per cordis secreta esse contendat quod ~is ante homines putari cupiat
ut per eum quem similem nobis ~is [AS: ] agnovimus intus reformari mereamuruta
vidimus innumeros intusque forisque misellos
videt ipse intus, et ~is testantur lacrime mee
accepta vix tandem consolatione ~is qua non egebat interius
sic fluctuat intus / et foris, hic et ibi, procul et prope
ars hinc pictoris variavit nube colons / et foris expressit quod clausum litera gessit
~is deportatus juxta parietem ‥ jacens
sunt et alii lapides uno tantum latere ~is prominentes in maceria
continuando de ipsis cayis sive domibus in ~is versus mare construere solaria et domos in alto
duas domus ‥ unam ~is aliam intra civitatem(
haec terra ‥ remansit ~is divisionem suam
extra divisionem
integra masura ~is murum non dabat nisi iij d. et ob.(
de terra Alfrici de B. apud Oxeneford ~is burgum
dedit ‥ terram Wlfrici prepositi ~is portam deNorth
~is insulam(v.
ad Sanctum Laurencium ~is muros
nunc intus nunc ~is ecclesiam
1 fŏrĭs, (8) is, f. , porte : Pl. , Ter. ; Cic. Tusc. 5, 59 || surt. au pl. fŏrēs, [gén. inus., sauf *Pl. Curc. 158 ], porte (ou dʼune maison ou dʼune chambre) : Pl. ; Ter. ; Cic. , etc. ; [fig.] Cic. Fam. 13, 10, 4.
2 fŏrīs, (9) ¶ 1 adv., dehors : [question ubi ] Cic. Att. 4, 18, 3 ; Ac. 2, 56 ; Phil. 2, 78 ; [question unde ] Cic. Phil. 2, 26 ; Fin. 3, 24 ; Tusc. 3, 6, etc., du dehors || foris clarus Cic. Phil. 2, 69, illustre à lʼétranger, cf. Off. 1, 76 ; Att. 13, 10, 1 ¶ 2 [décad.] prép. : [avec acc.] Grom. 365, 6 ; [avec gén.] Itala Matth. 23, 25 ; [avec abl.] Lucif. Athan. 2, 12, p. 169, 1.
- 1. (a) buiten, aan de buitenkant; ➤ intra vallum et ~; (b) buitenshuis, niet thuis, elders [cenare]; ➤ domi forisque; (c) buiten de stad; buiten Rome; in het buitenland; (d) buiten de senaat;
- 2. van buiten, van elders [venire];
- 3. naar buiten (toe).
- 1. deur(vleugel);
- 2. plur. forēs, ium f deur (bestaande uit twee vleugels); ook deurvleugels [invisae; asperae];
- 3. (metaf.) toegang, ingang, opening (tot, naar: gen.) [antri; amicitiae].
Si quis porcellum... Foris domum furave rit.Occurrit passim.
Heliu vero et Balaam typum præferunt Philosophorum, qui Aforis, id est, Extra fidem positi, insidiantur Ecclesiæ Dei.Idem Epist. 25. ad Paulam cap. 4 :
Non debemus exire de templo, id est, de proposito Christiano, non Foras egredi, incredulitati videlicet gentilium commisceri.Victor lib. 1. de Persecut. Vandal. pag. 12 :
Cœpit per conversationem operum bonorum venerabilis et reverendus haberi, etiam ab eis, qui Foris sunt.Anastasius in S. Silvestro PP. :
Probatus ex omni parte, etiam et ab his, qui sunt Foris, testimonium habere, bonum, etc.Constitutio 10. in Append. ad Cod. Theod. ubi de extraneis feminis Clericorum :
Sed hac societate, seu amicitia non penetret, fama contaminat, datque sinistris rumoribus locum alterni sexus adjunctio, cum Foris positos, ac publico jure viventes ad inlecebram crimine trahit obscœnæ suspicionis exemplum.
Nationes vero numquam penes deum... et Foris semper.
Et Instr. 37 :Exis inde Foris, iterum tu fana requiris.
Vide S. Hieronymum Epist. 22. et Epist. 83. sub finem, S. Augustinum de Vera Relig. cap. 8. lib. 3. contra Parmen. cap. 4. lib. 7. de Bapt. contrat Donatist. cap. 1. lib. 3. cap. 19. et Ep. 170. etc. Sic GræcisExis pro Foribus : inde et ad idola vadis.
Extra Ecclesiam constituti, apud Cyprianum Epist. 55. Idem Epist. 52 :
Quisquis jam Episcopus fieri voluerit, Foris fiat necesse est.Et mox :
Profanus est, alienus est, Foris est.Adde Epist. 69. 73. etc. Contra, Fideles dicuntur,
qui intus sunt, i. in Ecclesia, apud S. Augustinum lib. 3. contra Donatist. cap. 10.
Foras exire, hoc est, ab Ecclesiæ communione recedere, apud eumdem S. August. lib. 2. contra Crescon. cap. 4.
Forispræterea
essedicebantur Hæretici. Facundus Hermianensis lib. 2. cap. 2 :
Et illi quidem qui videntur in Ecclesia falsi fratres, qui utinam Foris essent, modo negantibus non resistunt, quinimo et laudantur. Quod ut nos seducerent, fallaciter immiserunt : ut postea nobis ab ipsis, vel ab his, qui Foris sunt, dicatur hæreticis, etc.S. Hieronymus lib. 3. in Ruffinum cap. ult. :
Quid loquar de hæreticis, qui licet Foris sint, tamen se nominant Christianos ?
Foro, eadem notione, Academ. Hispan. Proces. ann. 1351. MS. sub Petro III. reg. Aragon. :
Nequeant... concedere aliquod guidaticum, supersedimentum, elongamentum, aut subscriptæ contumaciæ remissionem, vel dilationem præsentis judicii,..... aut alia quæcumque, quæ in proficium, beneplacitum aut Forem aliquem dictarum personarum, vel alicujus seu aliquorumex ipsis, possent cedere quovis modo, directe vel etiam indirecte.
foris (1) is, f
- 1 FOR-.—Sing, a door, gate: quid nam foris crepuit?T.: ad geminae limina prima foris, O.: forem virgā percutere, L.: forem cubiculi clauserat: Exclusus fore, H.—Plur., fores, the two leaves of a door, a folding-door, double door, entrance: in liminibus aedium: a nobis graviter crepuerunt fores, T.: ad forīs adsistere: Invisae, H.: Asperae, H.: semiapertae, L.: divae, in the vestibule of the temple, V.—A door, opening, entrance: in lateribus (equi).—Fig., a door, approach: amicitiae.
forīs (2) adv.
- 1 foris, out at the doors, out of doors, abroad, without: exspectatus: et intra vallum et foris, N.: te Foris sapere, i. e. for other people, T.: cenitare: studia non impediunt foris, in public life: fructum ferre, i. e. beyond the senate: vir clarus: auctoritas retinetur, abroad: valde plauditur, among the people: egere, foris esse Gabinium, i. e. in debt.—From without, from abroad: aut sumere ex suā vi, aut adsumere foris: auxilium petendum: petita Verba, foreign, H.
-
…. Tum tu igitur paululum da mihi operae fac ut admittar Ad illam. Age modo ; nunc tibi patent fores hae, quia istam ducis. Numquem evocari hinc vis foras Sine biduum hoc praetereat Qui mihi nunc uno digitulo…
Terence, Eunuchus
-
…sub umbras, scribitur et vestris Cynthia corticibus an tua quod peperit nobis iniuria curas quae solum tacitis cognita sunt foribus. omnia consuevi timidus perferre superbae iussa neque arguto facta dolore queri. pro quo divini fontes et frigida rupes…
Propertius, Elegies
-
…ad limen, cum virgo. Poscere fata tempus ait ; deus, ecce, deus Cui talia fanti ante fores subito non voltus, non color unus, non comptae mansere comae ; sed pectus anhelum, et rabie fera…
Vergil, Aeneid
-
…patefecit ocellos. sic ait in molli fixa toro cubitum tandem te nostro referens iniuria lecto alterius clausis expulit e foribus namque ubi longa meae consumpsti tempora noctis, languidus exactis, ei mihi, sideribus o utinam talis perducas ,…
Propertius, Elegies
-
…arce. Redditus his primum terris, tibi, Phoebe, sacravit remigium alarum, posuitque immania templa. In foribus letum Androgeo tum pendere poenas Cecropidae iussi miserum septena quotannis corpora natorum ; stat ductis sortibus urna. Contra elata…
Vergil, Aeneid
-
…stabas cur non recta introibas Caeterum De exclusione verbum nullum. Quid taces Sane quia vero hae mihi patent semper fores, Aut quia sum apud te primus. Missa istaec face. Quid missa o Thais, Thais, utinam…
Terence, Eunuchus
-
…hae, quia istam ducis. Numquem evocari hinc vis foras Sine biduum hoc praetereat Qui mihi nunc uno digitulo fores aperis fortunatus Nae tu istas faxo calcibus saepe insultabis frustra. Etiam nunc hic stas Parmeno eho numnam hic relictus…
Terence, Eunuchus
-
…requiescere postis, arguta referens carmina blanditia Ianua vel domina penitus crudelior ipsa, quid mihi tam duris clausa taces foribus cur numquam reserata meos admittis amores, nescia furtivas reddere mota preces nullane finis erit nostro concessa dolori, turpis…
Propertius, Elegies
-
…quam sedem Somnia volgo vana tenere ferunt, foliisque sub omnibus haerent. Multaque praeterea variarum monstra ferarum Centauri in foribus stabulant, Scyllaeque biformes, et centumgeminus Briareus, ac belua Lernae horrendum stridens, flammisque armata Chimaera, Gorgones…
Vergil, Aeneid
-
…in nobis maius, amice, fide. possum ego diversos iterum coniungere amantis, et dominae tardas possum aperire fores ; et possum alterius curas sanare recentis, nec levis in verbis est medicina meis. Cynthia me docuit semper…
Propertius, Elegies