forma

animus me fert mutatas dicere formas
my soul is inclined to speak of changed forms puer insigni forma
a boy of remarkable beauty

fōrma, ae, f.: form, figure, shape, 1.72; beauty, 1.27; kind, species, sort (of penalty), 6.615; (of crime), 6.626.

forma, ae, f. [Sanscr. dhar-, dhar-āmi, bear; dhar-i-man, figure; Gr. θρα- in θρῆνυς, θρόνος; cf. Lat. frētus, frēnum, fortis, etc.], form, in the most comprehensive sense of the word, contour, figure, shape, appearance (syn.: species, frons, facies, vultus; figura).

• I Lit.
• • A In gen.: Ha. Earum nutrix, qua sit facie, mihi expedi. Mi. Statura haud magna, corpore aquilo. Ha. Ipsa ea'st. Mi. Specie venusta, ore parvo, atque oculis pernigris. Ha. Formam quidem hercle verbis depinxti mihi, Plaut. Poen. 5, 2, 154 (1114); cf.: quia semper eorum suppeditabatur facies et forma manebat, Lucr. 5, 1175: corporis nostri partes totaque figura et forma et statura, quam apta ad naturam sit, apparet, Cic. Fin. 5, 12, 35; cf. Auct. Her. 4, 47, 60: si omnium animantium formam vincit hominis figura, etc., Cic. N. D. 1, 18, 48: forma ac species liberalis, id. Cael. 3, 6; cf. id. N. D. 1, 14, 37; 1, 27, 76 sqq.; id. Verr. 2, 4, 58, § 129; id. N. D. 1, 10, 26: aspicite, o cives, senis Enni imagini' formam, Enn. ap. Cic. Tusc. 1, 15, 34 (Epigr. 1 ed. Vahl.): hoc dico, non ab hominibus formae figuram venisse ad deos ... Non ergo illorum humana forma, sed nostra divina dicenda est, etc., id. N. D. 1, 32, 90: formaï servare figuram, Lucr. 4, 69; cf.: Homeri picturam, non poesin videmus. Quae regio, quae species formaque pugnae, qui motus hominum non ita expictus est, ut, etc., Cic. Tusc. 5, 39, 114 (v. Moser ad h. l.): eximia forma pueri, id. ib. 5, 21, 61: virgines formā excellente, Liv. 1, 9, 11: formā praestante puellae, Ov. H. 3, 35: forma viros neglecta decet, id. A. A. 1, 509; cf.: ut excellentem muliebris formae pulchritudinem muta in sese imago contineret, Cic. Inv. 2, 1, 1: illa aetate venerabilis, haec formae pulchrituline, Curt. 3, 11, 24: virginem adultam, formā excellentem, Liv. 3, 44, 4: virginem maxime formā notam, id. 4, 9, 4: una et viginti formae litterarum, Cic. N. D. 2, 37, 93: solis, Lucr. 5, 571: muralium falcium, Caes. B. G. 3, 14, 5: lanceae novae formae, Suet. Dom. 10: nova aedificiorum Urbis, id. Ner. 16: porticus, Plin. Ep. 9, 39, 5: forma et situs agri, Hor. Ep. 1, 16, 4: eādem cerā aliae atque aliae formae duci solent, Quint. 10, 5, 9: geometricae formae, Cic. Rep. 1, 17; cf. id. de Or. 1, 42, 187: cum sit geometria divisa in numeros atque formas, Quint. 1, 10, 35; cf. also: Archimedes intentus formis, quas in pulvere descripserat, Liv. 25, 31, 9: dimidia circuli, Plin. 2, 59, 60, § 150: clarissimorum virorum formae, figures, images, Cic. Mil. 32, 86: ille artifex, cum faceret Jovis formam aut Minervae, etc., id. Or. 2, 9: igneae formae, i. e. fiery bodies, id. N. D. 2, 40, 101: inque tori formam molles sternentur arenae, in the shape, form, Ov. Am. 2, 11, 47: (sacellum) crudis laterculis ad formam camini, Plin. 30, 7, 20, § 63: ut haec mulier praeter formam nihil ad similitudinem hominis reservarit, Cic. Clu. 70, 199.—In poet. circumlocution with gen.: astra tenent caeleste solum formaeque deorum, the forms of gods, for gods, Ov. M. 1, 73: formae ferarum, id. ib. 2, 78: ursi ac formae magnorum luporum, Verg. A. 7, 18: formae ingentis leo, of great size, Just. 15, 4, 17; Tac. A. 4, 72.—
  • B In partic.
  • • 1 Pregn., a fine form, beauty: di tibi formam, di tibi divitias dederant, Hor. Ep. 1, 4, 6; cf.: et genus et formam regina pecunia donat, id. ib. 1, 6, 37: movit Ajacem forma captivae Tecmessae, id. C. 2, 4, 6; Quint. 2, 5, 12: neque, ut laudanda, quae pecuniam suam pluribus largitur, ita quae formam, id. 5, 11, 26; 5, 12, 17.—Prov.: forma bonum fragile est, Ov. A. A. 2, 113.—
    • 2 An outline, plan, design (of an architect, etc.): cum formam videro, quale aedificium futurum sit, scire possum, Cic. Fam. 2, 8, 1: domus erit egregia; magis enim cerni jam poterat, quam quantum ex forma judicabamus, id. Q. Fr. 2, 5, 3 (2, 6, 2): qua ludum gladiatorium aedificaturus erat, Suet. Caes. 31.—
    • 3 A model after which any thing is made, a pattern, stamp, last (of a shoemaker), etc.: utendum plane sermone, ut numo, cui publica forma est, Quint. 1, 6, 3: denarius formae publicae, Sen. Ben. 5, 29; cf.: formas quasdam nostrae pecuniae agnoscunt, Tac. G. 5: formas binarias, ternarias et quaternarias, et denarias etiam resolvi praecepit neque in usu cujusquam versari, stamped money, coins, Lampr. Alex. Sev. 39; cf. Curt. 5, 2, 11: si scalpra et formas non sutor (emat), Hor. S. 2, 3, 106; cf.: forma calcei, Dig. 9, 2, 5, § 3.—
    • 4 A mould which gives form to something: (caseus) vel manu figuratur vel buxeis formis exprimitur, Col. 7, 8 fin.: formae in quibus aera funduntur, Plin. 36, 22, 49, § 168; hence, a frame, case, enclosure: opus tectorium propter excellentiam picturae ligneis formis inclusum, id. 35, 14, 49, § 173: formas rivorum perforare, i. e. the conduits, pipes, Front. Aquaed. 75: aquaeductus, Dig. 7, 1, 27.—Hence,
    • • b Transf., the aqueduct itself, Front. Aquaed. 126.—
    • 5 A rescript, formulary (post-class., whereas the dimin. formula is predominant in this signif.): ex eorum (amicorum) sententia formas composuit, Capitol. Anton. 6; so Cod. Just. 1, 2, 20.—
    • 6 Item forma appellatur puls miliacea ex melle, Paul. ex Fest. p. 83 Müll.
• II Trop.
• • A In gen., shape, form, nature, manner, kind: ad me quasi formam communium temporum et totius rei publicae misisti expressam, Cic. Fam. 3, 11, 4; cf.: formam quidem ipsam et tamquam faciem honesti vides, id. Off. 1, 5, 14: innumerabiles quasi formae figuraeque dicendi, id. Or. 3, 9, 34: cum, quae forma et quasi naturalis nota cujusque sit, describitur, ut, si quaeratur avari species, seditiosi, gloriosi, id. de Or. 3, 29, 115; cf.: quae sit in ea species et forma et notio viri boni, id. Off. 3, 20, 81: forma ingenii, id. Brut. 85, 294: rei publicae, id. Fam. 2, 8, 1; cf.: exemplar formaque rei publicae, id. Rep. 2, 11: forma et species et origo tyranni, id. ib. 2, 29: forma rerum publicarum, id. Tusc. 2, 15, 36; cf. id. Rep. 1, 34 fin.: officii, id. Off. 1, 29, 103: propositi, Vell. 1, 16: sollicitudinum, Tac. A. 4, 60: formam vitae inire, id. ib. 1, 74: secundum vulgarem formam juris, Dig. 30, 1, 111: scelerum formae, Verg. A. 6, 626: poenae, id. ib. 615.—
  • B In partic.
  • • 1 In philos. lang., like species, a sort, kind: nolim, ne si Latine quidem dici possit, specierum et speciebus dicere; et saepe his casibus utendum est: at formis et formarum velim ... Genus et formam definiunt hoc modo: genus est notio ad plures differentias pertinens; forma est notio, cujus differentia ad caput generis et quasi fontem referri potest. Formae igitur sunt hae, in quas genus sine ullius praetermissione dividitur, ut si quis jus in legem, morem, aequitatem dividat, etc., Cic. Top. 7, 31; cf.: genus et species, quam eandem formam Cicero vocat, Quint. 5, 10, 62: a forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare, hoc modo, etc. ... Genus enim est uxor; ejus duae formae: una matrumfamilias, altera earum, quae tantummodo uxores habentur, Cic. Top. 4, 14: quod haec (partitio) sit totius in partes, illa (divisio) generis in formas, Quint. 5, 10, 63: duae formae matrimoniorum, id. 5, 10, 62.—
    • 2 In gram.
    • • a The grammatical quality, condition of a word: in quo animadvertito, natura quadruplicem esse formam, ad quam in declinando accommodari debeant verba, etc., Varr. L. L. 9, § 37 sq.; 101 sq. Müll.; Quint. 10, 1, 10.—
      • b The grammatical form of a word: utrum in secunda forma verbum temporale habeat in extrema syllaba AS an IS, ad discernendas dissimilitudines interest, Varr. L. L. 9, § 109 Müll.: aeditimus ea forma dictum, qua finitimus, Gell. 12, 10, 1.

fōrma, ae, f. (vielleicht zu ferīre, schlagen, stoßen), die Form, Gestalt, Figur, I) der Umriß, die Gestalt (als der sichtbare Abdruck u. das Gepräge des innern Wesens: vgl. figura), A) eig.: 1) im allg.: corporis, Cic.: liberalis, Wuchs, Komik.: imperatoria (Iphicratis), Nep.: in formam panis redigere, Col.: ex quo colligitur terrarum forma rotunda (Rundung), Manil. 1, 235. – 2) insbes.: a) das Antlitz, Profil, forma nostra reliquaque figura, Cic. de off. 1, 126: formae dignitas, ibid. 1, 130. – b) die schöne Gestalt, Wohlgestalt, Schönheit (vgl. Mützell Curt. 3, 11 [29], 24), Ter., Cic., Tac. u.a. – meton., eine Schönheit = eine Schöne, Ter. eun. 566. Prop. 2, 5, 28 u. 2, 28, 53. – B) übtr.: 1) im allg., die Form = die Einrichtung, f. rerum publicarum, Staatsverfassung, Cic.: in formam provinciae redigere, Liv. u. Suet.: speciem principatus in regni formam convertere, Suet. – 2) insbes.: a) der eigentümliche Charakter, das Gepräge, der charakteristische Ausdruck (χαρακτήρ), die Grundform, das Ideal von etwas, oft bei Cic. u.a. (auch vom Stil usw.; vgl. Göller Cic. or. 36. p. 107 sq.). – b) die Form, Fassung, Abfassung, Ausdrucksweise, ut ad officii formam redeamus, Cic.: eius scripti talis forma fuit, Tac.: in edicto consulum scriptum ex veteri forma perpetua, Gell.: mandata regis Vologesis litterasque in eandem formam attulere, Tac.: quid et quā formā regum litteris rescribi placeret, Suet. – c) die Gestaltung, Beschaffenheit, das Gepräge, die Art, formae (Lage des Bodens) cum duo genera sint, Varro: proelii f. mirabilis, Flor.: f. insolitae pugnae, Liv.: f. vitae, Tac.: sermonis publica f., Ov.: infinitae litium formae, Quint.: primae formae (Sorte) ferae, Sen. prov. 3, 6. – d) die Norm, Ordnung, nach der verfahren wird, censualis, Schätzungsordnung, Ulp. dig. 50, 15, 4 pr. – ex forma, nach festem Brauch, Apul. met. 7, 25. – II) die Figur = das Gebilde, Bild, die Abbildung, in der Baukunst der Riß, Abriß, Grundriß, A) eig., Cic., Vitr. u.a.: formae virorum, Cic.: formae, quas in pulvere descripserat, mathem. Figuren, Liv.: geometricae formae, Cic. u. Apul.: unius et viginti formae litterarum aureae, Buchstabenzeichen, Cic.: aliae formae variaeque figurae, v. den Atomen, Lucr.: poet. (wie σχημα, τύπος, s. Drak. Sil. 15, 86), formae magnorum luporum, gewaltige Wolfsgebilde = gew. Wölfe, Verg.: so auch ferarum, Ov.: deorum, Ov. – B) übtr.: a) der Abriß, Entwurf (τύπος), von etwas, rei publicae, Cic.: officii (vorher descriptio officii), Cic.: totius negotii, Cic.: vitae beatae, Cic. – b) die Spezies in der Logik (Ggstz. genus), Cic. u. Quint. – c) die Verschiedenheit des genus und der Deklinationen, Konjugationen, die Form, Flexionsform, Varro LL. u.a. – III) die Form als Modell od. Einfassung, 1) als Modell = a) der Leisten des Schusters, der Schuhleisten (vollst. forma calcei, Ulp. dig. 9, 2, 5. § 3), Hor. sat. 2, 3, 106: f. caligaris (für caligae), muliebris (für Frauenschuhe), infantilis (für Kinderschuhe), Edict. Diocl. 9. no. 1. 2. 4. – b) die Form zum Käse, formis buxeis caseum exprimere, Col. 7, 8, 7. – c) die Form, das Modell zum Erzgießen (aus Stein, Ton usw.), Plin. 36, 168. – d) der Stempel bei Münzen, das Gepräge, Ov., Sen. u.a. (s. Mützell Curt. 5, 2 [8], 11). – meton., Münze = ausgemünztes Geld, formae binariae, ternariae, Goldstücke im Werte von zwei, drei Golddenaren, Lampr. Alex. Sev. 38, 9: u. so denariorum formae, Denarstücke, Isid. orig. 6, 11, 3. – e) ein Schreiben, eine Verfügung, ein Reskript der Kaiser, Capit. – 2) als Einfassung = a) der Rahmen des Bildes, lignea, Vitr. 2, 8, 9. – b) die Einfassung, der Kanal, die Röhre einer Wasserleitung, formae rivorum, Frontin. aqu.: aquaeductus, ICt. – dah. meton., die Wasserleitung, Frontin. aqu. 126. – ➳ Archaist. Genet., formai, Lucr. 2, 490.

forma [CL] 1 form, appearance. b outline, shape. c shape (of thing as essential to its function). Aldh. Aen. 31. 1 (v. ciconia 1a); ut ‥ describerem ‥ de ‥ bestiarum ~is Lib. Monstr. prol.; an ut facie nitida velut Syrenae a virginali ~a desinentes in atria reptilia, tu tota indigne censearis munda?  Gosc. Mir. Aug. 27; ~a multipliciter dicitur, uno modo quasi foris manens Hales Sent. I 86; quod apparet in ~is corporalibus que immediate insunt in suo susceptibili, ut si ex igne fiat aer Ib. 386.  b ut globus astrorum plasmor teres atque rotunda / sperula seu pilae necnon et forma cristalli Aldh. Aen. 100 (Creatura) 58; Cuðberhtus ‥ tonsurae ‥ Petri ~am in modum coronae spineae ‥ susceperat V. Cuthb. II 2; tonsurae Petri apostoli ~am accepit Eddi 6 tit.; [pisces] marino haleci ‥ ~a et quantitate ‥ simillimi Gir. TH I 10; 1382 iij ymagines de alabaustro magne ~e. ‥ xxiiij sauceria de magna ~a Foed. VII 357; collectio uvarum que in rotunda ~a invenitur dicitur botrus Alph. 23.  c viri nil lucis habentes, / atra sed extinctae gestantes nubila formae Wulf. Swith. I 1598; et rogat extinctae reddi sibi munera formae Ib. II 702; extinctae caelestia munera formae / percipit Ib. II 1098; ~a cultelli ad incidendum, serre ad serrandum, rastri quoque est habilis ad fodiendum Petrus Dial. 22. 2 outward appearance or features of a person. caracterismos, quando aliquis ‥ per ~am discribitur Gl. Leid. 28. 43; ~a caeteris suis fratribus decentior videbatur Asser Alf. 22; non vobis ultra forma conjungar in ista, / donec ‥ / visibus et Domini praesens sit machina mundi Frith. 1341; ~am ‥ humanam prorsus exuentes induunt lupinam Gir. TH II 19 p. 102. 3 handsome appearance, beauty. capillorum ~a egregia Bede HE II 1 p. 80; specimen, ‥ decor, ‥ speciositas, venustas, ~a, ‥ pulchritudo, formositas Osb. Glouc. Deriv. 557. 4 form, mould: a (for cheese); b (for casting wax, metal, etc.); c (mason’s mould); d (printer’s form, set type). a fiscella, †ubi ~a [l. ~a ubi] casei ex[p]rimuntur GlC F 191; formaticus, cese, a ~a Ib. 307; 1275 in panniculis ad daeriam, iij d.; in ij ~is ad caseum, ij d. MinAc 994/29; 1276 in ‥ ij ~is ligandis Ac. Stratton (cf. ib. 191: in ij chusevatt’ ligandis); 1308 in j ~a empta ad caseum faciendum j d. ob. MinAc 918/9; 1312 computat ‥ xviij caseos minoris ~e ‥ et iij caseos de majore ~a et iiij caseos de secunda ~a Rec. Elton 172; 1345 (v. caseus c).  b cave ne ~a interior argille cui aptanda est cera aliquando mutetur ne eciam aliquid de cera appensa addat ad spiramina Odington 85; 1354 j ~a enea pro candelis faciendis Ac. Durh. 382; 1382 quandam ~am ‥ precii xl s. pro quadam campana enea in eadam ~a fundenda apud villam de S. Botulpho PlRCP 487 r. 521d.; 1486 ut patet per binas litteras ‥ missas ad castrum de Edinburgh pro ~a bombardi fiendi ExchScot 434.  c s1174 ~as ‥ ad lapides formandos his qui convenerant sculptoribus tradidit Gerv. Cant. Combust. 7 (cf. Camb. Antiq. Soc. IX 22).  d 1520 typographus jam habens characteres primae ~ae paratos ad praelum indicavit mihi non ausum se progredi (E. Lee) Ep. Erasm. IV 1061 l. 537; si codex ~is excusus non est mendosus P. Verg. V p. 238. 5 image, model, modelled object. b coin, currency. c (set of) tracery, window frame (sts. incl. glass). d (~a pecia representing ME forme pece) stone for tracery or sim.. plasma, ~a Gl. Leid. 35. 269; R. Cold. Cuthb. 128 (v. effigiare 1b); Gir. Hug. III 5 (v. effigiare 1b); manet ‥ ~a sigilli in cera remoto sigillo Hales Qu. 776; 1396 concessimus ‥ custodi operacionum nostrarum carpentarie quandam parvam domum pro instrumentis ‥ custodiendis et pro ~is et moldis dictis operacionibus carpentarie pertinentibus faciendis Pat 343 m. 1.  b findetur ~a commercii. dimidium rotundum erit (Proph. Merlini) G. Mon. VII 3 (cf. M. Par. Maj. I 202: hic primo secabantur denarii); D. Bec. 1557 (v. dea c); numisma et es et commercii ~am Lib. Eli. III 73 (v. drachma 1d); dicunt illos loculos fuisse pauperum, et in illis erat tradita ~a pecunie ecclesie Ockham Err. Papae 963.  c 1253 in tascha ~arum ecclesie Ac. Build. Hen. III 236; 1302 in vcxxxv pedes vitri ad alias ij ~as Fabr. Exon. 24; 1304 (v. depingere 2b); 1310 (v. harnesium 4b); 1329 de diversis peciis petre de Reygate perfectis continentibus in toto sex ~as pro predicta capella et xxx peciis petre de R. pro ~is non operatis KR Ac 467/6 m. 1d.; 1337 in xxj panellis albi vitri emptis de W. de B. vitrario ‥ j li. xviij s. vj d item solut’ pro j ~a vitri empta de eodem in grosso j li. iiij s. ‥ . item solut’ dicto W. vitrario pro predictis panellis et aliis superponend’ in formulis superioris istorie ‥ vj s. viij d. Sacr. Ely II 98; 1366 pro iiij ~is ‥ libere petre scapulatis Building in Eng. 112; 1396 pro rigolbord emptis ‥ pro ~is faciendis ad fenestras turris DocCOx 310.  d 1333 pro xxij grossis petris de R. emptis pro ~is pec[iis] ad fenestras KR Ac 469/12 m. 9; pro x peciis petre de R. emptis pro ~is peciis ad coster’ capelle faciendis Ib. m. 11 (cf. ib. m. 16: pro ‥ ~is peciis ‥; pro ‥ fourmepeces). 6 diagram, drawing; b (arch.). posteriores ‥ sunt signa vocum ‥ ut monstrat hec ~a in alio latere istius folii et in folio sequenti Odington 80.  b ~a sive ordinatio capelle ‥ Henrici VI ‥ descripta ‥ per ‥ Willelmum Say W. Say Lib. Reg. Cap. 55; 1521 in libro papyrico continente ~am novi edificii ad quadrum collegii per predictos excogitatum le platte xv d. Arch. Hist. Camb. I 418n. 7 form, bench; b (in Chancery); c (eccl.). d (acad.) (part of) syllabus, course of study for degree. e rank or dignity assoc. w. bench or degree. 1316 item in una ~a ad eandem [aulam] xij d. Rec. Leic. I 298; 1345 ij ~e pro aula et camera Ac. Durh. 379; 1373 in ‥ prentises chaumbre ij tabule, precii xij d. et iiij ~e precii iiij s. Pl. Mem. Lond. A 13 m. 6; s1377 cum tanta festinacione ab ostreis exsiluerat ut lederet ad ~am utramque tibiam Chr. Angl. 124.  b 1377 clerici de Cancellaria domini regis de prima et secunda ~a per assignacionem domini senescalli ‥ ad ‥ mensas inferiores ‥ sedebant Rec. Coronation 148; 1389 (v. examinator 5).  c finita antiphona, curvati [sic] super ~as dicat unusquisque ‥ ‘Kyrieleison’ Lanfr. Const. 105; in secunda ~a priores habentur juniores canonici, deinde diaconi, postea ceteri clerici. in prima ~a priores habentur canonici pueri [v. l. parvi], deinde ceteri pueri Offic. Sal. 12; ad matutinales excubias ‥ ex altera parte chori ante ~am stabant P. Cornw. Rev. II 893; c1305 quod psalmi prosternales in Quadragesima dicantur super ~as. ‥ super ~as, vel in scabellis, donec ~as immobiles habeant, reverenter inclinent G. S. Alb. II 102; imprimis pueri, deinde clerici de secunda ~a, non bini, sed ex duabus partibus, juxta ordinem quo disponuntur in choro, et reliqui clerici de superiore gradu Process. Sal. 50.  d c1340 magister J. de T. ‥ preclare doctrine radiis auditores illuminans ~am sue lecture adimplevit FormOx 139; 1384 quod extunc monachus quiscunque ‥ collegii socius in aliqua facultate doctoratus perlegerit ~am suam, statim redeat ad monasterium Cant. Coll. Ox. III 174; 1407 proceditur ‥ ad singularum facultatum statuta et ~as, et incipitur in hoc libro StatOx 198; eidem [sc. facultati decretorum] propter ~arum et graduum connexionem precipuam, juris civilis ~am annectit consonus iste ordo Ib.; 1417 bacallarii in sacra theologia qui ~am opponendo et legendo debite compleverunt ‥ ac eciam baccalarii in decretis qui unum librum decretalium pro ~a in scolis publice et non cursorie, bacallarii vero in jure civili qui libellum institucionum eciam pro ~a sua ut premittitur perlegerint debite et complete Reg. Cant. III 42; 1450 dummodo ~am et cetera pertinencia ad gradum compleverint [sc. inceptores] MunAcOx 731; 1454 prima condicio est quod octo vicibus respondeat pro ~a et octies opponat; secunda condicio est quod bis respondeat preter ~am Grey Friars Ox. 336; 1489 magister Kyng variavit in alta aula pro ~a sua Reg. Merton 127.  e erubescebant enim ~am discipuli qui magisterii presumpserant fastum J. Sal. Met. 830B; et propter formam tandem petit ipse cathedram Gower VC III 1413. 8 form: a (gram.). b set form of words, formula. c (~a fidei) creed. d (~a publica) form of notarial instrument. a nomina tertiae declinationis in singulari numero secundum regulam casualis ~ae pentaptota esse noscuntur Aldh. PR 127; ‘timere’ secundum ~am vocis dicitur activum Anselm (Casus Diab. 11) I 250; hoc pronomen ‘hoc’ sicut iste terminus existens sub hac ~a communem habet subpositionem S. Langton Quaest. f. 206; ad Graecam ‥ ~am figurata constructio est Linacre Emend. Lat. lxxi v.  b litteras ‥ quarum ista est ~a Bede HE II 10 p. 100; in qua [theca] ‥ apices sculpte erant, quorum ~a hec est: ‘rex Cnut hanc thecam necnon Ælfgiva regina / cudere jusserunt’ Chr. Abingd. I 433; 1218 habet litteras de conductu in ~a qua W. W. mercator habet. ‥ A. de G. ‥ habet litteras ‥ sub eadem ~a Pat 134; 1248 litteris confirmationis sedis apostolice in communi ~a obtentis Inchaffray 69; s1263 cum ‥ visionem in ~a retulisset ‥ curatus est Plusc. VII 24; 1285 [fiat] carta confirmacionis libertatum sub hac ~a: Edwardus etc. inspeximus ‥ StRealm I 104; 1286 aliud breve ‥ remanet ‥ quod non est de recta †farma [l. forma] PQW 733; 12‥ ~a juramenti prensa per predictos xij electos hoc est ‥ MunAcOx 21; 1333 fecimus moniciones sub certa ~a, quam ‥ vobis ‥ lator presencium demonstrabit Lit. Cant. II 7; 1396 ut patet per cartam suam sub magno †sigilli [l. sigillo] regis Roberti tercii de confirmacione ostensam super compotum in ~a majori ExchScot 395; 1491 littera concessa Agneti Tylle ‥ sub ~a consueta usque ad verba ‘concedimus etc.’ Lit. Cant. III 315.  c utrum in ‥ fidei ~a, i. e. in autentico symbolo, quod apostoli tradiderunt, hoc scriptum legeritis?  Gascoigne Loci 104.  d 1308 auctoritatem ‥ instrumenta et litteras scribendi et in ~am publicam redigendi et omnia alia ‥ faciendi ‥ que ad officium publici notarii pertinent RGasc IV 72; 1417 eaque omnia et singula sic fieri vidi et audivi, scripsi, publicavi, et in hanc publicam ~am redegi Reg. Cant. II 112. 9 method, procedure, rule. b set form of procedure, ritual. c term, provision (of agreement), article (of law). d (leg., ~a doni or donationis) purport of gift; e ‘formedon’, form of writ of right used for claiming entailed property. f (~a pauperis) form of admission to poor man to sue or defend without paying court costs. g (in ~a) for the sake of, on behalf of. R. Cold. Godr. 50 (v. diverticulum 2a); ille qui sedet ex parte ηφ ‥ toilet eos sub ista ~a Ludus Angl. 162.  b 1169 vos ‥ excommunicavimus. ‥ precipimus ergo ‥ quatinus, prout ecclesie ~a prescribit, ab omnium fidelium communione abstineatis Becket Ep. 479; 1268 ~a secundum quam magistri debent admittere determinatores StatOx 25 tit.; 1276 predictus Judeus dicit quod fecit legem suam ea ~a qua Judeus facere debet versus Christianum SelPlJews 89; 1281 ut ‥ in judices ‥ consentirent qui in ~a juris ‥ negocium terminarent RGasc II 118; ~a autem baptizandi hec est Conc. Scot. II 30; circa diversas ~as electionum faciendarum L. Somercote 27; 1343 de tractando super pace ‥ non in ~a judicii, sed extrajudicialiter Foed. V 381; 1433 intellectis meritis negocii electionis de te ‥ in abbatem ejusdem monasterii electo nuper facte et coram nobis et per nos tam in materia quam in ~a sufficienter examinate Reg. Cant. I 112.  c contra pacis ~am exterorum multitudinem in insulam advocasti Gir. EH I 17; 1217 pax est inter nos et ‥ Ludovicum reformata, et in ~a pacis continetur quod ‥ prisones ‥ deliberentur Pat 91; 1227 secundum quod continetur in cyrographo predicto sub hac †fama [l. forma] quod predictus H. deberet dare ei pro predicta quieta clamancia iij m. BNB III 645; 1254 inquiri faciat ‥ si ‥ antecessores sui predictas particulas tenuerint in dominico et extra ~am RGasc I 452; 1259 provisum est ‥ quod nullus qui per cartam feofatus est distringatur de cetero ad sectam faciendam ad curiam domini sui, nisi per ~am carte sue specialiter teneatur ad sectam faciendam Cl 146; 1267 ad sectam vel ad aliud ultra ~am sui feoffamenti non teneantur StRealm I 21; s1272 ~a arbitrationis et concordie de quodam placito, inter ‥ abbatem et Johannem ‥ super chacia de Horwode G. S. Alb. I 423 tit.; petunt quod liberetur eis terra ‥ tenenda per ~am statuti quousque perceperint ad valenciam ‥ dampnorum State Tri. Ed. I 37; s1314 ad instanciam domini regis, cum cleri consensu, quamdam ~am amicabilem inierunt Trokelowe 88; locacio domus ‥ licet ex ~a non sit contractus usurarius, posset tamen fieri in fraudem usurarum, puta si majus precium quam valeat domus ‥ pro locatione reciperetur [v. l. repeteretur] Ockham Pol. I 319; s1345 Philippus de V. contra ~am dictarum treugarum ‥ quosdam nobiles ‥ capi fecit Avesb. f. 103.  d 1223 pro vexacione et pro tedio quod ei fecit contra cartam suam et contra ~am doni sui CurR XI 1072; 1285 (v. donatio 1d); 1397 cujus heredes ipse sunt per ~am cujusdam doni ‥ avo predictarum Isabelle et Alicie ‥ facti Pat 347 m. 28; manerium ‥ quod post mortem predicti D. prefato K. filio et heredi ejusdam D. descendere debet per ~am donacionis Reg. Brev. Orig. 238v.  e 1307 recordum de ~a doni en le reverti ou la tenaunte alegga ‥ Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 1; Ib. 3 (v. excludere 5b); 1397 cum ‥ prosecuti fuerint quoddam breve de ~a donacionis coram justiciariis de Banco Pat 346 m. 28.  f 1495 an acte to admytt such persons as are poore to sue in ~a pauperis StRealm II 578; actor seu reus initio seu quacunque parte litis admittendus est in ~a pauperis his observatis et praestito juramento sequente. comparuit personaliter N. ‥ ac petiit se admitti in ~a pauperis (quo juramento praestito) dicet judex “admittimus” Praxis 176 (recte 187).  g s1317 papa ‥ fecit in ~a pauperum tres gratias successive et alias speciales gracias infinitas Ad. Mur. Chr. 25. 10 model, example, moral pattern. Sirorum ‥ princeps [sc. Naaman] ‥ nonne ‥ regenerantis gratiae ~am ‥ per baptismi sacramentum ‥ declaravit?  Aldh. Met. 2 p. 70; 796 esto ~a salutis omnium Alcuin Ep. 114; his Martha necessaria procurando, his Maria intente contemplationis se ~am prebendo V. Gund. 17; c1167 qui inobedientie ‥ aliis dedit ~am, se ipsum ‥ obedientie ceteris prestet exemplum J. Sal. Ep. 207 (217); Paulus ‥ viris evangelicis ~am prebens ‥ R. Bury Phil. 6. 97. 11 (phil.) form, idea, archetype; b (as one of four causes); c (dist. from materia); d (dist. as substantialis); e (~a habitus) form embodied in matter. te, quem forma boni ediderat sibi, / Augustine placabilis Wulf. Poems 166; est ‥ ~a nativa originalis exemplum et que non in mente Dei consistit, sed rebus creatis inheret. hec Greco eloquio dicitur idos [i. e. εἶδος], habens se ad ideam ut exemplum ad exemplar [cf. Sen. Ep. 58. 20] J. Sal. Met. 875D; sunt qui more mathematicorum ~as abstrahunt et ad illas quicquid de universalibus dicitur referunt Id. Pol. 665A; Plato dixit Deum esse operatum in ylem per ydeas, i. e. ~as, Aristoteles vero dixit mundum esse formatum et ydeis distinctum ab eterno S. Langton Gl. Hist. Schol. 44; c1205 ~a est qua res potest esse id quod est; velut humanitas, qua homo est homo, ~a hominis est Gros. Ep. 1 p. 3; Hales Sent. II 26 (v. 2 essentia 2a); quod omnis diversitas et distinccio est per ~am, non intelligendum est nisi in ~is vel ~am habentibus Kilwardby OS 292; typus est exemplum, ~a, figura. hinc venit typicus, sermocinalis, figuratus et archetypus quasi principalis ~a vel principaliter formatus Bacon Gram. Gk. 66; habitus et est habitus et est ~a; in quantum habitus, habet distinccionem ab objecto, sed in quantum ~a, potest distingui a principio activo Duns Ord. I 49; notandum quod in Deo sunt quotlibet ~e exemplares eterne, per quas oportet creaturas produci in existencia sui generis Wycl. Form. 170.  b Balsh. AD rec. 2 164 (v. exemplar 3); licet possibiles sit tres causas coincidere, efficientem sc., ~am, et finem, tamen quartum coincidere est impossibile, sc. materiam Siccav. PN 55; Tunst. 205 (v. epiglottis).  c fit ‥ omnis generatio ex materia et ~a in loco et tempore Alf. Angl. Cor 16. 2; non ‥ sicut turba, ubi multitudo est materia et collectio ~a, sed dicit Trinitas ~am venientem in se tres personas Hales Sent. I 215; est materia qua res est quid et ~a qua res est aliquid Ib. II 25; ~a dat esse, et materia in se est imperfecta J. Blund An. 15; causa ‥ conservativa sunt [sic] res addentes in putrefacciones ex parte materie, ut pisces et ova. ‥ ex parte ‥ ~e sunt ea quae addunt in febrem et flamma, ut res calide et sicce Gilb. I 6. 2; quamvis materia non absolvatur a ~a. ‥ est ~a initiativa transmutacionis. ‥ ~a ‥ est id ad quod est motus et non id ex quo, et movet semper vel sicut efficiens vel sicut finis Siccav. PN 55.  d ~a ‥ substantialis absolute dicta adhuc dicitur multipliciter. ‥ uno modo exemplar separatum a re et non quo res est, et alio modo quo res est, ita quod sit conjunctum rei et non exemplar, tertio modo dicitur simul exemplar et quo res est Gros. 124; vis nutritiva spoliat nutrimentum a sua propria ~a substantiali, conferens materie ~am rei nutriende J. Blund An. 47; nulla ~a substancialis potest introduci ubi propria activa propriis passivis non possunt artificialiter inveniri M. Scot Sol 713; sunt itaque hec sex vel nomina omnino ejusdem secundum rem et racionem vel non multum a se differencia: id est ~a substancialis, quiditas, essencia, qualitas substancialis, principale, significant nominis esse totius Ps.-Gros. Summa 337; Netter DAF II 120v (v. entelechia).  e nonnulli antiquorum utramque proprietatem non vere formam, sed de natura ~e, que communiter habitus diceretur, estimaverunt. ‥ ~a enim habitus ‥ a natura vere forme ‥ cadit et degenerat Ps.-Gros. Summa 345. 12 form, state, condition in which thing may exist. nulla perire potest substantia, formaque forme / succedens prohibet quod movet esse nihil J. Sal. Enth. Phil. 1013; per caloris accionem, aurum, es, argentum, et cetere metallice species de lapidibus educuntur et ~a nobiliori vestiuntur Bart. Angl. IV 1; s1059 Eul. Hist. I 382 (v. detractio 2c); hostia est verum corpus Domini in ~a panis ‥ est corpus Christi in specie panis, non in ~a Wyche Ep. 532; 1419 omnia sunt in eadem ~a et tam bona quam fuerunt in predicto statu inventa Ac. Durh. 227. 13 manner. ‘caecitas’ dicitur aliquid secundum ~am loquendi, cum non sit aliquid secundum rem Anselm (Casus Diab. 11) I 250; 1279 Johannes C. in misericordia quia verberavit feminam suam ~a indebita Hund. Highworth 127; 1379 quod quilibet camerarius se absentans in ~a supradicta incurrat summam penam predictam Mem. York I 34.

fōrma, (7) æ, f. , ¶ 1 [en gén.] forme, ensemble des traits extérieurs qui caractérisent un objet, conformation, type : muralium falcium Cæs. G. 3, 14, 5, la forme, le type des faux de siège, cf. Cæs. G. 5, 1, 2 ; C. 2, 10, 1 ; una et viginti formæ litterarum Cic. Nat. 2, 93, vingt et une formes [21 types] de lettres ; omnium animantium formam vincit hominis figura Cic. Nat. 1, 48, la configuration humaine est supérieure à tous les types dʼanimaux ; muliebris forma Cic. Inv. 2, 1, la forme féminine, cf. Cic. Clu. 199 ; hoc dico, non ab hominibus formæ figuram venisse ad deos Cic. Nat. 1, 90, voici ce que je dis, cʼest que les dieux ne tiennent pas des hommes lʼensemble des traits qui constituent leur forme [la structure de leur forme] ; alicujus forma et species liberalis Cic. Cæl. 6, le physique et lʼair distingués de qqn ¶ 2 [en part.] a) belle forme, beauté : di tibi formam dederunt Hor. Ep. 1, 4, 6, les dieux tʼont donné la beauté, cf. Hor. O. 2, 4, 6 ; Quint. 2, 5, 12, etc. ; elegans spectator formarum Ter. Eun. 566, juge difficile des belles formes ; b) plan, dessin dʼune maison : Cic. Fam. 2, 8, 1 ; Q. 2, 1 ; 2, 3 ; Suet. Cæs. 31 ; c) empreinte de monnaie, coin, type : Curt. 5, 2, 11 ; Quint. 1, 6, 3 ; Tac. G. 5 ; d) moule à fromage : Col. Rust. 7, 8, 7 || forme de cordonnier : Hor. S. 2, 3, 106 || forme, moule de fondeur : Plin. 36, 168 ; e) cadre, monture dʼun tableau : Vitr. Arch. 2, 8, 9 ; f) canalisation, conduit : Frontin. Aqu. 75 ¶ 3 forme, figure, image : clarissimorum virorum formæ Cic. Mil. 86, les images des hommes les plus illustres ; geometricæ formæ Cic. Rep. 1, 29, figures géométriques, cf. Cic. de Or. 1, 187 ; Liv. 25, 31, 9 ; Quint. 10, 5, 9 ; Jovis formam facere Cic. Or. 9, faire la statue de Jupiter ; igneæ formæ Cic. Nat. 2, 101, des corps de feu [astres] ; in formis et figuris Cic. Or. 9, quand il sʼagit de formes et de figures [dans les arts plastiques] ¶ 4 [fig.] forme, type : civitatis, rei publicæ Cic. Rep. 2, 43 ; 1, 53, type de gouvernement ; rerum publicarum Cic. Tusc. 2, 36, forme de gouvernement, constitution politique : forma et species et origo tyranni Cic. Rep. 2, 51, le type, les traits, lʼorigine du tyran, cf. Cic. de Or. 3, 115 ; forma quædam vivendi Cic. Fin. 3, 23, un type déterminé dʼexistence, cf. Tac. Ann. 1, 74 ; pugnæ Cic. Tusc. 5, 114, forme (type) de combat ; (orationes) significant formam quamdam ingenii, sed admodum impolitam et plane rudem Cic. Br. 294, (ses discours) dénotent un talent naturel aux lignes bien caractérisées, mais encore grossières et tout à fait brutes ¶ 5 [en part.] a) type idéal : (grec χαρακτήρ) Cic. Or. 36 ; 134, cf. Cic. Fin. 2, 48 ; Tusc. 3, 4 ; (grec ἰδέα) Or. 10 ; b) configuration, conformation, constitution : una philosophiæ forma Cic. Ac. 1, 17, une seule philosophie [partagée en deux écoles] ; est forma ejus disciplinæ triplex Cic. Fin. 5, 9, cette doctrine est formée de trois parties [physique, logique, morale], cf. Cic. Ac. 1, 23 ; c) aspect général, traits dʼensemble, tableau : habes formam Epicuri vitæ beatæ verbis Zenonis expressam Cic. Tusc. 3, 38, voilà le tableau du bonheur selon Épicure brossé par Zénon, cf. Cic. Fam. 3, 11, 4 ¶ 6 [rhét.] a) division dʼun genus, espèce (grec εἶδος) : Cic. Top. 30 ; 31 ; Or. 116 ; b) figures : sententiarum orationisque formæ, quæ Græci vocant σχήματα Cic. Br. 69, les figures de pensées et de mots que les Grecs appellent « attitudes du discours », cf. Cic. Or. 182 ; c) formæ orationis Cic. Or. 220, formes (tours) de phrase ; forma verborum Cic. Or. 206, groupement harmonieux de mots || groupement symétrique : Cic. de Or. 3, 171 ¶ 7 [gramm.] forme grammaticale dʼun mot, flexion : Varro L. 9, 37 ; Quint. 10, 1, 10 ; Gell. 12, 10, 1.

forma , ae. f.
貌。影像。美。律。模子。類。屋圖。錢模。鞋楥頭。— dicendi 言語之貌。Stata forma 中等美。In formam justi exercitus 全軍之狀。

Suggest a Translation
See an image

fōrma ae, f

• a form, contour, figure, shape, appearance, looks: homines inter se formā similes: liberalis: eximia pueri: virgines formā excellentes, L.: formā praestante puellae, O.: formae litterarum: muralium falcium, Cs.: forma et situs agri, H.: formae, quas in pulvere descripserat, L.: clarissimorum virorum formae, figures: igneae formae, appearances: forma nostra reliquaque figura, countenance: formae deorum, i. e. the gods, O.: ursi Ac formae magnorum luporum, V.—A fine form, beauty: formae mores consimiles, T.: formae gloria, S.: Di tibi formam dederant, H.: formarum spectator, of beauties, T.: potens, a beauty, Pr.— An outline, plan, design, sketch: cum formam viderim, quale aedificium futurum sit, scire possum.— A model, pattern, stamp: pecuniae, Ta.: Si scalpra et formas non sutor (emat), lasts, H.—Fig., shape, form, nature, manner, kind: totius rei p.: quasi formae dicendi: forma et species tyranni: redacta in formam provinciae, condition, Ta.: scelerum formae, V.—In philos., a sort, kind: Genus et formam definire: eius (generis) duae formae.

FORMA

FORMAdim. FORMULA, FORMELLA (τύπος), a pattern, a mould; any contrivance adapted to convey its own shape to some plastic or flexible material, including moulds for making pottery, pastry, cheese, bricks, and coins. Several moulds for use in cookery are among the kitchen utensils found at Pompeii. The moulds for coins were made of a kind of stone, which was indestructible by heat (Plin. Nat.36.168). The mode of pouring into them the melted metal for casting the coins will be best understood from the woodcut on next page, which represents one side of a mould, engraved by Seroux d'Agincourt. For the moulds used in casting terra-cottas, see ECTYPUSMoulds were likewise employed in making walls of the kind now called pisé, i.e. clay cast in wooden frames, which were built in Africa, in Spain, and about Tarentum (Varr. de R. R. 1.14; Pallad. 1.34; parietes formacei, Plin. Nat.35.169). The shoemaker's last was also called forma (Hor. Sat. 2.3, 106), formula (Ammian. 31.2.6), and tentipellium (Festus, s. v.), in Greek καλόπους (Plat. Symp. 191 A). The spouts and channels of aqueducts are called formae, perhaps from their resemblance to some of the moulds included in the above enumeration (Frontin. de Aquaeduct. 75, 126).

[J.Y] [W.W]

Forma

dim. Formŭla, Formella (τύπος). A pattern, a mould; any contrivance adapted to convey its own shape to some plastic or flexible material, including moulds for making pottery, pastry, cheese, bricks, and coins. Several moulds for use in cookery are among the kitchen utensils found at Pompeii. The moulds for coins were made of a kind of stone which was indestructible by heat (Pliny , Pliny H. N. xxxvi. 168). The mode of pouring into them the molten metal for casting the coins will be best understood from the preceding illustration, which represents one side of a mould, engraved by Seroux d'Agincourt. For the moulds used in casting terra-cottas, see Ectypus. The shoemaker's last was also called forma, formula, and tentipellium, and in Greek καλόπους (Symp. 191A). The spouts and channels of aqueducts were likewise styled formae.