fornax
fornax, a furnace, oven, kiln
- a furnace, oven, kiln (cf. also: caminus, clibanus, focus): in ardentibus fornacibus, Cic. N. D. 1, 37, 103: calcaria, Cato R. R. 38; Plin. 17, 9, 6, § 53: aeraria, id. 11, 36, 42, § 119: calidae, Lucr. 6, 148; cf.: recoquunt patrios fornacibus enses, Verg. A. 7, 636: balinei, Dig. 19, 2, 58.—Poet. transf. of Aetna: vastae Aetnae fornaces, i. e. craters, Lucr. 6, 681: vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam, Verg. G. 1, 472: quae sulfureis ardet fornacibus Aetne, Ov. M. 15, 340.—
- II Personified: Fornax, the goddess that presided over ovens, the ovengoddess, for whom Numa is said to have instituted an especial festival (v. fornacalis, II.), Ov. F. 2, 525 sq.; Lact. 1, 20, 35.
mulier si qua ponit filiam suam supra tectum vel in ~acem pro sanitate febris, vij annos peniteat
~ax, clibanus,ofn
abbas extruende ~aci occupatus ipsemet operabatur manibus suis
in virgis emptis pro ~ace facienda per vices j s. iij d.
pro fabrics unius ~acis in castro de S.
hic ~ax,a fornes ;‥ hec ~ax, A.a fornys
coquebant panes in ~ace
unum pistrinum cum duobus fornicibus et duobus fornassibus
pro factura unius ~acis subtusle burulede infra pistrinam abbathie ij s. vj d.
in brassinia j ~ax
dum frangant flammae saxorum viscera dura / et laxis ardor fornacis regnat habenis
cum putheis salis et ~acibus plumbi
cum ‥ existimaret ~acem suam ‥ minus prevalere ‥ nec ‥ metalli rigorem domare potuit
[uxor ] ut ~acis aurum examinata omnem ‥ vitiorum scoriam deposuerat
quod ‥ lima ferro, ~ax auro, ‥ hoc temptatio seu tribulatio justo
longa mora ‥ juxta ~aces ubi funduntur metalla
ponfiligos, i. batitura eris, vel fuligo de ~ace eris
spodium est fuligo que invenitur in domibus ubi funduntur metalla. ‥ loco ejus utimur cinere qui invenitur supra ~aces argentariorum, lavatur autem ut ferrugo
cum una ~ace laterica A. vocataa tile kylne
ponendo ipsum [vas ] in ~ace et super sufflando cum manticello
celestis aurifex fornaci Virginia / prunas iniciens amici faminis
ave, fornax
ave, fornax caritatis
torrida ~acis incendia Chaldaici regnatoris
impius idcirco fomacis torre minatur / puberibus castis
anima ‥ excocta ‥ flammis luteum carnis ~acem deserit
ut ‥ fetorem tenebrosi ~acis qui me pervaserat effugaret
ut mallei ferrum ‥ eos [sc. reprobos ] in ~ace gehennae ‥ verberent
ut ‥ peccati rubiginem ~ax tribulationis excoqueret
~ax et incendium totius iniquitatis sc. R. B. miles
ut ‥ de hac ~ace ferrea et dira morte nobis intentata ex sue supreme liberalitatis gracia liberaret
monasterium ‥ cum putheis salis et ~acibus plumbis ‥ liberamus
v salsuginis ~aces ad eandem villam ‥ subjacere ‥ praecipit
quinque salis ~aces et due saline
voluit querere boscum super unum solarium supra quandam ~acem plenam aque calide. et ‥ defecit de pedibus suis super ‥ scalam et cecidit in ~ace et sic fuit scaterizata
camera, arcus, †fornax [l. fornix ],bigels, boga, incleofa
- 1. (bak-, kalk-, smelt)oven;
- 2. (poët.) vuurmond v.d. Etna; schoorsteen v.d. smidse v. Vulcanus;
- 3. (poët.) (personif.) Fornāx godin v.d. bakovens, ovengodin.
In fornace pro sanitate febris filium ponere, superstitio damnata in veteri Pœnitentiali MS.
- 2 FOR-, a furnace, oven, kiln: in ardentibus fornacibus: recoquunt patrios fornacibus ensīs, V.: undans ruptis fornacibus Aetna, craters, V.—Person., the goddess of ovens, O.
-
…aquatiles, aliae quasi ancipites in utraque sede viventes, sunt quaedam etiam quae igne nasci putentur appareantque in ardentibus fornacibus saepe volitantes. Quaero igitur vester deus primum ubi habitet, deinde quae causa eum loco moveat, si modo…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…propterea ecce ego congregabo vos in medium Hierusalem congregatione argenti et aeris et ferri et stagni et plumbi in medium fornacis ut succendam in eam ignem ad conflandum sic congregabo in furore meo et in ira mea et requiescam et conflabo…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…Timuit concursibus Argo undarum sparsas Symplegadas elisarum, quae nunc inmotae perstant ventisque resistunt. Nec, quae sulphureis ardet fornacibus, Aetne ignea semper erit, neque enim fuit ignea semper. Nam sive est animal tellus et vivit habetque…
Ovid, Metamorphoses
-
…levis ocreas lento ducunt argento ; vomeris huc et falcis honos, huc omnis aratri cessit amor ; recoquunt patrios fornacibus enses. Classica iamque sonant ; it bello tessera signum. Hic galeam tectis trepidus rapit, ille frementis ad…
Vergil, Aeneid
-
…moderante bubulco proderet obscaenum turgenti podice morbum ; quique trium quondam puerorum in fauce sonasti, quos in Chaldaei positos fornace tyranni roscida combusto madefecit flamma camino ; quique volubilibus spatiantem tractibus alvi complesti Ionam, resonant dum viscera monstri introrsum…
Sidonius Apollinaris, Carmina
-
…Et ecce ibi campus erat latissimus ac laetissimus, tantaque flagrantia uernantium flosculorum plenus, ut omnem mox fetorem tenebrosi fornacis, qui me peruaserat, effugaret admirandi huius suauitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…lapidis, qui coquatur, feruminari, circa hunc aes fervere, ipsum vero non percoqui nisi tralatum in alias fornaces, et esse nodum quendam materiae ; id, quod ex cocto supersit, diphryga vocari. ratio eius in…
Pliny the Elder, Natural History
-
…sentit. stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, a stringenda acie vocabulo inposito. et fornacium magna differentia est, nucleusque quidam ferri excoquitur in iis ad indurandam aciem, alioque modo ad densandas incudes malleorumve…
Pliny the Elder, Natural History
-
…dubito indignatos legentes. at, hercules, vitellius in principatu suo leftbracket xrightbracket hs condidit patinam, cui faciendae fornax in campis exaedificata erat, quoniam eo pervenit luxuria, ut etiam fictilia pluris constent quam murrina. propter hanc…
Pliny the Elder, Natural History
-
…naribus efflant aeripedes tauri, tactaeque vaporibus herbae ardent ; utque solent pleni resonare camini, aut ubi terrena silices fornace soluti concipiunt ignem liquidarum adspergine aquarum, pectora sic intus clausas volventia flammas gutturaque usta sonant. Tamen illis Aesone…
Ovid, Metamorphoses
FORNAXdim. FORNA´CULA, FURNUS (κάμινος, dim. καμίνιον), a kiln; an oven; a furnace. The construction of the kilns used for baking earthenware [FICTILE] may be seen in the annexed woodcut, which represents part of a Roman pottery kiln discovered near Castor, in North-amptonshire. The dome-shaped roof has been destroyed; but the flat circular floor on which the earthenware was set to be baked is preserved entire. The middle of this floor is supported by a thick column of brick-work, which is encircled by the oven (furnus, κλίβανος). The entrance to the oven (praefurnium) is seen in front. For the account of another oven found at Heddernheim, see FICTILEp. 845. The lower part of a smelting-furnace, shaped like an inverted bell, and sunk into the earth, with an opening and a channel at the bottom for the discharge of the melted metal, has been discovered near Arles (Florencourt, Ueber die Bergwerke der Alten, p. 30). In Spain these furnaces were raised to a great height, in order that the noxious fumes might be carried off (Strabo, 3. p. 146). They were also provided with long flues (longinquae fornacis cuniculo, Plin. Nat.9.133), and with chambers (camerae) for the purpose of collecting more plentifully the oxides and other matters by sublimation (Ibid. 34. § § 101, 128, 135, 136, 142, 144). In the primitive forges known to Homer, there was no furnace, only melting-pots (χόανοι), each with their separate bellows (Il. 18.470; FOLLIS). Melting-pots or crucibles have been found at Castor, and at different places in Egypt, in form and material very like those which we now employ (Wilkinson, Anc. Egypt. 2.235, ed. Birch, 1878). A glass-house, or furnace for making glass, was called ὑελουργεῖον (Dioscor. 5.182).
Furnaces of an appropriate construction were erected for casting large statues of bronze (Claud. de Laud. Stil. 2.176), and for making lamp-black (Vitr. 7.10). [ATRAMENTUM] The lime-kiln (fornax calcaria) is described by Cato (de R. R.. 38; see also Plin. Nat.17.53; Vitr. 7.3). For the furnus used in heating baths, see p. 279.
The early Romans recognised, under the name of Fornax, a divinity who presided over ovens and furnaces [FORNACALIA].
[J.Y] [W.W](κάμινος), dim. Fornacŭla. (1) An oven or kiln for baking pottery. (See fictile.)
(2) A smelting-furnace (fornax aeraria).
(3) A lime-kiln (fornax calcaria).
(4) The furnace of a bath (fornax balinei). See balneae.