frigidus
frigidus, cold, cool, chill, chilling
a spring cold by the light of day and warm at night time
frīgidus, a, um: adj. (frīgeō), cold, 7.715; chilling, benumbing; chill, shuddering, 3.29; cool; (fig.), without spirit, slow, w. dat., 11.338.
frīgĭdus, a, um, adj. [frigeo], cold, cool, chill, chilling (opp. calidus; syn.: gelidus, algidus, glacialis; corresp. in most of its senses to the Gr. ψυχρός).
- I Lit.: calida et frigida, et amara et dulcia, Cic. Rep. 3, 8 fin.: fons luce diurnā Frigidus, et calidus nocturno tempore, Lucr. 6, 849: fons, id. ib. 6, 873; 879; cf.: frigidior umor, id. 6, 840; 844: nec ullum hoc frigidius flumen attigi, Cic. Leg. 2, 3, 6: ut nec frigidior Thracam ambiat Hebrus, Hor. Ep. 1, 16, 13: loca frigidissima, Caes. B. G. 4, 1 fin.: rura, Hor. Ep. 1, 15, 9: Praeneste, id. C. 3, 4, 22: Tempe, Verg. G. 2, 469: aquilo, id. ib. 2, 404: aura, Ov. Am. 2, 16, 36; cf.: manet sub Jove frigido Venator, Hor. C. 1, 1, 25: umbra noctis, Verg. E. 8, 14: caelum est hieme frigidum et gelidum, cold and frosty, Plin. Ep. 5, 6, 4: frigidus aëra vesper Temperat, Verg. G. 3, 336: frigidus latet anguis in herba, id. E. 3, 93: anguis, id. ib. 8, 71 (cf. ψυχρὸν ὄφιν, Theogn. 602; Theocr. 15, 58): pellis duraque, Lucr. 6, 1194: febris, an ague, Plin. 26, 11, 71, § 289; so, quartana, Hor. S. 2, 3, 290: fomenta, id. Ep. 1, 3, 26.— Poet.: ille frigidas Noctes non sine multis Insomnis lacrimis agit, i. e. without a bedfellow, lonely, Hor. C. 3, 7, 6: frigidus annus, winter, Verg. A. 6, 311; Tib. 4, 8, 4 Huschke (al. amnis).—Prov.: aquam frigidam suffundere, to pour cold water over for to slander, Plaut. Cist. 1, 1, 37 (37); v. suffundo.—
- 2 As subst.
- a frīgĭdum, i, n., the cold: obaequalitas ferventis ac frigidi, Apul. Dog. Plat. 1, p. 11, 24.—Plur.: frigida (opp. calida), Ov. M. 1, 19.—
- b frī-gĭda, ae, f. (sc. aqua), cold water (like calida or calda, ae, warm water): frigida lavare lubenter, Plaut. Most. 1, 3, 1 (157): frigidam bibere, Cels. 1, 5: frigidam aegro dare, Suet. Claud. 40: frigidā lavari, Plin. Ep. 3, 5, 11: noxia ut frigidam febri, Quint. 5, 11, 31.—
- c In a contracted form: FRIDVM, i, n.: DA FRIDVM PVSILLVM, i. e. a little ice-water, Inscr. Pompej. in Mus. Borbon. IV. p. 5 (cf.: solve nives, Mart. 5, 64).—
- B In partic., cold, chilled, of a dead person, or one stiffened with fright (for the latter cf.: est et frigida multa, comes formidinis aura, Lucr. 3, 290; poet.): illa (Eurydice) Stygiā nabat jam frigida cymbā, Verg. G. 4, 506; Ov. M. 7, 136; also, transf.: Eurydicen vox ipsa et frigida lingua, Ah, miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat, Verg. G. 4, 525: membra nati, Ov. M. 14, 743: mors, Verg. A. 4, 385; Val. Fl. 5, 26; cf.: pausa vitaï, Lucr. 3, 930: stricto Aesonides stans frigidus ense, stiffened with fright, Val. Fl. 7, 530: miles nec frigidus aspicit hostem, i. e. fearless, Sil. 9, 49; cf.: formidine turpi Frigida corda tremunt, id. 2, 339: frigida mens criminibus, Juv. 1, 166: mihi frigidus horror Membra quatit, Verg. A. 3, 29.
- II Trop.
- A Without ardor or encrgy, cold, frigid, indifferent, inactive, remiss, indolent, feeble: nimis lentus in dicendo et paene frigidus, Cic. Brut. 48, 178: accusatoribus frigidissimis utitur, lukewarm, indolent, id. Q. Fr. 3, 3, 3: non frigida virgo, i. e. glowing with love, Ov. Am. 2, 1, 5; cf.: frigidus aevo Laomedontiades, Juv. 6, 325: (equus) Frigidus in Venerem senior, Verg. G. 3, 97: (Empedocles) ardentem Frigidus Aetnam Insiluit, in cold blood, Hor. A. P. 465: in re frigidissima cales, in ferventissima friges, Auct. Her. 4, 15, 21: frigidae litterae, cold, frigid, Cic. Fam. 10, 16, 1: solacia, Ov. P. 4, 2, 45; cf. cura, Lucr. 4, 1060 (with which cf.: curarum frigus, Ov. P. 3, 9, 25): frigida bello Dextera, feeble, Verg. A. 11, 338: ensis, inactive, idle, Luc. 5, 245; 7, 502: (apes) Contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt, i. e. not animated by labor, Verg. G. 4, 104 (cf. opp. fervet opus, id. ib. 169).—
- B Without force or point, flat, insipid, dull, trivial, frigid, vain (syn.: jejunus, inanis; opp. salsus, facetus, esp. in post-Aug. prose): cave in ista tam frigida, tam jejuna calumnia delitescas, Cic. Caecin. 21, 61; cf.: haec aut frigida sunt, aut tum salsa, cum aliud est exspectatum, id. de Or. 2, 64, 260: (sententias) dicere leves, frigidas ineptas, Quint. 8, 5, 30: verba frigidiora vitare, Cic. de Or. 2, 63, 256; cf. id. Or. 26, 89: frigidi et arcessiti joci, Suet. Claud. 21; cf. Quint. 9, 3, 69: illud frigidum et inane, id. 10, 2, 17: illud apud Euripidem frigidum sane, quod, etc., id. 5, 10, 31: frigida et puerilis affectatio, id. 4, 1, 77: frigida et inanis affectatio, id. 7, 3, 74: genus acuminis in reprehendendis verbis, nonnumquam frigidum, interdum etiam facetum, Cic. Brut. 67, 236: in salibus aliquando frigidus, Quint. 12, 10, 12: dies frigidis rebus absumere, Plin. Ep. 1, 9, 3: negotia, id. ib. 9, 2, 1; cf.: omnia ista frigida et inania videntur, id. ib. 4, 17, 4; Sen. de Ira, 2, 11.— With a subject-clause: leve ac frigidum sit his addere, quo propinquos amicosque pacto tractaverit, Suet. Calig. 26.—*
- C With active meaning, causing cold or fright, frightening: frigidus a rostris manat per compita rumor, Hor. S. 2, 6, 50.—Hence, adv.: frīgĭde (only acc. to II. and very rare; not in Cic.).
- 1 Inactively, slowly, feebly: quae cupiunt, tamen ita frigide agunt, ut nolle existimentur, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 10, 3.—
- 2 Flatly, trivially, insipidly, frigidly: verbis inepte et frigide uti, Gell. 13, 24, 7; so with inaniter, id. 7, 3, 43; with exigue, opp. graviter, id. 19, 3, 1; cf. also: quae sunt dicta frigidius, Quint. 6, 3, 4: transire in diversa subsellia, parum verecundum est ... Et si aliquando concitate itur, numquam non frigide reditur, i. e. in a silly, ridiculous manner, id. 11, 3, 133: tum ille infantem suam frigidissime reportavit, id. 6, 1, 39.
frīgidus, a, um (frigeo), kalt, I) neutral, kalt, frostig, kühl (Ggstz. calidus), A) eig.: a) physisch, imber, Verg.: aqua, Quint. (vgl. suffundo): sub love frigido, in kalter Luft, Hor.: fr. rura, bereifte, Verg.: tecta, kalte Gemächer (weil die Bienen Sich nicht in ihnen aufhalten, sie also nicht erwärmen), Verg.: annus, kalte Jahreszeit, Winter, Verg.: flumen frigidius, Cic.: frigidissima loca, Caes. – subst., α) frīgida, ae, f. (sc. aqua), kaltes Wasser, Plaut., Cels. u. Suet. – β) frīgidum, ī, n. das Kalte, Ggstz. calidum, Col. 3, 12, 3, Ggstz. fervens, Apul. de dogm. Plat. 1, 17: Plur. frigida, Ggstz. calida, Cic. de rep. 3, 13. Ov. met. 1, 19, Ggstz. ferventia, Apul. de mund. 21; u. insbes. Plur. frigida = kalte Gegenden (Striche), Ggstz. calida, Plin. 21, 36: ebenso frigidissima, Ggstz. calidissima, Plin. 15, 3. – b) animalisch, anguis, Verg.: caput et pedes et manus, Cels.: alii sunt calidi alii frigidiores, Cels. – v. Sterbenden, Verg. u. Ov.: frigida leto lumina, todeskalte, Verg.; frigidus artus (an den Gl.), Tac. – v. Erschreckenden, frigidus obstitit circum praecordia sanguis, Verg. georg. 2, 484: licet formidine turpi frigida corda tremant, Sil. 2, 339. – B) übtr.: 1) dem Gefühle od. der Tätigkeit nach ohne Feuer, kalt, schlaff, lässig, lau, matt u. dgl., ille lentus in dicendo et paene fr., Cic.: accusator frigidissimus, Cic.: equus fr. in Venerem, Verg.: u. so virgo non fr., Ov.: ardentem frigidus Aetnam insiluit, kaltblütig, Hor. – v. Lebl., in re frigidissima cales, in ferventissima friges, Cornif. rhet.: litterae, Cic.: solacia, Ov.: curarum fomenta, unwirksame, matte, Hor. – 2) dem geistigen Inhalt usw. nach frostig, matt, fade, trivial, calumnia, Cic.: ea (verba), quae sint frigidiora, Cic.: frigidi et arcessiti ioci, Suet. – res, negotia, gleichgültige, Plin. ep., u. so res parvae et frigidae, Gell. – leve ac frigidum sit his addere, Suet. – II) aktiv, kalt = Kälte, Frost, Schauer erregend, -bringend, v. Gestirnen, sidera, Ov.: Aquarius, Verg. – v. Fieber, febris, Plin.: quartana, Hor. – v. a. Zuständen, mors, Verg.: horror, Verg.: rumor, Schauer (Schrecken) erregendes, schauerliches, Hor. – ➳ synk. frīdus, frīda, Corp. inscr. Lat. 4, 1291 u. dazu Zangemeister.
[insula ] lacubus ~um aquae torrentem vivae exundantibus irrigua
frigidior brumis necnon candente pruina
~a aqua
decutit et flores subito hiems frigida pulcros
~a gelu nox illa fuit
~o ferro
dum stultos revoco, quasi frigida ferra recudo. / ferrum cudit frigidum quisquis obstinato / consulit ut redeat de suo peccato(
nonne oportet ollam multum bullientem exhaurire aliquantulum aut aquam ~am inicere seu faces subtrahere?
inter Yslandiam ~am et Hispaniam torridam
cordis igitur dilatatio ad ~um aerem attrahendum et constrictio ad aerem fumosum expellendum sunt causa pulsus
os ‥ elephantis quod nimiae castitatis animal et ~i sanguinis esse ferunt
et inde de natura lunae aliqua addidit interrogare, si ~ae esset naturae, quomodo ureret?
autumnus siccus et ~us, terra sicca et ~a ‥ hiemps ~a et humida, aqua ~a et humida
quelibet mulieris complexio ~a est [et ] humida
judicatur pulsus secundum qualitatem arteriarum et dividitur in ~um, calidum, et medium
secundum ‥ contrarietates tangibilium qualitatum que sunt calidum, ~um, humidum, siccum
[aqua vite ] cito curat egritudines ~as
si inveneris scorpionem, cancrum, seu piscem apidi impressos, illi sunt ~i et aquatici et septentrionales
ut patet in pacientibus catarrum ex causa ~a
aqua vite ‥ valet in podagra et sciatica et arthretica de causa ~a, potetur purgacione premissa. item valet sterilitati de causa ~a, potata et facto ex eo pessario
in causa ~a
folia sicca [prassii ] et semen bibitum cum melle tisicis et tussientibus et asmaticis prosunt ex ~a causa, ut in senibus
per continuum ~ioris diete usum
cum ‥ diadragaganto ~o
dieta ~issima
epithimata ‥ ~a
cum evigilaret, sensit neacio quid ~i suo lateri adjacere
frigidus hiberno veniens de monte viator / non mea despiciat hospita tecta, rogo
nimium qui frigida membra / exclusi portis calefacta in rudere ponunt
recipere in pedibus frigus et cum pedibus ~is ire dormitum
voce carens, membrisque stupens, in pectore tantum / frigida vix tenui duxit suspiria flatu
invalescente in eo aegritudinis gravitate, fessa ac ~a illius jam tabescunt corporis artus [v. l. membra ] et sic ultimum vitae suae exalabat spiritum
timpora cumque manu palpasset frigida, functus / cesariem movit, vitali redditus aurae
corda ~a(
ut igne caritatis flagret ~a anima mea
cor meum lapide durius et glacie ~ius
~a Israelitarum corda
multi sunt qui per intelligentiam verbum vident, sed non currunt quia que capiunt nulla dulcedine pii tanguntur amoris, nec quod intelligunt vel diligunt vel desiderant, et ideo ~i ab affectu celestium perseverant
~us, sc. est absentis caloris vel piger dicitur
vivente patre qui militia justitiaque diu ~us fuerat
‥ quod semivir est qui non est promptus ad coitum. ‥ agitur quod nemo eorum ~us est aut in judicio perfusus hujusmodi macula
castratus dicitur quasi castus natus, sicut naturaliter ~i et impotentes ad generandum
~am tantum caerimoniam
frīgĭdus, (9) a, um (frigeo), ¶ 1 froid : Cic. Nat. 2, 26 ; -dior Cic. Leg. 1, 6 ; -dissimus Cæs. G. 4, 1, 10 || frais : Virg. G. 3, 336 || [prov.] aquam frigidam suffundere Pl. Cist. 35, médire (arroser dʼeau froide) || glacé par le froid de la mort : Virg. G. 4, 525 ; Ov. M. 14, 743 ¶ 2 [fig.] froid, glacé, languissant : Cic. Br. 178 ; Fam. 10, 16, 1 || qui glace dʼeffroi : Hor. S. 2, 6, 50 || qui laisse indifférent, sans effet, fade, froid : Cic. Or. 89 ; Br. 236 ; de Or. 2, 256 ; frigidum sit addere... Suet. Cal. 26, il serait fade dʼajouter.
- 1. koud [annus koude seizoen, winter; locus; aqua; fons]; ➤ caelum est hieme -um et gelidum;
- 2. koel, fris [umbra; aura];
- 3. (poët.; postklass.) kou of vorst brengend, ijzig [sidera; aquilo]; (metaf.) huiveringwekkend, kil [horror ijzige huiver; mors];
- 4. zwak, slap, flauw [solacia];
- 5. onbeduidend, banaal [verba]; ➤ dies -is rebus absumere;
- 6. verstijfd, dood [sanguis; membra; lumina gebroken ogen].
Vi tormentorum confessus fuit multa crimina et excessus, quæ et quos revera nunquam fecerat, nec ipsa confessus fuit Frigidus.
frīgidus adj.with comp.and sup.
- FRIG-, cold, cool, chill, chilling: nec ullum hoc frigidius flumen attigi: ut nec Frigidior Thracam ambiat Hebrus, H.: loca frigidissima, Cs.: Praeneste, H.: sub Iove frigido, H.: vesper, V.: anguis in herbā, V.: quartana, ague, H.: annus, winter, V.: Illa Stygiā nabat iam frigida cymbā, cold in death, V.: membra nati, O.: mors, V.: circum praecordia sanguis, i. e. dread, V.: cui frigida mens est Criminibus, whose conscience shudders, Iu.: rumor, chilling, H.: horror, V.—Plurn. as subst: calida et frigida, cold and heat: Frigida pugnabant calidis, O.—Fig., cold, indifferent, remiss, feeble: in dicendo: accusatoribus frigidissimis uti: Frigidus Aetnam Insiluit, in cold blood, H.: bello Dextera, feeble, V.: (apes) frigida tecta relinquunt, dull, V.—Without force, flat, insipid, dull, trivial, frigid, vain: calumnia: verba frigidiora.
-
…silvis autumni frigore primo lapsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab alto quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus trans pontum fugat, et terris immittit apricis. Stabant orantes primi transmittere cursum, tendebantque manus ripae ulterioris…
Vergil, Aeneid
-
…hospitio, Nympharum semper cupidas defende rapinas non minor Ausoniis est amor Adryasin ; ne tibi sit duros montes et frigida saxa, Galle, neque expertos semper adire lacus quae miser ignotis error perpessus in oris Herculis indomito fleverat Ascanio…
Propertius, Elegies
-
…sunt foribus. omnia consuevi timidus perferre superbae iussa neque arguto facta dolore queri. pro quo divini fontes et frigida rupes et datur inculto tramite dura quies ; et quodcumque meae possunt narrare querelae, cogor ad argutas dicere solus…
Propertius, Elegies
-
…, innabilis unda, lucis egens aer nulli sua forma manebat, obstabatque aliis aliud, quia corpore in uno frigida pugnabant calidis, umentia siccis, mollia cum duris, sine pondere habentia pondus. Hanc deus et melior litem…
Ovid, Metamorphoses
-
…nostro concessa dolori, turpis et in tepido limine somnus erit me mediae noctes, me sidera plena iacentem, frigidaque Eoo me dolet aura gelu tu sola humanos numquam miserata dolores respondes tacitis mutua cardinibus. o utinam traiecta cava…
Propertius, Elegies
-
…enim, de quo quaerimus, civile est aliquod, naturale nullum ; nam si esset, ut calida et frigida, ut amara et dulcia, sic essent iusta et iniusta eadem omnibus. Nunc autem, si quis illo…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…gerendis, eodem in victoria temperatiorem aut legisti aut audisti quid est num tibi nostri milites, qui durissimis et frigidissimis locis, taeterrima hieme bellum ambulando confecerunt, malis orbiculatis esse pasti videntur quid iam inquis. gloriose omnia .…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…nec vero fulminibus homines quid aut faciendum esset aut cavendum moneret. placet enim Stoicis eos anhelitus terrae, qui frigidi sint, cum fluere coeperint, ventos esse ; cum autem se in nubem induerint eiusque tenuissimam quamque partem coeperint…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…Cornelium, et scio eum questum esse cum Scipione. Calidius in defensione sua fuit disertissimus, in accusatione satis frigidus. Scr. Romae x iiii K. Dec. a. . CAELIVS CICERONI S. sane quam litteris…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…cunctator. cuius modi putas hos esse aut quam id quod nolint conficere posse, qui quae cupiunt tamen ita frigide agunt ut nolle existimentur novis magistratibus autem, si Parthicum bellum erit, haec causa primos menses occupabit ; sin…
Cicero, Epistulae ad Familiares