in

in urbe habitare
to dwell in the city dein Capuam pervenit, in oppidum magnum
then he arrived in Capua, a great town Ciceronis orationes in Verrem
the orations of Cicero against Verres

in : (prep. w. acc. or abl.); w. acc., into, unto, to, toward, 1.587, et al.; against, 9.424, et al.; on, upon, 5.426, et al.; in expressions of time, unto, to, for; according to, by; denoting purpose, 12.854, et al.; as, for, 11.771; in adversum, contrary, against, opposite, 8.237; in melius, for the better, 1.281; in numerum, in time or order, 8.453; in ūnum, together; in abruptum, headlong, 3.422; w. abl. of situation, in, on, over, upon, freq.; in the midst of, within, among, 1.109, et al.; for, as, 5.537; on account of, at, 10.446; in respect to, 2.541; after its noun, 6.58.

in (old forms endŏ and indŭ, freq. in ante-class. poets; cf.Enn. ap. Gell. 12, 4; id. ap. Macr. S. 6, 2; Lucil. ap. Lact. 5, 9, 20; Lucr. 2, 1096; 5, 102; 6, 890 et saep.), prep. with abl. and acc. [kindr. with Sanscr. an; Greek ἐν, ἐν-θα, ἐν-θεν, εἰς, i. e. ἐν-ς, ἀνά; Goth. ana; Germ. in], denotes either rest or motion within or into a place or thing; opp. to ex; in, within, on, upon, among, at; into, to, towards.

• I With abl.
• • A In space.
  • • 1 Lit., in (with abl. of the place or thing in which): aliorum fructus in terra est, aliorum et extra, Plin. 19, 4, 22, § 61: alii in corde, alii in cerebro dixerunt animi esse sedem et locum, Cic. Tusc. 1, 9, 19: eo in rostris sedente suasit Serviliam legem Crassus, id. Brut. 43, 161: qui sunt cives in eadem re publica, id. Rep. 1, 32 fin.: facillimam in ea re publica esse concordiam, in qua idem conducat omnibus, id. ib.: T. Labienus ex loco superiore, quae res in nostris castris gererentur, conspicatus, Caes. B. G. 2, 26, 4: quod si in scaena, id est in contione verum valet, etc., Cic. Lael. 26, 97: in foro palam Syracusis, id. Verr. 2, 2, 33, § 81: plures in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, Caes. B. C. 2, 35: tulit de caede, quae in Appia via facta esset, Cic. Mil. 6, 15: in via fornicata, Liv. 22, 36: vigebat in illa domo mos patrius et disciplina, Cic. de Sen. 11, 37: in domo furtum factum ab eo qui domi fuit, Quint. 5, 10, 16: nupta in domo, Liv. 6, 34, 9: copias in castris continent, in, within, Caes. B. C. 1, 66: cum in angusto quodam pulpito stans diceret, Quint. 11, 3, 130: se ac suos in vehiculo conspici, Liv. 5, 40, 10: malo in illa tua sedecula sedere, quam in istorum sella curuli, Cic. Att. 4, 10: sedere in solio, id. Fin. 2, 21, 66: Albae constiterant, in urbe opportuna, id. Phil. 4, 2, 6. — Sometimes, also, with names of places: omnes se ultro sectari in Epheso memorat mulieres, Plaut. Mil. 3, 1, 182 (777): heri aliquot adolescentuli coïimus in Piraeo, Ter. Eun. 539: navis et in Cajeta est parata nobis et Brundisii, Cic. Att. 8, 3, 6: complures (naves) in Hispali faciendas curavit, Caes. B. C. 2, 18: caesos in Marathone ac Salamine, Quint. 12, 10, 24: in Berenice urbe Troglodytarum, Plin. 2, 73, 75, § 183.—
    • 2 In indicating a multitude or number, of, in, or among which a person or thing is, in, among (= gen. part.): in his poëta hic nomen profitetur suum, Ter. Eun. 3: Thales, qui sapientissimus in septem fuit, Cic. Leg. 2, 11, 26: peto ut eum complectare, diligas, in tuis habeas, id. Fam. 13, 78, 2; cf.: in perditis et desperatis, id. ib. 13, 56, 1: omnia quae secundum naturam fiunt, sunt habenda in bonis, id. de Sen. 19, 71: dolor in maximis malis ducitur, id. Leg. 1, 11, 31: justissimus unus in Teucris, Verg. A. 2, 426: cecidere in pugna ad duo milia ... in his quatuor Romani centuriones, Liv. 27, 12, 16: in diis et feminae sunt, Lact. 1, 16, 17.—
    • 3 Of analogous relations of place or position: sedere in equo, on horseback, Cic. Verr. 2, 5, 10, 27: quid legati in equis, id. Pis. 25, 60: sedere in leone, Plin. 35, 10, 36, § 109: in eo flumine pons erat, on, over, Caes. B. G. 2, 5: in herboso Apidano, on the banks of, Prop. 1, 3, 6: in digitis, on tiptoe, Val. Fl. 4, 267: castra in limite locat, on the rampart, Tac. A. 1, 50: ipse coronam habebat unam in capite, alteram in collo, on, Cic. Verr. 2, 5, 11, § 27: oleae in arbore, Cels. 2, 24: Caesaris in barbaris erat nomen obscurius, among, Caes. B. C. 1, 61: in ceteris nationibus, Cels. praef. 1: qui in Brutiis praeerat, Liv. 25, 16, 7: in juvenibus, Quint. 11, 1, 32: nutus in mutis pro sermone est, id. 11, 3, 66.—Of dress, like cum, q. v.: in veste candida, Liv. 45, 20, 5; 34, 7, 3: in calceis, id. 24, 38, 2: in insignibus, id. 5, 41, 2: in tunicis albis, Plin. Ep. 7, 27, 13: in Persico et vulgari habitu, Curt. 3, 3, 4: in lugubri veste, id. 10, 5, 17: in Tyriis, Ov. A. A. 2, 297: in Cois, id. ib. v. 298; cf.: homines in catenis Romam mittere, Liv. 29, 21, 12; 32, 1, 8: quis multa te in rosa urget, etc., Hor. C. 1, 5, 1; so, in viola aut in rosa, Cic. Tusc. 5, 26, 73.—So of arms: duas legiones in armis, Caes. B. G. 7, 11, 6; cf. Verg. A. 3, 395: in armis hostis, under arms, Ov. M. 12,65: quae in ore atque in oculis provinciae gesta sunt (= coram), Cic. Verr. 2, 2, 33, § 81; so, in oculis provinciae, id. Q. Fr. 1, 1, 2: in oculis omnium, id. ib. 1, 3, 7: divitiae, decus, gloria in oculis sita sunt, Sall. C. 20, 14; Curt. 4, 13, 1; Liv. 22, 12, 6: Julianus in ore ejus (Vitellii) jugulatur, Tac. H. 3, 77; Sen. Ben. 7, 19, 7.—Of a passage in any writing (but when the author is named, by meton., for his works, apud is used, Krebs, Antibarb. p. 561): in populorum institutis aut legibus, Cic. Leg. 1, 15, 42: in illis libris qui sunt de natura deorum, id. Fat. 1, 1: in Timaeo dicit, id. N. D. 1, 12, 30: epistula, in qua omnia perscripta erant, Nep. Pelop. 3, 2: perscribit in litteris, hostes ab se discessisse, Caes. B. G. 5, 49; but in is also used with an author's name when, not a place in his book, but a feature of his style, etc., is referred to: in Thucydide orbem modo orationis desidero, Cic. Or. 71, 234: in Herodoto omnia leniter fluunt, Quint. 9, 4, 18.—Of books: libri oratorii diu in manibus fuerunt, Cic. Att. 4, 13, 2; id. Lael. 25, 96; but more freq. trop.: in manibus habere, tenere, etc., to be engaged, occupied with, to have under control or within reach: philosophi quamcunque rem habent in manibus, id. Tusc. 5, 7, 18: quam spem nunc habeat in manibus, exponam, id. Verr. 1, 6, 16: rem habere in manibus, id. Att. 6, 3, 1; cf.: neque mihi in manu fuit Jugurtha qualis foret, in my power, Sall. J. 14, 4: postquam nihil esse in manu sua respondebatur, Liv. 32, 24, 2: quod ipsorum in manu sit, ... bellum an pacem malint, Tac. A. 2, 46; but, cum tantum belli in manibus esset, was in hand, busied (cf.: inter manus), Liv. 4, 57, 1; so, quorum epistulas in manu teneo, Cic. Phil. 12, 4, 9; cf. id. Att. 2, 2, 2: in manu poculum tenens, id. Tusc. 1, 29, 71: coronati et lauream in manu tenentes, Liv. 40, 37, 3; Suet. Claud. 15 fin.—Of that which is thought of as existing in the mind, memory, character, etc.: in animo esse, Cic. Fam. 14, 11: in animo habere, id. Rosc. Am. 18, 52: lex est ratio insita in natura, id. Leg. 1, 6, 18: in memoria sedere, id. de Or. 2, 28, 122; cf.: tacito mutos volvunt in pectore questus, Luc. 1, 247: quanta auctoritas fuit in C. Metello! Cic. de Sen. 17, 61. —So freq. of a person's qualities of mind or character: erat in eo summa eloquentia, summa fides, Cic. Mur. 28, 58; cf.: in omni animante est summum aliquid atque optimum, ut in equis, id. Fin. 4, 41, 37: si quid artis in medicis est, Curt. 3, 5, 13; cf.: nihil esse in morte timendum, Lucr. 3, 866.— Esp., in eo loco, in that state or condition: in eo enim loco res sunt nostrae, ut, etc., Liv. 7, 35, 7: si vos in eo loco essetis, quid aliud fecissetis? Cat. ap. Quint. 9, 2, 21; so, quo in loco, etc.: cum ex equitum et calonum fuga, quo in loco res essent, cognovissent, Caes. B. G. 2, 26: videtis, quo in loco res haec siet, Ter. Phorm. 446: quod ipse, si in eodem loco esset, facturus fuerit, Liv. 37, 14, 5.—Hence, without loco, in eo esse ut, etc., to be in such a condition, etc.: non in eo esse Carthaginiensium res, ut Galliam armis obtineant, Liv. 30, 19, 3: cum res non in eo esset, ut Cyprum tentaret, id. 33, 41, 9; 8, 27, 3; 2, 17, 5; Nep. Mil. 7, 3; id. Paus. 5, 1 (cf. I. C. 1. infra).—
  • B In time, indicating its duration, in, during, in the course of: feci ego istaec itidem in adulescentia, in my youth, when I was young, Plaut. Bacch. 3, 3, 6 (410): in tempore hoc, Ter. And. 819: in hoc tempore, Tac. A. 13, 47: in tali tempore, Sall. C. 48, 5; Liv. 22, 35; 24, 28 al.: in diebus paucis, Ter. And. 104: in brevi spatio, id. Heaut. 955; Suet. Vesp. 4: in qua aetate, Cic. Brut. 43 fin.: in ea aetate, Liv. 1, 57: in omni aetate, Cic. de Sen. 3, 9: in aetate, qua jam Alexander orbem terrarum subegisset, Suet. Caes. 7: qua (sc. Iphigenia) nihil erat in eo quidem anno natum pulchrius, in the course of, during the year, Cic. Off. 3, 25, 95 (al. eo quidem anno): nihil in vita se simile fecisse, id. Verr. 2, 3, 91: nihil in vita vidit calamitatis A. Cluentius. id. Clu. 6, 18: in tota vita inconstans, id. Tusc. 4, 13, 29.—
  • • • b In tempore, at the right or proper time, in time (Cic. uses only tempore; v. tempus): eccum ipsum video in tempore huc se recipere, Ter. Phorm. 464: ni pedites equitesque in tempore subvenissent, Liv. 33, 5: spreta in tempore gloria interdum cumulatior redit, id. 2, 47: rebellaturi, Tac. A. 12, 50: atque adeo in ipso tempore eccum ipsum obviam, Ter. And. 532: in tempore, opportune. Nos sine praepositione dicimus tempore et tempori, Don. ad Ter. And. 758.—
      • c In praesentia and in praesenti, at present, now, at this moment, under these circumstances: sic enim mihi in praesentia occurrit, Cic. Tusc. 1, 8, 14: vestrae quidem cenae non solum in praesentia, sed etiam postero die jucundae sunt, id. ib. 5, 35, 100: id quod unum maxime in praesentia desiderabatur, Liv. 21, 37: haec ad te in praesenti scripsi, ut, etc., for the present, Cic. Fam. 2, 10, 4.—
      • d With gerunds and fut. pass. participles, to indicate duration of time, in: fit, ut distrahatur in deliberando animus, Cic. Off. 1, 3, 9; id. Fam. 2, 6, 2: vitiosum esse in dividendo partem in genere numerare, id. Fin. 2, 9, 26: quod in litteris dandis praeter consuetudinem proxima nocte vigilarat, id. Cat. 3, 3, 6: ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret, Caes. B. G. 2, 21: in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus, in laying waste, id. ib. 5, 19: in excidenda Numantia, Cic. Off. 1, 22, 76: cum in immolanda Iphigenia tristis Calchas esset, id. Or. 21, 74.—
  • C In other relations, where a person or thing is thought of as in a certain condition, situation, or relation, in: qui magno in aere alieno majores etiam possessiones habent, Cic. Cat. 2, 8, 18: se in insperatis repentinisque pecuniis jactare, id. Cat. 2, 9, 20: Larinum in summo timore omnium cum armatis advolavit, id. Clu. 8, 25.— So freq., of qualities or states of mind: summa in sollicitudine ac timore Parthici belli, Caes. B. C. 3, 31: torpescentne dextrae in amentia illa? Liv. 23, 9, 7: hunc diem perpetuum in laetitia degere, Ter. Ad. 521; Cic. Cat. 4, 1, 2: in metu, Tac. A. 14, 43: in voluptate, Cic. Fin. 1, 19, 62: alicui in amore esse, beloved, id. Verr. 2, 4, 1, § 3: alicui in amoribus esse, id. Att. 6, 1, 12: res in invidia erat, Sall. J. 25, 5; Liv. 29, 37, 17: sum in expectatione omnium rerum, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 4, 10: num . . . Diogenem Stoicum coëgit in suis studiis obmutescere senectus? in his studies, Cic. de Sen. 7, 21: mirificam cepi voluptatem ex tua diligentia: quod in summis tuis occupationibus mihi tamen rei publicae statum per te notum esse voluisti, even in, notwithstanding your great occupations, id. Fam. 3, 11, 4.— So freq., of business, employment, occupations, etc.: in aliqua re versari, Cic. Verr. 2, 4, 47, § 105: similia iis, quae in consilio dixerat, Curt. 5, 5, 23: in certamine armorum atque in omni palaestra quid satis recte cavetur, Quint. 9, 4, 8: agi in judiciis, id. 11, 1, 78: tum vos mihi essetis in consilio, Cic. Rep. 3, 18, 28: in actione ... dicere, Quint. 8, 2, 2.—Of an office, magistracy: in quo tum magistratu forte Brutus erat, Liv. 1, 59, 7; 4, 17, 1: in eo magistratu pari diligentia se praebuit, Nep. Han. 7, 5 (cf. B. 1. supra): in ea ipsa causa fuit eloquentissimus, Cic. Brut, 43, 160: qui non defendit nec obsistit, si potest, injuriae, tam est in vitio, quam, etc., is in the wrong, acts wrongly, id. Off. 1, 7, 23: etsi hoc quidem est in vitio, dissolutionem naturae tam valde perhorrescere, is wrong, id. Fin. 5, 11, 31: non sunt in eo genere tantae commoditates corporis, id. ib. 4, 12, 29; cf.: an omnino nulla sit in eo genere distinctio, id. Or. 61, 205: Drusus erat de praevaricatione absolutus in summa quatuor sententiis, on the whole, Cic. Q. Fr. 2, 16; cf.: et in omni summa, ut mones, valde me ad otium pacemque converto, id. ib. 3, 5, 5; but, in summa, sic maxime judex credit, etc., in a word, in fine, Quint. 9, 2, 72; Auct. B. Alex. 71; Just. 37, 1, 8: horum (juvenum) inductio in parte simulacrum decurrentis exercitus erat: ex parte elegantioris exercitii quam militaris artis, in part, Liv. 44, 9, 5; cf.: quod mihi in parte verum videtur, Quint. 2, 8, 6: patronorum in parte expeditior, in parte difficilior interrogatio est, id. 5, 7, 22: hoc facere in eo homine consueverunt, in the case of, Caes. B. G. 7, 21: in furibus aerarii, Sall. C. 52, 12: Achilles talis in hoste fuit, Verg. A. 2, 540: in hoc homine saepe a me quaeris, etc., in the case of, Cic. Verr. 2, 3, 3, § 6: in nominibus impiis, Sall. C. 51, 15: suspectus et in morte matris fuit, Suet. Vit. 14: qui praesentes metuunt, in absentia hostes erunt, = absentes, Curt. 6, 3, 8 (cf. I. B. c. supra).—Of the meaning of words, etc.: non solum in eodem sensu, sed etiam in diverso, eadem verba contra, Quint. 9, 3, 36: aliter voces aut eaedem in diversa significatione ponuntur, id. 9, 3, 69: Sallustius in significatione ista non superesse sed superare dicit, Gell. 1, 22, 15: stips non dicitur in significatione trunci, Charis. 1, 18, 39: semper in significatione ea hortus, Plin. 19, 4, 19, § 50. —
  • • 2 In with abl. of adjj. is used with the verbs esse and habere to express quality: cum exitus haud in facili essent, i. e. haud faciles, Liv. 3, 8, 9: adeo moderatio tuendae libertatis in difficili est, id. 3, 8, 11; 3, 65, 11; but mostly with adjj. of the first and second declension: in obscuro esse, Liv. praef. § 3: in dubio esse, id. 2, 3, 1; 3, 19, 8; Ov. H. 19, 174: dum in dubiost animus, Ter. And. 266; 347: in integro esse, Cic. Fam. 15, 16, 3; id. Att. 11, 15, 4: in incerto esse, Liv. 5, 28, 5: in obvio esse, id. 37, 23, 1: in tuto esse, id. 38, 4, 10; cf.: videre te in tuto, Cat. 30, 6: in aequo esse, Liv. 39, 37, 14; Tac. A. 2, 44: in expedito esse, Curt. 4, 2, 22: in proximo esse, Quint. 1, 3, 4: in aperto esse, Sall. C. 5, 3: in promisco esse, Liv. 7, 17, 7: in augusto esse, Cels. 5, 27, 2: in incerto haberi, Sall. J. 46, 8; Tac. A. 15, 17: in levi habitum, id. H. 2, 21; cf.: in incerto relinquere, Liv. 5, 28, 5; Tac. H. 2, 83.
• II With acc.
• • A In space, with verbs of motion, into or to a place or thing (rarely with names of towns and small islands; v. Zumpt, Gram. § 398): influxit non tenuis quidam e Graecia rivulus in hanc urbem, Cic. Rep. 2, 19: in Ephesum advenit, Plaut. Mil. 2, 1, 35 (113): in Epirum venire, Cic. Att. 13, 25, 3: ibo in Piraeeum, visamque, ecquae advenerit in portum ex Epheso navis mercatoria, Plaut. Bacch. 2, 3, 2 (236): venio ad Piraeea, in quo magis reprehendendus sum, quod ... Piraeea scripserim, non Piraeeum, quam in quod addiderim; non enim hoc ut oppido praeposui, sed ut loco, Cic. Att. 7, 3, 10: se contulisse Tarquinios, in urbem Etruriae florentissimam, id. Rep. 2, 19: remigrare in domum veterem e nova, id. Ac. 1, 4, 13: cum in sua rura venerunt, id. Tusc. 5, 35, 102: a te ipso missi in ultimas gentes, id. Fam. 15, 9: in Ubios legatos mittere, Caes. B. G. 4, 11: dein Thalam pervenit, in oppidum magnum et opulentum, Sall. J. 75, 1: Regillum antiquam in patriam se contulerat, Liv. 3, 58, 1: abire in exercitum, Plaut. Am. prol. 102.— With nuntio: cum id Zmyrnam in contionem nuntiatum est, Tac. A. 4, 56: nuntiatur in castra, Lact. Most. Pers. 46; cf.: allatis in castra nuntiis, Tac. H. 4, 32: in manus sumere, tradere, etc., into one's hands: iste unumquodque vas in manus sumere, Cic. Verr. 2, 4, 27, § 63: Falerios se in manus Romanis tradidisse, Liv. 5, 27, 3.—Rarely with the verbs ponere, collocare, etc. (pregn., i. e. to bring into ... and place there): in crimen populo ponere, Plaut. Trin. 3, 3, 10 (738): ut liberos, uxores suaque omnia in silvas deponerent, Caes. B. G. 4, 19: duplam pecuniam in thesauros reponi, Liv. 29, 19, 7: prius me collocavi in arborem, Plaut. Aul. 4, 8, 6 (706): sororem et propinquas suas nuptum in alias civitates collocasse, Caes. B. G. 1, 18.— Motion in any direction, up to, to, into, down to: in caelum ascendere, Cic. Lael. 23 fin.: filium ipse paene in umeros suos extulisset, id. de Or. 1, 53, 228: tamquam in aram confugitis ad deum, up to the altar, id. Tusc. 3, 10, 25: Saturno tenebrosa in Tartara misso, Ov. M. 1, 113: in flumen deicere, Cic. Rosc. Am. 25, 70; Nep. Chab. 4, 3.—
  • • 2 Denoting mere direction towards a place or thing, and hence sometimes joined with versus, towards: quid nunc supina sursum in caelum conspicis, Plaut. Cist. 2, 3, 78 (620): si in latus aut dextrum aut sinistrum, ut ipsi in usu est, cubat, Cels. 2, 3: Belgae spectant in septentriones et orientem solem, Caes. B. G. 1, 1: in orientem Germaniae, in occidentem Hispaniae obtenditur, Gallis in meridiem etiam inspicitur, Tac. Agr. 10: in laevum prona nixus sedet Inachus urna, Stat. Th. 2, 218.—With versus: castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus, towards, Caes. B. G. 7, 8 fin.: in Galliam versus movere, Sall. C. 56, 4: in ltaliam versus, Front. Strat. 1, 4, 11: si in urbem versus venturi erant, Plin. Ep. 10, 82. —
    • 3 So of that which is thought of as entering into the mind, memory, etc. (cf. I. A. 2. fin.): in memoriam reducere, Cic. Inv. 1, 52, 98: in animum inducere, Liv. 27, 9: in mentem venire, Cic. Fam. 7, 3: frequens imitatio transit in mores, Quint. 1, 11, 3. — Or into a writing or speech: in illam Metellinam orationem addidi quaedam, Cic. Att. 1, 13, 5.—
  • B In time, into, till, for: dormiet in lucem, into the daylight, till broad day, Hor. Ep. 1, 18, 34: statim e somno, quem plerumque in diem extrahunt, lavantur, Tac. G. 22: sermonem in multam noctem produximus, deep into the night, Cic. Rep. Fragm. ap. Arus. Mess. p. 239 Lindem.: in multam noctem luxit, Suet. Tib. 74: si febris in noctem augetur, Cels. 7, 27: dixit in noctem atque etiam nocte illatis lucernis, Plin. Ep. 4, 9, 14: indutias in triginta annos impetraverunt, for thirty years, Liv. 9, 37, 12; 7, 20, 8: nisi id verbum in omne tempus perdidissem, forever, Cic. Fam. 5, 15, 1: ad cenam hominem in hortos invitavit in posterum diem, for the following day, id. Off. 3, 14, 58: audistis auctionem constitutam in mensem Januarium, id. Agr. 1, 2, 4: subito reliquit annum suum seque in annum proximum transtulit, id. Mil. 9, 24: solis defectiones itemque lunae praedicuntur in multos annos, for many years, id. Div. 2, 6, 17: postero die Romani ab sole orto in multum diei stetere in acie, Liv. 27, 2: qui ab matutino tempore duraverunt in occasum, Plin. 2, 31, 31, § 99: seritur (semen lini) a Kalendis Octobribus in ortum aquilae, Col. 2, 10, 17.—With usque: neque illi didicerunt haec usque in senectutem, Quint. 12, 11, 20: in illum usque diem servati, id. 8, 3, 68: in serum usque patente cubiculo, Suet. Oth. 11: regnum trahat usque in tempora fati, Sil. 11, 392: in posterum (posteritatem) or in futurum, in future, for the future: in praesens, for the present: in perpetuum or in aeternum, forever: sancit in posterum, ne quis, etc., Cic. Cat. 4, 5, 10: res dilata est in posterum, id. Fam. 10, 12, 3: video quanta tempestas invidiae nobis, si minus in praesens, at in posteritatem impendeat, id. Cat. 1, 9, 22: id aegre et in praesentia hi passi et in futurum etiam metum ceperunt, Liv. 34, 27, 10; cf.: ingenti omnium et in praesens laetitia et in futurum spe, id. 30, 17, 1: effugis in futurum, Tac. H. 1, 71: quod eum tibi quaestoris in loco constitueras, idcirco tibi amicum in perpetuum fore putasti? Cic. Verr. 2, 1, 30; cf.: oppidum omni periculo in perpetuum liberavit, id. Fam. 13, 4, 2: quae (leges) non in tempus aliquod, sed perpetuae utilitatis causa in aeternum latae sunt, Liv. 34, 6, 4: in tempus, for a while, for a short time, for the occasion (post-Aug.): sensit miles in tempus conficta, Tac. A. 1, 37: ne urbs sine imperio esset, in tempus deligebatur, qui jus redderet, id. ib. 6, 11: scaena in tempus structa, id. ib. 14, 20. —So in diem, for the day, to meet the day's want: nihil ex raptis in diem commeatibus superabat, Liv. 22, 40, 8: rapto in diem frumento, id. 4, 10, 1; but, cum illa fundum emisset in diem, i. e. a fixed day of payment, Nep. Att. 9, 5: in singulos dies, or simply in dies, with comparatives and verbs denoting increase, from day to day, daily: vitium in dies crescit, Vell. 2, 5, 2: in dies singulos breviores litteras ad te mitto, Cic. Att. 5, 7: qui senescat in dies, Liv. 22, 39, 15: in diem, daily: nos in diem vivimus, Cic. Tusc. 5, 11, 33: in diem et horam, Hor. S. 2, 6, 47; and in horas, hourly, id. C. 2, 13, 14; id. S. 2, 7, 10.—
  • C In other relations, in which an aiming at, an inclining or striving towards a thing, is conceivable, on, about, respecting; towards, against; for, as; in, to; into: id, quod apud Platonem est in philosophos dictum, about the philosophers, Cic. Off. 1, 9, 28: Callimachi epigramma in Ambraciotam Cleombrotum est, id. Tusc. 1, 34, 84; cf.: cum cenaret Simonides apud Scopam cecinissetque id car men, quod in eum scripsisset, etc., id. de Or. 2, 86, 352: quo amore tandem inflammati esse debemus in ejus modi patriam, towards, id. ib. 1, 44, 196: in liberos nostros indulgentia, id. ib. 2, 40, 168: de suis meritis in rem publicam aggressus est dicere, id. Or. 38, 133: ita ad impietatem in deos, in homines adjunxit injuriam, against, id. N. D. 3, 34 fin.: in dominum quaeri, to be examined as a witness against, id. Mil. 22, 60: in eos impetum facere, id. Att. 2, 22, 1: invehi in Thebanos, Nep. Epam. 6, 1; id. Tim. 5, 3: quaecumque est hominis definitio, una in omnes valet, Cic. Leg. 1, 10, 29: num etiam in deos immortales inauspicatam legem valuisse? Liv. 7, 6, 11: vereor coram in os te laudare amplius, to your face, Ter. Ad. 269: si in me exerciturus (pugnos), quaeso, in parietem ut primum domes, Plaut. Am. 1, 1, 168 (320): in puppim rediere rates, Luc. 3, 545 Burm. (cf.: sic equi dicuntur in frena redire, pulsi in terga recedere, Sulp. ad loc.): Cumis eam vidi: venerat enim in funus: cui funeri ego quoque operam dedi, to the funeral, to take charge of the funeral, Cic. Att. 15, 1, B: se quisque eum optabat, quem fortuna in id certamen legeret, Liv. 21, 42, 2: quodsi in nullius mercedem negotia eant, pauciora fore, Tac. A. 11, 6: haec civitas mulieri redimiculum praebeat, haec in collum, haec in crines, Cic. Verr. 2, 3, 33: Rhegium quondam in praesidium missa legio, Liv. 28, 28; so, datae in praesidium cohortes, Tac. H. 4, 35: hoc idem significat Graecus ille in eam sententiam versus, to this effect or purport, Cic. Div. 2, 10, 25; cf. id. Fam. 9, 15, 4: haec et in eam sententiam cum multa dixisset, id. Att. 2, 22: qui omnia sic exaequaverunt, ut in utramque partem ita paria redderent, uti nulla selectione uterentur, id. Fin. 3, 4, 12: in utramque partem disputat, on both sides, for and against, id. Off. 3, 23, 89: te rogo, me tibi in omnes partes defendendum putes, Vatin. ap. Cic. Fam. 5, 10 fin.: facillime et in optimam partem cognoscuntur adulescentes, qui se ad claros et sapientes viros contulerunt, id. Off. 2, 13, 46: cives Romani servilem in modum cruciati et necati, in the manner of slaves, Cic. Verr. 1, 5, 13; cf.: miserandum in modum milites populi Romani capti, necati sunt, id. Prov. Cons. 3, 5: senior quidam Veiens vaticinantis in modum cecinit, Liv. 5, 15, 4; also: domus et villae in urbium modum aedificatae, Sall. C. 12, 3: perinde ac si in hanc formulam omnia judicia legitima sint, Cic. Rosc. Com. 5, 15: judicium quin acciperet in ea ipsa verba quae Naevius edebat, non recusasse, id. Quint. 20, 63; cf.: senatusconsultum in haec verba factum, Liv. 30, 43, 9: pax data Philippo in has leges est, id. 33, 30: Gallia omnis divisa est in partes tres, Caes. B. G. 1, 1; cf.: quae quidem in confirmationem et reprehensionem dividuntur, Cic. Part. Or. 9, 33: describebat censores binos in singulas civitates, i. e. for or over each state, id. Verr. 2, 2, 53; cf. id. ib. 2, 4, 26: itaque Titurium Tolosae quaternos denarios in singulas vini amphoras portorii nomine exegisse, id. Font. 5, 9: extulit eum plebs sextantibus collatis in capita, a head, for each person, Liv. 2, 33 fin.: Macedonibus treceni nummi in capita statutum est pretium, id. 32, 17, 2; cf.: Thracia in Rhoemetalcen filium ... inque liberos Cotyis dividitur (i. e. inter), Tac. A. 2, 67.—
  • • 2 Of the object or end in view, regarded also as the motive of action or effect: non te in me illiberalem, sed me in se neglegentem putabit, Cic. Fam. 13, 1, 16: neglegentior in patrem, Just. 32, 3, 1: in quem omnes intenderat curas, Curt. 3, 1, 21: quos ardere in proelia vidi, Verg. A. 2, 347: in bellum ardentes, Manil. 4, 220: nutante in fugam exercitu, Flor. 3, 10, 4: in hanc tam opimam mercedem agite ( = ut eam vobis paretis, Weissenb. ad loc.), Liv. 21, 43, 7: certa praemia, in quorum spem pugnarent, id. 21, 45, 4: in id sors dejecta, id. 21, 42, 2: in id fide accepta, id. 28, 17, 9: in spem pacis solutis animis, id. 6, 11, 5 et saep.: ingrata misero vita ducenda est in hoc, ut, etc., Hor. Epod. 17, 63: nec in hoc adhibetur, ut, etc., Sen. Ep. 16, 3: alius non in hoc, ut offenderet, facit, id. de Ira, 2, 26, 3: in quod tum missi? Just. 38, 3, 4.—So, like ad, with words expressing affections or inclination of the mind: in obsequium plus aequo pronus, Hor. Ep. 1, 18, 10: paratus in res novas, Tac. H. 4, 32: in utrumque paratus, Verg. A. 2, 61.—
    • 3 Of the result of an act or effort: denique in familiae luctum atque in privignorum funus nupsit, Cic. Clu. 66, 188: paratusque miles, ut ordo agminis in aciem adsisteret, Tac. A. 2, 16: excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum, Verg. A. 6, 42: portus ab Euroo fluctu curvatus in arcum, id. ib. 3, 533: populum in obsequia principum formavit, Just. 3, 2, 9: omnium partium decus in mercedem conruptum erat, Sall. H. 1, 13 Dietsch: commutari ex veris in falsa, Cic. Fat. 9, 17; 9, 18: in sollicitudinem versa fiducia est, Curt. 3, 8, 20.—
    • 4 Esp. in the phrase: in gratiam or in honorem, alicujus, in kindness, to show favor, out of good feeling, to show honor, etc., to any one (first in Liv.; cf. Weissenb. ad Liv. 28, 21, 4; Krebs, Antibarb. p. 562): in gratiam levium sociorum injuriam facere, Liv. 39, 26, 12: pugnaturi in gratiam ducis, id. 28, 21, 4: quorum in gratiam Saguntum deleverat Hannibal, id. 28, 39, 13; cf. id. 35, 2, 6; 26, 6, 16: oratio habita in sexus honorem, Quint. 1, 1, 6: convivium in honorem victoriae, id. 11, 2, 12: in honorem Quadratillae, Plin. Ep. 7, 24, 7: in honorem tuum, Sen. Ep. 20, 7; 79, 2; 92, 1; Vell. 2, 41 al.—
    • 5 In the phrase, in rem esse, to be useful, to avail (cf.: e re esse; opp.: contra rem esse): ut aequom est, quod in rem esse utrique arbitremur, Plaut. Aul. 2, 1, 10 (129): si in rem est Bacchidis, Ter. Hec. 102; 249: hortatur, imperat, quae in rem sunt, Liv. 26, 44, 7: cetera, quae cognosse in rem erat, id. 22, 3, 2; 44, 19, 3: in rem fore credens universos adpellare, Sall. C. 20, 1; cf.: in duas res magnas id usui fore, Liv. 37, 15, 7: in hos usus, Verg. A. 4, 647.—
    • 6 To form adverbial expressions: non nominatim, qui Capuae, sed in universum qui usquam coissent, etc., in general, Liv. 9, 26, 8; cf.: terra etsi aliquanto specie differt, in universum tamen aut silvis horrida aut paludibus foeda, Tac. G. 5: in universum aestimanti, etc., id. ib. 6: aestate in totum, si fieri potest, abstinendum est (Venere), wholly, entirely, Cels. 1, 3 fin.; cf. Col. 2, 1, 2: in plenum dici potest, etc., fully, Plin. 16, 40, 79, § 217: Marii virtutem in majus celebrare, beyond due bounds, Sall. J. 73, 5: aliter se corpus habere atque consuevit, neque in pejus tantum, sed etiam in melius, for the worse, for the better, Cels. 2, 2: in deterius, Tac. A. 14, 43: in mollius, id. ib. 14, 39: quid enim est iracundia in supervacuum tumultuante frigidius? Sen. de Ira, 2, 11: civitas saepta muris neque in barbarum corrupta (v. barbarus), Tac. A. 6, 42; cf.: aucto in barbarum cognomento, id. H. 5, 2: priusquam id sors cerneret, in incertum, ne quid gratia momenti faceret, in utramque provinciam decerni, while the matter was uncertain, Liv. 43, 12, 2: nec puer Iliacā quisquam de gente Latinos In tantum spe tollet avos, so much, Verg. A. 6, 876: in tantum suam felicitatem virtutemque enituisse, Liv. 22, 27, 4; cf.: quaedam (aquae) fervent in tantum, ut non possint esse usui, Sen. Q. N. 3, 24: viri in tantum boni, in quantum humana simplicitas intellegi potest, Vell. 2, 43, 4: quippe pedum digitos, in quantum quaeque secuta est, Traxit, Ov. M. 11, 71: meliore in omnia ingenio animoque quam fortuna usus, in all respects, Vell. 2, 13: ut simul in omnia paremur, Quint. 11, 3, 25: in antecessum dare, beforehand, Sen. Ep. 118.—
    • 7 Sometimes with esse, habere, etc., in is followed by the acc. (constr. pregn.), to indicate a direction, aim, purpose, etc. (but v. Madvig. Gram. § 230, obs. 2, note, who regards these accusatives as originating in errors of pronunciation); so, esse in potestatem alicujus, to come into and remain in one’s power: esse in mentem alicui, to come into and be in one’s mind: esse in conspectum, to appear to and be in sight: esse in usum, to come into use, be used, etc.: quod, qui illam partem urbis tenerent, in eorum potestatem portum futurum intellegebant, Cic. Verr. 2, 5, 38: ut portus in potestatem Locrensium esset, Liv. 24, 1, 13; 2, 14, 4: eam optimam rem publicam esse duco, quae sit in potestatem optimorum, Cic. Leg. 3, 17: neque enim sunt motus in nostram potestatem, Quint. 6, 2, 29: numero mihi in mentem fuit, Plaut. Am. 1, 1, 25 (177); cf.: ecquid in mentem est tibi? id. Bacch. 1, 2, 53 (161): nec prius surrexisse ac militibus in conspectum fuisse, quam, etc., Suet. Aug. 16: quod satis in usum fuit, sublato, ceterum omne incensum est, Liv. 22, 20, 6: ab hospitibus clientibusque suis, ab exteris nationibus, quae in amicitiam populi Romani dicionemque essent, injurias propulsare, Cic. Div. ap. Caecil. 20, 66: adesse in senatum jussit a. d. XIII. Kal. Octobr., id. Phil. 5, 7, 19.—Less freq. with habere: facito in memoriam habeas tuam majorem filiam mihi te despondisse, call or bring to mind, Plaut. Poen. 5, 4, 108 (1281): M. Minucium magistrum equitum, ne quid rei bellicae gereret, prope in custodiam habitum, put in prison, kept in prison, Liv. 22, 25, 6: reliquos in custodiam habitos, Tac. H. 1, 87.—So rarely with other verbs: pollicetur se provinciam Galliam retenturum in senatus populique Romani potestatem, Cic. Phil. 3, 4, 8. —
• III In composition, n regularly becomes assimilated to a foll. l, m, or r, and is changed before the labials into m: illabor, immitto, irrumpo, imbibo, impello.—As to its meaning, according as it is connected with a verb of rest or motion, it conveys the idea of existence in a place or thing, or of motion, direction, or inclination into or to a place or thing: inesse; inhibere, inferre, impellere, etc. See Hand, Turs. III. pp. 243- 356.

in (before b and p, im; before l, m, and r, the n assimilates itself to these consonants),

• an inseparable particle [kindred with Sanscr. a-, an-; Gr. ἀ-, ἀν; Goth. and Germ. un-], which negatives the meaning of the noun or participle with which it is connected; Engl. un-, in-, not: impar, unequal: intolerabilis, unbearable, intolerable: immitis, not mild, rude, etc.

1. in, Praepos. mit Acc. = εἰς, u. mit Abl. = ἐν in, I) mit Acc. = in das Innere eines Raumes (sei es eine Tiefe od. Fläche) hinein (Ggstz. ad, das nur die Annäherung eines Gegenstandes bezeichnet), in, auf, nach, gegen, A) im Raume (als Tiefe od. Fläche): 1) zur Angabe der Bewegung: ad urbem vel potius in urbem exercitum adducere, Cic.: deus ad homines venit, immo, quod propius est, in homines, Sen.: in umeros suos efferre, Cic.: in aram confugere, auf den A. (auf die Stufen des A.), Nep.: mittere in Asiam, Nep. – eine Menge als Raum gedacht, se in medios hostes immittere, Cic.

2) (wie εἰς) zur Angabe der Richtung = hin... zu, nach... hin, nach, wärts, conspicere sursum in caelum, Plaut.: in orientem, Tac.: – in agrum, s. 1. agerno. I, d u. e. – in latus, seitwärts, Cels. u. Quint.: in dextrum, in sinistrum (laevum), rechts, links, Cels., Stat. u.a. – in ventum, windwärts, Lucan. – dah. in... versus = nach... hin, wärts (zur genauern Bestimmung der Richtung), in Galliam versus, Sall.: in Italiam versus, Serv. in Cic. ep.: in meridiem versus, Curt.

B) in der Zeit: 1) zur Angabe der Zeit, bis in die hinein sich etw. erstreckt = in... hinein, bis in... hinein, dormire in lucem (Tag), Hor.: dicere in noctem, Plin. ep.: boves pariunt in decem annos, Col.: alqd in omne tempus perdidisse, in alle Zeit hinein = für alle Zeit, für immer, Cic.

2) zur Angabe des Zeitpunktes, der für etw. od. für den etwas bestimmt ist = für, auf, magistratum creare in annum, Liv. (vgl. Drak. Liv. 4, 55, 6): in multos annos praedicere, Cic.: alqm invitare in posterum diem, Cic.: differre alqd in posterum diem, Cic., in crastinum, Cic. – m. usque = bis auf, wie usque in adventum eius tenuit urbem, Liv. – So insbes., in diem, α) auf einen Tag = auf kurze Zeit, auf heute, Liv. u. Ov.: in diem vivere, nur für den Tag, in den Tag hinein, Cic. u.a. – β) = auf einen bestimmten Tag, Zahlungstermin, fundum emere in diem, Nep. γ) Tag für Tag, täglich, in diem rapto vivere, Liv.: in diem et horam, Hor. δ) (= in diem futurum) fürs künftige, für die Zukunft, in diem istuc est fortasse, quod minaris, Ter.: in diem poenas praesentis fraudis di reservant, Cic. ε) von Tag zu Tag, Plin. 5, 73. – in dies od. in singulos dies, αα) = auf einzelne Tage, von Tag zu Tag (Ggstz. in perpetuum), Cic. u.a. ββ) = mit jedem einzelnen Tage, täglich, Cic. – in horas, stündlich, Hor. – in singulos annos, von Jahr zu Jahr, Jahr für Jahr, Liv. – in tempus, für die Umstände, Cic.: praesens in tempus, Cic. – so auch in futurum, in posterum, in aeternum, in perpetuum, in praesens, s. futūrusetc.

C) in andern Verhältnissen: 1) bei Angabe räumlicher Größen zur Bezeichnung der Richtung nach irgend einer Dimension = in, in longitudinem (in die od. in der L.) milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patēre, Caes.: murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit, Caes.; vgl. Drak. Liv. 38, 59, 6.

2) zur Angabe des Übergangs aus einem in das andere (in eine andere Gestalt, einen andern Zustand usw.) = in, mutare in alqm od. alqd, s. 1. mūto: in sollicitudinem versa fiducia est, Curt.

3) zur Bezeichnung der Teile, auf die sich eine Einteilung erstreckt, in die sie das Ganze zerlegt = in, Gallia est omnis divisa in partes tres, Caes.: in duodecim menses describere annum, Cic. – ebenso bei Verteilung zur Bezeichnung der einzelnen, denen etwas zugeteilt wird = auf, describere censores binos in singulas civitates, zwei Z. auf jeden einzelnen St., Cic.: sextantes conferuntur in capita, auf den K. (Mann), kopfweise, Liv.: quaternos denarios in singulas vini amphoras portorii nomine exigere, Liv.: frumentum assibus in modios aestimatum, Liv.

4) zur Angabe der Bestimmung, des Endzwecks, wozu etwas dienen soll od. geschieht = zu, für, behufs, nullam pecuniam Gabinio, nisi in rem militarem datam, Cic.: alqo mitti in praesidium (zur Besatzung), Liv.: in supplementum classis dari, Liv.: alqm in id certamen legere, Liv.: in spem genitus, auf die Hoffnung hin, Curt.: in spem victoriae, Curt.: praecepta dare in alqd (in Beziehung auf etwas), Cic.: in haec obsides accepti, dafür, deshalb, Cic.; vgl. unten nach no. 6 die Anmerkg. ➳ a. E. – dah. auch zur Bezeichnung des beabsichtigten od. unbeabsichtigten Erfolgs einer Handlung = zu, wegen (klass. alcis rei causā), cibo in vitam, non in voluptatem uti, Vell.: turres in propugnaculum villae subiectae, Sen.: in hoc, Hor., Ov., Vell. u.a.; vgl. die Beispielsammlung Madvigs in dessen Opusc. I. p. 167 (nach dem Cic. Clu. 188 in familiae luctum atque in privignorum funus nupsit = in lugentem [morte filiorum] familiam innupsit).

5) zur Angabe des Angemessenen, der Beschaffenheit, der Art u. Weise des Geschehens, a) = gemäß, in rem esse, dem Interesse gemäß, sachgemäß sein, Komik., Sall. u.a. (s. die Auslgg. zu Liv. 22, 3, 2 u. zu Sall. Cat. 20, 1). – tradere regnum in fidem alcis, seinem Worte gemäß = auf sein Wort, Sall. – b) = auf, nach, vaticinantis in modum, Liv.: hostilem in modum, Liv.: praeclara classis in speciem, Cic. – in eandem sententiam loqui, Cic.: iudicium accipere in ea ipsa verba, quae Naevius edebat, Cic.: foedus in haec verba fere conscriptum, Liv.: iurare in verba alcis, auf die W., Hor. u.a. – in plumam, nach Art der F., wie die F., Verg.: in barbarum, nach Art eines B., wie ein B., Tac. (vgl. Oudend. Apul. met. 3, 10. p. 191. Hildebr. Apul. met. 6, 29. p. 504). – so auch in universum, im ganzen, im allgemeinen, Liv.: in vicem, Cic. u. Caes., od. in vices, Ov., wechselweise.

6) zur Bezeichnung des Gegenstandes (gleichs. des Ortes), auf den Handlungen od. Gemütsstimmungen, freundliche od. feindliche, gerichtet sind = gegen, a) Handlungen: alqm in os laudare, ins Gesicht loben (κατὰ στόμα ἐπαινεῖν), Ter. – de servis quaerere in dominos, Cic.: in consules designatos legem decernere, Cic.: carmen scribere in alqm, gegen od. auf jmd., Nep. – b) Gemütsstimmungen: bono animo esse in alqm, Caes.: impietas in deos, Cic.: amor in patriam, Cic.: munificentia in alqm, Sall.: perindulgens in patrem, acerbe severus in filium, Cic.

➳ in mit Akk. steht (wie εἰς) zuw. da, wo das Verbum, auf das es sich bezieht, nicht eine Bezeichnung der Richtung wohin? sondern die Angabe des wo? also in mit Abl. zu erfordern scheint; wobei eine Prägnanz der Konstruktion zugrunde liegt, indem sich der Begriff einer Bewegung mit einmischt, wie: alqm in carcerem asservari iubere, in das G. bringen u. dort verwahren lassen, Liv.: in Tusculanum futurum esse, kommen wollen, Cic.: adesse in senatum, in den S. gehen od. zum S. kommen, Cic.: esse (= venisse) in potestatem, gekommen sein, Cic. u.a.: ebenso habere in potestatem, bekommen haben, Sall. u.a. (vgl. Drak. Liv. 2, 14, 4): alci esse in mentem, in die Gedanken kommen, einfallen, Plaut.: alci in conspectum esse, Suet. u. dgl. – Als Acc. der Bestimmung, des Endzwecks (s. oben no. C, 4) sind aber zu erklären: Galliam retinere in senatus populique Romani potestatem, Cic.: ferri lecticulā ut in funebrem pompam, Tac.: in medium relinquere, unentschieden lassen, Tac.: probari in vulgus, in vulgus gratum esse, in vulgus ignotus, beim V., Cic.: res esse in vadimonium coepit, es kam zum Bürgenstellen, Cic.

II) mit Abl. = ἐν, zur Bezeichnung des Seins in einem Raume, im Innern einer Sache (wobei das Innere nicht bloß als das einer Tiefe, sondern auch als das einer Fläche [das, was innerhalb des Umfangs derselben ist] zu denken), A) im Raume: 1) im allg., in, an, auf, esse in Sicilia, Cic.: dicere in senatu, Cic.: coronam habere unam in capite (auf dem K.), alteram in collo (an dem H.), Cic.: sedere in solio, Cic.: navigare in Italia, an J., an der Küste von I., Cic.: castra in limite locat, an dem Grenzwall, Tac. – zuw. = vor, unter, in oculis esse, vor Augen sein (bildl.), Cic.: in manibus habere (eig. u. bildl., s. 2. mānus), Cic.

2) (wie ἐν) von dem Umgebensein von-, Stecken usw. in einer Kleidung = in, mit, esse in veste domestica, Ov.: in lugubri veste, Curt.: in crepidis, Suet.: in Persico et vulgari habitu, Curt.: formari in cornibus, Ov. – in Waffen, in, mit, unter, patriis ad Troiam missus in armis, Verg.: horridus in iaculis, Verg.: excubare in armis, Caes. – in Fesseln u. Banden = in, in vinculis et catenis esse, Liv.

B) in der Zeit: 1) zur Angabe der Zeit, a) im Verlaufe od. während deren etwas geschieht = im Verlaufe, innerhalb, während, in multis annis, Nep.: in omni aetate, in extremo tempore aetatis, Cic.: in sex mensibus, Cic.: in diebus paucis, Ter.: ter in mense, ter in anno, Varro u. Cic.: in pueritia od. adulescentia, Nep. u. Suet. – so auch bei uneig. Zeitbestimmungen, in bello, Cic.: in pace et per indutias, Sall.: semel in vita, Cic.: in itinere, Caes.: in qua potestate (während welches Amtes) Pheras cepit, Nep. – dah. b) auch beim Abl. des Gerundium u. der Gerundiva, um den Begriff der Zeitdauer auszudrücken = bei, während, in deliberando, bei der Überlegung, Cic.: in quaerendis suis, beim Suchen der S., Caes.

2) zur Angabe eines Zeitpunktes (bes. eines entscheidenden), einer Zeitlage, der Zeitumstände, a) übh.: nolo me videat hoc in tempore, gerade jetzt, Ter.: in tali tempore, Liv. – in eo est, ut etc., es ist auf dem Punkte, daß usw., Liv. u. Nep. – b) insbes., in tempore (= ἐν καιρῷ), zu rechter Zeit, Ter. u. Liv.: so auch in ipso tempore, Ter.

C) in andern Verhältnissen: 1) zur Angabe von Umständen, Verhältnissen u. Zuständen, in denen sich etwas befindet od. unter denen etw. geschieht = in, bei, unter, in hac solitudine careo omnium colloquio, Cic.: in vino (beim Weintrinken) immodicum esse, Ter.: in tanta paupertate decessit, ut etc., Nep.: magno in aere alieno (bei = ungeachtet) maiores etiam possessiones habent, Cic. – u. zur Bezeichnung von Pers. od. Sachen, auf deren Zustand od. Verhältnisse sich etwas bezieht = bei, in betreff, hinsichtlich, in hoc homine non accipio excusationem, Cic.: ausurum se in tribunis, quod princeps familiae ausus in regibus esset, Liv.: idem in bono servo dici solet, Cic. – in una urbe (indem ihr eine Stadt erobert) universam ceperitis Italiam, Liv. 26, 43, 3. – u. (im Briefstil u. Dialog) ohne Beziehung auf das Verbum des Hauptsatzes, in reliquis officiis (hinsichtlich der usw.), cui tu tribuisti praeter me, ut domum ventitares? Cic.

2) mit Abl. eines Verbalsubstantivs od. Adjektivs, um die Tätigkeit od. den Zustand anzuzeigen, in dem etwas ist = in, in motu esse, Cic.: in maximis esse luctibus, Cic.: in integro tota res est, Cic.: moderatio in difficili est, Liv.; u. so in facili, in promiscuo, in obscuro u. dgl., s. facilisetc.

3) zur Bezeichnung des Objekts, in dem sich der Unterricht, die Bildung zeigt = in, an, erudire in iure civili, Cic.: in bonis litteris educatus, Cic.: exercere mentem in alqa re, Cic.

4) bei esse u. inesse, um die Pers. od. Sache, in der etwas ist od. der etwas gehört, zu bezeichnen = in, quanta auctoritas fuit in Metello, Cic.: haec est societas, in qua omnia insunt, Cic.: quibus in rebus ipsi interesse non possumus, Cic.

5) zur Angabe einer Klasse od. Anzahl von Gegenständen, zu der etwas gehört = unter, Pausanias ceperat complures Persarum nobiles atque in his nonnullos regis propinquos, Nep.: u. so oft in his bei Caes. u.a.: in quibus Catilina, Sall.: in Epaminondae virtutibus commemoratur saltasse eum commode, Nep.

➳ Zuw. steht in mit Abl. da, wo man im Deutschen in mit Akk. erwartet u. im Lateinischen auch oft setzt, wie: introrumpere in aedibus, einbrechen im H. = in das H., Plaut.: infundere in naribus, Colum. – ebenso übtr., gratum esse in alqo, bei = gegen jmd., Cic.; u. dgl. m. – Die verschiedene Konstruktion der Verba legen, stellen, setzen u.a. s. unter diesen.

➳ arch. u. vulg. im, Corp. inscr. Lat. 1, 1104 u. 11, 4391. Inscr. christ. (aus Rom) Fabretti 323, 445. – arch. u. vulg. en, Corp. inscr. Lat. 1, 195, 5; 1, 199, 12; 1009. v. 14; 1220. v. 3 (Anthol. Lat. 1274, 3 M.). Corp. inscr. Lat. 8, 8635 (Anthol. Lat. 1274, 14 M.). – arch. endo, Enn. ann. 576; fr. var. 23. XII tabb. I, 2 Sch. (bei Fest. p. 313 [a], 7) u. III, 3 u. 4 Sch. (bei Gell. 20, 1, 45). Lex vet. bei Gell. 5, 19, 9. Lucil. 1075. Varro r. r. 3, 17, 10. Lucr. 6, 890. Cic. de legg. 2, 19. Paul. ex Fest. 77, 3. – arch. indu, Enn. ann. 238 u. 445*. Lucil. 970 u. 1230. Lucr. 2, 1096; 5, 102. Vgl. Placid. gloss. V, 29, 13.

2. in, Praeverbium, 1) entsprechend der Präposition = griech. ἐν, in der Zusammensetzung mit Verben, wo die Präposition in der Regel ihre gewöhnliche Bedeutung drin, dran, drauf, dabei behält, im Deutschen aber oft vom Verbum getrennt und zum Substantiv gezogen werden muß. – 2) Verneinungswort = griech. ἀ-, ἀν-, deutsch un-, wie infans, indoctus. – Vor f u. s wurde es mit gedehntem Selbstlaute gesprochen, wie inficetus, insipiens; in anderen Zusammensetzungen, wie indoctus, mit geschärftem. – Vor p geht das n in in über in m, wie in imputo, vor l, m u. r aber wird es assimiliert, wie in illudo, immuto, irruo u. dgl.

3. īn = isne, s. 1. eo a. E. ➳ .

1 in [CL] Prep. w. acc. 1–24; prep. w. abl. 25–57; adv. 58; w. adv. or prep. 59; prefix 60. 1 (w. acc.) into (defined space); b (part of body; also fig.). si aves stercorant in quemcumque liquorem ‥ Theod. Pen. 7. 10; anchoris in mare missis Bede HE III 15 (v. ancora a); dextri pedis majorem articulum defigebat in terram W. Cant. Mir. Thom. II 11; s1224 cives audientes jam guerram in Angliam fumigare Flor. Hist. II 180 (cf. Ann. Lond. 26: guerram in Anglia fumigare); firmam ‥ in granarium recipiet Cust. Cant. 134 (v. 1 firma 1); monstrum ‥ in mare projecit Eul. Hist. II 219.  b qui semen in os miserit vij annos peniteat Theod. Pen. I 2. 15; 836 elemosinam quam ‥ in manus Domini datam habeo ‥ stare demittetis CS 416; 1266 redditum ilium ‥ capi fecimus in manum nostram Cl 190. 2 into (state or condition); b (occupation or action); c (office or authority). Cf. 21 infra. si quis renunciaverit seculo, postea reversus in secularem habitum ‥ x annos peniteat Theod. Pen. I 8. 12; juvenculus rabidis molosi rictibus in vesaniam versus Aldh. VirgP 37; 744 eos ‥ in custodiam misit Ep. Bonif. 57 (v. custodia 2e); s856 accepit filiam regis ‥ in conjugium AS Chr.; auditores in benevolentiam ‥ ducendi Adel. ED 21 (v. docilitas); respondit demon ‥ “animas hominum ‥ in potestatem habere non possumus” Gir. GE I 25 p. 71; a1200 si ‥ in consuetudinem duxerit (v. ducere 7b); s1212 in fata cessit (v. 2 cedere 2); 1253 cum ‥ tradiderit in commendam, etc. (v. commenda a, b); deducunt in oppositum et in errorem Duns Ord. I 24 (v. ducere 7c); magis ducunt in ‥ necessitatem ‥ quam in contingenciam Ib. 25 (v. ducere 7c).  b non statim in fletus singultusque prorumpant? Gildas EB 35; vocibus horrendis stimulans in bella cohortes Aldh. Aen. 68. 2.  c c835 me ‥ in episcopatus officium elegerunt CS 415; s1052 Spearhavoc ‥ in episcopatum promotus (v. episcopium 2); c1125 computetur et tallietur a meis camerariis in suam firmam quicquid monachi ex hiis omnibus acceperint Cart. Chester 6 p. 48; 1127 nullus in archidiaconatum ‥ constituatur (v. 1 constituere 3c); 1411 prefeccio seu collacio dictorum ‥ capellanorum in et ad predictam cantariam Lit. Cant. III 128; cum ventum est ad turrim ‥ quasi ad introitum in potencias civitatis ‥ G. Hen. V 15. 3 into (group). b (in unum) into a group, together. c in a group, together (cf. Psalm. cxxxii 1). 1425 presbiterum ‥ suspectum in comitivam tuam scienter recepisti Reg. Cant. III 108.  b ea ‥ non inutile duxi in unum congerere Gir. TH pref. p. 21.  c donec Arriana perfidia, atrox ceu anguis, ‥ evomens venena fratres in unum habitantes ‥ faceret sejungi Gildas EB 12; 838 regibus ‥ cum ‥ optimatibus omnes ‥ in unum consona mente ‥ scrutantibus CS 421. 4 (belonging) to. 836 omnia illuc pertinentia in caelestem culmen CS 416; istud manerium est in dominium Radulfi DB II 415. 5 (w. vb. of multiplying or dividing) into (a number). b (in se or sim.) squared. integer si ducatur in aliquam fractionem Adel. Alch. 21 (v. ducere 8f); per primam secundi valet quod fit ex CF in lineam FD et CF in DP, et per quos valet id quod fit ex CF in FD et CF in CD, cum sint equalia CD et DP Wallingf. Quad. 26.  b numerus ‥ in se ipsum ductus Adel. Alch. 25; in semetipsum ‥ in quemlibet alium Ocreatus Helceph 133; [9] si in se ducatur 81 producit Mus. Mens. (Anon. VI) 399 (v. ducere 8f); quod fit ex FE in seipsam deficit ab eo quod fit ex CD in seipsam per quod fit ex FD in seipsam Wallingf. Quad. 26. 6 as one gets into (period), in (course of time). indies Ailr. SS Hex 11, etc. (v. 1 dies 3b); de die in diem R. Cold. Cuthb. 48, etc. (v. de 3b); quod ‥ virtutis inposterum vigor accrescet Gir. TH pref. p. 21 (cf. (v. imposterum)); 1265 solvent ‥ de anno in annum xxxvij m. (v. annus 1a); 1338 oppressionibus que die in diem emergunt (v. custodia 4b). 7 upon, up on to; b (part of body). c upon, down on to. rogus ‥ / reptantem in prunas consumpsit torre chelidrum Aldh. VirgV 811; tunc crucis in patulum coguntur scandere robur / atque faretrarum densas sufferre sagittas Ib. 1117; [bestiae] que ‥ currunt in terram VSH I 13 (v. 1 hora 6b).  b monstrum quod in humeros ferebat in mare projecit Eul. Hist. II 219 (cf. G. Mon. I 16: super humeros).  c croceos Titan radios defundit in orbem Aldh. VirgV 1073; a1161 in bona ecclesie ‥ manum violentam extendat , 1167 in res monachorum ‥ manum posset extendere (v. extendere 2c); sita est superius ‥ statua mire magnitudinis gigantea ‥ respiciens in faciem regis G. Hen. V 15; volucres ‥ descenderunt in pectus regium Ib.. 8 on, at, in (place); b (part of body). leonem ‥ in frontem beluarum horribilium ponimus Lib. Monstr. II 1; s577 tres interimunt ‥ in locum qui vocatur Deorhamme Æthelw. I 5; s892 arcem ‥ fundant in Cantiae fines Ib. IV 3; quicquid mercature navis per mare advexerit ad terram debet ferri preter sal. et allec debet vendi in navim APScot pref. p. 34; 1170 obiit in domum suam (v. dividere 9c); in turrim quam Vortigernus edificaverat ipsum combussit Diceto Opusc. 228 (cf. G. Mon. VIII 2: turrim et Vortegirnum exarsit); in ecclesiam R. Niger Chr. I 48 (v. fugitivus 2b); 1219 dicit quod habet terram ‥ ut ‥ hereditatem suam ‥ et ideo tenet se in terram illam CurR VIII 105; 1220 nichil clamat hereditarie in terram illam de stipite illo Ib. 225; s1194 R. rex ‥ captus est in Alemanniam Chr. Peterb. 5; 1293 cum ‥ fuerat in villam S. Ivonis (CourtR) Law Merch. I 57; s1266 Ludovicus in Terram Sanctam similiter mortuus est Plusc. VII 27.  b [ingens puella] virgis alligata et in caput occisa pervenerat Lib. Monstr. I 13; libellum quem in sinum suum ‥ portabat Asser Alf. 88; false mensure ‥ ubicumque inveniri contigerint in manus turnariorum seu in alio quocunque loco MGL III 432. 9 (usu. w. vb. of sending, journeying, expr. destination) to; b (w. person or group as obj.). legio ‥ ratibus trans oceanum in patriam advecta Gildas EB 15; Cacus ‥ vaccas ‥ caudis traxit in antrum Lib. Monstr. I 31; in tetra tartara trudatur Aldh. VirgP 18; in eandem [ecclesiam] sunt ejus ossa translata Bede HE IV 3 p. 212; s856 incolumis in regnum suum reversus AS Chr.; in ipso primo adventu ejus in Angliam DB I 1ra; s1235 deportatum est corpus in ecclesiam (v. classicus 4b); qui sunt in prisonam mittendi Bracton 124 (v. custodia 2e); 1267 Rogerum ‥ duodecim [manucaptoribus] tradatis in ballium Cl 299; fecit eum ‥ proici in profundum ‥ gaole capite suo precedente sine scala State Tri. Ed. I 51; fuga Domini in Egiptum Vers. Cant. 14.  b a beato Petro in matrem Domini Salvatoris, a clericis in monachos, translata est sedes pontificalis honoris Eadmer V. Osw. 20; noluit monarchiam suam in aliquem transferre Flor. Hist. I 65; 1208 ut ‥ pena ejus in omnem ecclesiam innotescat, cujus culpa generalem ecclesiam noscitur offendisse (Lit. Papae) Conc. I 529a; 1340 Johannem ‥ a ‥ sentenciis ‥ excommunicacionis ‥ in personam ‥ Ricardi in hac parte procuratoris et specialem ad hoc habentis potestatem absolvimus FormOx 138. 10 (indicating target of assault or hostility) against. tanta insania in dominos debacchatus est ut duos imperatores legitimos ‥ vita pelleret Gildas EB 13; in hoc ergo impetu Assyrio olim in Judaeam comparando completur ‥ quod propheta ‥ ait Ib. 24; [belua] in Alexandri milites prosiliens duos occidisse describitur Lib. Monstr. II 22; 790 Avari ‥ exarserunt in Italiam et ‥ domum ‥ reversi sunt Alcuin Ep. 7; c1212 mores hominum ‥ qui in dominum suum ‥ tam mendaciter scribunt Gir. Ep. 5 p. 190; s1325 in caput ipsorum ‥ redundavit (v. 2 caput 1b); convertetur dolor ejus in caput ejus G. Hen. V 14. 11 (of attitude) towards, to (person). b for (place). c to, concerning (book). rex Ecgfrithus, humilis in populis suis, magnanimus in hostes Eddi 19; semper in Deum irreverens Map NC I 25 f. 19v.  b insula Vecta in quam ‥ nemo gradum ministerii ‥ accepit Bede HE IV 14 p. 238; s1072 custodiam xl militum habere in insulam (v. custodia 4c).  c incipit prologus in Librum Monstrorum Lib. Monstr. prol.; misi enim opusculum in Actus Apostolorum Bede Acts 937; incipit prologus ‥ in libros novelle historie W. Malm. HN prol.; introitus in recitationem [v. l. prefatio prima in Hibernicam Topographiam] Gir. TH pref. p. 3. 12 (w. ref. to swearing) by, on. b (w. ref. to lying) in, on. in animam suam juratus Canon. G. Sempr. 116; 1220 compositionis ‥ in animam suam jurate , 1343 in ‥ regum ‥ animas ‥ prestiterunt juramenta, 1347 in animas ‥ regum ‥ juraverunt (v. anima 5d); 1318 ad ‥ in animas vestras ‥ sacramentum prestandum FormOx 46.  b s1178 eos ‥ in caput suum mentitos fuisse , s1397 tu mentiris in capud tuum (v. 2 caput 1b). 13 (w. vb. expr. belief or trust) in; b (exsultare in Deum, w. ref. to Psalm. lxxxiii 3). credidit in Christum Aldh. CE 4. 6. 19, etc. (v. credere 6d); in Deum confisus Eddi 20, etc. (v. confidere 1c); confidens ‥ in divinum ‥ auxilium Bede HE II 7 (v. auxilium 1a); c836 in Deum meum desidero et in ejus ‥ misericordiam confido CS 416; in Christum nescit incredula credere turba Garl. Tri. Eccl. 11; 1320 in ea que ‥ ex parte ecclesie nostre exposuerit ‥ adhibere dignemini plenam fidem FormOx 61; 1321 in vestre benivolencie promptitudinem ‥ fidem habemus Ib. 69; Sybilla dixit eis “O Judei ‥ vos non credetis in eum” Bradw. CD 34C.  b quam non ‥ cor tuum et caro tua exsultant in Deum vivum? Ad. Scot Sol. 845C. 14 as far as, up to (point in space). b until, up to (point in time). a785 sunt ‥ termini a loco qui vocatur Hrofesbreta usque in arborem quae vocatur Cuturs ac Land-ch. 59.  b judicatum est ut ambo usque in finem vitae peniteant Theod. Pen. I 2. 15; c1200 stertit in dies medios (Pol. Poems) EHR V 322; 1219 habeat eum a die Sancte Trinitatis in tres septimanas CurR VIII p. xi; 1219 summoneat ‥ Willelmum quod sit in xv dies post festum sancti Martini etc. Ib. 84; s1283 vacavit abbatia ‥ usque in xx diem Junii (v. abbatia a); 1379 a vicesimo octavo die mensis Marcii ‥ usque in diem hujus compoti ExchScot III 17; 1421 continuata erat convocacio usque in diem Martis tunc crastinum Reg. Cant. III 69. 15 (expr. limit reached in degree or amount) to (spec. measure or quantity). b (transf., expr. extent of condition). hominem ‥ habuisse plantas duorum non amplius digitorum comperimus, cujus quoque manus in hujus normae mensuram editae describuntur Lib. Monstr. I 25; presbyterum ‥ in grandem pecuniam condemnavit Gir. GE II 34; quod Hugo obligaretur dicto [Johanni] in decem †libros [l. libras] sterlingorum Reg. Rough 283; pro damnis nostris ‥ in ducentas marcas se dicte moniales obligarunt Meaux II 21.  b in tantum viz. caeco carpitur igne ‥ ut ‥ Aldh. VirgP 50; dolantes lapidem in quantum valebant Bede HE IV 11 p. 227; ego nolo in tantum laborare super eos Ælf. Coll. 96; in tanta ‥ fuisse perhibetur ‥ illa advectio crescens ‥ ut ‥ Æthelw. I 4; carrum in tantum onerabat ut axis frangeretur DB I 268rb; vir ‥ redactus iterum ad servile jugum intantum quod ‥ dabat ‥ Lib. Landav. 1; 1219 quesivit in tantum quod invenit quatuor ulnas de panno suo ‥ in domo cujusdam burgensis CurR VIII 80; actus efficientis ‥ fit causa formalis effecti et non in quantum intelligitur, sed inquantum diligitur, hoc est inquantum est bonum et finis Gros. 121; 1319 que ‥ pagina ad plenum exprimeret ‥ cum quantis laboribus ‥ nos ‥ pregravarunt, in tantum ut ‥ FormOx 49; Chrysostomus loquitur de usu ad quem pecunia, inquantum pecunia, est principaliter ordinata Ockham Pol. I 319; 1368 injunctum est juratoribus quod videant molendinum blad’ et molendinum fullaticum in quantum deteriantur Hal. Durh. 73; intantum tandem revertebatur ex visa marina occupatione, donec remearet ad limina ecclesie NLA I 506; cives vero ‥ se et civitatem paraverunt interim, in quantum permisit temporis possibilitas G. Hen. V 15. 16 in reference to, in consideration of, as regards. b in respect of, on. in ejus electionem consentire debent Lanfr. Const. 140; o quam pius es in bursam domini! Map NC I 10 f. 9; 1266 Guidoni ‥ mandavimus quod ad curiam nostram accederet ‥ qui ‥ id hactenus facere contempsit, propter quod in sui contumaciam redditum illum ‥ capi fecimus in manum nostram Cl 190; 1271 in exhibitionem justicie (v. exhibitio 5b); ne aliquis par ei in potentiam apud posteros legeretur Flor. Hist. I 65; nunc autem predicatur de uno in quid et de altero in quale Ockham Quodl. 125; dubius in fidem est infidelis et hereticus Id. Dial. 426.  b s1380 tributum in capita hominum ‥ impositum est P. Verg. XX 402. 17 in accordance with, according to, after the manner of; b (legal requirement or provision); c (form of words, manner of speaking or writing); d (w. n. of adj. to form adv. phr.). serpentes ‥ per umbras nocturnas oculis in modum lucernae lucent Lib. Monstr. III 2; in exemplum primitivae ecclesiae nullus ibi dives, nullus esset egens Bede HE IV 21 p. 254.  b de placito tertie partis j bovate terre ‥ quam ipsa clamat in dotem versus eum Eyre Yorks 165; 1219 Agnetis, que terram illam tenuit in maritagium CurR VIII 4; 1266 terras ‥ tenuit de nobis in socagium Cl 179; quatinus ‥ ipsos in seysinam et possessionem usitatam protegeret et defenderet Cart. Chester 317 p. 212; 1420 eidem injunxit in vim juramenti sui ‥ quod ‥ se ‥ presentabit ‥ Reg. Cant. III 159; s1456 tenentur de ‥ rege in liberum burgagium, sicut tota civitas Londoniarum tenetur (Ch.) Reg. Whet. I 241.  c a1217 mandatum ‥ pape in hec verba suscepimus FormOx 277; 1290 J. de B. petens fecit se essoniari versus J. filium W. ‥ in hec verba SelPlMan 35; 1311 littera sigillata ‥ cujus tenor sequitur in hunc modum RGasc IV 562 p. 161; 1365 porrexit peticionem ‥ in hec verba RParl Ined. 273; regi consuluit in hec verba Brinton Serm. 12. 43; cujus passio ‥ nota fuerat in hunc modum Ib. 44.  d construi eciam fecit consimilia munimenta pro hiis qui die noctuque in adversum dicti fortissimi fortalicii ‥ vigilabant G. Hen. V 6; in commune , 673 etc. (v. communis 1b); in contrarium P. Blois Ep. 12. 38C, etc. (v. contrarius 1e, 2c); ad raciones Scoti in contrarium respondeo Ockham Quodl. 4; in directum RegulC 38, etc. (v. dirigere 2d, e); in duplum Aldh. Met. 2; Cust. Westm. 32 (v. duplus 2b); in excelsum Ord. Vit. XII 18 (v. excelsus 1b); in immensum W. Malm. HN 481, etc. (v. immensus 8); c1230 et ne hec dimissio et quieta clamacio alicujus malingnitate possit in irritum revocari presentem paginam sigilli mei munimine roboravi Cart. Blyth 24; in irritum duceret Higd. VII 35 (v. ducere 7d); cancellum veteris aecclesiae ‥ in melius renovavit Ord. Vit. XI 30 p. 270; oculos in obliquum trahens Gir. GE II 13; tigna ‥ lignea ‥ quasi in oblongum frangebantur Meaux III 194; objeccionibus que in ejus oppositum fieri possent patulo respondit Chr. Hen. VI & Ed. IV 173; 1534 non obstante aliquo statuto ‥ in oppositum StatOx 336; mixtura colagogi in plus et flegmagogi in minus Gilb. I 60v. 1; 1300 nullus de facili jurare presumat, cum enim non assumere nomen Dei invanum, dominicum sit preceptum Vis. Ely 14. 18 (indicating form or substance into which something changes, grows, is made) so as to become, into, to; b (after vb. of breaking or dividing). ut ‥ carnificem tanta prodigia videntem in agnum ex lupo mutaret Gildas EB 11; tyrannorum virgultis crescentibus et in immanem silvam jamjamque erumpentibus Ib. 13; veteranam civitatem et paene mortuam in juvenculam suscitabis Aldh. VirgP 25 p. 259; Protheus ‥ in omnium rerum formas se vertere potuisse describitur Lib. Monstr. I 35; [Midas] omnia quae tetigerat in aurum vertebat Ib. 37; Gorgones ‥ suo visu homines convertebant in lapides Ib. 38; tumba lignea in modum domunculi facta Bede HE IV 3 p. 212; per unguenta seipso transfigurato mutataque flavente caesarie in nigredinem et barba juventutis in rubedinem G. Herw. f. 323.  b insueta labia humanae locutioni nullam vocem in verba distinguunt Lib. Monstr. I 7; Asser Alf. 104 (v. dolabra b); [filium] in plurimas sectiones dilaceravit G. Mon. II 16. 19 (expr. consequence) resulting in, so as to produce, for (abstr. end). si nimis brutescat, in opprobrium aliis fiat Brakelond 125; 12‥ interdico ‥ nequis eis unquam in molestiam faciat Feod. Durh. 157n; electio celebrata ‥ in discordiam Meaux III 260. 20 (expr. purpose) so as to cause or obtain. b in order to serve or function as. prologos ‥ in defensionem sui velut apologiticos scenis dabat Aldh. Met. 10 p. 90; violasti sepulchrum in furtum Bonif. Pen. 432; 767 iste ‥ mihi terram ‥ in vicem commutationis perdonavit CS 201; in laudem nominis Dei Lucian Chester 66; c1177 quod ‥ abbatiam ‥ edificaret in remissionem peccatorum suorum (v. abbatia c); solet ‥ nepos noster ‥ verba nostra ‥ in nostram suggilationem perverse recitare Gir. SD 22; 1202 precipimus quod sis ipsi Hugoni in auxilium ad pacem illam faciendam SelPlCrown 22; 1221 [caro] ‥ apposita fuit in domo sua in odium ejus Ib. 111; c1225 in rei geste memoriam scripture convenit testimonium adhiberi Cart. York 7 p. 14; in aucmentum Found. Waltham 16, etc. (v. augmentum 1a); 1340 classem in expugnationem nostram nostrorumque fidelium parari fecerat (Lit. Regis) Avesb. f. 90; conscendere in tractatum pacis Reg. Whet. I 372.  b in proverbium et derisum longe lateque efferretur Gildas EB 6; in signum subjectionis Bracton 6b (v. 2 caput 4); 12‥ ubi olim steterat quinta crux, in qua cuneus ferreus infixus erat in signum divisarum Feod. Durh. 203n; c1228 tallias accipiunt a forestariis in signum quod fuerunt licenciati Ib. 232; 1320 fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones et scandalum (Const. Ledrede) Conc. II 506b; 1335 venerunt nobis in suavitatem odoris littere quas misistis Lit. Cant. II 100; quod nullus posset intrare templum honoris nisi per templum virtutis in signum quod nullus esset dignus honoris nisi qui excellat subditos in virtute Brinton Serm. 7. 20. 21 for, so as to be (exercising personal function). Cf. 2 supra. virginem ‥ in conjugem dari Bede HE II 9 (v. conjunx); papa ‥ Ælfredum ‥ unxit in regem et in filium adoptionis sibimet accipiens confirmavit Asser Alf. 8; benedicitur puella in uxorem et in reginam coronatur Ailr. Ed. Conf. 748A; ut R. ‥ electum suum benediceret in abbatem Reg. Malm. I 372; 1177 imperator nos in catholicum papam ‥ recepit (Lit. Papae) Gerv. Cant. Chr. 268; Karlomannus ‥ in monachum tonsoratur Diceto Chr. I 122; Stephanus papa ‥ Pipinum unxit in regem Ib. 123; 1217 liberabit ‥ apostolice sedis legato Nicholaum filium suum, in obsidem de fideli servicio nobis faciendo Pat 47; 1218 W. multociens ivit ad dominam in nuncium ‥ Simonis Eyre Yorks 377; 1231 in rectorem admissus BNB II 405; dicentem se ordinatum fuisse in sacerdotem Ad. Marsh Ep. 27 p. 117; quemcunque ‥ prebende de T. preficere disponit [episcopus] in pastorem Ib. 76 p. 188; Gabaonitas in servos lignarios et aquarios recepit M. Par. Maj. I 13; 1267 associavimus vobis ‥ Rogerum . ‥ mandamus quod ipsum ‥ in socium admittatis Cl 296; 1299 Petrum velitis ‥ recipere in canonicum vestrum et ecclesie B. RGasc III 397; 1301 Matilda de P. ‥ est conquesta quod cum Willelmum de B., cum †qua [l. quo] se dudum matrimonium contraxisse ‥ petivisset in virum adjudicari ‥ Reg. Cant. 744; 1304 cum ‥ invenerimus Willelmum ‥ Amabiliam ‥ contra voluntatem mariti ‥ abduxisse et ‥ eam puplice in concubinam detinuisse Ib. 483; s1304 electi fuerunt in vicecomites Londoniarum Ann. Lond. 133; 1335 quos ‥ universitas de pulvere produxit in viros et honoribus ‥ decoravit FormOx 88; remanet aliquis qui potest creari in patriarcham Ockham Dial. 489; aliquis est ad summum pontificium eligendus, quia melius est qualemcunque in caput habere quam capite omnino carere Ib. 799; dominum W. princeps ‥ in suum familiarem admittens FormOx 264; 1355 coronabitur in imperatorem Lit. Cant. II 329; esto nobis in dominum et tibi erimus in populum Eul. Hist. II 206–7; 1367 qui eodem die ‥ in cancellarium est vocatus StatOx 165; 1373 in archepresulem ‥ est electus (v. archipraesul a); 1443 te ‥ recipere promittimus in nostrum commonachum Lit. Cant. III 176; habuit episcopum ‥ in suum confessorem Gascoigne Loci 11; s1460 conscendere in tractatum pacis, admittereque in tractatores ‥ archiepiscopum suosque confratres presentes Reg. Whet. I 372. 22 (expr. designation of something) for use as. Pega ‥ corpus ‥ in sindone quam ‥ Ecgberht ‥ in hoc officium mittebat revolvit Felix Guthl. 51 p. 162; 749 munuscula ab aecclesiis in saeculare convivium regis ‥ exigantur CS 178; 853 in aliut conbertere quam a nobis constitutum est CS 467; 1067 terras ‥ concedo ‥ in fermas (v. 1 firma 1); loricatos in custodiam de W. DB I 151vb (v. custodia 4a); 1322 fratrem in ausilium ‥ Hugonis (v. auxilium 1a); s1326 R. B. fundavit cantariam secularium sacerdotum ‥ quam ‥ uxor ‥ in usus canonicorum regularium instituit (v. cantaria 2a); 1357 cuidam Xpoforo conducendo pro negociis domus apud Dunelm’ trina vice existenti in subsidium laboris sui, viij s. ij d. Ac. Durh. 718; domum Lucinae ‥ in ecclesiam consecravit Eul. Hist. I 189; dederunt Viscasinum ‥ totum in munus Lodowico ‥ regi Meaux I 130; c1440 fratribus Oxonie datur in munus liber iste MS Bodleian Auct. F. Inf. 1. 1 f. iii v. 23 for, in expectation of (contingency). se ipsum paratum in hoc opus ‥ perficiendum Bede HE II 1 p. 80; cum aliquis frater in longum iter profecturus est Lanfr. Const. 174. 24 (w. vb. of appointing or sim., expr. future time): a (expr. date) for (a named occasion); b (expr. duration) for (a spec. period); c for (indefinite or unlimited period, ever). a incensum Domini incendatur in natale sanctorum pro reverentia diei Theod. Pen. II 1. 9; 1196 dies datus est eis a die Pasche in xv dies (v. 3 a 2d); 1218 summoneantur quod sint a die Purificacionis in xv dies Eyre Yorks 68; 1257 a die S. Michaelis in unum mensem (v. 3 a 2d); c1335 preceptum fuit ‥ quod summoneret predictum T. ‥ essendi hic a die Pasche in unum mensem proxime sequentem MGL I 411.  b 849 (11c) donamus ‥ iij manentes ‥ in quinque dierum hominum spatium ut habeant ‥ et post numera [sic] dierum ‥ reddatur [sic] ad ‥ aecclesiam CS 455 (1); ? 853 aratrum ‥ in dies ejus perfruendum et post dies ejus ‥ derelinquendum CS 467; s1192 firmate sunt ‥ inducie a paschali solemnitate proxima in tres annos, tres menses, tres septimanas, tres dies, tres horas W. Newb. HA IV 29 p. 378.  c alii ‥ manus hostibus dabant in aevum servituri Gildas EB 25; vivens in aeternum Aldh. Met. 2 p. 63; 604 (13c) regnante in perpetuum Domino . ‥ sit damnatus ‥ hic et in aeterna saecula CS 3; 679 in potestate abbatis sit inperpetuum a me donata CS 45; 690 terram ‥ in sempiternum possidendam perdonamus, ‥ aeternaliter possidendam contradimus CS 42; dabo tibi bonam partem Galliarum ad regendam in saeculum Eddi 4; 855 (11c) regnante inperpetuum ‥ Creatore in seculorum secula amen CS 488; in futurum H. Hunt. CM 5, etc. (v. futurus 2b); quatinus sicuti retroactis temporibus bene vos gessistis, in futurum ad honoris nostri et vestri incrementum vos habere studeatis ‥ Leg. Ant. Lond. 167; non est dare minimum locum angeli in quo potest esse, quia quocumque loco demonstrato, ille est divisibilis, ‥ et sic in infinitum Ockham Quodl. 28; cujus ineternum fama remorsa volat Gower VC I 1756. 25 (w. abl.) in (defined space); b (part of body); c (area defined by the range of the senses); d (w. place-name). errare ‥ in speluncis et in cavernis terrae Gildas EB 72; si quis permiserit hereticum missam suam celebrare in aecclesia catholica ‥ xl dies peniteat Theod. Pen. I 5. 8; laetatur clerus in urbe Aldh. CE 3. 27; c755 ego Æthilbald rex non solum Mercensium sed etiam in circuitu populorum quibus me divina dispensatio sine meritorum suffragio praeesse voluit ‥ CS 181; quicunque manens in villa assiduus reddebat regi consuetudinem DB I 1ra; sol erat in capite draconis et luna in cauda J. Worc. 37 (v. 2 caput 5e); numeri qui sunt in ceteris limitibus preter primum Ocreatus Helceph 132; c1192 omnia ad abbatiam pertinentia in burgo et extra burgum Ch. Chester 227; apparuit apostolus solus cum solo rege in ipso ostio cubili ejus Gir. GE I 25 p. 70; 1216 inventa fuerunt in ‥ navibus (v. 1 ancora a); 1291 ad altare Sancti Cuthberti in fronte ecclesie Feod. Durh. 201n; 1368 virorum ecclesiasticorum in seu de civitate et dioec. Cant. (Lit. Archiep.) Conc. III 78a; 1397 unam rodam terre de et in gardino manerii ‥ jacentem Lit. Cant. III 52; s1397 in medio paviamenti palacii (v. 2 caput 2b); 1421 magister W. inveniret sufficientem securitatem in cancellaria regia Reg. Cant. III 68; 1448 J. B. ‥ fovet male viventes in corpore in domo sua MunAcOx 580; semen in medio foliorum est Alph. 48.  b mulier quae ‥ occidit infantem suum in utero ‥ peniteat Theod. Pen. I 14. 27; [Epifugi] tota in pectore capitis officia gerunt Lib. Monstr. I 24; in capite omnes sensus apparent Bart. Angl. V 2 (v. 2 caput 2a); 1371 capud ‥ emit causa includendi in eo quendam spiritum (v. 2 caput 1f); sita est ‥ statua ‥ que ‥ ferebat securim magnam in dextra G. Hen. V 15.  c †604, c720 (v. conspectus 2b); in conspectu furentis satrapae Aldh. VirgP 51 (v. conspectus 2a); in audientia Osb. V. Elph. 131, etc. (v. audientia 1a); in visu Yberniae superioris subreguli G. Herw. f. 323.  d pausat in Effeso praefatus corpore praesul Aldh. CE 4. 5. 17; nobilis in Roma vixit pulcherrima virgo Id. VirgV 2051; in Armorica Britannia G. Mon. VIII 3; regnum Britonum in Cornubia et Wallia R. Niger Chr. II 137; [libri] jacent Parisius vel Athenis simulque resonant in Britannia et in Roma R. Bury Phil. 4. 58; 1539 assignatur fratribus ‥ studentibus in Oxonia Feod. Durh. 328. 26 in (book or document); b (writer). in hac epistola quicquid ‥ defleam Gildas EB 1; ista ‥ in scripturis veteribus intuens Ib.; xv annos peniteat ‥ et istud xv alias in canone confirmavit Theod. Pen. I 2. 17; in alio loco x annos dicitur penitere Ib. 4. 2; hoc ‘necessarium’ in quibusdam codicibus non est Ib. 9. 7; seriem ‥ libelli / in quo scribuntur virtutes illius Aldh. VirgV 773; in his quae scripsimus Bede HE pref.; cronica in qua ‥ repperiri possunt annales Herm. Arch. 8 (v. annus 2a); in egregiis legitur poetarum libris Gir. TH pref. p. 3; propter ‥ Domini adventum in scripturis promissum Bacon VI 112; si quis ea inspicere desiderat, querat in chronicis domini M. Parisiacensis ‥ in anno scilicet moccolo Oxnead Chr. 184; 1295 in illo evangelio ‘cum appropinquasset Jhesus Jherusalem’ (v. custodia 11a); in cronicis Fratrum Predicatorum Londoniensium ita legi ‥ Ad. Usk 31.  b de qua in lxx translatoribus scriptum est ‥ Aldh. VirgP 57; simile his aliquid in Zacharia propheta repperimus Bede Ep. Cath. 126. 27 in (substance); b (abstr. condition). cibus ille liquidus in quo mus vel mustela inmersa moritur Theod. Pen. I 7. 9; illa quae semen viri sui in cibo miscens ‥ peniteat Ib. 14. 15; salamandra ‥ in ignibus velut pisces in aqua vivere posse perhibetur Lib. Monstr. III 13; qui simul in sacro baptismi gurgite mersi Aldh. VirgV 1448; furvas verbi quaerunt in luce tenebras Ib. 2837; nigredinem qua prisci patres tam ‥ cleri in cappis quam monachi in cucullis ‥ usi sunt Ord. Vit. VIII 26 (v. cappa 3a); si distemperetur in aqua frigida Quaest. Salern. R 34 (v. ducere 6c); decoquatur in aqua J. Mirfield Brev. 84.  b si ‥ in consuetudine non erit ei multum bibere ‥ Theod. Pen. I 1. 4; sunt in custodia Lanfr. Const. 92, etc. (v. custodia 2a, b); 1292 sit in communi custodia (v. custodia 3a); 1361 ego ‥ sana mente et in bona memoria mea condo testamentum meum Lit. Cant. II 406. 28 (where place also implies condition or circumstance) in. Britannia ‥ judices habet ‥ vinctos plures in carceribus habentes Gildas EB 27; 1151 etc. (v. gaiola 1a); 1219 positus fuit ‥ in prisona (v. ducere 1b); 1269 quos detinuit ‥ in prisona (v. custodia 3a). 29 amidst, among (physical surroundings). b in, with (group or class). c (indicating group in which one is pre-eminent). ignei montes leguntur in quibus nascuntur homines toto corpore nigri Lib. Monstr. I 30; dira prodigia ‥ nequaquam in luce sed in umbris cernuntur nocturnis Ib. II 20.  b cives ‥ in acie Christi perstantes dico Gildas EB 10; 676 (12c) ubi ‥ prius draco ‥ serviebat, nunc ‥ ecclesiasticus ordo in clero conversantium Domino patrocinante gaudens tripudiet CS 43; sunt ‥ marinarum genera beluarum ‥ in illo vastissimorum agmine monstrorum Lib. Monstr. II pref.; 1017 duobus quibuscumque elegerit in sua tamen progenie post se derelinquat haeredibus CD 1313; 1196 summoneatis ‥ episcopos ‥ quod ita serviant nobis in militibus (Lit. Regis) Diceto II lxxx; c1200 militem qui est in custodia Willelmi (v. custodia 4c); 1219 fuit ductus in pleno comitatu (v. ducere 1b); omnes juratores venerunt in societate ‥ Henrici et Nicholai ad eorum custus State Tri. Ed. I 36; oras boreales Hibernie ingressi sunt, ubi in multitudine copiosa Scottos invenerunt Eul. Hist. II 181; 1421 circa reformacionem certorum defectuum in clero regnancium Reg. Cant. III 69.  c rex Scottie David in gravi multitudine equestrium et pedestrium de vagina finium regni sui ‥ egressus J. Worc. 51; s1140 Robertus ‥ in fortitudine gravi invasit ‥ urbem Snotingeham Gerv. Cant. Chr. 112; descendit ‥ Jacob in animabus septuaginta duabus, et habitavit ibi M. Par. Maj. I 10; s1254 missus est Edwardus primogenitus in magno apparatu in Hispaniam Ad. Usk 31; s1461 Gedeon ‥ in trecentis ‥ viris percussit Zeb Reg. Whet. I 408. 30 in (category); b (w. ellipsis of sb.). similitudo in contrariis et in paribus spectatur . ‥ in contrariis hoc modo: ‘nam si his, qui imprudenter laeserunt, ignosci convenit, illis, qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet’ Alcuin Rhet. 29; si quid in digitis et articulis abaci numerabilibus ex multiplicatione creverit, id utrum recte processerit divisione ejusdem summe probatur Adel. ED 11; s1216 nominatim et in specie (v. excommunicare 1b); quomodo cadit consideratio de Deo in eadem scientia cum consideratione creature Kilwardby Quomodo Deus 116; sunt in eodem genere T. Sutton Gen. & Corrupt. 63 (v. genus 5a).  b qui postea loquitur in hujusmodi super eum (Leg. Hen. 56. 5) GAS 575. 31 (belonging) to, in (possession of). b in (the power or capacity of). abbatissa de Wincestre tenet Lis. semper fuit in abbatia . ‥ ipsa abbatia tenet Lecford. semper fuit in aecclesia DB I 43vb; haec terra jacuit in aecclesia de Ely in dominio monachorum DB I 198va; 1449 emolumenta in seu de vicaria ; de Wye ‥ pertinentia Lit. Cant. III 202.  b si quis occiderit monachum ‥ in judicio episcopi est Theod. Pen. I 4. 5; 679 ista sit ‥ in potestate abbatis CS 45; 993 (12c) prioratum ‥ in manu et potestate Wlfgari abbatis (Ch.) Chr. Abingd. I 362. 32 in (unit of measurement). in die Dial. Scac. I 3F, etc. (v. 1 dies 2b). 33 on, at (place). Brittannia insula in extremo ferme orbis limite ‥ Gildas EB 3; in unoquoque altari duas missas facere conceditur in uno die Theod. Pen. II 1. 2; puellam in occiduis Europae litoribus ‥ repertam didicimus Lib. Monstr. I 13; c835 credo et in Jhesum Christum ‥ consedentem in dextera Patris CS 415; cum die quodam in ejus mensa essem More Ut. 43. 34 on, upon, atop; b (part of body); c (w. ref. to swearing); d (w. ref. to writing or painting on surface). equitum in terra, nautarum in mari cursus accelerantes Gildas EB 17; Britannia ‥ judices habet ‥ in sede arbitraturi sedentes Ib. 27; quis in monte cum Domino locutus ‥ ut Moyses? Ib. 69; ascende ‥ equum ‥ in quo ‥ sedisti Aldh. VirgP 25 p. 259; carrum in quo ‥ ossa ducebantur Bede HE III 11; coronandus in regni solio J. Howd. Ph. 138; 1269 utantur ‥ superpelliciis in capis nigris (v. cappa 3a); s1345 portantes corpus ‥ in lectica (v. 2 equus 2b); c1390 de sermone Domini in monte (Catal. Librorum) FormOx 241; claves civitatis in baculo pendentes G. Hen. V 15; requieverunt in anchoris Elmh. Hen. V 105 (v. 1 ancora a).  b qui semen ‥ fuderit ‥ in femoribus j annum ‥ peniteat Theod. Pen. I 8. 10; [Epifugi] oculos in humeris habere dicuntur Lib. Monstr. I 24; mulieres ‥ speciosae ‥ caudas boum in lateribus ‥ habent Ib. I 28; monstrum ‥ quot plumas in corpore habuit tot oculos Ib. I 42; 680 tiara ‥ in capite ‥ constituebatur Aldh. Ep. 4 (v. 1 constituere 1a); boias in collo et compedes in cruribus nectunt Id. VirgP 33; lunarem cursum in laeva manu ‥ consummant Bede TR 55; s1326 eum ‥ percusserunt in capite Ann. Paul. 316.  c qui ‥ in manu hominis jurat, apud Grecos nihil est. si vero juraverit in manu episcopi ‥ sive in cruce consecrata et mentitus est, iij annos peniteat Theod. Pen. I 6. 4; si quis in manu laici juraverit, aput Grecos nihil est Egb. Pen. 6. 7.  d 1245 liber ‥ in cujus custodia depinxit ‥ capud , 1295 preter ea que scribuntur in custodiis (v. custodia 11a). 35 (w. sb. or vb. expr. belief, trust, or hope) in. non fidentes in homine sed in Deo Gildas EB 20; 667 crediturae in Christo etc. (v. credere 6e); 701 in Dei praesidio confidere etc. (v. confidere 1d); justus in hiis igitur fidere nemo velit Garl. Tri. Eccl. 4; 1310 Hugo ‥ omnibus in Christo credentibus salutem Reg. Whet. II app. 307; in sua ‥ sapiencia vel virtute sperare non debent sed in virtute Dei Ockham Dial. 738; 1420 (v. deitas 2a); 1439 (v. credentia 3a); 1440 (v. creditivus). 36 (temporal): a during, within (the limits of a period). b at (spec. moment), on (spec. occasion). c throughout the period of. a ad persecutionem Diocletiani tyranni novennem, in qua subversae ‥ sunt ecclesiae Gildas EB 9; duas missas facere conceditur in uno die, et qui non commonicat non accedat ad panem neque ad osculum in missa Theod. Pen. II 1. 2; s891 in eodem anno post pascha in ambitu letanias cometa apparuit stella Æthelw. IV 3 p. 48; 1017 ne forte in posteris rationes minueret conpactas oblivio CD 1313; burgenses dederunt xx naves regi una vice in anno. ‥ dabant pro caballo transducendo iij d. in hieme et ij in estate DB I 1ra; in ad pausandum recessu ‥ dixit ‥ Map NC V 4 f. 61v; quare quidam fontes in estate replentur, in hieme desiccantur? Quaest. Salern. B 112; flebat ‥ in ymnis et canticis Canon. G. Sempr. 61.  b in die judicii Gildas EB 28; vera ‥ conversio in ultimo tempore potest esse ‥ sicut latro in hora ultima confessione ‥ meruit esse in Paradiso Theod. Pen. I 8. 5; cujus in adventu gaudet clementia Romae Aldh. CE 3. 26; 679 in mense Maio indictione septima in ipsa antememorato die CS 45; 840 tunc perrexit ‥ episcopus ‥ in pascha ad Tomeporðie CS 430; s895 in natalitia S. Bartholomaei Æthelw. IV 3; in solennia Augustini Ib. IV 6; s827 eclipsis lune facta est in nocte Nativitatis Domini AS Chr.; haec terra jacuit ‥ in dominio monachorum ‥ in morte regis E. DB I 198va; in die consecrationis suae, post impositam coronam, fertur hoc illi praedixisse Dunstanus ‥ Osb. V. Dunst. 37; in articulo temporis W. Cant. Mir. Thom. VI 146, etc. (v. articulus 5a); 1204 de diebus in quibus aliquid receperint (v. dica 1a); 1219 terram ‥ habuit in initio guerre CurR VIII 106; 1220 hoc optulit probare per corpus suum ‥ in j hora diei SelPlCrown 124; s1260 papa ‥ prebendum cuidam alteri speciali suo in instanti contulit Flor. Hist. II 444; 1268 solvet ‥ viginti libras in decessu ‥ matris sue, que tenet terciam partem hereditatis sue Cl 550; 1302 citra dominicam in passione Domini Reg. Cant. 433; 1325 in media nocte ‥ corpus B. Erkenwaldi fuit amotum ab illo loco Doc. S. Paul. 51; 1430 visitabunt matricem ecclesiam ‥ in quatuor festis anni Feod. Durh. 26; 1430 tenent ‥ per servicium militare et sectam ad liberam curiam prioris ter in anno Ib. 69; 1431 una pietancia solita dari conventui in obitu Johannis ‥ x s. Ac. Durh. 288.  c si quis fornicaverit ‥ peniteat ‥ annos ‥ ij in quadragesimis ‥ Theod. Pen. I 2. 1; noctibus in furvis caecas lustrabo latebras Aldh. Aen. 65 (Muriceps) 2; quamvis in tenero pulcher pubesceret aevo Id. VirgV 1263; 957 veniam non hic mereatur nec in futuro regni coelestis clavigerum propitium habeat CS 988; haec terra jacuit ‥ in dominio monachorum et in vita et in morte regis E. DB I 198va; consuetudo in pastura hoc [sic] jacuit in S. in tempore regis E. et modo DB II 110b; 1231 non tallietur in tota vita sua Pat 453; concesserunt quod haberet in tota vita sua manerium Ann. Durh. 18. 37 (expr. limit reached in degree or amount) in the sum of. b (transf., expr. extent of condition) by (how much), in (so far as). 1269 noveritis nos teneri exequtoribus testamenti ‥ patris ‥ in decem marcis Deeds Balliol 328; 1337 cum ‥ servientes superiores servientibus inferioribus in mensa competenti et camera ac eciam in decem solidis pro calciatura annis singulis teneantur StatOx 136; 1311 navem ‥ extimatam in centum libris sterlingorum RGasc IV 562 p. 161; amerciaretur in mille libris Proc. A. Kyteler 12; s1295 omnia sibi revelata et in centuplo plura vera invenit Eul. Hist. III 164; 1405 firmarii ‥ nobis in cxiv libris pro custuma ‥ indebitati existunt Cl 254 m. 10; 1415 item rem. in precio argent. vj panni de melioribus staminis integri, prec. lx s. ij d. Ac. Durh. 184.  b nulli ‥ dubium est in quantis graviora sunt peccata hujus temporis quam primi Gildas EB 37; natura indivisibilis spiritualis nullam comparationem nec proportionem habebit ad indivisibile vel divisibile in quanto corporali Bacon Tert. 173; s811 in quanto Nichephorus fuit avarus, in tanto iste fuit largus Eul. Hist. I 367; intimatum erat regi pro ejus depositione in quantis tam proceres quam plebani eum accusare disponebant Dieul. f. 145rb; [hostis] latentes ingressus verum eciam et patentes ‥ sentiuntur, in tanto quod qui presides essent ‥ effecti sunt ovium lupi rapaces FormOx 423; mens mea ‥ conturbatur ‥ in tanto quod ‥ pater meus mendaciis inimicorum meorum fidem exhibuit Ib. 427; vota ‥ adimplevit in tanto, ut semetipsum ‥ adjutorem et patrocinatorem nominans ‥ Elmh. Cant. 83; 1458 in tanto eciam duo vestra munuscula fuerunt nobis acceptiora, de quanto illorum unum invitat nos ad bonum, alterum vero instruit ad mores (Lit. Abb.) Reg. Whet. I 321. 38 in reference to, in consideration of, as regards, in the case of. b because of. 840 optimates dejudicaverunt illi ut male ac injuste dispoliati essent in suo proprio CS 430; ut in mortuo solent H. Hunt. HA VIII 1 (v. depromere b); 1176 exhaustis ‥ Flandrie mercatoribus in argento P. Blois Ep. 157. 453C; 1198 bonam voluntatem habemus consulendi ecclesie vestre que pastore suo desolata est ‥ et ‥ in pastore providere volumus (Lit. Regis) Diceto YH 165; omne animal volans caret mamillis ut patet in gallina, ave, pisce M. Scot Phys. 22; 1285 teneatur assistere ‥ in causa (v. ducere 11c); 1298 ministri altaris nostri tales provideantur qui sint in vita sancti Lit. Cant. I 25; Fratres Minores in rebus que usu consumuntur non sunt censendi simplices usuarii, non intendunt in omni sensu negare, nec ejus oppositam in omni sensu concedere Ockham Pol. I 310; 13‥ si fortuna logico favet in privigno (De studiis 77) Pol. Songs 210.  b 1198 in pejoramento manerii de Writel’ pro libertatibus †quam [l. quas] rex concessit terre Johannis ‥ et Walteri ‥ vj li. Pipe 126; in defalta bosci quod est inclusum in parco de G. xx s. Ib. 188; 1217 faciatis habere ‥ W. Marescallo ‥ sepcies xx libras esterlingorum ‥ et illas vobis allocari faciemus in debito quod nobis debetis Pat 62; 1518 neque habent lampadem in culpa Thome Burton Vis. Linc. IV 22. 39 as, for (purpose). si circuli ‥ obliquam circumferentiam in causa facis Adel. QN 71; si ad sanctificacionis repudium puericia in causa est T. Mon. Will. II 8; nihil aliud in causa tante punitionis ‥ erat nisi quod porcos pingues habebat Gir. GE II 34; 1193 in hujus ‥ rei testimonio presentes litteras sigillo nostro fecimus communiri Lit. Cant. III 380; in exemplo Lucifer esse potest Garl. Tri. Eccl. 119; 1507 cum ‥ altare in Salvatoris nostri ‥ honore dedicaverit Lit. Cant. III 337. 40 as (exercising personal function). mandans ut pristini foederis reminisceretur, sibi filia ejus in uxore tradita G. Herw. f. 323; 1214 ipse obtulit ei corpus suum in obside quousque inveniret plegios SelPlCrown 74; 1228 ivit ad ipsum ‥ in nuncio prioris Feod. Durh. 301; in majori Londoniarum fuit electus Ann. Lond. I 133; adiit regem Francie ‥ in nuncio regis Anglie Hist. Durh. 1 p. 128; 1369 in solucione facta domino Roberto de Erskyne, transeunti in Angliam in nuncio domini nostri regis ExchScot 344. 41 (expr. designation of something) for use as. monachus ‥ cardinali c florenos in curialitate repromisit Meaux III 190. 42 (instrumental) with, by means of; b (action); c (in osculo, w. ref. to Rom. xvi 16etc.) with a kiss; d (word, w. ref. to swearing); e (power). f with, to the accompaniment of. g on (a diet of). domum Dei et altare in varia suppellectili vasorum intus ornavit Eddi 16; 790 saluta fratres nostros in Bacho et berbice et in libra argenti Alcuin Ep. 8; radix est omnis res ex unitatibus cum [v. l. in] se ipsa multiplicata aut omnis numerus supra unitatem cum [v. l. in] se ipso multiplicatus Rob. Angl. (I) Alg. 68. 3n; in quo nunc ecclesia vel metrice psalleret vel melice jubilaret? Gir. LS p. 418; sacerdotes exorcismos faciunt in aqua benedicta Bacon NM 526 (cf. (v. exorcismus b)); ipsius mortem ‥ in magno redemerunt auro Ad. Usk 125.  b si probatus fuerit in omni penitentia, in lacrimis et orationibus ‥ Theod. Pen. I 8. 12; cujus in ictu / milite dejecto sella relicta vacat Garl. Tri. Eccl. 58; demoniacum ‥ adjurat ‥ in examinatione extremi judicii ‥ quod ‥ respondeat Latin Stories 100; 1299 hortamur in aspersione preciosi sanguinis domini Jesu Christi quatinus ‥ Reg. Cant. 325; 1311 in bonorum ‥ eorum confiscacione et perpetua incarceracione ‥ puniantur RGasc IV 562 p. 161; s1313 de his in quibus ipsum [sc. regem] offenderant veniam postulare Trokelowe 81; illa nec in perforatione plantarum est mota Trevet Ann. 96; constituit ‥ iij dies ante Ascensionem Domini cum processione in jejuniis et orationibus celebrari Eul. Hist. I 348.  c ipsum in osculo suscipiens ad latus suum apposuit Gir. RG II 5 p. 53; 1218 ipsum ‥ in osculo pacis suscepit Eyre Yorks 421; s1269 in osculo pacis dimisit eum Gerv. Cant. GR cont. 249; eos ‥ humiliter in osculo sancto salutans Cust. Westm. 80.  d dum ‥ beatus Thomas ‥ in verbo sacerdotali promisisset se ‥ consuetudines ‥ observaturum A. Tewk. Add. Thom. 2; [Thomas] promisit ‥ in verbo sacerdotali ‥ se velle ‥ consuetudines ‥ custodire Gerv. Cant. Chr. 178; juravit ‥ rex in verbo regio quod ‥ Ib. 388; 1220 promiserunt in verbo veritatis quod ‥ Pat 235; c1206 Willelmus in verbo Domini fecit michi fidelitatem de ipso tenemento Cart. Osney I 311; 1254 rex ‥ in suo legitimo verbo regali, ut legimus, mandavit ‥ RGasc I 348; 1268 hoc concessimus ei in verbo Dei SelPlJews 39; 1301 donacionem ‥ in verbo Dei promittimus ‥ observare Reg. Cant. 872.  e alii in cujus virtute miracula illa quae [sic; some MSS omit] faciebat dubitantes Felix Guthl. 46; rediit ‥ inquirens a ‥ papa in qua potestate venirent cardinales “in debita” inquit ‥ papa A. Tewk. Add. Thom. 24; in vi tamen et virtute obedientie interdixit monachis G. Cold. Durh. 16; 1280 ad quorum ‥ observacionem ‥ in virtute prestiti sacramenti dicunt ‥ se esse adstrictos MunAcOx 43; 1298 cum ‥ rex regum ‥ erectos deprimat ‥ et in virtute sua dimicantibus ‥ assistat Reg. Cant. 279.  f resurrectionis dominice ‥ solennitas in ymnis et canticis ‥ celebrata est Gerv. Cant. Chr. 424; Moyses ‥ eduxit populum de Egypto, in portentis et prodigiis magnis M. Par. Maj. I 10; s1244 Ib. IV 356 (v. classicus 4b); 1316 in tubis publice preconizari RGasc IV 1531.  g qui ‥ inebriatur ‥ vij dies in pane et aqua ‥ peniteat Theod. Pen. I 1. 6; 1279 in pane et aqua jejunet (Const. Peckham) Conc. II 36b; jejunare ‥ in pane et aqua [ME: to bred & to water] AncrR 103; jejunium in pane et aqua Ockham Dial. 923; 1354 pascat ‥ quinque pauperes in una refectione competenti Lit. Cant. II 322; 1451 in pane et aqua ‥ jejunare debeant (Abbr. Stat.) Mon. Francisc. II 103. 43 clothed or arrayed in, wearing. b bearing, exhibiting (unbroken seal). c bearing (weapon). d (w. ref. to Deut. v 15, Ezech. xx 34, etc.) with. mutatis ‥ mutuo vestibus ‥ se discrimini in fratris ‥ vestimentis ‥ persequendum dedit Gildas EB 11; Cerberus ‥ quem ‥ Alciden in vinculis traxisse ‥ depromunt Lib. Monstr. II 14; baptizatus in albis Aldh. VirgP 25 p. 259; in sabanis et in sindonibus bajolabantur aegroti Ib. 36; venit quidam in barba prolixa Alex. Cant. Mir. 51 p. 265; in cappa nigra Map NC V 5, etc. (v. cappa 3a); 1195 in cappis, etc. (v. cappa 3b); 1301 unum clericulum ‥ qui in ecclesia in superpellicio cantet Reg. Wint. I 129; 1313 in ferris ductus fuit ad barram (v. ducere 1b); cives exierunt ‥ seniores in scarleto et ceteri ‥ cum capuciis ‥ de rubeo G. Hen. V 15.  b 1398 litteras ‥ in cera restituit (v. 1 cera 2a).  c dimicat in gladio logicus cum syllogizando / disserit Neckam DS X 57; s1144 cum ‥ in scuto et lancea contra adversarios ‥ decertasset Gerv. Cant. Chr. 128; visitabit [Deus] super leviathan serpentem veterem in gladio suo Ad. Marsh Ep. 76 p. 187; 1305 ne ‥ contra vos pro tanta temeritate nos procedere oporteat in virga vigoris Reg. Cant. 498; 1456 revoca ‥ ad memoriam Golie calumnias ‥ quem David ‥ in funda et lapide congrediens ‥ intricavit (Lit. Papae) Reg. Whet. I 273.  d in brachio extento circumda civitatem istam Egb. Pont. 128; Henricus dux Normannie intravit Angliam in manu valida et castellum de Maumebri obsedit ‥ R. Niger Chr. II 188; ut hereditatem suam in manu armata a Grecis ‥ reposceret Flor. Hist. II 230; s1312 cumque ‥ castraque et civitates ‥ in manu forti recuperasset Trokelowe 71. 44 in (spec. condition); b (state of mind). c established in (office). 679 manentem hanc donationis chartulam in sua ‥ firmitate CS 45; Gorgones ‥ in monstruosa mulierum natura iij ‥ describuntur Lib. Monstr. I 38; 790 memor sit vestri ‥ Deus in aeterna misericordia Alcuin Ep. 10; c835 unum Deum in trinitate et trinitatem in unitate veneror CS 415; hunc invenerunt barones regis in pace inter Rogerum Bigot et Hugonem comitem quando venerunt in comitatum, et ita erit in pace donec sit derationatus DB II 377; s1169 reddat nobis ecclesiam Cantuariensem in ea plenitudine et libertate in qua eam melius habuimus postquam facti sumus archiepiscopus Diceto YH 336; 1218 si forte aliquid fecerint ‥ comites et barones ipsos in bona fide distringent ‥ Pat 134; personaliter illuc accessit ut videret an verum esset in opere quod divulgatum erat Trokelowe 111.  b in zelo igitur domus Domini ‥ nunc persolvo debitum Gildas EB 1; in fide Gir. JS 3 p. 324 (v. 1 fides 4a); tractatulus ‥ quem ad gazophylacium Domini offero in charitate vidue duo minuta offerentis Paul. Angl. ASP 1528.  c quid ‥ iniquius ‥ quam ‥ in altiore dignitate positis ‥ denegare honorem Gildas EB 4; 1421 de ‥ personis in beneficiis ecclesiasticis Reg. Cant. III 69; 1433 lego vicario S. Cuthberti Well’ quicumque fuerit pro oblitis decimis pro tempore quo inibi steteram in officiis xx s. ita quod pie remittat ipsius ecclesie nomine siquid amplius pro decima hujusmodi debeatur de tempore quo inibi fueram in officiis diversis Reg. Cant. II 489. 45 (w. n. of adj. or p. ppl. in pred. phr.). b (w. pr. ppl.). in abscondito, in absconso, in absconditis , c1320 etc. (v. abscondere 2b); in aliquo , 1160 etc. (v. aliquis 1c); in alto et in basso , 1427 (v. altus 1d); pestifera ‥ lues ‥ populo incumbit, quae in brevi ‥ multitudinem ‥ sternit Gildas EB 22; in brevi Bede HE V 10, etc. (v. brevis 2); in claro , 1397 (v. clarus 5c); in communi GAS 107, etc. (v. communis 1b, c); in confuso Ockham Dial. 649, etc. (v. confundere 1e); in continuo Ockham Dial. 560 (v. continuus 2e); in deperdito , 1196 (v. deperdere 1e); in directo Gros. 49, etc. (v. dirigere 2b, c, e); in duplo , s1322 (v. duplus 2b); portarum ‥ culmina minaci proceritate porrecta in edito forti compage pangebantur Gildas EB 3; in extremis , 1156 etc. (v. extremus 3c); erat enim silva in longinquo posita Rhyg. David 35; 1143 abbatem et monachos ‥ neque subjectionem ‥ neque redditum aliquem, seu in magno, sive in minimo, archiepiscopo ‥ solvere debere Conc. Syn. 808; idolatra fuit, prius in occulto et postea in manifesto R. Niger Chr. I 39; 1255 remittimus quicquid ‥ Arnaldo ‥ occasione mortis ‥ Willelmi petere poteramus, salvo jure in omnibus alieno RGasc I sup. 53; sepius in occulto, et postea in patulo fuit correptus a pluribus Ockham Err. Papae 965; cum in primis multa notarem ‥ prorsus incognita Gir. TH pref. p. 20 (cf. (v. imprimis)); 1314 scrutinii collacionem inter se faciant in privatis, non in publico StatOx 114; ut evidentius in propatulo patescat Aldh. Met. 1; perducta ‥ ad monasterium, quia in proximo erat Bede HE IV 10 p. 225; 1375 quod omnia collecta ‥ defferentur aperte ‥ et non retro gardina in secretis Hal. Durh. 131; 1345 executiones judiciorum illorum remanerent in suspenso RScot I 660a; 1291 totum jus et clamium quod habuit vel aliquo modo habere poterit in toto vel in parte SelPlMan 41; 1428 bene et clare, licet primo aliqualiter hesitans, in ultimo respondebat Reg. Cant. III 188.  b in continenti 1230 etc. (v. continere 4c) (cf. (v. incontinenti)); in evidenti R. Niger Mil. III 81; s1226 (v. evidere 2c); in pendenti erit donatio Bracton iiv. 46 engaged upon, occupied in, in course of, under: a (w. sb. describing activity); b (w. ger.); c (w. pass. inf.); d (w. sb. or ppl. implying passivity). a animas ‥ rugientes in aeternis fletibus cludunt Lib. Monstr. III 12; 1219 est in servitio regis in Pictavia CurR VIII 7; s1225 multi ‥ milites et servientes ‥ in ejus obsequio remanserunt M. Par. Maj. III 93; 1265 familia ‥ in dinerio existente (v. dinarium); comes Lincolnie tunc fuit in partibus transmarinis in negociis domini regis State Tri. Ed. I 38; 1450 quatenus tres anni in philosophia ‥ possint sibi stare (v. annus 4c); ? 1460 feria secunda ad minus in prandio vos videbo Paston Let. 606.  b quid tu ‥ largior in dando ‥? Gildas EB 33; qui ‥ divinationes ‥ observant ‥ in exquirendis [sic] aliquam artem maleficiorum ‥ peniteant Theod. Pen. I 15. 4; in disputando Balsh. AD rec. 2 20 (v. collocutivus); in per se disserendo Ib. 122 (v. divisio 4); s1188 ad ‥ regem ‥ aliquos mittemus ‥ si tamen in eundo et redeundo in verbo vero spoponderitis regiam securitatem Gerv. Cant. Chr. 417; 1225 dicit quod prepositi sunt in veniendo cum denariis KR Mem 7 r. 15d.; 1269 cum Hugo ‥ sit in tractando nobiscum de pace Simonetti ‥ detenti ‥ pro morte Galfridi Cl 164; 1313 alii ‥ in fugiendo continue insecuti fuerunt hutesio levato et ‥ J. de G. fugiendo vulneratus est Eyre Kent I 98; 1420 propter contumaciam suam in non respondendo sive non comparendo Reg. Cant. III 158; 1518 campanile ibidem non est perfecte edificatum sed parochiani ibidem sunt in edificando illud Vis. Linc. IV 5.  c est ‥ in aduri Gad. 37v. 1 (v. adurere 2).  d 1276 intravimus primo in novum refectorium, quod fuit in constructione per x annos et amplius Chr. Rams. xlvi n; 1327 eedem carte sunt in examinando KR Mem 103 r. 191; 1378 cum navis ‥ ecclesie ‥ sit ‥ in construendo (Mandatum Archiep.) Conc. III 136a. 47 (expr. conditions under which action or situation occurs) in, amid (spec. circumstances). quod Britanni nec in bello fortes sint nec in pace fideles Gildas EB 6; [Albanus] imitans ‥ in hoc Christum animam pro ovibus ponentem Ib. 11; qui occiderit hominem in puplico bello xl dies peniteat Theod. Pen. I 4. 6; si quis presbiter ‥ uxorem ‥ duxerit in conscientia populi, deponatur Ib. I 9. 4; in primo conjugio presbiter debet missam agere Ib. I 14. 1; genus hominum ‥ qui in naturali nuditate ‥ vivere dicuntur Lib. Monstr. I 15; [Theseum] in mortis periculo constitutum adveniens Hercules liberavit Ib. I 36*; horruit spiritus ejus, in eo quod domus [sic] Dei ‥ quasi speluncam latronum factam agnovit Eddi 16; qui in somnis ‥ pollutus est, surgat †cantatque [v. l. cantetque] vij psalmus [sic] Egb. Pen. 9. 7; 790 amici ‥ in prosperitate Deo serviunt Alcuin Ep. 7; c835 Deus ‥ faciet ‥ in ipsis temptationibus misericordem proventum ut sustinere possimus CS 415; 940 cum omnibus quae ad ipsum locum pertinere dinoscuntur tam in notis causis et ignotis, in modicis et in magnis CS 748; c1080 hoc est in electione prepositi utrum porcos an predictum precium velit accipere Cant. Cath. Pri. 129n; testantur in periculo animarum Canon. G. Sempr. 148v; rex ‥ Parisius profectus a rege Francie in magna gloria et honore susceptus est Gerv. Cant. Chr. 166; honeravimus priorem in periculo anime sue ut xij ‥ nominaret Brakelond 125; s1288 in sua absencia (v. custodia 6a); s1289 etc. in casu (v. 3 casus 5c–d); s1312 strenuus in militia maturusque in consiliis Trokelowe 72; extitit concordatum quod in eventu quod universitates ‥ vellent ‥ Reg. Cant. III 69; 1425 opiniones ‥ in predicacionibus suis ‥ affirmasse Ib. 104; 1448 C. B. est in eisdem defectibus MunAcOx 580. 48 (denoting point of reference) in respect of; b (measurement or extent); c (expenditure); d (learning). in observantia disciplinae ‥ praefuit Bede HE IV 10 p. 24; jam in animabus eorum [hominum] potestatem habere incipimus Gir. GE I 25 p. 71; †1093 (13c) ut habeat ‥ facultatem plenariam ‥ ordinandi domum suam in interioribus ex exterioribus Feod. Durh. liv; nota ‥ larga ‥ posset appellari longior in comparatione ad longam Fig. 44.  b Brittania insula ‥ octingentorum in longo milium, ducentorum in lato spatium ‥ tenens Gildas EB 3; [caudarum] duplicitas ad sex pedum mensuram in latitudine cum binis patebat unguibus Lib. Monstr. II 34; 840 predonavit ‥ j anulum in xxx mancusis et discum fabrefactum in iij pundis et ij albas cornas in iiij libris ‥ et unam cuppam deauratam in ij pundis CS 430; qui ‥ vestris audeat vel in modico obedire mandatis Gerv. Cant. Imag. 57; c1197 [carte] sine ‥ efficacia erunt, et in nullo ‥ Johanni ‥ valere poterunt FormA p. xx; 1231 placea continet in fine sua versus orientem quadraginta et unum pedem in latitudine, et versus occidentem viginti quatuor pedes ‥ in latitudine Lit. Cant. III xxxviii; 1316 nec litere ‥ aut arbitrium ‥ in minimo valent eis (Lit. Archiep.) Conc. II 458b; 1321 quod ‥ Cancellario nostro concederetur potestas aliquos creandi notarios, in numero vestre ‥ circumspeccionis funiculo limitando FormOx 76; s1332 cumulus Scotorum ‥ interfectorum ‥ in longitudine unius stadii se protendens fuerat, in altitudine sex cubitorum et amplius Avesb. 82; 1452 in longitudine ‥ in latitudine ‥ in circuitu ‥ in fine posteriori (v. ancora a); s1455 nec studuit aliquod insuetum ‥ in minimo attemptare Reg. Whet. I 200; propterea elatior in multo Ib. 203; cum ‥ contingat sepiusquam in majori Ib. II 471; 1459 pro factura murorum magne grangie ‥ viz. xij rod. ‥ in altitudine Ac. Durh. 638; ceroneum dicitur a cera quam recipit in magna quantitate SB 15; 1587 unam plagam mortalem in profunditate trium pollicum Pat 1301 m. 20.  c 604 (12c) aliquid de portione terrae nostrae in subsidiis servorum Dei ‥ debeamus offerre CS 3; a1128 in elemosina (v. elemosina 2a); 1130 in liberationibus constitutis xiij prebendariorum xix li. ‥. et in vestura eorundem . ‥ et in summis et bulgiis . ‥ et in conductu vini ‥ Pipe 1; 1168 in liberatione Algari ‥ et in apparatu ejus (v. ducere 1a); 1218 donec ei in terris ad valenciam ‥ quaterviginti et decem librarum providerimus Pat 184; 1271 in parcameno ad opus clericorum ‥ et aliis minutis expensis ‥ tresdecim libras Cl 327; c1315 in custodia molendini (v. custodia 1c); s1327 in suis expensis (v. draparius 1a); 1335 in expensis ‥ euncium Londonias (v. ducere 5a); 1336 in fretto navis conducte (v. ducere 4d); 1346 †en xij petris (v. adamas a); c1380 in uno tegulatore ‥ ix s. xj d. Cant. Coll. Ox. 126; 1397 in dono (v. donum 3d); 1427 domino priori in obulis pro elemosina x s. vj d. Ac. Durh. 465.  d doctus in horrenda sceleratorum arte magorum Aldh. VirgV 1855; erat doctus in nostris carminibus Cuthb. Ob. Baedae clxi; c835 conscius sim neque in seculari prudentia ornatum me esse neque ‥ in divina scientia ‥ me eruditum fore CS 415; [Judei] me ‥ probaverunt peritum in libris prophetarum Petrus Dial. 2; s1205 civitate Parisius obiit P. Pictavinus, doctor egregius in theologia Coggesh. Chr. f. 108; 1243 magistros in jure ibidem legentes CalPat 438; magister in historiis Bacon Maj. I 194 (v. historia 2c); 1407 quod nullus magister regens in artibus legat ordinarie ultra binam vicem aliquem librum StatOx 192; 1428 erat instructa ‥ solomodo in cimbolo et decalogo Reg. Cant. III 188; 1435 in grammatica (v. grammatica a). 49 in (God, Christ, or sim.); b (in salutation or valediction). c (in nomine) in the name (of) (cf. Act. iii 6 etc.). in Domino quievisse perhibetur Osb. V. Dunst. 6 (v. dominus 10a); Bernardus ‥ obdormivit in Domino Higd. VII 20 p. 20.  b dilectissimo in Christo ‥ condiscipulus in Deo Cuthb. Ob. Baedae clx (v. collector); 948 pacem et prosperitatem in Salvatore omnium Deo et Domino CS 860; c1163 quod sollicitudinem vestram debeamus in Domino ‥ commendare (Lit. Papae) Reg. Malm. I 367; s1188 in eo regnare per quem reges regnant (Lit. Regis) Diceto YH 51; 1258, 1289 (v. diligere 1c); 1293 salutem in omnium Salvatore StatOx 103; valeat vestra paternitas sancta in Domino Canon. G. Sempr. 98; Edwardus ‥ rex ‥ venerabili in Christo patri ‥ episcopo State Tri. Ed. I 65; c1300 Thomas ‥ fratribus ‥ salutem in eo qui est omnium vera salus Lit. Cant. I 8; 1318 in Cristo ‥ feliciter valete FormOx 42; 1335 universis ‥ ecclesie filiis ‥ W. ‥ Anglie primas salutem in amplexibus Salvatoris Eng. Clergy 254; 1507 reverendissimus in Christo pater ‥ dominus Willelmus Lit. Cant. III 337.  c Poenitentiale Theodori Praefatio in nomine Domini Theod. Pen. pref. p. 173; 679 in nomine Domini nostri Salvatoris Jhesu Christi CS 45; 838 ego Ceolnoð ‥ in nomine Sanctae Trinitatis ‥ praecipio CS 419; 839 in nomine Dei summi regis aeterni CS 426; 1307 in Dei nomine Amen Deeds Balliol 55; postquam ‥ conveniunt in nomine Christi errare non poterunt Ockham Dial. 495. 50 in the person of, in the case of, when dealing with. b (in sancto or sim.) through the agency of a saint. ut illud Esaiae prophetae in eo quoque impleretur Gildas EB 22; completur ‥ in nobis secundum historiam quod propheta ‥ ait Ib. 24; de stupro in virgine et adulterio in uxore alterius ‥ de incesto in amica ‥ de adulterio in ancilla (Quad.) GAS 537; cum autem hoc ubique notandum sit, in domino et magistro maxime detestandum erit (Leg. Hen. 34. 7a) Ib. 566; 1266 ad injuriam propriam et communem in suo principe sibi factam ‥ vindicandam Cl 241; 1324 die Lune ‥ ecclesiam nostram ‥ in personis et rebus ‥ visitare Lit. Cant. I 132; Christus ‥ dedit ‥ Petro, et in ipso pape, omnem potestatem Ockham Pol. I 34; veluti ‥ Beatae Matris ‥ numen in suo abbate ad ultionem irritaverit Ferr. Kinloss 30.  b sic Deus in sanctis alma virtute triumphat Aldh. VirgV 1405; mulier leprosa ‥ ad ‥ sancti Yvonis monumentum venit; unda ‥ exundante se perluit atque ‥ lepram deposuit ‥ et ‥ omnibus Dei magnalia in sancto suo promulgavit Gosc. Mir. Iv. lix; incolumis surrexit, laetusque Dominum in sancto suo benedixit Ib. lx; 1445 Deum laudare in sanctis suis Lit. Cant. III 192. 51 (expr. identity) embodied in, in the person or shape of. ante adventum Christi in carne Gildas EB 4; 679 in die judicii rationem reddet Deo in anima sua CS 45; talia ex corde meditanti astitit juvenis, decore insignis, quem puerum olim in corpore ipse puer noverat Osb. V. Dunst. 17; vade jam, inimice, quoniam in ejus nomine te vincam in lupo et vulpe, qui te in leone superavit et dracone Ib. 19; nec tecum, nec cum messoribus tuis sentiunt, qui in me Ruth spicas colligentem corripiunt Ad. Scot TT 633B; angelum in se non possumus cognoscere naturaliter et distincte Ockham Quodl. 121; [diabolus] venit ad eum in specie Latin Stories 35; 1448 dicunt ‥ quod I. B. ‥ fovet male viventes in corpore in domo sua MunAcOx 580. 52 (modal) in form of: a (spec. arrangement, design, or pattern); b (material or substance); c (language); d (due, custom, or right). a 984 (14c) rus ‥ hiis metis in circo rotatur CD 641; inclinet se ad pedes abbatis, deinde osculetur omnes fratres in circuitu Lanfr. Const. 176; in omni triangulo rectangulo Adel. Euclid 155 (v. ducere 8e); 1303 unus camahutus munitus auro cum aymeraldis in circuitu DocExch 279; c1390 due Biblie in duobus voluminibus . ‥ retractaciones Augustini ‥ in uno quaterno (Catal. Librorum) FormOx 241; litui et buccine perstrepentes in multiplici melodia G. Hen. V 15; volucres ‥ in circuitu volutabant Ib.; 1421 injunccione ‥ facta ‥ in forma inferius annotata Reg. Cant. III 68.  b s1245 optulerunt ‥ munera in equis, vasis, vestibus, auro, argento ‥ M. Par. Maj. IV 428; fiet erogacio pauperibus xx s. in pane Cust. Westm. 92; 1326 ornamenta ecclesiastica ‥ et omnia alia bona que habent in moneta vel metallo Lit. Cant. I 202; c1390 mitto vobis unam marcam in auro fortis ponderis FormOx 236; a1400 cetera omnia in libris, ciphis, pannis, jocalibus, et aliis quibuscunque Pri. Cold. 85; c1483 xxxiij li. vij s. viij d. in auro Lit. Cant. III p. xxvii.  c in nostra lingua ‥ dicens de terribili exitu animarum e corpore ‥ Cuthb. Ob. Baedae clxi; 957 (15c) in lingua Anglica ‥ in lingua Latina CS 988; 1425 libros diversos in lingua tam Latina quam Anglicana conscriptos Reg. Cant. III 107.  d 749 libertatem in fructibus silvarum sive in caeteris utilitatibus fluminum ‥ donavit CS 178; a1100 quicquid monachi de Salmur acceperant ‥ et in decimis et in sepulturis et in offrendis et in omnibus aliis rebus que pertinent ad ecclesiam S. Cuthmanni Regesta I p. 137; a1100 cum omnibus quecumque ad ‥ ecclesiam pertinent tam in terris quam in decimis et in omnibus aliis rebus Ib. II p. 307; c1139 volo quod ‥ quiete ‥ [manerium] teneant, in bosco et in piano, pratis et pascuis, in via et semitis ‥ (Ch.) Chr. Rams. p. xix; 1189 omnia que ‥ monachis ‥ illicite abstulisti, in exeniis, ecclesiis, villis, possessionibus, redditis (Lit. Papae) Gerv. Cant. Imag. 63; tenebunt ‥ totam ‥ terram ‥ hereditarie ‥ in viis, in semitis ‥ in aquis etc. Reg. Malm. II 10; 1430 in bosco et plano, in aquis et viis, in semitis, in pratis et pascuis Feod. Durh. 20n. 53 (w. vb. of motion) into (place); b (body or part of body). quis ‥ ob invidiam melioris hostiae caelestique igni in caelis evectae, ut Abel, occisus? Gildas EB 69; ut in caelis nequaquam ascendatis Ib. 109 (v. ergastulum); intret in monasterio Deo servire Theod. Pen. I 3. 1 (v. ducere 1a); casa in qua infirmiores ‥ induci solebant Bede HE IV 22 p. 261; non fluit rivus ex eo [sc. fonte] neque in eo Nen. HB 215; s835 hic venit multitudo navium in Westwala [gl.: ad Occidentales Uualones] AS Chr.; cum rex in scyra veniebat DB I 139ra; in eodem ‥ monasterio ‥ Baldewinus ‥ et suffraganeorum ‥ quidam hospicii gracia sese contulerant Ad. Eyns. Hug. III 1; 1219 venerat in curia et vocaverat ‥ ad warantum Stephanum CurR VIII 112; 1219 si ‥ appellatus fuerit de ‥ facto ‥ per quod debeat ‥ inprisonari, committatur in custodia predictorum Ib. 116; 1220 leprosus ‥ commissus fuit in quadam maladria Ib. 309; 1231 capiantur et in prisona nostra mittantur (Univ. Ox.) BBC 162; duxit ipsum in quodam herbario ‥ et ibi ipsum detinuit State Tri. Ed. I 7; cum Willelmus ‥ venisset in curia nostra coram locum nostrum tenentibus Ib. 28; 1327 eat in cancellaria RParl Ined. 168; s1313 in aula Westmonasterii ‥ venire deberent Trokelowe 81; s1317 applicuerunt in Anglia duo cardinales Ib. 99; Galfridum ‥ in turri regia trudi fecerat Higd. VII 25.  b raptus est e corpore ‥ qui reductus in corpore et die tertia rursum eductus ‥ Bede HE III 19; traditi sunt in manibus eorum qui ‥ possederunt loca illorum Gir. PI I 19 p. 107; 1323 resignavit in manibus ‥ Pape curam ‥ archiepiscopatus Lit. Cant. I 108; orabat, ut Deus inmitteret ‥ benevolenciam in corde regis Anglie Eul. Hist. I 406. 54 into (state or condition). s1321 in furia conversus Trokelowe 108; hic patrem proprium in vinculis conjecit quibus et obiit Higd. VII 15; struxerunt ‥ incendii rogum, ligatisque manibus ‥ militem in igne projecerunt Meaux I 141. 55 upon, down on to. nulla gutta pluvie cecidit in segete sancti Edi (Aedus 6) VSH I 37; volucres ‥ quiescebant in humeris ejus G. Hen. V 15. 56 (indicating target of assault or hostility) against. cervus ‥ in antiquo serpente signat dominium Rhyg. David 2; afflictionum, que in populo immiseranter exercuerat G. Steph. 92; s1143 ne aliquis qui violenter in clerico manus ingesserit Meaux I 127 (cf. H. Hunt. HA VIII 21: qui clerico violenter manus ingesserit). 57 (w. vb. of breaking) into (pieces). in multis eum frustis crudeliter laniando mactavit M. Par. Maj. I 55 (cf. G. Mon. II 16: in plurimas sectiones dilaceravit). 58 (adv.) in, toward the inside. veluti extra existentes tendunt in Ps.-Gros. Gram. 54 (v. extra 2a). 59 (w. adv. or prep.; sts. written as one word) v. e. g. deorsum 1b, impalam, imperpetue, inante, inantea, inibi, ininvicem, insimul, insuper, mane, obviam, palam, peregre. . 60 (prefix with locative, temporal, or intensive force; N usu. assimilates to a following L, M, or R; usu. becomes M before B or P; sts. disappears before GN). in ‥ modo intensivum, ut imprimo, incuso Alcuin Gram. 900B.

1 ĭn, (1) prép., avec acc. = εἰς ; avec abl. = ἐν.

I avec acc., aboutissement dʼun mouvement [pr. et fig.] : ¶ 1 [sens local] a) dans, en, sur [comparer ad ] : in portum accedere Cic. Verr. 2, 5, 138, pénétrer dans le port ; in Ubios legatos mittere Cæs. G. 4, 11, 2, envoyer des députés chez les Ubiens ; in aram Cic. Sen. 11, se réfugier sur les degrés de lʼautel ; b) [direction] du côté de : Belgæ spectant in septentrionem Cæs. G. 1, 1, 6, la Belgique regarde du côté du septentrion ; in meridiem Tac. Agr. 10, du côté du midi ; in Arvernos versus Cæs. G. 7, 8, 5, du côté des Arvernes ¶ 2 [temporel, pour limiter un laps de temps] jusquʼà, pour : in multam noctem sermonem producere Cic. Rep. 6, 10, prolonger un entretien jusquʼau milieu de la nuit ; dormire in lucem Hor. Ep. 1, 18, 34, dormir jusquʼau jour ; aliquid in omne tempus perdidisse Cic. Fam. 5, 15, 1, avoir perdu qqch. pour toujours ; auctionem in mensem Januarium constituere Cic. Agr. 1, 4, fixer la vente au mois de janvier ; aliquem invitare in posterum diem Cic. Off. 3, 58, inviter qqn pour le lendemain ; in multos annos prædicere aliquid Cic. Div. 2, 17, prédire qqch. bien des années à lʼavance ; in ante diem Kal. Nov. differre aliquid Cic. Att. 2, 20, 6, remettre qqch. à la veille des calendes de novembre ; in hunc diem hactenus Cic. Rep. 2, 70, assez pour aujourdʼhui || avec usque, v. usque || [express. div.] : in præsens, in posterum, in futurum Cic. Cat. 1, 22 ; 4, 10 ; Liv. 34, 27, 10 ; in perpetuum Cic. Fam. 13, 4, 2, pour le présent, pour lʼavenir, pour toujours ; v. tempus || in horam, in diem vivere Cic. Phil. 5, 25 ; 2, 87, vivre au jour le jour || in singula diei tempora cognoscere aliquid Cæs. G. 7, 16, apprendre ce qui se passe heure par heure ; in annos singulos pendere Cæs. G. 5, 22, 4, payer chaque année ; in dies singulos Cic. Att. 5, 7 ; in dies Liv. 22, 39, 15, jour par jour ; in horas Hor. S. 2, 7, 10, dʼheure en heure ; in singulos annos Cic. Att. 6, 3, 5, dʼannée en année ; in diem et horam Hor. S. 2, 6, 47, jour par jour, heure par heure || in diem emere Nep. Att. 9, 5, acheter pour un jour déterminé, en fixant le paiement à un jour déterminé ¶ 3 rapports divers : a) [dimensions] en : in altitudinem, in latitudinem, in longitudinem, en hauteur (profondeur), en largeur, en longueur ; in agrum Hor. S. 1, 8, 12, dans le sens du champ, en profondeur (cf. frons § 3 b)  ; b) [passage à un autre état] mutare in, vertere in, etc., v. ces mots ; c) [division en parties, in partes ], v. divido, discribo, etc. || [sens distributif] : describebat censores binos in singulos civitates Cic. Verr. 2, 2, 133, il assignait deux censeurs pour chaque cité, cf. Font. 9 ; in capita Liv. 2, 33, 11, par tête ; in modios Liv. 4, 16, 2, par boisseau ; in militem Liv. 22, 23, 6, par soldat ; in singulos equites Liv. 22, 54, 2, par cavalier ; d) en vue de, pour : consurgitur in consilium Cic. Clu. 75, on se lève pour voter ; præbere in aliquam rem Cic. Verr. 2, 3, 76, fournir pour qqch. ; in præsidium legionem mittere Liv. 28, 28, 2, envoyer une légion pour servir de garnison ; in ædem sacram reficiendam pecuniam perscribere Cic. Fl. 44, inscrire une somme pour la réfection dʼun temple ; venire in funus Cic. Att. 15, 1 b, 1, venir pour des funérailles ; in honorem alicujus Plin. Min. Ep. 7, 24, 7, pour honorer qqn || [résultat] : in familiæ luctum nupsit Cic. Clu. 188, elle se maria pour le deuil dʼune famille, par son mariage elle mit en deuil une famille ¶ 4 conformément à, selon : in rem esse, être conforme à lʼintérêt, v. res ; S. C. in meam sententiam factum Cic. Att. 4, 1, 6, sénatus-consulte pris conformément à mon avis || à la manière de, suivant : servilem in modum Cic. Verr. 1, 1, 13, à la manière des esclaves ; v. modus, species, sententia, pars, vicis ; judicium accipere in ea ipsa verba quæ Nævius edebat Cic. Quinct. 63, accepter lʼinstance suivant la formule même que présentait Nævius ; senatus consultum in hæc verba factum est Liv. 30, 43, 9, le sénatus-consulte fut fait en ces termes ; v. juro || [expr. adv.] in universum Liv. 9, 26, 8, en général ; in totum Col. Rust. 2, 1, 2, en totalité ; in plenum Plin. 16, 217, pleinement ; in majus Sall. J. 73, 5, en plus grand, en exagérant ; in deterius Tac. Ann. 3, 10, en plus mal ; in barbarum Tac. Ann. 6, 42, à la façon barbare ¶ 5 à lʼégard de, envers : amor in patriam Cic. de Or. 1, 196, amour pour la patrie : illiberalis in aliquem Cic. Fam. 13, 1, 5, peu serviable à lʼégard de qqn ; aliquid in philosophos dictum Cic. Off. 1, 28, qqch. à lʼadresse des philosophes ¶ 6 pour, en faveur de [ou] contre : carmen in aliquem scribere Cic. de Or. 2, 352, composer un poème à la louange de qqn ; senatus consultum in aliquem factum Cæs. G. 1, 43, 7, sénatus-consulte pris en faveur de qqn ; exstat in eam legem oratio Cic. Br. 160, nous avons le discours prononcé en faveur de cette loi ; in libertatem Crotonis pugnare Liv. 24, 2, 4, combattre en faveur de lʼindépendance de Crotone || oratio, quam in Ctesiphontem contra Demosthenem dixerat Cic. de Or. 3, 213, le discours quʼil avait prononce contre Ctésiphon en visant Démosthène ¶ 7 avec esse (habere) marquant en qq. sorte lʼaboutissement dʼun mouvement : in potestatem alicujus esse, être tombé, être venu au pouvoir de qqn : meill. mss de Cic. Verr. 2, 2, 67 ; 5, 98 ; (Pomp. 33, dʼaprès Gell. 1, 7, 16 ) ; v. Liv. 2, 14, 4 ; 24, 1, 13 ; 32, 8, 14 ; in amicitiam populi Romani dicionemque esse Cic. Cæcil. 66, se trouver dans lʼalliance et sous la domination du peuple romain, cf. Cic. Phil. 3, 8 ; 12, 2, 4 ; cum talem virum in potestatem habuisset Sall. J. 112, 3, ayant eu un tel homme en son pouvoir ; mihi in mentem fuit dis gratias agere Pl. Amph. 180, jʼavais lʼintention de remercier les dieux (= lʼintention mʼétait venue...) ; v. adsum || in vulgus, pour la foule, dans la foule, v. vulgus.

II abl., sans mouv^t [pr. et fig.], ¶ 1 [sens local] dans, en, sur : in eo portu piratæ navigaverunt Cic. Verr. 2, 5, 138, des pirates ont navigué dans ce port ; in foro Syracusis Cic. Verr. 2, 2, 81, sur le forum à Syracuse ; in senatu litteras recitare Cic. Fam. 3, 3, 2, donner lecture dʼune lettre au sénat ; habere coronam in capite, in collo Cic. Verr. 2, 5, 27, avoir une couronne sur la tête, au cou ; in flumine pons erat, pontem facere Cæs. G. 2, 5, 6 ; 1, 13, 1, il y avait un pont, faire un pont sur le fleuve ; in barbaris erat nomen obscurius Cæs. C. 1, 61, 3, le nom était moins connu chez les barbares ; in oculis, in ore alicujus, sous les yeux de qqn, v. oculus, os, manus, equus ; anulus in digito Cic. Off. 3, 38, un anneau au doigt ; Europa in tauro Cic. Verr. 2, 4, 135, Europe sur le taureau ||en, avec : in veste candida Liv. 45, 20, 5, avec un vêtement blanc ; in Tyriis Ov. Ars 2, 297, avec un vêtement de pourpre ; in catenis ductus Liv. 35, 40, 6, conduit enchaîné, cf. Liv. 29, 21, 12 ; 32, 1, 8 ; in armis excubare Cæs. G. 7, 11, 6, veiller sous les armes, en armes ||in milibus passuum tribus Cæs. G. 6, 36, 2, dans un rayon de trois mille pas ||dans tel ouvrage, dans tel auteur : in Lælio, in Timæo, in Catone Majore, dans le Lælius, le Timée, le Cato Major, cf. Cic. Nat. 1, 30 ; in Thucydide aliquid desiderare Cic. Or. 234, regretter lʼabsence de qqch. dans Thucydide ; in primo libro, quinto in libro Cic. Off. 3, 74 ; Att. 8, 11, 1, dans le premier livre, au cinquième livre ; in extremis litteris Cic. Fam. 7, 5, 2, à la fin de la lettre ¶ 2 [temporel] a) [espace de temps à lʼintérieur duquel se place une action] : in tam multis annis nemo vidit... Cic. Har. 10, durant de si nombreuses années personne nʼa vu..., cf. Cic. Top. 44 ; Att. 6, 3, 5 ; decrevere, uti in diebus proxumis decem decederent Sall. J. 28, 2, les sénateurs décidèrent que les députés devaient sʼen aller dans les dix jours qui suivraient (dans un délai de dix jours) ; sollertissimus omnium in paucis tempestatibus factus est Sall. J. 96, 1, en peu de temps il devint le plus habile de tous ; bis in die Cic. Tusc. 5, 100, deux fois par jour ; ternæ epistulæ in hora Cic. Fam. 15, 16, 1, trois lettres par heure ; tempus, in quo res dijudicabitur Cic. Att. 3, 17, 2, lʼépoque où sera tranchée lʼaffaire ; in qua ætate... Cic. Br. 161, à quelle époque... ; b) [pour dater un événement] : in consulatu alicujus Cæs. G. 1, 35, 2, pendant le consulat dʼun tel ; in primo congressu Cæs. C. 1, 46, 4, au premier choc ; in ipso negotio Cæs. G. 5, 33, 1, au moment même de lʼaction ; qua in ætate Cic. Cæl. 11, à cet âge-là, cf. Cic. CM 9 ; v. tempus, præsens, præsentia ; c) [avec gér. ou adj. v.] : in litteris dandis vigilare Cic. Cat. 3, 6, occuper sa veillée à écrire une lettre ; in quærendis suis pugnandi tempus dimittere Cæs. G. 2, 21, 6, en cherchant les siens laisser passer lʼoccasion de combattre ¶ 3 divers rapports : a) situation, circonstances où se trouve qqn, qqch. : magno in ære alieno majores etiam possessiones habent Cic. Cat. 2, 18, avec de grosses dettes ils ont cependant des biens supérieurs à ces dettes ; in summo timore omnium advolavit Cic. Clu. 25, il accourut au milieu de la consternation générale ; in vulneris dolore æquo animo mori Cic. Fam. 5, 12, 5, malgré la douleur dʼune blessure mourir avec fermeté ; ei multa in severitate non deerat tamen comitas Cic. Br. 148, avec beaucoup de sévérité il ne manquait pas pourtant dʼaménité ; h) quand il sʼagit de, à propos de, à lʼoccasion de : in salute communi maluit Cic. Pomp. 56, quand il sʼagissait du salut commun il aima mieux... ; in hoc ipso Cotta Cic. Br. 137, à propos de ce Cotta précisément ; in rege tam nobili, re tam eximia, injuria tam acerba Cic. Verr. 2, 4, 68, à propos dʼun roi si connu, dʼune œuvre dʼart si remarquable, dʼune injustice si cruelle, cf. Cic. Verr. 2, 4, 69 ; 5, 73 ; etc. ; idem in bono servo dici solet Cic. de Or. 2, 248, on peut en dire autant à propos dʼun bon esclave ; in oratore probando aut improbando Cic. Br. 183, quand il sʼagit dʼapprouver ou de désapprouver un orateur ; [en part., avec adj. ou expr. marquant un sentiment] : gratum esse in aliquo, v. gratus ; misericordes in furibus ærari Sall. C. 52, 12, cléments quand il sʼagit des voleurs du trésor ; talis in hoste Virg. En. 2, 541, tel à lʼégard dʼun ennemi ; v. gaudeo, gratulor, etc. ; c) étant donné = eu égard à, vu [ou] malgré : in tanta multitudine dediticiorum suam fugam occultari posse existimabant Cæs. G. 1, 27, 4, ils pensaient que, vu cette affluence énorme de gens qui se rendaient, leur fuite pourrait passer inaperçue, cf. Cæs. G. 1, 33, 2 ; 2, 22, 2 ; 3, 8, 1 ; 5, 2, 2, etc. ||vidit etiam in confessione facti juris tamen defensionem suscipi posse Cic. Mil. 15, il a vu que, même avec lʼaveu du fait, on pouvait entreprendre la justification du droit ; Triari in illa ætate plena litteratæ senectutis oratio Cic. Br. 265, lʼéloquence de Triarius pleine, malgré sa jeunesse, dʼune savante maturité, cf. Cæs. G. 2, 25, 3 ; 2, 27, 3 ; 5, 2, 2 ; d) [état de qqn ou qqch.] : esse in voluptate Cic. Fin. 1, 62, avoir le plaisir en partage ; in multis nummis Cic. Verr. 2, 4, 11, avoir ses coffres pleins dʼécus ; in vitio Cic. Off. 1, 23, être en faute ; in integro Cic. Fam. 15, 16, 3, être intact ; in obscuro, in difficili, etc. Liv. pr. 3 ; 3, 8, 11, etc. être obscur, difficile ; e) [ce sur quoi porte un enseignement, un exercice, etc.] : in aliqua re erudire aliquem Cic. de Or. 1, 253, instruire qqn dans, sur qqch. ; in aliqua re exerceri Cic. Br. 309, sʼexercer dans qqch. ; f) [ce dans quoi on formule qqch.] : in libellis laudationem mittere Cic. Clu. 197, envoyer sous forme dʼécrit lʼadresse officielle de remerciements ; tres libros in disputatione ac dialogo scribere Cic. Fam. 1, 9, 23, composer un ouvrage en trois livres sous forme de discussion et de dialogue ; quæ legatis in mandatis dederat Cæs. G. 1, 43, 9, ce quʼil avait donné en instructions aux ambassadeurs ; g) dans, parmi : in mediocribus oratoribus habitus Cic. Br. 100, tenu au rang des orateurs moyens, cf. Cic. Off. 1, 65 ; Thales, qui sapientissimus in septem fuit Cic. Leg. 2, 26, Thalès, le plus sage entre les sept sages ; in his Cæs. G. 1, 16, 5, parmi ceux-ci, cf. Cæs. G. 5, 4, 2 ; in his Cæs. G. 5, 53, 6, parmi ces nouvelles, entre autres nouvelles ; h) [la pers. ou la chose en qui se trouve telle qualité] : si quid est in me ingenii Cic. Arch. 1, sʼil y a en moi qq. peu de talent, cf. CM 61 ; Mur. 58 ; tanta in iis (navibus) erat firmitudo Cæs. G. 3, 13, 8, tant ces navires étaient résistants.

➳ en composition il y a assimilation de n devant l, m, r : illabor, immitto, irrumpo ; changement en m devant b, p : imbibo, impello.