iter
iter, (a going, walk, way;) journey, march, road
he directs his course into Gaul with as long marches as he is able
all life is nothing other than a journey toward death
- I Lit.
- A In gen.: dicam in itinere, on the way, as we go along, Ter. Phorm. 567: hoc ipsa in itinere dum narrat, id. Heaut. 271: huc quia habebas iter, Plaut. As. 2, 3, 6 (386): iter illi saepius in forum, Plin. Pan. 77: in diversum iter equi concitati, Liv. 1, 28. — Hence,
- B In partic.
- 1 A going to a distant place, a journey; and of an army, a march: cum illi iter instaret et subitum et longum, Cic. Att. 13, 23, 1; 3, 2 init.: ut in itinere copia frumenti suppeteret, Caes. B. G. 1, 3: qui eo itineris causa convenerant, id. ib. 7, 55: sine ullo maleficio iter per provinciam facere, id. ib. 1, 7: in ipso itinere confligere, Liv. 29, 36, 4; Nep. Eum. 8, 1; Hirt. B. G. 8, 27, 5; Just. 11, 15, 4: Catilina ex itinere plerisque consularibus litteras mittit, Sall. C. 34, 2: committere se itineri, Cic. Phil. 12, 10: ingredi pedibus, id. de Sen. 10, 34: conficere pulverulentā viā, id. Att. 5, 14: iter mihi est Lanuvium, id. Mil. 10: iter habere Capuam, id. Att. 8, 11: facere in Apuliam, id. ib.: agere, Dig. 47, 5, 6; Salv. Gub. Dei, 1, 9: contendere iter, to hasten one’s journey, Cic. Rosc. Am. 34, 97; so, intendere, Liv. 21, 29: maturare, Caes. B. C. 1, 63: properare, Tac. H. 3, 40: conficere, Cic. Att. 5, 14, 1; 4, 14, 2; id. Vatin. 5, 12: constituere, to determine upon, id. Att. 3, 1 init.: urgere, Ov. F. 6, 520: convertere in aliquem locum, to direct one’s journey to a certain place, Caes. B. G. 7, 56: dirigere ad Mutinam, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 11: agere in aliquam partem, Ov. M. 2, 715: flectere, to change one’s course, Verg. A. 7, 35: convertere, to direct, Cic. Att. 3, 3: facere, id. ib. 8, 11, C; Nep. Pel. 2, 5; Suet. Ner. 30 fin.; id. Aug. 64: comparare, to prepare for a journey, Nep. Alc. 10; Claud. Eutr. 2, 97: supprimere, to stop, break off, Caes. B. C. 1, 66: retro vertere, Liv. 28, 3: ferre per medium mare, Verg. A. 7, 810: ferre Inachias urbes, Stat. Th. 1, 326: continuare die ac nocte, to march day and night, Caes. B. C. 3, 36: desistere itinere, id. B. G. 5, 11: coeptum dimittere, Ov. M. 2, 598: frangere, Stat. Th. 12, 232: impedire, Ov. H. 21, 74: instituere, Hor. C. 3, 27, 5: peragere, Verg. A. 6, 381; Hor. S. 2, 6, 99; Ov. F. 1, 188: rumpere, Hor. C. 3, 27, 5: itinere prohibere aliquem, Caes. B. G. 1, 9: ex itinere redire, Cic. Att. 15, 24; Suet. Tit. 5: revertere, Cic. Div. 1, 15, 26: Boii ex itinere nostros adgressi, Caes. B. G. 1, 25, 6: tutum alicui praestare, Cic. Planc. 41.—
- 2 Iter terrestre, iter pedestre, a journey by land, a land route (not ante-Aug.): iter terrestre facturus, Just. 12, 10, 7: inde terrestri itinere frumentum advehere, Tac. H. 4, 35: terrestri itinere ducere legiones, Liv. 30, 36, 3; 44, 1, 4; Curt. 9, 10, 2: pedestri itinere confecto, Suet. Claud. 17: pedestri itinere Romam pervenire, Liv. 36, 21, 6; 37, 45, 2; Amm.31, 11, 6.—
- 3 A journey, a march, considered as a measure of distance: cum abessem ab Amano iter unius diei, a day’s journey, Cic. Fam. 15, 4: cum dierum iter quadraginta processerit, Caes. B. G. 6, 24: quam maximis itineribus potest in Galliam contendit, by making each day’s journey as long as possible, i. e. forced marches, id. ib. 1, 7: magnis diurnis nocturnisque itineribus contendere, id. ib. 1, 38: itinera multo majora fugiens quam ego sequens, making greater marches in his flight, Brut. ad Cic. Fam. 11, 13.— Hence, justum iter diei, a day's march of a proper length: confecto justo itinere ejus diei, Caes. B. C. 3, 76. —
- 4 The place in which one goes, travels, etc., a way, passage, path, road: qua ibant ab itu iter appellarant, Varr. L. L. 5, § 35 Müll.; cf. Varr.5, § 22: itineribus deviis proticisci in provinciam, Cic. Att. 14, 10: erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent, Caes. B. G. 1, 6: pedestria itinera concisa aestuariis, id. ib. 3, 9: patefacere alicui iter in aliquem locum, Cic. de Imp. Pomp. 11: in diversum iter equi concitati, Liv. 1, 28: ut deviis itineribus milites duceret, Nep. Eum. 3, 5: itinere devio per ignorantiam locorum retardati, Suet. Galb. 20: exercitum per insidiosa itinera ducere, id. Caes. 58: qua rectum iter in Persidem ducebat, Curt. 13, 11, 19: ferro aperire, Sall. C. 58, 7: fodiendo, substruendo iter facere, Dig. 8, 1, 10.— Of the corridors in houses, Vitr. 6, 9.—Of any passage: iter urinae, the urethra, Cels. 7, 25: iter vocis, Verg. A. 7, 534: itinera aquae, Col. 8, 17: carpere iter, to pursue a journey: Rubos fessi pervenimus utpote longum carpentes iter, Hor. S. 1, 5, 95: non utile carpis iter, Ov. M. 2, 550: alicui iter claudere, to block one’s way, close the way for him: ne suus hoc illis clauserit auctor iter, Ov. P. 1, 1, 6; id. F. 1, 272; id. M. 14, 793: iter ingredi, to enter on a way or road, Suet. Caes. 31: iter patefacere, to open a way, Caes. B. G. 3, 1.—
- 5 A privilege or legal right of going to a place, the right of way: aquaeductus, haustus, iter, actus a patre sumitur, Cic. Caecin. 26, 74: negat se posse iter ulli per provinciam dare, Caes. B. G. 1, 8, 3; cf. Dig. 8, 3, 1, § 1; 8, 3, 7; 12.—
- II Trop., a way, course, custom, method of a person or thing: patiamur illum ire nostris itineribus, Cic. Q. Fr. 3, 3: verum iter gloriae, id. Phil. 1, 14, 33: videmus naturam suo quodam itinere ad ultimum pervenire, id. N. D. 2, 13, 35: iter amoris nostri et officii mei, id. Att. 4, 2, 1: salutis, Verg. A. 2, 387: fecit iter sceleri, Ov. M. 15, 106: labi per iter declive senectae, id. ib. 15, 227: vitae diversum iter ingredi, Juv. 7, 172: duo itinera audendi, Tac. H. 4, 49: novis et exquisitis eloquentiae itineribus opus est, id. Or. 19: pronum ad honores, Plin. Ep. 8, 10 fin.; cf.: novum ad principatum, id. Pan. 7, 1.
B) bildl.: defessus labore atque itinere disputationis, Cic.: pergere iter ambitione ac periculis vacuum, einen von E. und G. freien Wandel verfolgen, Tac.: unum ad potentiam iter, Tac. – iter huius sermonis quod sit, vides, welchen Gang unsere Unterredung nimmt, Cic.
II) konkret = via, der Weg, Gang, der nach einem Orte hingeht, A) eig. u. übtr.: 1) eig.: a) in Häusern = Eingang in ein Zimmer usw., Vitr.: supercilia itinerum, Vitr.: itinera versurarum, Vitr. – b) im Freien = Weg, Straße, iter angustum et difficile, Caes.: iter callium od. per calles, Gebirgspfad, Curt.: iter pedestre, terrestre, Landweg, Caes. u. Liv. (zB. pedestria itinera concisa aestuariis, Caes.: itinere pedestri petere Syriam, Liv.: itinere terrestri petere Thessaliam, Liv.): itinera devia, Cic.: erant omnino itinera duo, Caes.: itinera intercludere, Caes.: iter facere (bahnen), Liv. (versch. v. iter facere oben no. I, A, 2, a). – refertis itineribus (Gassen der Stadt) agrestium turbā, Liv. – v. Weg zu Wasser, iter, quā meant navigia, Curt. – 2) übtr., der Gang für Flüssigkeiten, itinera omni lateri piscinae dare, Colum.: iter urinae, die Harnröhre, Cels.
B) bildl., wie unser Weg, Gang, 1) im allg.: ut (occupatio) interrumpat iter amoris nostri et officii mei, unserer Liebe u. meiner Pflicht gegen dich den Weg versperre, Cic.: secretum iter (verborgener Pfad) et fallentis semita vitae, Hor.: insidiosum iter vitae, Sen.: quod vitae sectabor iter? Auson.: senectae iter declive, Ov.: non instruendum illis iter ad bonam famam, sed non deserendum, Plin. pan.: iter pronum (gebahnten Weg) ad honores... relicturus, Plin. ep.: recto itinere lapsi plerumque divertunt, Quint. – 2) insbes.: a) der Gang, Verlauf, den etw. nimmt, itinera flexusque rerum publicarum (im Verfassungsleben des Staates), Cic. de rep. 2, 45. – b) wie unser Weg, Mittel und Wege, Methode, Verfahrungsweise, Art und Weise u. dgl., duo itinera audendi, Tac.: fortuna salutis (zum Heil) monstrat iter, Verg.: naturam suo quodam itinere ad ultimum pervenire, Cic.: patiamur, illum ire nostris itineribus, unsere Wege einschlage, unsere Art und Weise nachahme, Cic.: novis et exquisitis eloquentiae itineribus opus est, per quae etc., Tac. dial. – ➳ Archaist. Nomin. itiner, Enn. fr. scen. 336. Acc. tr. 457 u. 500. Pacuv. tr. 121 u.a. Plaut. merc. 911. Lucr. 6, 339. Varro sat. Men. 421. Mart. Cap. 9. § 897. Iul. Hyg. bei Charis. 134, 20. Manil. 1, 88: archaist. Genet. iteris, Naev. tr. 38. Acc. tr. 627. Iul. Hyg. bei Charis. 134, 14: Abl. itere, Acc. tr. 499. Lucr. 5, 651. Varro sat. Men. 79. Iul. Hyg. bei Charis. 134, 14. – Genet. auch iteneris u. Dat. iteneri geschr., Corp. inscr. Lat. 1, 200. lin. 26 u. 5, 1622.
pro intentione itineris
equo ‥ fatigato causa itineris
medio juvenis torpentia lecto / membra ferunt
quam vir sanctus secum in itenere portare solebat
ex itenere(v. 2
de calamitate jactitantes qui de longe itineribus [AS: ]hwon gelpeð se þe wide siþað
de itinere reversus monachus
laborem itineris transmarini aggressus
is [sc. monachus ] regi notus ‥ / hinc magis est iteris dulcior ipse labor
post longi itineris consumptum laborem
hominem ‥ boni itineris
pro cervisia empta per iter inter Lotgershale et Roucestr’
littere ‥ in itinere sunt amisse
istius vitae in itenere(v.
in hoc mortis itinere
ingrediens itiner, pluviens concluditur Euro
iter faciens juxta ipsum locum
iter suum paravit usque Newerk
se comitantibus praecepit ut ducem alium itineris sui elegissent
pontis arcisve constructione et promptissimum itiner expeditionis exercitatio
Indos cum Parthis, itiner nostrum prohibentes / in campis Arabum fudimus
in crastino iter arripuit versus Calesiam
si in itinere pergens inveniretur ‥ ore illius se benedici gaudebant
hec autem donatio facta est in eodem anno quo ipsemet Willelmus comes Lincolnie redivit de itinere S. Jacobi apostoli
R. Brito ess[oniavit ] se ‥ de itinere S. Jacobi
papa omnes palam anathematizavit ‥ qui crucem Domini gratis acciperant, et itinere non perfecto remeaverant
Leowycus rex Francie iter Jerosolimitanum aggressus est
iter ‥ Jerosolimitanum ‥ a regibus dispositum est
die quo iter suum arripuit versus terram Jerosolim
dicit quod ipse est cruce signatus et iter suum arripuit
extunc preparavit se ‥ ad iter Jerosolimitanum ‥ arripiendum
iter Jerosolim’ predicatur
iter ignotum
iter illi caeleste intercludere contendebant
Romam veniendi iter repetit
terram precingunt cerula [i. e. ] sanctam, / atque itiner cupidum pandunt cum litora nudanttidewaters
lex naturalis, conscriptaque lex breviatam / sunt iter in legem qua reparetur homo
presbiteri ‥ vite viam ceteris et iter exempli prebere tenentur
tumidum ‥ iter ingressus, pertinaciam sepius subrogat constancie
que terra jacet in orientali veteris itineris
debent ‥ facere ladas in itineribus episcopi
pro factura itineris, viz. chaucedi facti in castro
fecit purpresturam super dominum regem in quodam itinere regali extra portam orient[alem ] Ivelcestr’
precludunt iter reale quod ducit de Smethefeld versus la Baylie
T. N. ‥ arravit iter regale
aliud capud [abuctat ] super iter regale
in alto itinere domini regis
R. P. tenet j messuagium ‥ excepto columbario quodam et itinere ad idem columbarium
W. janitori pro mundacione itineris inter duas partes portarum ubi gentes pergunt
illud iter sit novem pedum in latitudine
iter de Trent liberum esse debet navigantibus(
usus aque sicut itineris est quedam quasi possessio
pervium iter auditui quod obstruxerat patefecit
tu quem nec supera / latere poterunt, immo nec infera, / subtilis explica ductus itinera
reprobi ‥ iter vocis veritatis omnino claudere machinantur
recognitio de morte antecessoris summonita fuit inter eos in itinere justiciariorum
O. est in servicio domini in itinere justiciariorum
de itinere M. de Pateshilla in comitatu Herefordie
post iter justiciariorum nullam fecit ibi purpresturam
cum in itinere magistri Rogere de Seyton repertum fuisset ‥
quod justiciarii ‥ itinera sua de cetero teneant in eodem burgo(
de Ricardo ‥ nuper justiciario domini regis ad placita corone in itinere Gloucestrie
comune iter de itinere justiciariorum itineraturorum ad communia placita in comitatu Norhampt’ summonitum est coram justiciariis domini regis apud Norhampt’
in ultimo rotulo de Warr’ de itinere apud Warr’
scrutatis rotulis itineris
rex ‥ providit quod dilectus et fidelis suus P. de Percy ‥ habeat custodiam tertii rotuli ‥ itineris
capitula itineris(v.
deodanda, vasta, impeticiones, et omnimodos articulos itineris(
de R. ‥ pro una quercu x denariorum, unde viridarii sunt onerati in rotulo de precio viridis. et pro transgressione in misericordia nunc in itinere
pro sustentacione justiciarii quolibet die itineris sui(
intelleximus quod vos iter justiciarii in villa predicta [sc. Berewico ] intenditis in proximo tenere
expense ‥ de exitibus itineris justiciarie
in partem solucionis expensarum suarum temporis itineris sui justiciarie, tenti apud Edynburgh
ad placita vestra et itinera justiciarie nostre
ad expensas justiciarii in itinere justiciarie tento apud Peblys
cujuslibet finis seu financie itineris justiciarie tenendi
c s. sterlingorum percipiend’ de finibus amerciamentis seu escaetis itineris camerarie nostre
pro exitibus unius itineris camerarie tenti infra burgium de Edynburgh
idem dux non oneravit se de aliquibus exitibus itinerum camerarie sue
instrumentum Camerariatus ad tenendum iter camerarie in civitate Brechinensi
de exitibus unius itineris camerarie
➳ arch. nom. itiner Enn. Scen. 336 ; Acc. Tr. 457 ; Pl. Merc. 913 ; Lucr. 6, 339 || gén. iteris Næv. Tr. 33 ; Acc. Tr. 627 || abl. itere Acc. Tr. 499 ; Lucr. 5, 653 ; Varro Men. 79 || formes iten- CIL 1, 585, 26 ; 5, 1622.
- 1. het gaan, reis, mars, tocht; ➤ iter facere een reis maken, reizen, marcheren; iter tendere, tenere een weg inslaan; iter pergere, ingredi; iter habere op reis zijn, op reis gaan, een tocht gaan maken; in itinere, ex itinere onderweg, tijdens de reis, tocht; itinere pedestri op een voettocht;
- 2. (meton.) (a) dagreis, dagmars (als afstand of lengtemaat) [paucorum dierum enkele dagmarsen; magnum geforceerde mars]; ➤ magnis diurnis nocturnisque itineribus contendere; quam maximis itineribus in Galliam contendere in zeer geforceerde marsen; (b) vrije doortocht, doorgangsrecht; ➤ negat se posse iter ulli per provinciam dare (Caes.);
- 3. (concr.) weg, straat, pad [(di)rectum; longum; angustum; devium; pedestre voetpad]; ➤ iter facere banen; iter ferro aperire;
- 4. (metaf.) weg; ➤ omnibus patet ~ ad civitatem naar het burgerrecht; ~ salutis tot behoud;
- 5. manier, wijze, middel, methode; ➤ nova itinera eloquentiae;
- 6. (v. hemellichamen en tijd) gang, loop, verloop; ➤ stella Saturni ~ suum lentissime efficit;
- 7. (postklass.) (v. rivieren) loop.
行之程。路。— ingredi pedibus 步行起程。— longum 遠路。— ad honores 登高之路。— amoris nostri 繼緒相愛。— diei 日程。— facere 行路。Senectae iter 老之時。Justa itinera 規程。Quam maximis itineribus venire 行至大之程以來。Itinera aquarum 水溝。\Iteris pro* Itineris.
Suggest a Translation
See an image
Via.
cavalcata.
Itineris exercitalis debitores, in Capitulari Ludovici Pii Imp. ann. 828. qui tenentur ire in exercitum Regis, seu, ut loquuntur eadem Capitula, qui debent
expeditionem exercitalemfacere.
Iter hostile. Walafridus Strabo de Vita S. Galli lib. 2. cap. 17 :
Fertur eumdem Episcopum aliquando Iter hostile sibi de ipsius Monasterii sumptibus viaticum præparari jussisse. V.Hostis.
Nos de testamento nostro sic ordinavimus, si de nobis in assumpto Crucis Itinere humanitas evenerit, etc.
mercata. Reg. Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rubr. fol. 35. r° :
Willelmus de fonte... recognovit quod tenet in allodium liberum sub dominio domini regisAngliæ quicquid habet de camino seu de Itinere mercadili usque ad garenam.
In loco dicto à la Borde dou Gomet, prout confrontatur et includitur inter carteriam seu Iter Romenum ex una parte,... et Padorneum villæ Gimontis ex altera.Ubi
Romenum, pro Romanum, seu a Romanis confectum. Vide infra Padoencum.
- I-, a going, walk, way: dicam in itinere, on the way, T.—A going, journey, passage, march, voyage: cum illi iter instaret et subitum et longum: ut in itinere copia frumenti suppeteret, Cs.: in ipso itinere confligere, L.: ex itinere litteras mittere, S.: iter ingressus: tantum itineris contendere, hasten: in Italiam intendere iter, L.: iter, quod constitui, determined upon: iter in provinciam convertere, direct, Cs.: agere in rectum, O.: flectere, change the course, V.: iter ad regem comparare, prepare for, N.: supprimere. break off, Cs.: classe tenere, V.: die ac nocte continuato itinere, Cs.: rumpere, H.: Boi ex itinere nostros adgressi, Cs.: terrestri itinere ducere legiones, by land, L.: Unde iter Italiam, V.—A journey, march(as a measure of distance): cum abessem ab Amano iter unius diei, a day's journey: quam maximis itineribus contendere, forced marches, Cs.: confecto iusto itinere eius diei, full day's march, Cs.—A way, passage, path, road: itineribus deviis proficisci in provinciam: erant itinera duo, quibus itineribus domo exire possent, Cs.: in diversum iter equi concitati, L.: ut deviis itineribus milites duceret, N.: vocis, passage, V.: neque iter praecluserat unda, cut off, O.: iter patefieri volebat, opened, Cs.—A right of way: aquaeductus, haustus, iter, actus a patre sumitur: iter alcui per provinciam dare, Cs.—Fig., a road, path, way: declive senectae, O.: vitae diversum, Iu.—A way, course, custom, method, means: patiamur illum ire nostris itineribus: verum gloriae: amoris nostri: salutis, V.: fecit iter sceleri, O.
-
…filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso ; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ipsa flagitat. unum etiam nunc concedam exeant, proficiscantur, ne patiantur desiderio sui Catilinam miserum tabescere. demonstrabo iter Aurelia via profectus est ; si accelerare volent, ad vesperam consequentur. O fortunatam rem publicam, si quidem…
Cicero, in Catilinam
-
…. De tertia vigilia T. ; Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet ; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit ; ; itaque ; iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. ; Aemilii, decurionis equitum Gallorum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse…
Julius Caesar, Gallic War
-
…prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt ; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet ; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. ; Considius, qui rei militaris…
Julius Caesar, Gallic War
ITER[VIAE]
See servitutes; viae.