laboro
laboro, to labor, take pains, endeavor, exert oneself, strive
BWL
I try to be brief
when those in power disagree, the lowly suffer
Frieze-Dennison Vergil
Could not find laborabas in Logeion dictionaries.
laborabas Verb: imperfect active indicative 2nd singular of laboro
- I Neutr., to labor, take pains, exert one's self, strive.
- A In gen.: ne labora, Ter. Heaut. 89: sese (aratores) sibi, laborare, Cic. Verr. 2, 3, 52, § 121: quid ego laboravi, aut quid egi, aut in quo evigilaverunt curae et cogitationes meae, si? etc., id. Par. 2, 17: ne familiares, si scuta ipsi ferrent, laborarent, id. Phil. 5, 6: si mea res esset, non magis laborarem, id. Fam. 13, 44; 74: qui non satis laborarunt, Quint. 8 prooem. § 29: frustra laborabimus, id. 6, 3, 35; cf.: frustra laboret Ausus idem, Hor. A. P. 241: in enodandis nominibus, to exert one's self in vain, Cic. N. D. 3, 24, 62: circa memoriam et pronuntiationem, Quint. 6, 4, 1: circa nomina rerum ambitiose, id. 3, 11, 21: in famam, Sen. de Ira, 3, 41, 3: in commune, Quint. 5, 11, 24; 8, 2, 18: in spem, Ov. M. 15, 367.—With dat., to toil for, to serve: cui (Jovi) tertia regna laborant, Sil. 8, 116.—With in and abl.: quid est, in quo se laborasse dicit? Cic. Verr. 2, 3, 53, § 124: qua in re mihi non arbitror diu laborandum, Quint. 2, 3, 2: in dura humo, Ov. F. 4, 416: in remigando, Vulg. Marc. 6, 48: in omni gente, in behalf of, Juv. 8, 239.—With pro: pro hoc (L. Flacco) laborant, Cic. Planc. 11, 28: pro salute mea, id. Dom. 11, 30: pro Sestio, id. Fam. 13, 8, 1.—With ut: laborabat, ut reliquas civitates adjungeret, Caes. B. G. 7, 31: ut honore dignus essem, maxime semper laboravi, Cic. Planc. 20, 50: ut vos decerneretis laboravi, id. Prov. Cons. 11, 28: neque te ut miretur turba labores, Hor. S. 1, 10, 73. —With ne: et sponsio illa ne fieret, laborasti, Cic. Verr. 2, 3, 57, § 132: quae ego ne frustra subierim ... laboro, Lent. ap. Cic. Fam. 12, 14, 5.—With inf.: quem perspexisse laborant, Hor. A. P. 435: amarique ab eo laboravi, Plin. Ep. 1, 10, 2; 2, 5, 9: si sociis fidelissimis prospicere non laboratis, Cic. Verr. 2, 3, 55, § 127: quod audiri non laborarit, Cic. Att. 5, 2, 2: hunc superare laboret, Hor. S. 41, 112; 2, 3, 269: ne quaerere quidem de tanta re laborarint, Nep. Pel. 3, 1: describere, Cael. Aur. Acut. 2, 1.—
- B In partic.
- 1 To suffer, to labor under, to be oppressed, afflicted, or troubled with.
- α Absol.: aliud est dolere, aliud laborare. Cum varices secabantur C. Mario, dolebat: cum aestu magno ducebat agmen, laborabat. Est inter haec tamen quaedam similitudo: consuetudo enim laborum perpessionem dolorum efficiet faciliorem, Cic. Tusc. 2, 15, 35: valetudo tua me valde conturbat: significant enim tuae litterae, te prorsus laborare, id. Att. 7, 2, 2: cum sine febri laborassem, id. ib. 5, 8: eum graviter esse aegrum, quod vehementer ejus artus laborarent, id. Tusc. 2, 25, 61.—
- β With ex: ex intestinis, Cic. Fam. 7, 26, 1: ex pedibus, id. ib. 9, 23: ex renibus, id. Tusc. 2, 25, 60: e dolore, Ter. And. 268.—Esp. of mental disorders, etc.: ex invidia, Cic. Clu. 71, 202; id. Rosc. Am. 51, 149: ex desiderio, id. Fam. 16, 11, 1: ex inscitia, id. Inv. 2, 2, 5: ex aere alieno laborare, to be oppressed with debt, Caes. B. C. 3, 22.—
- γ With ab: a re frumentaria, Caes. B. C. 3, 9: ab avaritia, Hor. S. 1, 4, 26.—
- δ With abl.: laborantes utero puellae, Hor. C. 3, 22, 2: domesticā crudelitate, Cic. Rosc. Am. 53, 154: nec vero quisquam stultus non horum morborum aliquo laborat, id. Fin. 1, 18, 59: odio apud hostes, contemptu inter socios, Liv. 6, 2: pestilentiā laboratum est, id. 1, 31, 5: crimine temeritatis, Quint. 12, 9, 14.—
- 2 To grieve, be in trouble, be vexed, to be concerned, solicitous, or anxious: animo laborabat, ut reliquas civitates adjungeret, Caes. B. G. 7, 31: ut vos decerneretis, laboravi, Cic. Prov. Cons. 11: nihil laboro, nisi ut salvus sis, id. Fam. 16, 4, 4: sponsio illa ne fieret laborasti, id. Verr. 2, 3, 57, § 132.— With de (esp. of events or persons on whose account one is concerned): sororem de fratrum morte laborantem, Cic. Inv. 2, 26, 78: de quibus ego ante laborabam, ne, etc., id. Caecin. 1, 3: laboro, ut non minimum hac mea commendatione se consecutum videretur, id. Fam. 13, 26, 4: noli putare me de ulla re magis laborare, id. Att. 6, 1, 3: his de rebus eo magis laboro, quod, etc., id. Fam. 13, 56, 3: in uno, i.e. to love, Hor. C. 1, 17, 19: non laboro, nihil laboro, I don't trouble myself about it, it concerns me not: cujus manu sit percussus, non laboro, Cic. Rosc. Am. 34, 97: quorsum recidat responsum tuum non magnopere laboro, id. Rosc. Com. 15, 43: Tironi prospicit, de se nihil laborat, id. Phil. 8, 9, 26: quid est quod de iis laborat, id. ib. 8, 8, 27; id. Tusc. 1, 43, 103.—With abl.: tuā causā, Cic. Fam. 3, 7, 6: neglegens ne qua populus laborat, Hor. C. 3, 8, 25.—With in: in re familiari valde laboramus, Cic. Att. 4, 1, 3.—
- 3 To be in distress, difficulty, or danger: quos laborantes conspexerat iis subsidia submittebat, Caes. B. G. 4, 26: suis laborantibus succurrere, id. B. C. 2, 6; Sall. C. 60, 4: ne legatus laborantibus suis auxilio foret, id. J. 52, 6; Curt. 9, 1, 15.—Impers. pass.: maxime ad superiores munitiones laboratur, Caes. B. G. 7, 85.—Of inanim. things: ut utraeque (triremes) ex concursu laborarent, Caes. B. C. 2, 6: nec cur fraternis luna laboret equis (of an eclipse of the moon, because the sun's light is then withdrawn from it), Prop. 2, 34, 52 (3, 32, 48 M.); so, luna laboret, Cic. Tusc. 1, 38, 92: cum luna laborare non creditur, Plin. 2, 9, 6, § 42: laboranti succurrere lunae, Juv. 6, 443: Aquilonibus Querceta laborant, Hor. C. 2, 9, 6: laborantem ratem deserere, Ov. P. 2, 6, 22: laborat carmen in fine, Petr. 45 [115, 4].—
- II Act. (only since the Aug. per.; for in Cic. Cael. 22, 54, elaboratus is the correct reading).
- A To work out, elaborate, to form, make, prepare: noctibus hibernis castrensia pensa laboro, Prop. 4, 3, 33: quale non perfectius Meae laborarint manus, Hor. Epod. 5, 60: arte laboratae vestes, Verg. A. 1, 639: laborata Ceres, bread, id. ib. 8, 181: et nobis et equis letum commune laboras, preparest, Sil. 16, 411.—
- B To labor at, to cultivate: frumenta ceterosque fructus, Tac. G. 45.
I intr., ¶ 1 travailler, prendre de la peine, se donner du mal : aratores sibi laborant Cic. Verr. 2, 3, 121, les cultivateurs travaillent pour eux ; pro aliquo Cic. de Or. 2, 206, en faveur de qqn ; in aliqua re Cic. Nat. 3, 62, dans, à qqch. || [avec ut subj.] travailler à ce que, prendre de la peine pour que : Cic. Verr. 2, 5, 126 ; Br. 92 ; Planc. 50 ; Prov. 28, etc. ; Cæs. G. 7, 31, 1 ; [avec ne ] pour que ne pas : Cic. Att. 7, 17, 3 || [avec inf.] sʼoccuper de, sʼefforcer de : Hor. P. 435 ; Plin. Min. Ep. 1, 10, 2 ; 2, 5, 9, etc. ; [surtout avec nég.] ne pas sʼoccuper de : Cic. Verr. 2, 3, 127 ; Att. 5, 2, 2 ; Nep. Pel. 3, 1 || [avec prop. inf.] tâcher que : Sen. Ep. 124, 1 ¶ 2 être en peine, sʼinquiéter : si delectamur..., sin laboramus Cic. Fin. 1, 3, si nous éprouvons du plaisir..., mais si au contraire nous éprouvons de la peine ; hoc laborant Cic. Cæcil. 68, voilà ce qui les met en peine ; de aliqua re Cic. Verr. 2, 4, 67 ; Clu. 198, etc., se mettre en peine de qqch. ; de aliquo Cic. Phil. 8, 27, au sujet de qqn, in aliqua re Cic. Att. 4, 1, 3, à propos de qqch. || [avec interr. ind.] : quam sibi constanter dicat, non laborat Cic. Tusc. 5, 26, à quel point est-il dʼaccord avec lui-même ? il ne sʼen met pas en peine, cf. Cic. Fam. 3, 7, 6 ; Amer. 97 ; Com. 43 ¶ 3 peiner, être dans lʼembarras, être dans des difficultés, être en danger : ab re frumentaria Cæs. G. 7, 10, 1 ; C. 3, 9, 5, être dans lʼembarras sous le rapport de lʼapprovisionnement de blé ; laborantibus nostris... submittit Cæs. G. 7, 20, 2, aux nôtres qui étaient en danger il envoie en secours..., cf. G. 7, 85, 1 ; ab equite hoste, a pedite laborare Liv. 9, 19, 15, être mis en danger par la cavalerie des ennemis, par leur infanterie ; [pass. imp.] ad munitiones laboratur Cæs. G. 7, 85, 4, la situation est critique près des retranchements || être dans un malaise, être tourmenté, incommodé : a frigore et æstu Varro R. 2, 2, 17, être incommodé du froid et de la chaleur ; morbo aliquo Cic. Fin. 1, 59, être incommodé de qq. maladie ; ex renibus Cic. Tusc. 2, 60, souffrir des reins, cf. Cic. Fam. 7, 26, 1 ; 9, 23 ; ex desiderio Cic. Fam. 16, 11, 1, souffrir du regret de lʼabsence ; ex ære alieno Cæs. C. 3, 22, 1, être tourmenté par les dettes ; aliud est dolere, aliud laborare Cic. Tusc. 2, 25, autre chose est de souffrir, autre chose est de peiner ; sine febri Cic. Att. 5, 8, 1, être indisposé sans fièvre || ejus artus laborabant Cic. Tusc. 2, 61, il souffrait de la goutte || [en parl. des éclipses] : curare, cum Luna laboret Cic. Tusc. 1, 92, être en souci quand la Lune est en défaillance.
II mise au pass. pers. du tour laborare id, illud [acc. de lʼobjet intérieur] : ¶ 1 hæc mihi ampliora multo sunt, quam illa ipsa propter quæ hæc laborantur Cic. Fam. 3, 13, 1, de telles démonstrations dʼamitié sont beaucoup plus importantes pour moi que ces avantages mêmes pour lesquels elles sont dépensées ¶ 2 minus id nobis laborandum est, qualis... Cic. Verr. 2, 2, 76, nous nʼavons guère à nous inquiéter de savoir quel...
III tr., ¶ 1 faire par le travail, élaborer, rem, qqch. : Hor. Epo. 5, 60 ; Prop. 4, 3, 33 ; arte laboratæ vestes Virg. En. 1, 639, tapis façonnés avec art ; laborata Ceres Virg. En. 8, 181, le pain ¶ 2 travailler, cultiver : Tac. G. 45.
- 1. werken, zich inspannen, zich uitsloven, streven naar (m. pro; de) [pro salute alcis]; in re met iets bezig zijn; id daarnaar streven; m. ut, ne; — non laboro (m. afh. vr.) het kan mij niet schelen, het maakt mij niet uit; ➤ laborantem imitari druk doen; sibi et populo Romano, non Verri ~;
- 2. lijden, in nood verkeren, in het nauw zitten, geplaagd worden, zich zorgen maken; ➤ Luna laborat er is een maansverduistering; laboranti subvenire; undique suis laborantibus succurrere; laboratur vehementer men maakt zich grote zorgen; non laboremus wij zouden het niet zo moeilijk hebben; acies laborat; — het kwaad en de ziekte staan in de abl.: morbo, frigore, malis, pestilentiā ~; multis vitiis ~; odio apud hostes ~ gehaat zijn; — het zieke lichaamsdeel en de oorzaak v.h. leed worden met ex, soms met ab aangegeven: ex capite, ex pedibus, ex desiderio, ex invidia ~; ex aere alieno ~ in de schulden zitten; ex inscientia ~; a re frumentaria ~ niets te eten hebben; — in m. abl. mbt. een zaak of persoon lijden: in re familiari ~; laborant duae in uno (Hor.) twee vrouwen zijn verliefd op één man; II. tr. (poët.; postklass.) maken, verbouwen, bewerken [fructūs fruit telen; vestes auro met goud doorweven]; ➤ laborata Ceres = brood; noctibus hibernis castrensia pensa laboro.
费力。忙。用心。 病。罣心。受窮。— re vel de re 難受此事。— podagra 骨節痛。— ex intestinis 絞腸疼。— a frigore 身冷。— a re frumentaria 歉麥。— ex pedibus 脚疼。— foenore 負債。— causa 保訟無理。— charybdi 至險隙。Luna laborat 有月蝕。Nihil laboro nisi ut salvus sis 吾所慮者即汝安耳。
Suggest a Translation
See an image
- 2 labor, to labor, take pains, endeavor, exert oneself, strive: ne labora, T.: sibi: frustra laboret Ausus idem, H.: in spem, O.: quid est, in quo se laborasse dicit? in durā humo, O.: in omni gente, in behalf of, Iu.: pro salute meā: laborabat, ut reliquas civitates adiungeret, Cs.: id laborare, ut deberent, etc., S.: ut honore dignus essem, laboravi: te ut miretur turba, H.: et sponsio illa ne fieret, laborasti: quem perspexisse laborant, H.: si sociis fidelissimis prospicere non laboratis: brevis esse, H.: ne quaerere quidem de tantā re, N.—With acc, to work out, work at, produce by toil, elaborate, form, make, prepare, cultivate: quale non perfectius Meae laborarint manūs, H.: Arte laboratae vestes, V.: laborata Ceres, bread, V.: frumenta ceterosque fructūs, Ta.—To suffer, labor under, be oppressed, be afflicted, be troubled: sine febri: e dolore, T.: ex pedibus: ex renibus: ex inscientiā: ex aere alieno laborare, be oppressed with debt, Cs.: a re frumentariā, Cs.: laborantes utero puellae, H.: horum morborum aliquo: pestilentiā laboratum est, L.—To grieve, be in trouble, be vexed, be concerned, be solicitous, be anxious: nihil laboro, nisi ut salvus sis: sponsio illa ne fieret laborasti: de quibus ego antea laborabam, ne, etc.: his de rebus eo magis laboro, quod, etc.: tuā causā: Neglegens ne quā populus laborat, H.: in re familiari: in uno, i. e. love, H.: cuius manu sit percussus, non laboro, do not concern myself.—To be in distress, be in difficulty, undergo danger: suis laborantibus succurrere, Cs.: laborantibus suis auxilio fore, S.: ut utraque (triremis) ex concursu laborarent, Cs.: cum luna laboret, is eclipsed: laboranti succurrere lunae, Iu.: Silvae laborantes, groaning, H.
-
…. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…in fatis reminiscitur, adfore tempus, quo mare, quo tellus correptaque regia caeli ardeat et mundi moles obsessa laboret. Tela reponuntur manibus fabricata Cyclopum poena placet diversa, genus mortale sub undis perdere et ex omni nimbos demittere…
Ovid, Metamorphoses
-
…acriter instare, illi haud timidi resistunt maxuma vi certatur. Interea Catilina cum expeditis in prima acie vorsari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis arcessere, omnia providere, multum ipse pugnare, saepe hostem ferire strenui militis et…
Sallust, Catilina
-
…perfugium erat, in altero malis pernicies. Illius facilitas, huius constantia laudabatur. Postremo Caesar in animum induxerat laborare, vigilare ; negotiis amicorum intentus sua neglegere, nihil denegare, quod dono dignum esset ; sibi magnum imperium…
Sallust, Catilina
-
…neque ex decreto depositam habuisse, des operam ut usurae Cluvio instituto tuo conserventur. his de rebus eo magis laboro, quod agitur res Cn. Pompei etiam, nostri necessari, et quod is magis etiam mihi labo rare…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…totum est positum id quod cogitamus ; quae cogitatio si non incidisset, mihi crede, istuc ut cetera non laborarem. quam ob rem, ut facis istuc enim addi nihil potest, urge, insta, perfice. Dicaearchi…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…templo videtur in vestro conspectu, iudices, ut salutem a vobis nepotis sui deprecarentur, quod ipsi saepe multis laborantibus atque implorantibus ope sua subvenissent. Capitolium illud templis tribus inlustratum, paternis atque etiam huius amplissimis donis ornati aditus…
Cicero, pro Scauro
-
…inquam, Attice ; sed audies ex me fortasse quod non omnes probent. an tu, inquit, id laboras, si huic modo Bruto probaturus es Plane, inquam, Attice, disputationem hanc de oratore probando aut improbando…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…quid me oportet Tullium pro Tullio facere, homine coniuncto mecum non minus animo quam nomine ac mihi magis illud laborandum videtur, recuperatores, ut quod antea nihil in istum dixi probar ; e possi ; m ,…
Cicero, pro Tullio