lis
lis, a strife, dispute, quarrel, altercation
the jury’s still out
- I In gen.: si quis pugnam expectat, litis contrahat, Plaut. Capt. prol. 63: philosophi aetatem in litibus conterunt, Cic. Leg. 1, 20, 53: grammatici certant et adhuc sub judice lis est, Hor. A. P. 78: morsus litibus alternis dati, Prop. 4 (5), 5, 39: semper habet lites alternaque jurgia lectus In quo nupta jacet, Juv. 6, 268.—Transf., of inanimate things: lis est cum formā magna pudicitiae, Ov. H. 16, 288; id. F. 1, 107.—
- II In partic.
- A A charge, an accusation: accipito hanc tute ad te litem ... Fac ego ne metuam mihi, atque ut tu meam timeas vicem, Plaut. Most. 5, 2, 23 (1144). —
- B A lawsuit, an action or process at law: nam mihi tris hodie litis judicandas dicito, Plaut. Merc. 2, 2, 10 (281): hodie juris coctiores non sunt, qui litis creant, Quam sunt hice, qui, si nihil est litium, litis serunt, id. Poen. 3, 2, 9 (586) sq.; Cic. de Or. 3, 28, 109: repetere ac persequi lite atque judicio aliquid, id. Verr. 2, 3, 13, § 32: litem alicui intendere, id. de Or. 1, 10, 42: in inferendis litibus, id. Rab. Post. 4, 10: contestari, id. Att. 16, 15, 2: obtinere aut amittere, id. Rosc. Com. 4, 10: orare, id. Off. 3. 10, 43: sedare, id. Verr. 2, 3, 57, § 132: secare, Hor. Ep. 1, 16, 42: perdere, Gai. Inst. 4, 30: in litibus aestimandis, in suits for damages, Cic. Clu. 41, 116; id. Rab. Post. 4, 9: lis capitis, a prosecution involving life, a capital charge, id. Clu. 41, 116: aestimationem litium non esse judicium, an appraisal of damages, id. ib.; cf. id. Rab. Post. 5, 11: cum in eum litis aestimares, id. ib. 5, 12: quod vulgo dicitur, e lege Julia litem anno et sex mensibus mori, Gai. Inst. 4, 104.—
- 2 In the phrase: litem suam facere, to make the cause his own, said,
- α Litem suam facere, of an advocate who neglects the cause of his client and seeks his own advantage: quid, si cum pro altero dicas, litem tuam facias? Cic. de Or. 2, 75, 305.—
- β Also of a judge who, out of favor or through bribery, pronounces an unjust sentence, or who turns aside from the questions strictly before him to express his own opinions or feelings through the judgment: debet enim judex attendere, ut cum certae pecuniae condemnatio posita sit, neque majoris neque minoris summa petita nummo condemnet, alioquin litem suam facit; item si taxatio posita sit, ne pluris condemnet quam taxatum sit, alias enim similiter litem suam facit, Gai. Inst. 2, 52: si judex litem suam fecerit, Dig. 44, 7, 4, § 4; cf. ib. 5, 1, 15; so, trop.: nam et Varro satis aperte, quid dicere oporteret, edocuit; et ego adversus eum, qui doctus esse dicebatur, litem meam facere absens nolui, Gell. 10, 1.—
- γ Also of a judge who does not appear on the day appointed: inde ad comitium vadunt, ne litem suam faciant, C. Titius ap. Macr. S. 2, 12.—
- C The subject of an action at law, the matter in dispute: quibus res erat in controversia, ea vocabatur lis, Varr. L. L. 7, § 93 Müll.: illud mihi mirum videri solet, tot homines statuere non potuisse, utrum rem an litem dici oporteret, Cic. Mur. 12, 27: lites severe aestimatae, id. ib. 20, 42: quo minus secundum eas tabulas lis detur, non recusamus, id. Rosc. Com. 1, 3: de tota lite pactionem facere, id. ib. 14, 40: in suam rem litem vertere, Liv. 3, 72: litem lite resolvere, to explain one obscure thing by another equally so, Hor. S. 2, 3, 103.
cardinales, judices, et commissarii prefati dictos citatos non comparentes neque hujusmodi diei termino in aliquo satisfacere curantes lice sufficienter expectatos reputaverunt
lis est infelix, nisi forma petatur agendi, / quam procul arceri, Justitiane, jubes
omnis lis dubia est dum de ea fieri potest appellatio, ut infra x dies ‥ minor movit litem curatori. curator dedit ei x ut discederet a lite
si per finem factum lis decidatur necnon
inter quos lis et contentio est de terris
exhibuit procuratorium suum pro dictis Sadler et aliis ejus litis consortibus
lis ‥ cruenta inter duo populosa ‥ praedia gerebatur
sine aliqua contentione et lite
non debet esse contentiosus, nec lites excitare, sed litigantes magis pacificare
demum tamen lis ista quievit
pro dape pugnetur, pro conjuge lis agitetur
malo semel vincere quam sepe turbari: / bella valent melius quam longa lite gravari(
Empedocles nullum motorem corporum ponit nisi amicitiam et litem
in omnibus causis, †latibus [l. litibus ] et negociis
licet non earum, sed solius Legis Nature, auctoritate hec lis poterit terminari
➳ arch. leiteis = lites Pl. Merc. 281 || forme anc. stlis Cic. Or. 158 ; Quint. 1, 4, 16.
- 1. ruzie, onenigheid; ➤ lis est cum forma magna pudicitiae; lites sedare, componere bijleggen; litem discernere beslechten; aetatem in litibus conterere al ruziënd doorbrengen;
- 2. gerechtelijk geschil, proces [capitis over een halszaak; privata]; ➤ litem habere cum alqo; litem contestari een proces aanspannen dmv. het erbij halen v. getuigen; litem intendere alci, inferre in alqm iem. een proces aandoen; litem orare bepleiten; (v.e. corrupte of onzorgvuldige rechter) litem suam facere zijn eigen zaak dienen, dwz. aansprakelijk worden voor de uitkomst v.e. proces; litem dare secundum alqd vonnissen; litem amittere, perdere; litem obtinere winnen; contrahere lites naar zich toetrekken; contractas lites iudicare; adhuc sub iudice lis est;
- 3. (meton.) zaak waarover het proces gaat; ➤ litem in suam rem vertere het object v.h. geschil (als rechter) zelf houden; litem lite resolvere een geschil met een nieuw geschil oplossen; litem aestimare de kosten die met een proces gemoeid zijn, vaststellen; interceptor alienae litis.
官司。訟。爭論。訟之事。Litis aestimatio 罰賠訟 費。 Instrumenta litis 在案之文憑。Decidere vel transigere lites 解訟。Interquiescentibus litibus 封印之時。Sub judice lis est 未定案。尙辯此。
Suggest a Translation
See an image
Genuit Comitem Rudericum Munionis, qui postea mortuus fuit in Lite de Sacralias, etc.Idem in Ferdin. :
Iterum stabilierunt Litem in Golpeliera, et ibi captus est pugna Adefonsus Rex, etc.Lucas Tudensis in Chronico :
Ex hac genuit Sancium, qui fuit mortuus in Lite de Ucles.Theodorus Campedonensis in Vita S. Magni cap. 6 :
Lis facta est inter Theodericum et Theodebertum juxta Tulbiacense Castrum, ibique prælio initio infinita hominum multitudo periit.
Si quis in exrcitu Litem commiserit, ita ut cum clamore populus concurrat cum armis, et ubi pugna orta fuerit inter proprium exercitum, et aliqui ibi occisi fuerint, ipse humo qui hoc commisit vitam perdat, aut in exilium eat, et res ejus infiscentur in publico.
Etenim per plebeia nostra rixæ et factiones semper tempore Litis civilis aderant.
Bellum Campaleet
campestreefferunt, in Charta Alfonsi Regis Aragon. apud Hieron. Blancam :
Et habent fueros infançones de Aragone qui non tenet honore de seniore, quod vadat ad Lite campale, et a sitio de Castellum cum pane de tres dies.Etiamnum hodie Hispani vocem
Lid, pro prælio, atque etiam duello usurpant.
De las Lides, seu de probatione per duelium. Hinc
Nec ausus est contra eum Litigare ullus.Pag. seq. :
Cœperunt Franci contra eum Litigare, multisque modis eum opprimere.Adde pag. 114. Leo Ost. lib. 1. cap. 25 :
Cœperuntque ad invicem totis nisibus Litigare.
Plaits sommaires. Synodus Exoniensis ann. 1287. cap. 45 :
Considerantes in causis matrimonii juris solennitatem non esse per omnia observandam, quæ breves Lites alio nomine appellantur, eo quod in ipsis breviter sit procedendum, id est, summarie debeant terminari, etc.
- a strife, dispute, quarrel, altercation: Lites inter eos maxumae, T.: aetatem in litibus conterunt: adhuc sub iudice lis est, H.: inter vos componere lites, V.: de terrae nomine, O.: exemplum litem quod lite resolvit, solves a difficulty by raising another, H.— In law, a suit, action, process, litigation, controversy: Litīs sequi, T.: in inferendis litibus: litem contestari: orare: secare, H.: arbitri, qui litem aestument, assess damages, Cs.: aestimatio litium: in litibus aestimandis, suits for damages: lis capitis, a capital charge: litem tuam facere, i. e. plead for yourself.—The subject of an action, matter in dispute: quanta summa litium fuisset: lites severe aestimatae: quo minus secundum eas tabulas lis detur, non recusamus: in suam rem litem vertere, L.: interceptor aliaenae litis, L.
-
…frigida pugnabant calidis, umentia siccis, mollia cum duris, sine pondere habentia pondus. Hanc deus et melior litem natura diremit. Nam caelo terras et terris abscidit undas, et liquidum spisso secrevit ab aere caelum. Quae…
Ovid, Metamorphoses
-
…Smyrnae, Trallibus, ubi et multi cives Romani sunt et ius a nostro magistratu dicitur otium te delectat, lites, turbae, praetor odio est, Graecorum libertate gaudes. cur ergo unus tu Apollonidensis amantissimos populi Romani ,…
Cicero, pro Flacco
-
…esse vi coactis hominibus et armatis. Cum hoc constet, ego, homo imperitus iuris, ignarus negotiorum ac litium, hanc puto me habere actionem, ut per interdictum meum ius teneam atque iniuriam tuam persequar. fac in…
Cicero, Pro Caecina
-
…abhorrentia, gravia plena sonantia, iuncta facta cognominata, non vulgaria supralata in primisque translata. Haec in singu lis verbis ; sed in continentibus soluta, quae dicuntur sine coniunctione, ut plura videantur. augent etiam relata verba…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…animo aequo audire arbitrare, qua in civitate C. Catoni, consulari homini, clarissimo viro, HS vlll lis aestimata sit, in eadem civitate apparitori tuo esse concessum ut HS terdeciens uno nomine auferret hinc ille est anulus…
Cicero, in Verrem
-
…iudices invehi, mediocre ; ne ; peccatum est Quid, si, cum pro altero dicas, litem tuam facias aut laesus efferare iracundia, causam relinquas, nihilne noceas In quo ego, non quo libenter male…
Cicero, de Oratore
-
…quam aliis debeantur ; ut vicinum citius adiuveris in fructibus percipiendis quam aut fratrem aut familiarem, at, si lis in iudicio sit, propinquum potius et amicum quam vicinum defenderis. Haec igitur et talia circumspicienda sunt in omni…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…videlicet Panurgum fuisse in societate. sciebat. nesciebat Fannium Roscio esse socium. praeclare ; nam iste cum eo litem contestatam habebat. cur igitur decidit et non restipulatur neminem amplius petiturum cur de fundo decedit et iudicio non absolvitur…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…atque iniquum ex agro homines traducis in forum, ab aratro ad subsellia, ab usu rerum rusticarum ad insolitam litem atque iudicium cum omnibus in aliis vectigalibus, Asiae Macedoniae Hispaniae Galliae Africae Sardiniae, ipsius Italiae quae vectigalia sunt…
Cicero, in Verrem
-
…fuit. ita ea quae proficiscebantur a legibus et ab iure civili semper ad facilitatem aequitatemque referebat, neque instituere litium actiones malebat quam controversias tollere. ergo hoc statuae monumento non eget ; habet alia maiora. haec enim statua…
Cicero, Philippicae