maritus
maritus, of marriage, matrimonial, nuptial; (noun) spouse
- I Adj. (so mostly poet.; not in Cic.).
- A Lit.: facibus cessit maritis, to the nuptial torches, to wedlock, Prop. 4 (5), 11, 33: faces, Ov. H. 11, 101: foedus, the conjugal tie, id. P. 3, 1, 73: tori, id. H. 2, 41: sacra, Prop. 3, 20, 26 (4, 20, 16); Ov. H. 12, 87: Venus, wedded love, id. ib. 16, 283; cf.: fides, conjugal fidelity, Prop. 4 (5), 3, 11: lex, respecting marriage, a marriage-law (de maritandis ordinibus, Suet. Aug. 34), Hor. C. S. 20.—In prose: vagabatur per maritas domos dies noctesque, i. e. the houses of married people, Liv. 27, 31, 5 Drak.—
- B Transf.
- 1 Of plants, wedded, i. e. tied up (cf. marito, II. B.): arbores, Cato R. R. 32, 2; Col. 11, 2, 32: ulmo conjuncta marito (sc. vitis), Cat. 62, 54; Quint. 8, 3, 8: olivetum, Col. 3, 11, 3.—
- 2 Impregnating, fertilizing (in postclass. poetry): fluctus (Nili), Avien. Perieg. 339: imbres, Pervigil. Ven. 4, 11.—
- II Subst.
- A mărītus, i, m., a married man, husband (freq. and class.; cf. conjux, vir): ditis damnosos maritos sub basilica quaerito, Plaut. Curc. 4, 1, 10 (471): ut maritus sis quam optimae (mulieris), Cic. Inv. 1, 31, 52: sororis, id. Rab. Perd. 3, 8; Liv. 1, 57, 10; Quint. 6, 2, 14; 3, 11, 4; Suet. Caes. 43; 52; 81; Tac. A. 1, 5; Plin. Ep. 1, 14, 1; 2, 20, 2; Sen. Ben. 2, 18, 1; Just. 1, 7, 19; Val. Max. 8, 2, 14; Gell. 1, 17 et saep.: insidiantem somno maritorum, Cic. Cat. 1, 10, 26: quae major calumnia est quam venire imberbum adulescentem, bene valentem ac maritum, id. Dom. 14, 37; Liv. 36, 17, 8; opp. coelebs: seu maritum sive coelibem scortarier, Plaut. Merc. 5, 4, 58 (1019); id. Cas. 2, 4, 11 (289) sq.; Quint. 5, 10, 26; Sen. Ep. 94, 8; Gell. 2, 15: bonus optandusque maritus, Juv. 6, 211: malus ingratusque maritus, id. 7, 169: mariti testamentum, Quint. 9, 2, 73: patrius, Verg. A. 3, 297: Phrygio servire marito, id. ib. 4, 103: unico gaudens mulier marito, Hor. C. 3, 14, 5: novus, a newly-married man, a young husband, Plaut. Cas. 5, 1, 6 (860): intra quartum et vicesimum annum maritus, Plin. Ep. 7, 24, 3: recens, id. ib. 8, 23, 8: ut juveni primum virgo deducta marito, Tib. 3, 4, 31: lex Bithynorum, si quid mulier contrahat, maritum auctorem esse jubet, Gai. Inst. 1, 193: si maritus pro muliere se obligaverit, Ulp. Fragm. 11, 3: maritus lugendus decem mensibus, Paul. Sent. 1, 21, 13.—
- B Transf.
- 1 A lover, suitor (poet.), Prop. 2, 21 (3, 14), 10: aegram (Dido) nulli quondam flexere mariti, Verg. A. 4, 35.—
- 2 Of animals: ol ens maritus, i. e. a he-goat, Hor. C. 1, 17, 7: quem pecori dixere maritum, Verg. G. 3, 125; so, gregum, Col. 7, 6, 4; of cocks, id. 8, 5 fin.; Juv. 3, 91.—
- 3 In plur.: mărīti, ōrum, m., married people, man and wife (post-class.), Dig. 24, 1, 52 fin.: novi mariti, newly-married people, a young couple, Ap. Met. 8, 2, 15.—
- III mărīta, ae, f., a married woman, wife (poet. and postclass.): marita, Hor. Epod. 8, 13: castae maritae, Ov. F. 2, 139; id. H. 12, 175; Inscr. Orell. 2665; Inscr. Fabr. 299 al.; and freq. on epitaphs.
~us si se ipsum in furtu aut fornicatione servum facit ‥ mulier ‥ habet potestatem post annum alterum accipere virum
quae contempta sui sprevit patrimonia sponsi / et sequitur Dominum neglecta sorte mariti
mulier accipiens quocunque modo ~um, si vidua erat, dabit regi xx s.(
uxoris clarus dote maritus erit
noverce privigno et matrone offense ~o ‥ venenosa manus est formidanda
Johannes ~us dicte Marjorie
si quis ~us aut mulier votum habens virginitatis, jungitur matrimonio, non demittat illud, sed peniteat iij annos
quaere in eo ~um quendam nomine Teoful
nunc in judicio porci dixit ~us [AS: ] sedens in aproceorl
vitam imperciens soli et lune, ~o et uxori
si quis fornicaverit ‥ cum ~a, iiij annos, ij integros, ij alios in quadragesimis tribus, et iij dies in ebdomada peniteat
cum tu transgrediens postponas verba maritae
neque amplius quam unam ~am [(AS: ] habeat, eamque legaliter desponsatamwifa
- 1. echtelijk, huwelijks- [lex huwelijkswet; torus huwelijksbed; faces; foedus; fides; caedes moord op echtgenoot of echtgenote]; (b) gehuwd;
- 2. (Catull.) (v. bomen, waaraan wijnstokken gebonden werden) ergens mee verbonden [ulmus]; II. subst. ī m
- 1. echtgenoot, man; plur. echtpaar;
- 2. (poët.) bruidegom; minnaar;
- 3. (v. dieren) mannetje, dekhengst.
丈夫者。Marita domus 有夫婦之家。Fides marita 夫婦相忠信。Marita pecunia 妝奩之銀。Maritae arbores 扶葡萄樹。Lex marita 治媒之律。
Suggest a Translation
See an image
- mas, of marriage, matrimonial, conjugal, nuptial, marriage-: faces, O.: foedus, the conjugal tie, O.: Venus, wedded love, O.: lex, marriage-law, H.: per maritas domos, i. e. of married people, L.—As substm., a married man, husband: novos Fiam, T.: quam optimae (mulieris): iuvenis, H.: patrius, V.: Phrygio servire marito, V.: Unico gaudens mulier marito, H.—A lover, suitor(poet.): aegram (Dido) nulli quondam flexere mariti, V.—Of animals, the male: olens, i. e. he-goat, H.: Quem pecori dixere maritum, V.
-
…tui, iacere humi non solum ad obsidendum stuprum verum etiam ad facinus obeundum, vigilare non solum insidiantem somno maritorum verum etiam bonis otiosorum. habes ubi ostentes tuam illam praeclaram patientiam famis, frigoris, inopiae rerum omnium quibus…
Cicero, in Catilinam
-
…hospite tutus, non socer a genero ; fratrum quoque gratia rara est. Inminet exitio vir coniugis, illa mariti ; lurida terribiles miscent aconita novercae ; filius ante diem patrios inquirit in annos. Victa iacet pietas, et…
Ovid, Metamorphoses
-
…; non, Idae et cupido quondam discordia Phoebo, Eveni patriis filia litoribus ; nec Phrygium falso traxit candore maritum avecta externis Hippodamia rotis sed facies aderat nullis obnoxia gemmis, qualis Apelleis est color in tabulis. non illis…
Propertius, Elegies
-
…nec umenti sensit tellure remitti ; atque suus coniunx ubi sit circumspicit, ut quae deprensi totiens iam nosset furta mariti. Quem postquam caelo non repperit, aut ego fallor, aut ego laedor ait, delapsaque ab aethere summo…
Ovid, Metamorphoses
-
…, cum ad iudici moram familiaris funeris excusatio quaereretur. quid enim est tam veri simile quam cariorem huic sororis maritum quam sororis filium fuisse, atque ita cariorem ut alter vita crudelissime privaretur, cum alteri ad prolationem iudici biduum…
Cicero, pro Rabirio Perduellionis Reo
-
…veritatem illam suscipiendorum liberorum imitata esse videatur. quae maior calumnia est quam venire imberbum adulescentulum, bene valentem ac maritum, dicere filium senatorem populi Romani sibi velle adoptare ; id autem scire et videre omnis, non ut ille…
Cicero, de Domo sua
-
…; C. Caecilius Statius poëta Syria pro Assyria Tarentini Tarentum L. Tarquinius Collatinus consul a ., Lucretiae maritus sq. L. Tarquinius Superbus rex Terentius poëta. elus Andria versus ex elus Heautontimorumeno sq. I I…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…dulces iungit amores, cum puero ut bello bella puella cubet. Gallus homo est stultus nec se videt esse maritum, qui patruus patrui monstret adulterium. Sed nunc id doleo quod purae pura puellae savia comminxit spurca saliva tua…
Catullus, Carmina
-
…suis fecit novercam. quid stupes, segnis furor scelus occupandum est perage dum fervet manus. Nvt. Perimes maritum Dei. Paelicis certe meae. Nvt. At Iove creatum, Dei. Nempe et Alcmena satum. Nvt…
Seneca, Hercules Oetaeus
-
…lamentationes varias cunctorum intuetur, Abicite inquit, Importunas lacrimas, abicite luctum meis virtutibus alienum. Vindicavi in mei mariti cruentum peremptorem, punita sum funestum mearum nuptiarum praedonem. Iam tempus est ut isto gladio deorsus ad meum Tlepolemum…
Apuleius, Metamorphoses