mater
mater, a mother
- I Lit.: si quidem istius regis (sc. Anci Martii) matrem habemus, ignoramus patrem, Cic. Rep. 2, 18, 33: cur non sit heres matri suae? id. ib. 3, 10, 17: de pietate in matrem, id. Lael. 3, 11: Sassia mater hujus Aviti, id. Clu. 5, 12: Hecate, quae matre Asteria est, who has Asteria for her mother, id. N. D. 3, 18, 46: musa, matre nati, id. ib. 3, 18, 45: mater esse de aliquo, to be a mother, i. e. to be pregnant by any one, Ov. H. 9, 48: facere aliquam matrem, id. M. 9, 491: mater familias or familiae, the mistress of a house, matron (v. familia).—
- B Transf., a nurse: mater sua ... quae mammam dabat, neque adeo mater ipsa, quae illos pepererat, Plaut. Men. prol. 19: puero opust cibo, opus est autem matri quae puerum lavit, id. Truc. 5, 10 (902): lambere matrem, Verg. A. 8, 632.—As a title of honor, mother, applied to priestesses: jubemus te salvere, mater. Sa. Salvete puellae, Plaut. Rud. 1, 5, 5 (263): amice benigneque honorem, mater, nostrum habes, id. ib. 1, 5, 30 (288).—To goddesses: Vesta mater, Sen. Excerpt. Contr. 4, 2; Verg. G. 1, 498: mater Matuta, v. h. v.: Flora mater, Lucr. 5, 739; the same: florum, Ov. F. 5, 183: mater magna, or absol.: Mater, i. e. Cybele, the mother of all the gods: matris magnae sacerdos, Cic. Sest. 26; cf. absol.: matris quate cymbala circum, Verg. G. 4, 64; id. A. 9, 108: secreta palatia Matris, Juv. 9, 23: matres ... cives Romanae, ut jus liberorum consecutae videantur, Paul. Sent. 4, 9, 1: matris condicionem sequi, Gai. Inst. 1, 81; cf. §§ 67, 86.—Also, in gen., a woman, a lady; usu. in plur., women, ladies: pilentis matres in mollibus, Verg. A. 8, 666: matres atque viri, id. ib. 6, 306; cf. Ov. F. 1, 619.—Of the earth, as the mother of all: exercitum Dis Manibus matrique Terrae deberi, Liv. 8, 6; cf. Cic. Leg. 2, 22, 56.—Of a country: haec terra, quam matrem appellamus, Liv. 5, 54, 2: amorum, i. e. Venus, Ov. H. 16, 201: cupidinum, i. e. Venus, Hor. C. 1, 19, 1.—Of animals: porci cum matribus, Varr. R. R. 2, 4: excretos prohibent a matribus haedos, Verg. G. 3, 398: ova assunt ipsis cum matribus, i. e. cum gallinis, Juv. 11, 70: mater simia, id. 10, 195: pullus hirundinis ad quem volat mater, id. 10, 232.—Of the trunks of trees, etc.: plantas tenero abscindens de corpore matrum, Verg. G. 2, 23; Plin. 12, 5, 11, § 23.—Of a fountain, as the source of waters: ex grandi palude oritur (fluvius), quam matrem ejus accolae appellant, Mel. 2, 1, 7.—Of a chief or capital city: mater Italiae Roma, Flor. 3, 18, 5: ut Graeci dicere solent, urbium mater, Cydona, id. 3, 7, 4: (Cilicia) matrem urbium habet Tarsum, Sol. 38; cf. Metropolis.—
- II Trop.
- A The mother, i. e. maternal love: simul matrem labare sensit, Ov. M. 6, 629: mater redit, Sen. ap. Med. 928.—
- B Motherhood, maternity, Sen. Herc. Oet. 389.—
- C A producing cause, origin, source, etc. (freq. and class.): apes mellis matres, Varr. R. R. 2, 5: mater omnium bonarum artium sapientia est, Cic. Leg. 1, 22, 58: philosophia mater omnium bene factorum, id. Brut. 93, 322: avaritiae mater, luxuries, id. de Or. 2, 40, 171: voluptas, malorum mater omnium, id. Leg. 1, 17, 47; 1, 22, 58; id. Tusc. 1, 26, 64; id. Planc. 33, 80; Auct. Her. 2, 22, 34; Plin. 37, 6, 21, § 80; Quint. 9, 3, 89: juris et religionis, Cic. Rep. 5, 2, 3: justitiae imbecillitas mater est, id. ib. 3, 14, 23: intemperantia omnium perturbationum mater, id. Ac. 1, 10, 39: similitudo est satietatis mater, id. Inv. 1, 41, 76: utilitas justi prope mater et aequi, Hor. S. 1, 3, 98; Lact. 3, 8, 32; Aug. in Psa. 83, 1.—Comically: eam (sc. hirneam) ego vini ut matre fuerat natum, eduxi meri, i. e. as it came from the cask, without the addition of water, Plaut. Am. 1, 1, 274 (426).—
- D The protector, shelter, home: urbs Roma, virtutum omnium mater, Mos. et Rom. Leg. Coll. 5, 3, 1: illa Jerusalem quae est mater nostra, Vulg. Gal. 4, 26.
si cum ~re quis fornicaverit, xv annos peniteat
si moritur infans trium annorum sine baptismo, iij annos peniteat, pater et ~er
natus ‥ ex patre Franco et ~re Anglica
nunc ‥ compellitur, ‥, abjurare ~ris officium
sic ~er filium, matrona domum, et industriosa conjux regit familiam viri sui
ad instanciam regine ~ris
rex et regina ~er
pacem namque catholicorum ~rem et filiorum Dei genetricem esse evangelica promulgant oracula
artium natura ~er est
prima ~re nostra
nequius ‥ quo corrumperetur ~er nostra; malitiosius quo violaretur genetrix nostra
ab alio amatore praeventa sum ‥ cujus ~er virgo est
imaginis auriferis / Christi matris capitibus(
Remigius in honore domine ~ris fundatam ecclesiam canonicis multis implevit
nosque piissima ~er misericordie ‥ ad gaudia felicitatis ‥ perducere dignetur
cum ~re Domini, ~re utique et sponsa Unigeniti
~ris misericordie miserrimus servus
ut eos ‥ venerabilis ~er ecclesia in suo sinu recumbentes non videat
in gremio sancte ~ris ecclesie nutritus
secundum quod antecessores plenius in libris sancte ~ris ecclesie continentur
quanquam prave contra nos, immo contra ~rem tuam sanctam Romanam ecclesiam te non ignoremus egisse(
Romana ~er ecclesia(v.
Menevensis ecclesie et ‥ ecclesiarum totius Wallie ~er et metropolis est ecclesia Cantuariensis(
quoniam autem ~er multarum gentium [sc. Glasguensis ecclesia ] exilis antehac et angusta ad honorem Dei ampliari desiderat
ecclesia Exoniensis ~er est omnium ecclesiarum nostre diocesis(
juxta cimiterium ~ris ecclesiae(
ad ingressum supernae Hierusalem, quae est ~er omnium nostrum
numquid non et vos filie estis Jerusalem et ipsa ~er vestra ‥ numquid non ipsa principium letitie vestre?
ad celestem illam Jerusalem ‥ que est ‥ ~er ipsius ‥ et ~er est omnium nostrum
dic mihi quis homo qui non natus est, et mortuus est, atque in utero ~ris suae post mortem baptizatus. Adam
potest enim figulus ollam quantumlibet bene formatam conplodere de suo jure et aliam formare vel etiam lutum ~ri sue terre reddere
a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulture in ~rem omnium(
gaudet mater humus, gaudet et incola / concepta sibi vermula
corpus ~ri omnium commendans, spiritum alta petentem Creatori ‥ remisit
concedo ‥ almae æ bbae abbatissae atque carnali propinquitate proximae in Deoque ~ri monasteriali
Deo devotarum ~er ac nutrix ‥ feminarum
sollicita ~er congregationis ‥ in conventu sororum perquirere coepit
a praesentiali ~re monasterii destinata
tam ipsi matri quae pie nunc praesidet ecclesiae
~er ejus spiritualis que eam de sacro fonte levaverat
hujusmodi ‥ gravaminibus volens ~er universitas consultius occurrere
de cvij pellibus de ~ribus ante tonsionem venditis(
de ‥ agnis proventis de ~ribus ‥ quia xvij ~res fuerunt mortue ante partum
quorum unus ‥ partem cerebri cum lesione pie ~ris excussit
cerebrum involvitur duplici pelle quarum una vocatur pia ~er que est immediate continens cerebrum
item dicuntur due pellicule que obvolvunt cerebrum frenes, sc. pia ~er et dura mater
exteriori cerebri tunicae, duram matrem eam vulgo vocant ‥. subter quam et tenuis mollisque membrana, pia ~er ei nomen est, cerebrum involvit et nutrit
item ‥ ~er herbarum, imogwort ana unciam i. et semis
archemesia, matricaria vel matricalis, ~er herbarum idem
~er herbarum, arthemesia idem, G.la miere de herbes velarmoys A.muguued
caprifolium ‥ ~er silvana ‥ idem
~ris silva ‥ A.honysocle velwodebynde
~er silvarum, i. caprifolium
volubilis, caprifolium, ~er silvarum ‥ idem sunt
~er silva i.chevefoil i.wudebide [l. ]wudebinde
de melioribus vinis ‥ arestari faciant ad opus regis l dolia vini super ~rem
vj dolia vini ‥ de quibus iij sint recata et iij supra ~rem
pro imposicione ‥ jocal de ~re de unionibus
paxillus ‥ ad constringendum laminam cum ~re
~er metallorum, est argentum vivum
philosophus vocat materiam primam ~rem
ad filum ~ris aque
ab †orres [l. orreo ] in transverso usque in ~rem sikam et ita sequendo sikam usque in pratum
usque ad ~rem marisci de Hobirstath
gratia discretionis, quae virtutum ~er est, ‥ inbutus
ubique discretio optime valet, quae inter monachos ~er virtutum esse dicitur
humilitas, quae ~er esse dicitur omnium virtutum
gloriatio, et vanitates, et insanie false, que non prodeunt a ~re veritate
alea ‥ mendacii ‥ furti, sacrilegii ~er est
hec lex ‥ ~er est omnium legum humanarum, a qua si ipse degenerent indigne vocantur leges
➳ matre dat. CIL 1, 379.
- 1. moeder [familiae en familias vrouw des huizes];
- 2. echtgenote, vrouw;
- 3. (poët.; postklass.) (meton.) moederliefde;
- 4. (als aanspreektitel voor vrouwen; als bijnaam v. godinnen) [Matuta; Vesta]; ➤ Mater (magna) (vul aan: deorum) Cybele;
- 5. moederdier;
- 6. (poët.) (v. planten) moederstam;
- 7. moederstad; moederland; ➤ Brixia, Veronae ~; terra quam matrem appellamus;
- 8. (metaf.) stichtster, oorsprong, bron [iusti; avaritiae]; ➤ natura, ~ omnium rerum; sapientia, ~ bonarum artium.
母親。老母。妳母。樹榦。根原。— vini 菊萄樹。— mellis 蜜蜂。— magna 女神名。— Matuta 淸早。
Suggest a Translation
See an image
Mater Monasteriidicitur, ut apud S. August. Epist. 109. Hildebertum Cenoman. Epist. 79. Adhelelmum Episc. Sagiensem in Vita S. Opportunæ n. 8. Rudolfum in Vita S. Liobæ num. 2. in Regula S. Cæsarii ad Virgines, in Vita S. Bathildis Reginæ cap. 2. num. 7. in Vita S. Boniti Episc. Clarom. cap. 7. in Vita S. Præjecti
Si autem in eadem parochia talis causa orta fuerit, quæ ferri judicio finienda sit, tunc ex placito Abbatis, aut apud Matrem Ecclesiam causa finiatur, judiciumque portabitur, aut Archiepiscopus ferrum judicii ad locum per ministros suos destinabit.Vide Ecclesia.
Eglise matrice. Mater, nude, appellatur in Actis S. Gauger. tom. 2. Aug. pag. 689. col. 2 :
Porro vir Domini Gaugericus non procul a Matre superbis in ædibus... habitabat ; verum semper aut in ecclesia aut juxta ecclesiam versabatur.Vide infra Maternitas.
Matrina, Gall.
Homo si incestum commiserit de istis causis : de Deo sacrata, aut cum Matre sua de Fonte et Confirmatione, etc. Mater Spiritualis,apud Aimoin. l. 3. Hist. cap. 6.
Mater coquine teneatur isto die portare in refectorio duas durnas plenas aque specialis.Et infra :
Prius administrator debet providere expensis Conventus de alleis et lactucis... et hoc debet facere mundare et preparare in coquina videlicet a Matre coquine.
quæ habebat ex testamento mariti facultatem aliquid agendi, disponendi, determinandi pro liberis, in Decis. Rotæ ad calcem Fontanellæ de Pact. nupt. edit. Lugdun. ann. 1719. Decis. 43. et 44.
quasi illa esset parens et princeps omnium reliquarum noctium, ut pote a qua caput anni civilis sumeretur, inquit Jos. Scaliger lib. 2. de Emendat. temp. pag. 170. quem consule.
Nos dilectæ Matri nostræ Agneti de Yssiaco domicellæ, quæ nos de suo lacte nutrivit, etc.Alia ejusd. reg. ann. 1324. ex Reg. Cam. Comput. Paris. fol. 9. v°. :
Nous à nostre chiere et amée Mere Agnes d'Issy, laquelle nous nourri de son leit, avons donné 50. livres à Tournois de rente.Eadem ratione Joanna
des Fossez, Maternuncupatur Joannæ reginæ Caroli IV. uxoris, in Reg. 64. ch. 532.
Exinde tenendo Matrem antiquam dicti rivi Dandaut, usque ad gurgim ejusdem rivi.Alia ejusd. ann. in Reg. 61. ch. 166 :
Deinde prout ipse rivus de Vera descendit per Matrem antiquam dicti rivi seu fluminis Veræ.Vide infra Matrix 2.
dura matervocatur ; alter
pia mater. Vide Constantinum African. lib. 3. Pantechn. cap. 11.
Cum dicto ense dictum Raymundum Fornesii uno ictu in pulsu capitis percussit et letaliter vulneravit et sibi pia et dura Mater fregit.Vide infra Miringæ.
- 2 MA-, a mother: pietas in matrem: quae matre Asteriā est, daughter of Asteria: lambere matrem, foster-mother, V.: Pilentis matres in mollibus, matrons, V.: Matres atque viri, ladies, V.: mater familias or familiae, lady of the house; see familia.—A nurse, mother(as a title of honor): Vesta, V.: deūm, Cybele, O.: Matris Magnae sacerdos, i. e. mother of the gods, Cybele: terra, quam matrem appellamus, mother country, L.: Populonia, mother city, V.: petere antiquam matrem, O.: cupidinum, i. e. Venus, H.—Of animals, a mother, dam, parent: prohibent a matribus haedos, V.: ova adsunt ipsis cum matribus (i. e. gallinis), Iu.: simia, Iu.—Of plants, a parent, stock: plantas abscindens de corpore matrum, V.—Fig., a mother, parent, producer, nurse, cause, origin, source: philosophia mater omnium bene factorum: avaritiae mater, luxuries.
-
…potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse ; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororem ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne ; eas ita dicere non esse fas…
Julius Caesar, Gallic War
-
…circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse ; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororem ex matre et propinquas…
Julius Caesar, Gallic War
-
…vetus umor ab igne percaluit solis, caenumque udaeque paludes intumuere aestu, fecundaque semina rerum vivaci nutrita solo ceu matris in alvo creverunt faciemque aliquam cepere morando. Sic ubi deseruit madidos septemfluus agros Nilus et antiquo sua flumina reddidit…
Ovid, Metamorphoses
-
…si vis, vera dicito. Samia mihi mater fuit ea habitabat Rhodi. Potest taceri hoc. Ibi tum matri parvulam Puellam dono quidam mercator dedit Ex Attica hinc abreptam. Civemne Arbitror Certum non scimus matris nomen et patris…
Terence, Eunuchus
-
…et annis Sole satus Phaethon. Quem quondam magna loquentem nec sibi cedentem Phoeboque parente superbum non tulit Inachides, matri que ait omnia demens credis et es tumidus genitoris imagine falsi. Erubuit Phaethon iramque pudore repressit et tulit ad…
Ovid, Metamorphoses
-
…terrae contermina nostrae. Si modo fert animus, gradere et scitabere ab ipso. Emicat extemplo laetus post talia matris dicta suae Phaethon et concipit aethera mente, Aethiopasque suos positosque sub ignibus Indos sidereis transit patriosque adit inpiger ortus…
Ovid, Metamorphoses
-
…ut tibi credam omnia. Ne hoc quidem tacebit Parmeno. Oh, dubiumne id est Hoc agite amabo. Mater mea illic mortua est Nuper. Eius frater aliquantum ad rem est avidior. Is hanc ubi forma videt honesta…
Terence, Eunuchus
-
…appareant ; Sive adeo digna res est ubi tu nervos intendas tuos. Haud similis virgo est virginum nostrarum quas matres student Demissis humeris esse, vincto pectore, ut gracilae sient. Si qua est habitior paulo, pugilem esse…
Terence, Eunuchus
-
…corpora cymba, iam senior, sed cruda deo viridisque senectus. Huc omnis turba ad ripas effusa ruebat, matres atque viri, defunctaque corpora vita magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, impositique rogis iuvenes ante ora parentum quam…
Vergil, Aeneid