monumentum
monumentum, that which brings to mind, a remembrancer, memorial, monument
monuments of the men of old
- I Lit. (class.): statuam dare auream Solidam faciundam, quae siet factis monumentum suis, Plaut. Curc. 3, 72 (442): monimenti causā, Cic. Rosc. Am. 50, 146: monumento ut esset, Liv. 8, 11, 16: vitiorum, Cic. Verr. 1, 4, 12: Marcelli et Africani, id. ib. 2, 1, 4, § 11: in Mamertino solo foederato atque pacato monumentum istius, crudelitatis constitutum est, id. ib. 2, 4, 11, § 26: ego, quae monumenti ratio sit, nomine ipso admoneor, ad memoriam magis spectare debet posteritatis, quam ad praesentis temporis gratiam, Cic. Fragm. ap. Non. 32, 18: placet mihi, legionis Martiae militibus monumentum fieri quam amplissimum, id. Phil. 14, 12, 41; plur. excellent: quod in monumentis majorum suorum sit interfectus (Clodius), i. e. on the Via Appia, Cic. Mil. 7, 17; Tac. A. 4, 7: pecunias monumentaque, quae ex fano Herculis collata erant, memorials, votive offerings, images, Caes. B. C. 2, 21: monimenta, quae in sepulcris: et ideo secundum viam, quo praetereuntes admoneant, et se fuisse, et illos esse mortales, Varr. L. L. 6, § 45 Müll.: regis, Hor. C. 1, 2, 15: Marii, the temple built by him, Cic. Div. 1, 28, 59; of the temple of Castor, id. Verr. 1, 50, 131: senatūs, the house of Cicero, built by order of the Senate, id. Fam. 1, 9, 15.—
- B In partic.
- 1 A sepulchral monument, a sepulchre, tomb (syn.: sepulcrum, tumulus; class.): marmoreum, Serv. ap. Cic. Fam. 4, 12: sepulcri, Nep. Dion. 10; and without sepulcri: sepultus est in monumento avunculi sui, family tomb, sepulchre, Nep. Att. 22, 4.—
- 2 Of written works, monuments, or records: exegi monumentum aere perennius, Hor. C. 3, 30, 1: monumenta rerum gestarum, books of history, chronicles, Cic. de Or. 1, 46, 201: annalium, the monuments of history, id. Rab. Post. 16, 43: commendare aliquid monumentis, memoirs, id. Fam. 5, 12, 1: liber monumenti, Vulg. Mal. 3, 16.—
- C Transf., a remembrancer, a mark, token, or means of recognition, Ter. Eun. 754: vos monimentis commonefaciam bubulis, Plaut. Stich. 1, 2, 6 (63).—
- II Trop.: at illa laus est, magno in genere ... liberos hominem educare, generi monumentum et sibi, Plaut. Mil. 3, 1, 110 (705): monumentum laudis, a memorial, Cic. Cat. 3, 11, 26: clementiae, id. Deiot. 14, 40: furtorum, id. Verr. 2, 2, 72, § 177: amoris, Verg. A. 5, 538.
statim facta est lux in omnem terram, et terre motus magnus, et patefacta sunt ~a
cujus personam ‥ epitaphium quoque ~i ipsius ‥ pandit
libere Dominus clauso ~o exivit, libere infernum spoliavit, libere ad discipulos ‘januis clausis’ intravit
erat ‥ in crypta ecclesie ~um novum, excisum de petra
~um, ergastulum, sarcophagus
hoc ~um, A.a tumb
de ~o Pileato vulgariter nominatus
~um, memoria
hec sunt patrum meorum preclara monimenta que nulla unquam oblivio poterit abolere
sepulchrum virginis clam erat ‥ omnibus ‥ vetustatis monimentis violentia hostium et temporum deletis
redemptor / expurgans veterum clemens monumenta malorum
monimentum amoris, indicium
~um, donum
Elfricus ‥ reliquit aliquantos codices, non exigua ingenii monimenta
hec ‥ pro hujusmodi testimonio se sacrosancta libenter velle contingere pro hujus rei monimento profitebantur
nec possum nisi de paucorum fide amicorum vel pauca et parva ad animum reducere ~a
accipe nostre cognationis et mutue dilectionis ~um, ut memineris me sollerti obsequio tuo esse obnoxium
Albinus ‥ omnia ‥ monimentis litterarum vel seniorum traditione cognoverat
cartarum ~is tradere subque testimonio cyrographi concludere
quesitus si habeat cartam vel ~um per quod possit petere warentiam
asportavit ~a et bullas indulgenciarum predicti hospitalis
in exp’ terrar’ apud Ebor’ pro exhibicione ~orum nostrorum coram domino archiepiscopo, xxxij s.
per indenturas ac alia ~a et documenta in predicta capella ‥ demonstrata
ut Moyses magnus scriptor temporum exposuit in suis ~is
scriptorum veterum liquido monumenta testantur / quod Danihel semper virgo floresceret almus
quid porro jocundius quam fortium facta virorum monimentis tradere litterarum?
➳ forme moni- Cic. Marc. 28 ; Phil. 12, 12 ; Fin. 2, 116, etc.
- 1. aandenken, herinneringsteken, souvenir [laudis]; ➤ -i causā als aandenken, ter herinnering;
- 2. overwinningsteken, gedenkteken (bv. tempel, standbeeld, wijgeschenk) [maiorum trofeeën; senatūs = het huis v. Cicero, dat de senaat voor hem liet bouwen]; ➤ -a Cn. Pompei = het theater v. Pompeius;
- 3. graf(tombe);
- 4. (metaf.) meestal plur. oorkonden, acta, geschriften [rerum gestarum geschiedwerken; annalium jaarboeken v.d. geschiedenis]; ➤ -um belli componere een geschiedenis v.d. oorlog schrijven.
碑。思表。墓。誌。古跡。Monumenta utriusque linguae 兩國之古書。Monumenta sepulchrorum 諸碑文。
Suggest a Translation
See an image
In qua(curia) etiam Monumentum nominis sui collocari jussit, ut dum vitæ præsentis terminum daret, illic a suis deponeretur.
- 1 MAN-, that which brings to mind, a remembrancer, memorial, monument: monumenti causā: monumento ut esset, L.—A monument, statue: Marcelli et Africani.—A public work, memorial structure, monument: in monumentis maiorum suorum interfectus (Clodius), i. e. on the Via Appia: regis, H.: Mari, i. e. the temple built by Marius: sena. tūs, i. e. the house built for Cicero by the Senate. —A memorial offering, votive offering: pecunias monimentaque, quae ex fano Herculis conlata erant, Cs.—A sepulchral monument, sepulchre, tomb: legionis Martiae militibus monumentum fieri: sepultus est in monumento avunculi sui, family sepulchre, N.—A tradition, chronicle, story, monument, record: veterum monumenta virorum, V.: Exegi monumentum aere perennius, H.: monumenta rerum gestarum, history: commendare aliquid monumentis, black and white.—A remembrancer, mark, token, means of recognition: cistellam ecfer cum monumentis, T.—Fig., a memorial, record: vitiorum suorum monumenta et indicia, traces and proofs: furtorum: amoris, V.
-
…dira iacerent, perfusam multo natorum sanguine Terram inmaduisse ferunt calidumque animasse cruorem, et, ne nulla suae stirpis monimenta manerent, in faciem vertisse hominum. Sed et illa propago contemptrix superum saevaeque avidissima caedis et violenta fuit scires…
Ovid, Metamorphoses
-
…respondet Gnosia tellus hic crudelis amor tauri, suppostaque furto Pasiphaë, mixtumque genus prolesque biformis Minotaurus inest, Veneris monumenta nefandae ; hic labor ille domus et inextricabilis error ; magnum reginae sed enim miseratus amorem Daedalus ipse dolos tecti…
Vergil, Aeneid
-
…unde petitur aurum quare sit suumn Quam ille qui petit unde is sit thesaurus sibi, Aut unde in patrium monumentum pervenerit. Dehinc ne frustretur ipse se, aut sic cogitet, Defunctus iam sum, nihil est quod dicat…
Terence, Eunuchus
-
…etiam Solonem posteaque Clisthenem multum ut temporibus illis valuisse dicendo. post hanc aetatem aliquot annis, ut ex Atticis monumentis potest perspici, Themistocles fuit, quem constat cum prudentia tum etiam eloquentia praestitisse ; post Pericles, qui cum…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…maximo dici a defensore coeptum est factitatum esse aliquid, exspectant ii qui audiunt exempla ex vetere memoria, ex monumentis ac litteris, plena dignitatis, plena antiquitatis ; haec enim plurimum solent et auctoritatis habere ad probandum et iucunditatis…
Cicero, in Verrem
-
…, huic ego vos obici pro me non sum passus, haec insidiata Pompeio est, haec viam Appiam, monumentum sui nominis, nece Papiri cruentavit, haec eadem longo intervallo conversa rursus est in me ; nuper quidem ,…
Cicero, pro Milone
-
…errorem. atque ut in haruspicina fecimus, sic videamus, clarissimarum sortium quae tradatur inventio. numerium Suffustium Praenestinorum monumenta declarant, honestum hominem et nobilem, somniis crebris, ad extremum etiam minacibus, cum iuberetur certo in loco…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…Enguinos augustissimo et religiosissimo in templo sic spoliatam reliquit ut nunc nomen modo Africani et vestigia violatae religionis maneant, monumenta victoriae fanique ornamenta non exstent ; vosque, omnium rerum forensium, consiliorum maximorum, legum iudiciorumque arbitri et testes…
Cicero, in Verrem
-
…cognoscendi, eique etiam nunc annales maximi nominantur. Hanc similitudinem scribendi multi secuti sunt, qui sine ullis ornamentis monumenta solum temporum, hominum, locorum gestarumque rerum reliquerunt ; itaque qualis apud Graecos Pherecydes, Hellanicus, Acusilas fuit…
Cicero, de Oratore
MONUMENTUM[SEPULCRUM]
See sepulcrum.