navalis
navalis, of ships, ship-, nautical, naval
- of or belonging to ships, ship-, naval: pedestres navalesve pugnae, Cic. Sen. 5, 13; Liv. 26, 51, 6: bellum, id. Imp. Pomp. 10, 28: apparatus, id. Att. 10, 8, 3: disciplina et gloria navalis, id. Imp. Pomp. 18, 54: fuga, by sea, Plin. 7, 45, 46, § 148: proelium, Gell. 10, 6, 2: castra, to protect the ships drawn up on land, Caes. B. G. 5, 22: in classe acieque navali esse, Liv. 26, 51, 8 Weissenb.: forma, the shape of a ship, Ov. F. 1, 229: corona, a naval crown, as the reward of a naval victory, Verg. A. 8, 684; cf.: navali coronā solet donari, qui primus in hostium navem armatus transilierit, Paul. ex Fest. p. 163 Müll.; so, navali cinctus honore caput, Ov. A. A. 3, 392: navali surgentes aere columnae, made of the brass from the beaks of captured ships, Verg. G. 3, 29: arbor, fit for ship-building, Plin. 13, 9, 17, § 61: stagnum, a basin in which to exhibit mock sea-fights, Tac. A. 4, 15: navalis Phoebus, so called because hegranted the victory at Actium, Prop. 4 (5), 1, 3; v. Actius and Actiacus: socii, sailors, seamen (chosen from the freedmen of the colonists and allies, and also from those of the colonists and allies themselves who had been in slavery; they were bound to a longer period of service and were of lower rank than the land troops; cf. Liv. 36, 2; 40, 18; 21, 50): postero die militibus navalibusque sociis convocatis, id. 26, 48; 26, 17; 32, 23; 26, 35; 24, 11.—Sometimes the socii navales are distinguished from the seamen, Liv. 37, 10: navales pedes, contemptuously, galley-slaves, Plaut. Men. 2, 2, 75 (347). (Others understand by this expression ship-servants, cabin-boys. Non. 381, 393, calls the oars themselves navales pedes).— Duumviri navales, two commissaries who were charged with the repairing and fitting out of a fleet, Liv. 9, 30; 40, 18; 26: navalis scriba, a ship's scribe or secretary, Paul. ex Fest. p. 169 Müll.—
- II Subst.: nāvā-le, is, n. (in sing. only poet.), and nāvā-lĭa, ium, n. (gen. plur. navaliorum, Vitr. 5, 127; Inscr. Orell. 3627).
- A A place where ships were built and repaired, a dock, dockyard (cf.: statio, portus): navalia, portus, aquarum ductus, etc., Cic. Off. 2, 17, 60: de navalium opere, id. de Or. 1, 14, 62: deripientque rates alii navalibus, Verg. A. 4, 593; Ov. M. 11, 455.—In sing., haud aliter quam si siccum navale teneret (puppis), Ov. M. 3, 661; id. H. 18, 207.—Esp. of the place in Rome, across the Tiber, where the dock-yards were situated, Liv. 3, 26; 8, 14, 12; 40, 51 et saep.—Near them was the Navalis porta, Paul. ex Fest. p. 178 Müll.—
- B The requisites for fitting out a ship, tackling, rigging, Liv. 45, 23, 5; Verg. A. 11, 329; Plin. 16, 11, 21, § 52.
thelonius dicitur domus negotiacionis vel princeps ~is tributi
~is res, ad naves pertinens
in pice ~i resoluta
~ia,sciproþor
ibi verberibus fluctus horriduli / navalis quatitur doma vehiculi
impulit in locis ~ibus fines Angliae
ibimus ad ~ia, naves sine mora habituri
si navem ad ~e dimittimus, nemine conservante eam, peribit
navem in ~e reduxit
ut hunc absque scapha ‥ vel navicula nemo transire potuerit, imo sub ~i precio quisquis illac opus habet transmeare
[Thales ] inventor fuisse Urse Majoris et ~is astrologie dicitur
si ~is sciencie et astrologice consideremus terminos
cursus siderum ‥ navalis ‥ metitur. ‥ et ‥ de motibus astrorum et ~is et astronomia agunt
contra Caesarem ~e proelium gessit
abiit in ~e prelium contra Willelmum regem(
in bello campali vel ~i(
eorum ‥ bella ~i certamine fiunt
Geryon duorum capitum canem habuit, quia terrestri et ~i prelio plurimum potuit
schyppe were ‥ ~e
naumachium, locus ~is exercitationis
jam versus partes Scotie profecti simus et ad hoc ~e subsidium oporteat nos habere
consimiles leges quiritum, militum, ~ium, et commerciorum, et hujusmodi
舟者。Corona navalis 先登敵舟者之花紅。Pugna navalis 水戰。Navales socii vel pedes. v. nautici.
Suggest a Translation
See an image
In Baruca unam Navalem lignorum, quam mihi debent homines mei.Vide infra Navata.
Prope et inter duo flumina prædicta NavaliaVide supra in hac voce.(Garonam et Tarnum) est dicta foresta situata. Molendinum navale.
- navis, of ships, ship-, nautical, naval: pugnae: disciplina: castra, to protect the ships, Cs.: in classe acieque navali esse, L.: forma, the shape of a ship, O.: corona (for a naval victory), V.: navali aere columnae, of brass from the beaks of captured ships, V.: socii, seamen, L.: duumviri, for repairing and fitting out a fleet, L.—Plurn. as subst, a place for ship-building, shipyard, dock, dock-yard: de navalium opere: ubi nunc navalia sunt, L.: deripientque rates alii navalibus, V.: educta navalibus pinus, O.—Sing.(poet.): siccum, O.—A ship's furniture, tackle, rigging: navalibus, armis ad omnia parati, L.: navalia demus, V.
-
…, satis illorum voluntati qui a me hoc petiverunt factum esse arbitrabor. quapropter si quem forte inveneris qui hoc navale crimen conetur defendere, is ita defendat ut illa communia quae ad causam nihil pertinent praetermittat, me culpae fortunam…
Cicero, in Verrem
-
…neglexeris, et tantam difficultatem cum crimine, molestiam cum suspicione susceperis deinde alii quaestus instituuntur, ex uno genere navali videte quam multi accipere a civitatibus pecuniam ne nautas darent, pretio certo missos facere nautas, missorum omne stipendium…
Cicero, in Verrem
-
…initio erat inductus, et theatrum coniunctum domui, quod arcis tenebat locum aditusque habebat ad portum et ad regia navalia. has munitiones insequentibus auxit diebus, ut pro muro obiectas haberet neu dimicare invitus cogeretur. interim filia minor…
Julius Caesar, Civil War
-
…Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur adpulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo…
Julius Caesar, Civil War
-
…at hercules aliquot annos continuos ante legem Gabiniam ille populus Romanus, cuius usque ad nostram memoriam nomen invictum in navalibus pugnis permanserit, magna ac multo maxima parte non modo utilitatis sed etiam dignitatis atque imperi caruit. nos quorum…
Cicero, pro Lege Manilia
-
…volumus sic ille in animo res insculptas habebat. tantus ergo imperator in omni genere belli fuit, proeliis oppugnationibus navalibus pugnis totiusque belli instrunmento et adparatu, ut ille rex post Alexandrum maxumus hunc a se maiorem ducem cognitum quam…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…est Iunonis antiquum, quod tanta religione semper fuit ut non modo illis Punicis bellis quae in his fere locis navali copia gesta atque versata sunt, sed etiam hac praedonum multitudine semper inviolatum sanctumque fuerit. quin etiam hoc memoriae…
Cicero, in Verrem
-
…currum tuum duceres ; neque enim quicquam erat reliquum nisi uti classe populi Romani pulcherrima amissa provinciaque lacerata triumphus tibi navalis decerneretur. age porro, custodiri ducem praedonum novo more quam securi feriri omnium exemplo magis placuit. quae sunt…
Cicero, in Verrem
-
…plurimum poterant, multis bellis saepe conatae umquam aspirare potuerunt, neque populi Romani invicta ante te praetorem gloria illa navalis umquam tot Punicis Siciliensibusque bellis penetrare potuit ; qui locus eius modi est ut ante Syracusani in moenibus suis ,…
Cicero, in Verrem
-
…nemini, quos modo nominavi, sane exiguus sumptus aedilitatis fuit. Atque etiam illae impensae meliores, muri, navalia, portus, aquarum ductus omniaque, quae ad usum rei publicae pertinent. Quamquam, quod praesens tamquam in…
M. Tullius Cicero, De Officiis