orior
orior, to arise, rise, stir, get up
if something never rises, it also does not ever fall
- I In gen., of persons, to rise, bestir one's self, get up, etc.: consul oriens nocte diceret dictatorem, Liv. 8, 23.—
- B Esp., of the heavenly bodies, to rise, become visible, appear: stellae, ut quaeque oriturque caditque, Ov. F. 1, 295: ortā luce, in the morning, Caes. B. G. 5, 8: orto sole, at sunrise, Hor. Ep. 2, 1, 112: postera lux oritur, id. S. 1, 5, 39; cf.: crassa pulvis oritur, Enn. ap. Non. 205, 28. —
- II Transf., in gen., to come forth, become visible; to have one's origin or descent, to spring, descend from; to grow or spring forth; to rise, take its origin; arise, proceed, originate (syn. nascor): hoc quis non credat abs te esse ortum? Ter. And. 489: Rhenus oritur ex Lepontiis, takes its rise, Caes. B. G. 5, 4: Maeander ex arce summā Celaenarum ortus, Liv. 38, 13, 7: Tigris oritur in montibus Uxiorum, Curt. 5, 3, 1: fons oritur in monte, Plin. Ep. 4, 30, 2: Durius amnis oritur in Pelendonibus, Plin. 4, 20, 34, § 112: amnis Indus in Cibyratarum jugis, id. 5, 28, 29, § 103: ibi Caicus amnis oritur, id. 5, 30, 33, § 125: incliti amnes Caucaso monte orti, Curt. 8, 9, 3: Rhenus Alpium vertice ortus, Tac. G. 1, 2: clamor, Caes. B. G. 5, 53: oritur controversia, arises, Cic. Clu. 69, 161: unde oritur nox, Enn. ap. Fest. p. 193 Müll. (Ann. v. 407 Vahl.): tempestas, Nep. Tim. 3, 3: monstrum mirabile, Verg. A. 2, 680: ulcera, Cels. 6, 13: ea officia. quae oriuntur a suo cujusque genere virtutum, Cic. Fin. 5, 24, 69: id facmus ex te ortum, Plaut. Poen. 4, 2, 67 (889): tibi a me nulla orta est injuria, I have caused you no injury, Ter. Ad. 189: quod si numquam oritur, ne occidit quidem umquam, comes into being, Cic. Rep. 6, 24, 27. —Of persons, to be born: in quo (solo) tu ortus et procreatus es, Cic. Leg. 2, 2, 4: pueros orientes animari, at birth, id. Div. 2, 42, 89: ex concubina, Sal. J. 108, 1; to be descended from: plerosque Belgas esse ortos a Germanis, Caes. B. G. 2, 4; to begin, commence, take its beginning: ab aliquo sermo oritur, Cic. Lael. 1, 5.—Hence,
- A ŏrĭens, entis, P. a.; as subst. m.
- 1 The rising sun, morning sun: et me saevus equis oriens afflavit anhelis, Verg. A. 5, 739; id. G. 1, 250.—
- 2 The quarter where the sun rises, the East, the Orient (opp. to occidens, the West, the Occident): ab oriente ad occidentem, Cic. N. D. 2, 66: aestivus, the quarter where the sun rises in summer, Plin. 17, 14, 24, § 105: hibernus, Col. 1, 6: vernus, Gell. 2, 22, 7.—
- 3 Poet. for day: septimus hinc oriens cum se demiserit undis, Ov. F. 1, 653.—
- B ortus, a, um, P. a., sprung, descended, born; constr. with ex, ab, and (partic. with poets and since the Aug. per.) with simple abl.
- α Class. usually with ab: a me ortus, Cic. Planc. 27, 67: quoniam ab illo (Catone) ortus es, id. Mur. 31, 66; Nep. Att. 18, 3; Hor. S. 1, 5, 55: maternum genus ab regibus ortum, Suet. Caes. 6: a liberatoribus patriae ortus, Liv. 7, 32, 13: homo a se ortus, without noble or famous ancestors: ego a me ortus et per me nixus (opp. adjuvari commendatione majorum), Cic. Planc. 27, 67; id. Phil. 6, 6, 17.—
- β Less freq. with ex and name of person: ex Tantalo, Quint. 9, 3, 57; but with ex and the name of a place, family, order, class, etc., freq. and class.: ex eodem loco ortus, Ter. Eun. 241: ortus ex eā familiā, quā, etc., Liv. 7, 10, 3: ex concubinā, Sall. J. 5, 7; 108, 1; Liv. 1, 34, 6: ex patricio sanguine, id. 6, 40, 6.—
- γ With abl. alone (except with loco and genere, mostly poet. and post-Aug.): eā familiā ortus, Sall. C. 31, 7: orte Saturno, Hor. C. 1, 12, 50; 4, 5, 1; 3, 6, 33: 4, 6, 32: id. Ep. 1, 6, 22: ortus sorore ejus, Liv. 8, 3, 7: paelice, id. 39, 53, 3: orti Atticis, Vell. 1, 4 init.: antiquis nobilibus, Quint. 3, 8, 31: Germanicum Druso ortum, Tac. A. 1, 3: Thessalis, id. ib. 6, 34; 12, 53; 15, 72: regiā stirpe, Curt. 4, 1, 17: oppido Ferentino, Suet. Oth. 1: equestri familiā, id. Aug. 2: magnis e centurionibus, Hor. S. 1, 6, 73.
➳ formes de la 3e conj. : oreris Ov. M. 10, 166, etc. ; orĭtur Virg. En. 2, 411 ; etc. ; oreretur et orerentur se trouvent aussi bien que orir-.
- 1. (v. personen) zich verheffen, opstaan; ➤ consul oriens de nocte;
- 2. (v. hemellichamen) opkomen; ➤ orta luce ’s morgens; sol oriens het oosten, ook oriënt, morgenland; oriente sole bij zonsopgang;
- 3. ontstaan, uitbreken; ➤ oritur tempestas, clamor, rumor, incendium; initium inferendi belli a Massiliensibus ortum est ging uit van;
- 4. (poët.) zichtbaar worden, zich vertonen, verschijnen; ➤ monstrum oritur;
- 5. (v. rivieren) ontspringen; ➤ Rhenus oritur ex Lepontiis; fons in monte oritur;
- 6. geboren worden, afstammen (uit, van: abl.; ab; ex); ➤ nobili genere ortus; summo, equestri loco ortus; ex concubina ortus;
- 7. (v. bomen en vruchten) groeien; ➤ oriens uva, pinus;
- 8. beginnen bij, ontstaan bij; ➤ Belgae a Galliae finibus oriuntur; initium turbandi a femina ortum.
生。出。興。Tibi a me nulla est orta injuria 吾未曾有所害汝。Ab his sermo oritur 此等先發言。Ortus est sol 日已出。Controversia inter eos orta est 彼等內已生爭端。
Suggest a Translation
See an image
- OL-, to arise, rise, stir, get up: consul oriens de nocte, L.—To rise, become visible, appear: stellae, ut quaeque oriturque caditque, O.: ortā luce, in the morning, Cs.: orto sole, at sunrise, H.—To be born, be descended, originate, receive life: pueros orientīs animari, at birth: si ipse orietur et nascetur ex sese: ex concubinā, S.: orti ab Germanis, descended, Cs.—Fig., to rise, come forth, spring, descend, grow, take origin, proceed, start, begin, originate: ut clamor oreretur, was raised, Cs.: ut magna tempestas oreretur, N.: oritur monstrum, appears, V.: quod si numquam oritur, ne occidit quidem umquam, comes into being: orientia tempora Instruit, the rising generation, H.: Rhenus oritur ex Lepontiis, takes its rise, Cs.: Rhenus Alpium vertice ortus, Ta.: prosit nostris in montibus ortas, to have grown, V.: tibi a me nullast orta iniuria, I have done you no injury, T.: ab his sermo oritur, begins with.
-
…dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari…
Julius Caesar, Gallic War
-
…septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet ; spectat…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et extra processit longe flammantia moenia mundi atque omne immensum peragravit mente animoque, unde refert nobis victor quid possit oriri, quid nequeat, finita potestas denique cuique qua nam sit ratione atque alte terminus haerens. quare religio pedibus…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…facinoris conscii. Nonnulli ficta et haec et multa praeterea existumabant ab iis, qui Ciceronis invidiam, quae postea orta est, leniri credebant atrocitate sceleris eorum, qui poenas dederant. Nobis ea res pro magnitudine parum comperta est…
Sallust, Catilina
-
…omnia, demisso voltu, voce supplici postulare a patribus coepit, ne quid de se temere crederent ea familia ortum, ita se ab adulescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberet ; ne existumarent sibi, patricio…
Sallust, Catilina
-
…videndum se mihi, sitque oculis lux ista novissima nostris. Nec longus patrios labor est tibi nosse penates unde oritur, domus est terrae contermina nostrae. Si modo fert animus, gradere et scitabere ab ipso. Emicat extemplo…
Ovid, Metamorphoses
-
…. a, mea contemptus quotiens ad limina curres, cum tibi singultu fortia verba cadent, et tremulus maestis orietur fletibus horror, et timor informem ducet in ore notam, et quaecumque voles fugient tibi verba querenti, nec…
Propertius, Elegies