plumbum
plumbum, lead
- I Lit.
- A In gen.: dolia plumbo vincito, Cato R. R. 39: plumbum album, tin, Lucr. 6, 1079; Caes. B. G. 5, 12; called also candidum, Plin. 34, 16, 47, § 157; but plumbum nigrum, lead, id. 34, 16, 47, § 159.—
- B In partic.
- 1 A leaden ball or bullet (poet.): Balearica plumbum Funda jacit, Ov. M. 2, 727; Verg. A. 9, 587.—
- 2 Leaden pipes (poet.): purior in vicis aqua tendit rumpere plumbum, Hor. Ep. 1, 10, 20.—
- 3 A scourge with a leaden ball at the end of it (poet.), Prud. στεφ. 10. 116.—
- 4 A pencil or ruler: membrana plumbo directa, Cat. 22, 7.—
- II Transf., a defect in the eye (post-Aug.): plumbum (quod est genus vitii) ex oculo tollitur, Plin. 25, 13, 97, § 155.
de karrata blumbi, unum denarium
ad cymbala facienda ‥ sexta pars metalli sit stannum purificatum a ~o
~um quoddam genus metalli est
hoc ~um, A.lede
~um, a chymicis tribuitur Saturno, et ejus nomine appellatur est corpus metallicum, lividum, terreum, ponderosum, parva participans albedine, multum habet de substantia terrea, et in stannum per lavationem vertitur. quo patet stannum esse perfectius ~o. ~um plus habet de substantia sulphuris fixi ad compositionem suam, quam Jupiter, id est stannum
~um nigrum, molybdon, excoquitur vel ex galena vel ex pyrite fit
sum gravior plumbo: scopulorum pondera vergo
~um tanto vilius est quanto pretiosius esset si aurum esset
potest et per ~um intelligi peccatum
terribile est ‥ honus peccati quia ~o comparatur
cujus clipeum vij coria boum ferro ac ~o consuta tegebant
ablata harundine ~i lamminis eam [ecclesiam ] totam ‥ cooperire curavit
perpendiculum, modica petra de ~o qua licant in filo quando edificant parietes
fastigavit [ecclesiam ] in summum parietes cemento, tectum ~o reficiens
subtrahe ~um suppositum vitro, jam nulla resultabit imago inspicientis
duo sarcofaga de plumpo inventa fuerunt ‥ plena ossibus; ‥ dentur leprosis
hoc modo preparantur ~i ad plumbationes ollarum
ad fundendum ~um ad ligaturas turris
in j pecia plombi empta pro plumbo emend’ xx d.
invenit quamdam [sic ] partem sigilli de ~o controfacti sigillo ‥ regis
inter tabulam et laminam de ~o fiat fricacio
in iiij libr’ albi ~i emptis
Roberto de Hakeneye speciario pro vj lib. rub’ plumbi xv d. ‥ eidem ‥ pro albo ~o
in albo ~o ‥ viridi oleo plumbo rubeo stangno albo ‥ emptis ad viridand’ novam cameram de petra et ad emendaciones picture mangne camere
in xj libris ~i rubei et albi emptis de R. de Ponte
pro dim. lib. azure ij s. pro cole j d. [(pro ] dim. lib. plumbi rubei iiij d. pro dim. lib. ~i albi iiij d.
cerusa, i. album ~um vel flos plumbi sivegerse appelletur
pro necessariis ad picturam magni campanilis, viz. ‥ vj lb’ plumbi rubei ‥blaunche plome ‥ vij lb’ et di’ ~i albi
spuma argenti ‥ ex arsenico ~o fit
et Roberto clerico xvj s. et j d. pro ccc et xxv li. de arso misso regi per breve ejusdem
de minera ~i azur’(v.
~um argentarium, A.tynn
~um candidum, improprie stannum dicitur, et non sunt idem. ~um candidum nostrum, nigro plumbo est purius et perfectius quiddam. conflatur apud nos, ut plumbum nigrum, tum ex pyrite, tum ex galena. Plinius et Caesar candidum ~um in Britannia provenire testantur
de cinere blumbi vj s. viij d.
~um cinereum est quasi sui generis metallum. nobilius quiddam est plumbo, deterius argento, et est quasi medium inter species plumbi et argenti. metallum unde conflatur, est simile galenae, unde coquitur plumbum nigrum, sed a galena differt in illo, quod inficit manus tractantis nigrore, nisi plane sit solidum
~um fertile(v.
~um philosophorum est ex antimonio tractum
pro vj lib. rub’ ~i(v. 2a supra)
in ‥ ~o rubeo(v. 2a supra)
in una libra ~i rubei
pro expensis Dedrici Gunnare laborantis circa purgacionem ‥ bombardorum et artillarie ‥ nec non oleo lingeti, ~o rubeo, canubio
oleum inde extrahitur coloris aurei aut huic simile ex nostro subtili rubro ~o
hoc est nostrum adrop, uzifur atque ~um rubeum
pro necessariis ad picturam magni campanilis, viz. ‥ ij lb.blew ynde , ij lb.vermeyon , vj lb ~i rubei,fresed leder , ij lb.ocor
dum vertatur in minium et ~um rubeum
fornellario fundenti nigrum opus et ~um sterile
~um sterile, id est plumbum purum sine argento vel alio metallo
elicmas, i. ~um ustum ces innule
molebda, i. ~um ustum
merdasengi, i. litargiri, secundum alios ~um ustum ablutum
~um ustum, i. cerusa secundum quosdam
alconnium, adaras, coro marina idem secundum nos, secundum alios alconnium est ~um ustum, vel quedam avis marina, vel quedam superfluitas arboris in mari crescentis
huic manerio pertinent xiij salinae in Wich et xiij salinarii ‥ ibi sunt vj ~i
cum ‥ nutrix infantem in ~o balnearet ‥
adhuc in curia illa sunt ‥ iiij tunelle et ij ~i super fornaces et ij tine
ibi est ‥ unum ~um super fornacem
Willelmus Maubanc dedit S. Werburge Cestrie quatuor ~os salis in Wico in salina S. Werburge
pro j ~o et ij caldariis et vj patellis ‥ ad coquinam
quod faciat in coquina ‥ regis ‥ duos ~os, unum qui contineat xij tinatas aque et alterum continentem xviij
in j ~o empto super quod caseus efficitur(
duo ~a posita in fornaci precii decem solidorum
unum ~um in deiria ‥ duo ~ia in pandoxatria
in emendacione unius ~i erei in bracina
nuntii vestri a Romana curia redierunt, exonerati quidem argento, onerati ~o
hoc privilegium non habemus sub ~o sed transcriptum in textu Adriani et in pluribus aliis locis
optinuit licenciam a papa ‥ sub ~o
primo, littera dispensacionis Archibaldi de Douglas sub ~o
bullam papalem ‥ sub ~o signatam ‥ committi faciatis
item in duabus cordulis ad ~os qui dicuntursundingelend’ emptis ‥ item in duobus ~is qui dicuntursundingeleden vj d., prec’ ~i iij d.
in convencione facta ‥ pro j novocloke operando cum toto apparatu preter ~um et campanam
item ‥ ~i ponderantis xiij pro velo quadragesimali item ijplumes pro orilogio ponderantes xxij petras
ij candelabra super altare; iiij ~i super altare
scriptor ‥ ~um [gl.: ] ‥ habeat et lineamplum, plumet
- 1. lood [album tin];
- 2. (poët.) (meton.) voorwerp v. lood, o.a.: (a) loden kogel; (b) loden buis; (c) potlood.
Habebit ad domum suam ista utensilia, videlicet mensam meliorem, mappam,..... lectum plumalem, melius Plumbum, cum le maskfat, cupam, barrellum, etc.
Plommetusurparunt, ut auctor est Borellus.
Macula coloris plumbei. Gloss. Isid. Vide Bulla.
Confirmo abbatiæ S. Mariæ sanctique Laurentii de Belbec.... redditum Plumborum trium salinarum et residuum Plumborum apud Buteilas.Ordinat. ann. 1330. in Reg. B. Cam. Comput. Paris. fol. 6. v° :
Que li ouvriers puissent faire demi marc de cizaille, plus de Plonc de vingt mars et un freton.Vide supra Plumbata 2.
- cf. μόλυβδος, lead: album, tin, Cs.: plumbum Funda iacit, a leaden ball, O.: liquefacto tempora plumbo diffidit, moulded bullet, V.: aqua tendit rumpere plumbum, the pipe, H.: membrana derecta plumbo, a pencil, Ct.
-
…. Quod facit, auratum est et cuspide fulget acuta ; quod fugat, obtusum est et habet sub harundine plumbum. Hoc deus in nympha Peneide fixit, at illo laesit Apollineas traiecta per ossa medullas. Protinus alter amat…
Ovid, Metamorphoses
-
…sq. Sed quamquam sapientibus conscientia ipsa factorum egregiorum amplissimum virtutis est praemium, tamen illa divina virtus non statuas plumbo inhaerentes nec triumphos arescentibus laureis, sed stabiliora quaedam et viridiora praemiorum genera desiderat. Quae tandem ista sunt ,…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia ; aere utuntur importato. Materia…
Julius Caesar, Gallic War
-
…omnes in scoriam propterea ecce ego congregabo vos in medium Hierusalem congregatione argenti et aeris et ferri et stagni et plumbi in medium fornacis ut succendam in eam ignem ad conflandum sic congregabo in furore meo et in ira mea et…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…plumbum et fictile. multiplicatur autem argentum super aurum, et aeramentum super argentum, et ferrum super aeramentum, plumbum super ferrum, et fictile super plumbum. aestima ergo tu quae haec sint pretiosa et desiderabilia, quod multiplicatur…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…lacus altosque in gurgite fontes teque, per obliquum penitus quae laberis amnem, Marcia, et audaci transcurris flumina plumbo an solum Ioniis sub fluctibus Elidis amnem dulcis ad Aetnaeos deducat semita portus illic ipse antris Anien et fonte relicto…
Statius, P. Papinius, Silvae
-
…datur, necdum Maurusia pestis igne calet, circumfusi Rhoeteia pubes nunc iaculis, nunc et saxis, nunc alite plumbo eminus incessunt, ut qui castella per altos oppugnat munita locos atque adsidet arces. ausus digna uiro, fortuna…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…et plumbi argentarii pondo duodena ac selibrae centenis proflati. appellatur etiamnum et formalis temperatura aeris tenerrimi, quoniam nigri plumbi decima portio additur et argentarii vicesima, maximeque ita colorem bibit, quem graecanicum vocant. novissima est quae vocatur…
Pliny the Elder, Natural History
-
…miratae sunt te terrae et in nomine Domini Dei cui est cognomen Deus Israhel collegisti quasi auricalcum aurum et ut plumbum conplesti argentum et reclinasti femora tua mulieribus potestatem habuisti in tuo corpore dedisti maculam in gloria tua et profugasti semen…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…, quod habet squamae aeris, papaueris lacrimae, singulorum P. I ; ceruini cornus conbusti et eloti, plumbi eloti, cummis, singulorum P. IIII ; turis P. XII. Hoc collyrium, quia cornu habet…
Celsus, De Medicina
(μόλυβδος). Lead. (See metallum.) The name is applied to (a) a water-pipe (see fistula); (b) a bullet (see Glans); (c) the lumps on the lash of a whip (see flagrum); (d) a plummet of lead for drawing lines; a lead pencil (Catull. 22, 8). See Beckmann, Hist. of Inventions, ii. p. 389 (London, 1846); and Thompson, Greek and Latin Palaeography, p. 53 (London, 1893).