purgare

purgare [CL] 1 to free from impurity, dirt, or extraneous matter; b (w. ref. to ritual cleansing). c to winnow (grain, also in fig. context); d to refine or assay (metal). e (p. ppl. as adj.) cleansed, purified, refined. unde hodie lanam, quam ~antes discerpunt, carminare dicimus Bonif. Met. 112; diluere, ~are GlC D 220; eluitur, ~atur Ib. E 110; eliquata, ~ata Ib. E 140; 1277 in ij ulnis panni ad lac ~andum iij d. ob. Ac. Stratton 203; a1451 pro ij cribris ad ~andam arenam DocCOx 325; rex Henricus Vtus ‥ per singula castella arma bellica perscrutari fecit et ~ari Strecche Hen. V 150.  b si multis sit cibus ille liquidus in quo mus vel mustela inmersa moritur, ~etur et aspargatur aqua sancta et sumatur Theod. Pen. I 7. 9.  c tritici ‥ grana ‥vix alicujus vanni beneficio ~anda Gir. TH I 5; fac [Jhesu] quod purgatus palea / granorum intrem horrea J. Howd. Cyth. 47. 10; legimus ij Regum iiijo quod Isboseeth dormiente fuit mulier hostiaria ~ans triticum [ME: þe winwede hwete] AncrR 100; 1324 provendis lez Galles non purgat’, A.garbled KR Mem 444; 1460 et servitori recipienti et ~anti dictum frumentum et brasium in ‥ granario x d. ExchScot VI 654.  d 1248 una libra ‥ in igne posita ~atura [? l. ~ata] et examinata et extracta Oxnead Chr. app. 316; 12‥ ad pred’ minerium querendum, fodiendum et perquirendum, lavandum, ~andum, operandum Couch. Furness I 261; 1318 decimam minere ~ate que Gallice vocatur la disme Hulle CalPat 240; 1338 dictam minam auri et argenti ‥ ~are et perassinare Foed. V 71.  e c798 et vinum absque omni commixtione alterius liquoris nisi aquae ~atissimum Alcuin Ep. 137 p. 212; pannus ipse ex ignis exustione candidior apparuit et quasi ~atior R. Cold. Cuthb. 47 p. 98. 2 to clean or clear (a space) of something obstructing it. b to clear (obstructing object from a space or weed from a crop). c (w. ref. to spiritual cleansing). d (p. ppl. as adj.) cleaned. cleared. eodem die praecepi ~are locum ‥ in quo post pauca tempora ecclesiam erexi et consecravi Byrht. V. Ecgwini 366; a stabulo sibi jam preparato et a pueris nostris ad hoc ~ato Gir. SD 4; 1297 in lxv perticatis foss’ ‥ purgand’ et largiend’ MinAc 1079/15 r. 4.  b 1086 qui quotiens abbas preceperit in anno arabunt suam terram, colligent et ~abunt segetes Inq. Cantab. 194; arbores quoque plantare, putare, ~are, inserere, et mutare Rob. Bridl. Dial. 154.  c studens ‥ monasterii locum ‥ precibus ac jejuniis a pristina flagitiorum sorde ~are Bede HE III 23.  d locus ‥ qui serenitate quadam a densa fece elimatus ~atior est Adel. QN 74. 3 (~are ventrem orviscera) to defecate. forire, ventrem ~are GlC F 302; si luco vel agro ventris purgatio fiat, / flamina sint venti ventrem purgantis in ore D. Bec. 1091; I am almoost beshytten, sum in articulo ~andi viscera Stanbr. Vulg. 17. 4 (med.) to cleanse or purge. ~atur ‥ egrotus antequam sanetur P. Blois Ep. 101. 314B; secundum quod Johannes Damascenus dicit in Afforismis suis, viijo afforismo, omne catarticum purganto [i. e. purgando] aliquem humorem simul educit coleram Bacon V 70n. 4; emagogum dicitur medicina ~ans sanguinem SB 19; flamgogum dicitur medicina ~ans flamum SB 21; ydrogogum, i. ~ans aquosos humores SB 24; semen ejus ‥ bibitum ‥ humores vomitibus ~at cum tensione sicut elleborum Alph. 168; non evadunt, quin dicant quod purgatur [hostia consecrata] a stomacho, et inhoneste defluat per secessum Netter DAF II f. 88. 1. C. 5 to cleanse spiritually, to purify (the mind or soul); b (spec. w. ref. to heresy). c (p. ppl. as adj.) cleansed, purified. et genus humanum pollutum fraude maligni / vulnera perpessus purgarat sanguine rubro Aldh. VirgV 1640; ~o ‥ verbum activum et dicitur ~o quasi purum te ago Osb. Glouc. Deriv. 420; purgatorium ‥ locus ubi ~antur anime Ib.; Orestes ‥ prius insanus, a sorore incognita cognitus ~atus est Natura Deorum 188; super crucem prefatam se ab hoc facinore sacramento ~avit Gir. TH II 46; octavum [circulum] animarum jam ~atarum Alb. Lond. DG 6. 20; quod anime sanctorum ~ate non vident facialiter Deum usque post diem judicii Ockham Dial. 740.  b non videtur quod papa teneatur de omnibus heresibus ‥ ~are ecclesiam Ockham Dial. 431; c1403 nostram universitatem Oxon’ de multis valde ~avit erroribus FormOx 199; 1556 ut universitas sit ~ata hereticis StatOx 364.  c totam ‥ cellulam suam ~atissimam ilico vidit Gosc. Transl. Mild. 37 p. 209; qui vir a virtute et moribus ~atissimus dudum fuit V. Edm. Rich P 1787D. 6 (leg.) to clear of culpability (usu. refl.); b (by compurgatory oath); c (by ordeal). d to clear (juror) of a challenge for cause (enabling him to serve). s1051 Goduuinus ~avit se et omnes suos de omnibus, que imponebantur eis AS Chr.; ut sibi liceret ~are se de objecto crimine V. Ed. Conf. f. 44v; stet inter burgos una lex in purgationibus, burga lex una ~andi (Quad.) GAS 337; 1206 idem Robertus appellatus est in comitatu Susexie per Ricardum de Sundiherst ‥ et antequam idem R. moveret appellum istud versus ‥ Willelmum, et nondum inde ~avit se SelPlCrown 53; 1320 hoc tendit se ~are secundum consuetudinem gilde Rec. Leic. I 325.  b ~et se triplici purgatione (Inst. Cnuti) GAS 315; 12‥ nisi prius ‥ suam super hoc canonice ~averit innocenciam Conc. Scot. II 26; 1270 ad ~andum innocenciam suam tulit litteram comitis Glouc’, que testatur ‥ JustIt 618 r. 20; 1302 W. Paynel miles, super sibi imposito crimine adulterii ‥ per viros fidedignos, milites et alios, legitime se ~avit RParl I 147a; quoad alia que fide[m] tangunt, diem sibi prefixit episcopus quoad ad quedam que negavit duodecima manu canonice se ~aret Proc. A. Kyteler 28; 1416 Johannes Mason operatus est die dedicacionis ecclesie sue in artificio suo de mason craft. ~avit se graciose cum iiij manu propinquorum suorum ad rogatum et ob reverencium [sic] domini Thome Brownflete, militis Fabr. York 250; 1446 Thomam Crabbe, Robertum Crabbe, ‥ et Thomam Yver, cum quibus ‥ Ricardus ~avit se et dimissus est Eng. Clergy 211; 1463 Wilhelmus ‥ cum sufficienti numero compurgatorum vicinorum suorum ‥ se ~avit MunAcOx 700.  c in tali ‥ casu tenetur se ~are is qui accusatur per Dei judicium, sc. per calidum ferrum vel per aquam pro diversitate conditionis hominum Glanv. XIV 1; 1201 si quis de eodem manerio ~averit se per legem Anglie apud Sanctum Albanum et ad fossam Sancti Albani ~abit se CurR II 56; 1207 et ideo ~et se per judicium ferri SelPlCrown 55; ~avit se per judicium aque coram Henrico de Ver et sociis suis et postea invenit plegios PlCrGlouc 90; in tali casu [sc. mahemii] tenetur accusatus se ~are per Dei judicium, sc. per calidum ferrum RegiamM IV 3. 4.  d 1290 cepit ‥ inquisicionem per homines [juratores] domini Radulfi ‥ calumpniatos et non ~atos State Tri. Ed. I 42. 7 to clear (a debt). 1271 debita ‥ que clara non sunt ‥ ~ari Cl 436 (v. purgatio 8). 8 to clear, resolve (ambiguity). cujus questionis ambiguum volens ~are ‥ Abbo Edm. pref..