quando

quando (old form quandod, acc. to Fest. p. 258 b Müll.), adv. and conj.

• I Adv.
• • A Interrog., at what time? when? Do. Venit Chaerea. Ph. Quando? Do. Hodie. Ph. Quamdudum? Do. Modo, Ter. Eun. 697; id. Heaut. 238; Cic. de Or. 1, 22, 102; id. Pis. 21, 49: o rus, quando ego te aspiciam? quandoque licebit? etc., Hor. S. 2, 6, 60; id. Epod. 9, 1; id. C. 1, 24, 8: dic mihi cras istud, Postume, quando venit? Mart. 5, 58, 2.—
  • B Rel., at what time, when: non intellegitur, quando obrepat senectus, Cic. Sen. 11, 38: quaeres, quando iterum paveas, Hor. S. 2, 7, 69: quando ipsos loqui, quando advocati voce uti deceat, quartus liber continet, Quint. 11, 1, 59: expectans quando incipiendum sit, id. 11, 3, 159.—
  • C Indef., at what time soever, i.e. at any time, ever, some time, some day, = aliquando, esp. after num, si, and ne: exsistit hoc loco quaestio, num quando amici novi veteribus sint anteponendi, Cic. Lael. 19, 67: ut, si quando auditum sit, prodigii simile numeretur, id. Rosc. Am. 13, 37; id. Rep. 1, 38, 59 Moser N. cr.; Ov. A. A. 2. 15: ne quando liberis proscriptorum bona patria reddantur, Cic. Rosc. Am. 50, 145: ut ne quando amare inciperemus, id. Lael. 16, 60: fuisse autem illic pluviam, ne quando quidem auditum est, Sulp.Sev. Dial. 1, 3, 4.— Strengthened by umquam, Liv. 10, 14. —
• II Conj.
• • A Temp., when: quando esurio, tum (intestina) crepant, Plaut. Men. 5, 5, 27 (925); Enn. ap. Fest. p. 258 Müll. (Ann. v. 416 Vahl.): tum, quando legatos Tyrum misimus, Cic. Agr. 2, 16, 41; id. Off. 2, 21, 75 (al. si quando): quando dies adveniet, quem praefata Morta est, Liv. Andron. ap. Gell. 3, 16, 11; Hor. S. 2, 2, 42; id. Epod. 16, 27; Verg. A. 6, 50.—
  • B Transf., causal, since then, because then (class.; v. Krebs, Antibarb. p. 971; Madv. ad Cic. Fin. 5, 8, 21; in some passages, esp. of Cic., quando has been changed to quoniam by the editors; cf. Reisig. Vorles. p. 465): quando igitur virtus est adfectio animi constans, Cic. Tusc. 4, 15, 34 B. and K.: quando igitur potest tibi Publius Geminus videri, quid habes, etc., id. Ac. 2 (Luc.), 26, 85: quando igitur inest in omni virtute cura quaedam, id. Fin. 5, 23, 67.—
  • • 2 In gen., since, because, seeing that, inasmuch as (= quoniam, v. Drak. ad Liv. 33, 2, 98; freq. in Liv.; otherwise mostly poet. and post-Aug.); with indic.: quando ita tibi lubet, vale atque salve, Plaut. Cist. 1, 1, 118 (118): quando habeo multos cognatos, quid opus sit mihi liberis? id. Mil. 3, 1, 110 (705): quando hoc bene successit, Ter. Ad. 287: duc me ad eam, quando huc veni, id. And. 818: maneamus ergo in illā eādem sententiā, quando hoc miserius esse nihil potest, Cic. Att. 9, 13, 8: nunc, quando per illam licet, Sall. J. 102, 9: volo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, Liv. 7, 10, 3; 9, 4, 8: quando injussu populi facta est, id. 9, 8, 5: quando in apertum semel discrimen evasura esset res, id. 10, 14, 8: quando id certum atque obstinatum est, id. 2, 15, 5; Quint. 5, 7, 6; cf. id. 1, 8, 9; 2, 12, 12: cur non sit orator, quando, quod difficilius est, oratorem facit, id. 12, 8, 5; cf. id. 1, 6, 18; 11, 1, 10 et saep.: validiore apud eos Arminio, quando bellum suadebat, Tac. A. 1, 57; cf. id. ib. 1, 44; 4, 6; id. H. 1, 87 et saep.—With subj.: quando senescant sata quaedam aquā, Plin. 17, 4, 3, § 28.

quandō, Adv. u. Coni.: I) Adv., wann, A) wann = zu welcher Zeit, a) interrog.: venit Cheraea. Ph.: Quando? Plaut.: quando enim me ista curasse arbitramini? Cic.: o rus, quando ego te aspiciam quandoque licebit? Hor. – b) relat.: non intellegitur, quando obrepat senectus, Cic. – c) indefin., zu irgendwelcher Zeit, d.i. jemals, je einmal, in der Verbndg. num, ne, si quando, zB. exsistit hoc loco quaestio, num qu. etc., Cic.: quod metuere non debeas, ne qu. liberis bona reddantur, Cic.: ut, si qu. auditum sit, prodigii simile numeretur, Cic. – verstärkt si quando unquam alias, Liv.: si quando umquam... meminerint, Liv. – absol.: nunc mihi, si quando, valete, Ov. – fuisse autem illic pluviam, ne quando quidem auditum est, Sulp. Sev. dial. 1, 3, 4. – B) wann = unter welchen Bedingungen od. Verhältnissen, Cic. or. 117 u. 205. – II) Coni.: a) tempor. = als, da, tum qu. legatos Tyrum misimus, Cic. – b) causal. = sintemal, weil, da (s. Jordan Cic. Caecin. 2. Fritzsche Hor. sat. 2, 5, 9. Auslgg. zu Sall. Iug. 102, 9. Drak. Liv. 33, 2, 9; 39, 51, 9; 40, 9. 1. Heräus Tac. hist. 1, 87, 1. Drak. Sil. 13, 768. Burm. Val. Flacc. 7, 156. Hildebr. Apul. de dogm. Plat. 2, 10. p. 228), qu. hoc bene successit, Ter.: qu. ad maiora quaedam nati sumus, Cic.: id omitto, qu. vobis ita placet, Sall.: qu. parum dolus profuerat, Liv. – m. folg. Coniunctiv, qu. senescant sata quaedam aquā, Plin. – ➳ Archaist. quandoc, Paul. ex Fest. 259, 4 u. 6 herzustellen nach Fest. 258 (b), 4.

quando [CL] 1 (interr.) at what time? when?: a (in dir. qu.); b (in indir. qu.). a ~o ‥ abunde vel digne loqui potero? Alcuin Dub. 1036D; ~o respicies et exaudies nos? ‥ ~o restitues te nobis? Anselm (Prosl. 1) I 99; ~o ‥ Jerosolimam ire deliberaret ut mortem stimularet? W. Malm. GR II 172; ~o ‥ sperari poterit ulla remissio? Osb. Clar. V. Ed. Conf. 21; amplius idem quesitu videtur ‥ ‘~o sit?’ et ‘in quo tempore sit?’ Balsh. AD rec. 2 155.  b ~o gens Pictorum fidem Christi perceperit Bede HE III 4 tit.; ut barbari et rustici, ~o eadem prima sabbati ‥ veniret, minime didicerant Ib. III 4 p. 135; interrogans ‥ ille, ~o flebotomata esset puella Ib. V 3 p 285; c1086 nescio ~o ibo aut si ibo Anselm (Ep. 108) III 241; filio Ethelstano ‥ qui ~o et quo fine defecerit incertum W. Malm. GR II 108. 2 (rel.) at which (specific) time, when. b (w. imperf. subj. of purpose) for the time when; c (introd. rel. cl. treated as sb.); d (w. ref. to recurring point in cyclical system of time-reckoning). heu quis victurus est ‥ ~o ista a civibus perficiantur? Gildas EB 62; erat ‥ ora [v. l. hora] iij quando adclamaverunt Judaei suis vocibus crucifigentes filium Dei Theod. Laterc. 10; p675 supremum vivorum et mortuorum examen, ~o singulis quibusque pro meritorum diversitate dispar retributio aequissimis judicii lancibus trutinabitur Aldh. Ep. 4 p. 486; usque ad annum obsessionis Badonici montis, ~o non minimas ‥ strages dabant Bede HE I 16; veniente vespera ~o a labore cessatur Alex. Cant. Dicta 152 (cf. Joh. ix 4); 1294 dicunt quod Agnes ‥ glenavit in autumpni ~o potuit conduci CourtR Ramsey 211.  b 1223 G. camerarius, de ccc li. ei promissis ~o iret in Pictaviam, recepit c et xxxix li. ‥ et non ivit tunc LTR Mem 7 m. 16d. (10d.).  c erat ~o repente de convivio illam eduxit, et ‥ verberavit V. Chris. Marky. 23; alias [sc. creaturas] ‥ possibiles ‥ cognoscit [Deus] noticia simplicis apprehensionis, de ~o cognoscit ista habere esse intelligibile, et posse existere Wycl. Form. 234.  d in vigiliis paschalibus, ~o reciprocis annorum circulis anastasis dominica ‥ celebratur Aldh. VirgP 32 p. 271; a tertia ‥ hora, ~o missae fieri solebant Bede HE IV 21; Augusto mense declinante, ~o ‥ poma in viridariis copiam sui volentibus faciunt W. Malm. GR III 282; feria secunda ~o mercatus agitur Ord. Vit. XII 37 p. 451. 3 (describing circumstances or conditions of action or event) at such a time as, at times when, when(ever); b (in prognosticatory or prov. statement); c (describing accompanying circumstances or conditions without true temporal force); d (introducing pred. noun clause). de quibus ambrosia spirabunt tura Sabaea, / quandŏ sacerdotes missas offerre jubentur Aldh. CE 3. 82; saburra dicitur ~o lapides et ligna mittunt in navem quae non habent [l. habet] alia honera [i. e. onera] GlC 566; ~o missatici regis veniebant ibi, dabant pro caballo transducendo iij d. DB I 1ra; sic homini quando sepe infortunia prosunt, ipsaque sit cautis culpa magistra viris Walt. Angl. Fab. (ed. Hervieux) app. 12. 7 p. 381; s1388 nox nostros Anglicos delusit in tantum [quod] ~o ipsi percuterent Scotum incaute, propter unius lingue consonanciam profecto Anglicum ceciderunt Chr. Westm. p. 183; cum quasi zizania ‥ sive palea, ~o ventilabro permundabitur area, a tritico separati ‥ igne perpetuo comburentur Elmh. Cant. 208.  b bonus annus ~o canis corvo exibet Prov. Durh. 6; homo facit sicut fit ~o potest sicut vult Ib. 14.  c veniunt ‥ a secunda conjugatione, ~o tribrachus in iambum transmutatur, id est cum significationes verbi activi ‥ in participia ‥ convertuntur Aldh. PR 115 p. 158; de quarum omnium sono nemo dubitat, nisi fortassis tunc ~o inter C et E, vel I, interponitur nota aspirationis, ut ‘Chereas’ et ‘parroechia’ Abbo QG 11 (25); conduplicatio est color ~o idem verbum conduplicamus Vinsauf AV II 2. 26; sunt ista media diversarum diaphanaitatum, ut ~o unum est densius et aliud rarius Bart. Angl. III 17; item fallit illa propositio, ~o est abscissio partis improportionabilis Peckham QA 116; ~o autem ex autoritate Dei sive justus sive injustus occiditur, lex est bona Wycl. Ver. II 86.  d ancilla ‥ cum ‥ veniebat ad monasterio [sic], alius homo fuit adhuc molans farinam ‥ et illa moram faciens exspectabat, ~o locum haberet Hugeb. Wynn. 12; conduplicatio est quando motu ire vel indignationis idem conduplicamus verbum Vinsauf CR 324; unus modus digressionis est ~o digredimur in materia ad aliam partem materie Id. AV II 2. 17; apozima dicitur ~o decoquuntur alique herbe vel medicine in aqua SB 11. 4 at which same time, while, as. attamen ad caeli scandunt spiracula sedes / absque chao densis gestantia labara turmis, / quandŏ catervatim vallant caeleste tribunal Aldh. VirgV 2349. 5 in view of the fact that, seeing that, since, as. egestatem nostram quando etiam me tacente cognosis [sic], quid opus est pluribus verbis utar? Free Ep. 54. 6 (indef., foll. ne or si, also written as single word, cf. nequando) at any time, ever; b (in gl. without ne or si), or ? f. l. c (siquando) sometimes. d (quandoquando) at whatever time, whenever. 601 si ~o [OMT: siquando] te creatori nostro ‥ reminisceris deliquisse, semper haec ad memoriam revoces (Lit. Papae) Bede HE I 31 p. 67; a705 quatenus ‥ adoptivum prolem ‥ ditare non recuses, ne ~o invisi audacium aemulorum cunei ‥ tripudiantes congratulentur, si sobolem ‥ exheredem ‥ comperiunt (Æthelwald) Ep. Aldh. 2 (7) p. 496; ut si ~o vel lingua lascivire, vel operatio prava mihi subrepere caeperit, mox sociorum ‥ manu ne cadere valeam sustenter Bede Egb. 6; procurat ‥ ne ~o ecclesia repentinis atque improvisis malorum incursionibus turbetur Id. Cant. 194D; semper sinu gestabat libellum in quo ‥ Psalmi continebantur, ut, si ~o vacaret, arriperet et percurreret W. Malm. GR II 123; panis ‥ permodicus si ~o inveniebatur bizanteo comparabatur Ord. Vit. IX 10 p. 551; c1188 siquando querelam inde erga eos movere voluerint Regesta Scot. 258.  b enum[quam], ~o [? l. ecquando] GlC E 194.  c siquando ornos aut ingentia robora de montibus evulsa radicitus traxit Lib. Monstr. I 56.  d quandoquando veniat, res suas imminutas comperiet Liv. Op. 198. 7 (~o ‥ ~o ‥) at one time ‥ at another time ‥, sometimes ‥ sometimes. conduplicatio est color quando idem verbum conduplicamus, quod contigit ‥ ~o ex dolore, ~o ex amore, ~o ex indignatione Vinsauf AV II 2. 26.

quandō, (7) adv. et conj.

I adv., ¶ 1 interrog., quand, à quelle époque : a) direct : Cic. de Or. 1, 102 ; Pis. 49, etc. ; b) ind., Cic. CM 38 ; Or. 117 ; 205 ; nescio quando Cic. Phil. 2, 3, à je ne sais quel moment ¶ 2 indéfini = aliquando, parfois, après num, ne, si : Cic. Læl. 60 ; 67 ; Amer. 37.

II conj., ¶ 1 [temporelle], quand : tum, quando... misimus Cic. Agr. 2, 41, à lʼépoque où nous avons envoyé..., cf. Cic. Off. 2, 75 ; Pl. Men. 926 ¶ 2 [causale] puisque : Pl. , Ter. , Cic. Nat. 3, 43 ; Fin. 5, 67 ; Tusc. 4, 34 ; Off. 1, 29 ; Att. 9, 13, 8 ; Sall. J. 102, 9 ; 110, 7 ; Liv. 7, 10, 3 ; 9, 4, 8, etc.

➳ arch. quandoc Fest. 258, 4 ; P. Fest. 259 ; Gaius Inst. 4, 21.

quando . adv. et conj.
幾時。時。旣然。— gentium? 何時乎。Num quando? 豈有時。Ne quando 防有時。Si quando 若遇。或有。

Suggest a Translation
See an image

quandō adv.

• and conj.
• II. Adv, at what time? when?: Do. venit Chaerea. Ph. quando? Do. hodie, T.: quando es persecutus?: O rus, quando ego te aspiciam? quandoque licebit?etc., H.: non intellegitur, quando obrepat senectus: Quaeres, quando iterum paveas, H.—Indef., after ne, num, or si, at what time soever, at any time, ever, some time, some day: mihi mea ne quando obsint providere: num quando vides?etc.: quaestio, num quando amici novi veteribus sint anteponendi: quod si quando accidit: si quando umquam meminerint, etc., L.—
• IIII. Conj., of time, when, at the time that: tum, quando legatos Tyrum misimus: Putet aper, mala copia quando sollicitat stomachum, H.: adflata est numine quando (Sibylla), V.—Of cause, since then, because then, since, as, seeing that, inasmuch as: quando hoc bene successit, T.: Duc me ad eam, quando huc veni, T.: quando igitur virtus est adfectio animi constans: nunc, quando per illam (Fortunam) licet, S.: quando iniussu populi facta est, L.: quando pauperiem horres, H.