reddere

reddere [CL] 1 to give back, to return, restore (property or possession); b (pleonastically, w. retro); c (condition or state); d (to certain condition). pecunia ecclesiis furata sive rapta ~atur quadruplum Theod. Pen. I 3. 2; utraque, quod mandit, quod ruminat ore patenti / comminuens reddit famulans sine fraude maligna Aldh. Aen. 66 (Mola) 7; ea quae furtu de ecclesiis abstulerint, ~ere debeant Bede HE I 27 p. 50; s833 ~itum est Loduvico regnum Chr. S. Neoti 130; 1153 si comes Leecestrie vel isti viginti milites aliquid ceperint de rebus comitis Cestrie, totum ~etur Ch. Chester 110 p. 124; 1220 si quidam capellanus de D. qui venit ad gaolem ad inquirendum de pannis et aliis rebus que ei furate fuerunt ipsum deliberasset de prisona monstraret ei pannos suos et eos illi ~eret SelPlCrown 128.  b 1268 venit ad domum fraternitatis ‥ et cepit iij equos et adduxit secum et requisitus fuit de fratribus ‥ quod ~eret retro dictos [equos] ‥ et ‥ ~ebat retro ij equos JustIt 618 r. 17.  c benedictionem aquae ab eo petivit credens si obitu addicta esset, facilius moriretur [v. l. moreretur], aut si vita ~ita [v. l. ~enda], citius sanaretur V. Cuthb. IV 3; benedixit Deum qui tales hospites ad ~endam sanitatem emiserat Ib.; Wilfrido ‥ domum, ~ita pace, regresso, multis annis episcopatus vacavit W. Malm. GP II 96 p. 205.  d quibus sancta Victoria ‥ spopondit se ‥ urbem incolomitati ~ituram Aldh. VirgP 52 p. 309; ad pristine salutis valitudinem ~itum se esse intellexit Felix Guthl. 41 p. 130; pulsato demone sanitati pristinae ~ita [est uxor] V. Cuthb. II 8. 2 to give, hand over, deliver, (sts. w. sursum) to surrender; b (account or reckoning); c (person, refl., usu. w. ref. to entering religious order or surrendering into captivity). d (inf. ~ere as sb. n.) surrender. Albanus respondit: “sacrificia haec quae a vobis ~untur daemonibus ‥” Bede HE I 7 p. 19; c1086 terra de Lenc, quam ego ~idi ‥ Deo et ecclesie de Evesham ad mensam fratrum Regesta 245 p. 128; c1155 ante nos probavit illum Johannem ‥ ~idisse in manum Radulfi prioris quicquid administracionis et juris habuerat per clavem ejus ecclesie Doc. Theob. 140; 1285 Ricardus ‥ tenementa prefato Thome dedit et in curia sursum ~idit tenenda sibi CBaron 121; 1288 H. G. ~it sursum unam rodam et unam botcontinentem dim. acram SelPlMan 107; 1289 Ricardus Loverd ~it in manus domini unum cotagium cum pertinenciis Ib. 32.  b post aliquanta, rationem ~ens quam ob rem talia minaretur ita ait ‥ Gildas EB 46; si pro omni etiam otioso verbo rationem in die judicii ~ere cogamur quanto magis ‥ Bede Prov. 1016; ideo sunt in manu regis, quia nemo fuit qui ~eret compotum DB II 279; 1130 Restoldus ~it compotum de lx lvj li. et xij s. blanc’ de veteri firma de Oxenefordsc’ Pipe 2; ne ‥ cogaris ‥ lese majestatis ~ere rationem J. Sal. Pol. 396D; cellerarium ad ratiocinia ~endum ‥ convenit Gir. Spec. III 17 p. 239.  c seculares qui se ~iderint in domibus nostris et omnem proprietatem reliquerint ‥ equalem portionem habeant Inst. Sempr. *lxix; c1207 cum per fidem posuit quod se ~eret H. domino suo filio W. SelPlCrown 41; 1220 vicecomes mandavit quod [Walterus] reddidit se religioni CurR VIII 259; J. le R. clericus occidit N. B. quodam rastello et fugit et postea ~idit se in religionem apud B. PlCrGlouc 37; cum Willelmus ‥ ~idisset se prisone nostre recepturus quod justum fuerit State Tri. Ed. I 28; s1355 alioquin ipsi Francigeni extunc se ~erent captivos regi Anglie Avesb. f. 126v p. 430; ut consideraret ‥ quod cicius se ~eret cum suis quam gentem suam exponeret capcioni et gladio G. Hen. V 16 p. 116.  d hic reddit se civitas domino regi ‥ acceptamus ait tam vos quam reddere vestrum R. Maidstone Conc. 287. 3 to perform, render (service). 1236 forinseca servitia ~unt Willielmus et socii sui Cust. Battle 126. 4 to yield, result in. decies centum ~unt [Trevisa:makiþ] M Bart. Angl. XIX 123 p. 1225; pausatio ‥ perfecta dicitur illa ‥ quando ~it talem modum post sicut et ante Garl. Mus. Mens. 7. 7; omnis pausatio primi modi ‥ si ~iderit talem modum post se sicut ante ‥ Mens. & Disc. (Anon. IV) 57; in talibus non computatur intervallum, sed tractus quamvis ~at talem modum sicut ante Ib. 63. 5 to give or utter in response, (~ere verba or sim., w. ref. to uttering in response). b (~ere promissum) to give back a promise(fulfilled), to fulfil a promise. alternis vicibus reddens oracula sanctis / qualiter ornetur verax concordia fratrum Aldh. VirgV 735; quaecumque itaque verba ~untur quaerenti ‘quid facit.’ ‥ Anselm Misc. 337; plurimas frustra ~i contingit responsiones Balsh. AD rec. 2 163; hoc monet ore lupus: ‥ / reddit verba canis ‥ Walt. Angl. Fab. 51. 9; castra hostium petunt, eosque acriter invadunt: qui ita ex improviso occupati inutiliter prelium ~iderunt M. Par. Maj. I 252; quod ipse pater sibi ~et [ME: wull ȝelden] mercedem virge debitam AncrR 63.  b 1219 cognoscit cartam patris sui, set videtur ei quod non debet ei respondere de hoc debito, quia pater suus non potuit denarios annuos dare de camera ipsius Giliberti, per quod ipse teneretur ~ere promissum ejus CurR VIII 62. 6 a (w. person as subj.) to pay as rent or sim.. b (w. property as subj.) to yield in rent. c (p. ppl. reddita as sb. f.) rental payment, rent. a 1201 ~endo annuatim nobis viginti solidos ‥ de quibus omnibus non ~idebant [sic] prius nisi decem solidos tantum RChart 94a; 1202 si aliquis burgensis vendiderit res suas non burgensi et ille noluerit ~ere, licet burgensi capere namium suum (Egremont) BBC 164; 1202 quam sepius summonitus ~ere noluit ‥ SelPlCrown 18; 1205 unde finem fecit versus ‥ Rogerum per xv marcas reddendas ‥ Rogero ‥ et nisi ad terminum illum ei ~isset [sic], posuit ei in vadium totam terram CurR III 337; 1205 debuit ‥ Rogero ad Natale iij marcas et ad Pascha iij marcas ‥ et nisi ‥ ei ~ideret [sic], posuit in vadium terram suam Ib..  b 1086 totam decimam omnium aliarum rerum mearum, de quibus juste et recte debet Deo decima ~i Ch. Westm. 462; Dovere ‥ ~abat xviij libras DB I 1ra; hagæ ~entes xj lib. de gablo DB I 56rb; hoc manerium non ~ebat censum TRE nisi victum monachis DB I 164ra; c1166 unum molendinum quod ~it c s. per annum Regesta Scot. 55; dicta villa ~ebat tempore Petri vj li. et x s. et viij d. RDomin 3.  c silva c porcorum et de ~ita silvae ij sol’ DB I 136rb; silva l porcorum et de ~ita silvae ij sol’ DB I 141va; 1170 inquiratur ‥ quid inde exierit de singulis hundredis ‥ sive in ~itis sive in perdonis (Inqu. Ballivorum) SelCh 177. 7 (eccl. & mon.) to repeat (by heart, also absol.), (p. ppl. redditumas sb. n.) the part of service repeated by heart. 1234 novicii ‥ nec si sacerdotes fuerint ad majus altare celebrare permittantur donec ea que secundum monasterii consuetudinem de ecclesiastico servitio corde tenus scire tenentur pro posse suo plene et integre ~iderint Vis. Bury 731; non ‥ ita ~ent, ut cito exonerentur, sed ut ~ita ad plenum sciant, atque suo perpetuo memoriter teneant Cust. Westm. 159; si servicium suum nondum perreddiderit, poterit repetere voce suppressa; set nullatenus ~ere debet Ib. 194; 1298 constituantur duo juniores qui servicium suum ~iderunt ex parte una chori Reg. Cant. 814. 8 to render, bring to certain state or condition or to cause to turn out in a certain way (usu. w. double acc.). ut plebs quam Christus pretiosi sanguinis ostro / reddidit immunem sublata fraude maligni Aldh. VirgV 585; Paulus Atheniensibus Deum quem ignorantes colebant notum ~idit Bede Cant. 1119; omnia ‥ membra ‥ mobilia ‥ habebat exceptis brachiis ‥ quae sanctus auctoritate sibi a Deo collata ‥ inutilia ~idit Wulf. Æthelwold 33 (= Ælf. Æthelwold 22); et ne te de termino ~am suspensum ‥ W. Malm. GP I 54 p. 101; cum enim usus scientiam disserendi abundantiorem ~eret Balsh. AD 4; 1526 statuimus ‥ quod monachi ‥ circa divina officia et maxime nocturna sese diligentiores ~ant Vis. Worc. 91.