sacer
sacer, dedicated, consecrated, devoted, sacred
the island of Delos is sacred to Apollo
- I In gen.
- α Absol.: quicquam (opp. profanum), Plaut. Merc. 2, 3, 27 (361); id. Trin. 2, 2, 8 (283); cf.: aedificiis omnibus, publicis privatis sacris profanis, sic pepercit, etc., Cic. Verr. 2, 4, 54, § 129; so, locus sacer et profanus, id. Inv. 1, 26, 38; Auct. Her. 2, 4, 7; Quint. 5, 10, 38: miscebis sacra profanis, Hor. Ep. 1, 16, 54; id. A. P. 397; Nep. Them. 6, 5; Sall. C. 11, 6: villae signis et tabulis refertae partim publicis partim etiam sacris et religiosis, Cic. Leg. 3, 13, 31; so (with religiosus) id. Verr. 2, 4, 57, § 127; Suet. Tib. 61: mores autem rapere properant quā sacrum quā puplicum, Plaut. Trin. 4, 3, 37 (1044): (legum) genera sunt tria, sacri, publici, privati juris, Quint. 2, 4, 33; cf. in the sup.: deprecor hoc unum per jura sacerrima lecti, Ov. H. 9, 159: aedes, Plaut. Am. 4, 1, 5 (1013); Cic. Fam. 13, 11, 1; Quint. 4, 2, 8; Ov. M. 14, 315: lucus late sacer, Verg. A. 5, 761: arvum Martis, Ov. M. 7, 101: ara, Plaut. Aul. 4, 1, 20 (606): aurum, Liv. 5, 50; cf. pecunia (opp. privata), Quint. 4, 2, 8: arma, Liv. 24, 21: tus, Ov. M. 14, 130: sanguis (of the sacrificial victim), Cat. 68, 75: ales (so called from its use in augury), Verg. A. 11, 721: luces (with profestae), Hor. C. 4, 15, 25; cf. dies (with religiosus), Suet. Tib. 61: tempus, Hor. C. S. 4: commissum, a crime against religion, Cic. Leg. 2, 9 et saep.— Poet.: vitis (as sacred to Bacchus), Enn. ap. Charis. p. 214 P. (Trag. v. 149 Vahl.); Hor. C. 1, 18, 1; so, laurus, id. ib. 3, 4, 18; Verg. A. 7, 60: robur, Ov. M. 8, 752: aqua, Hor. C. 1, 1, 22: fontes, Ov. M. 2, 464; Verg. E. 1, 53: focus, Hor. Epod. 2, 43: Tarentum, id. C. 1, 28, 29: fines, Sil. 3, 501; cf. montes (the Alps, because not to be ascended by men), id. 4, 70; vates (because dedicated to Apollo), Hor. C. 4, 9, 28; Tib. 2, 5, 113; cf.: sacer interpresque deorum Orpheus, Hor. A. P. 391; and (for sanctus) of the divinity itself: Vesta, Prop. 3, 4 (4, 3), 11; so, Cybebe, id. 3 (4), 22, 3 (but in Liv. 3, 19: ut sacrosancti habeantur, quibus ipsi dii neque sacri neque sancti sunt, so used only on account of the lusus verbb. with sacrosancti; v. the context).—Sacer Mons, a hill about three miles from Rome, beyond the Anio, and on the right of the Via Nomentana, to which the Roman people retired during their controversy with the Senate, Liv. 2, 32; 3, 52; Cic. Rep. 2, 37, 63; id. Brut. 14, 54: os sacrum, quod imum ventrem sustinet, Cael. Aur. Tard. 1, 4: Sacra Via, or (poet.) Sacer Clivus, a street in Rome leading from the Forum to the Capitol, Cic. Planc. 7, 17; id. Att. 4, 3, 3; Hor. S. 1, 9, 1; id. C. 4, 2, 35; Mart. 1, 70, 5; v. also via, I. A. 2.: sacer morbus, the epilepsy, Cael. Aur. Tard. 1, 4: sacer lapis, a stone landmark, a mere-stone, Liv. 41, 13: os sacrum, anatom. t. t., = Gr. ἱερὸν ὀστέον, the lowest bone of the spine, Cael. Aur. Tard. 1, 4, 24: litterae sacrae (eccl. Lat.), the Scriptures, Vulg. 2 Tim. 3, 15.—For its combinations with ignis, via, etc., v. those words.—
- β With gen. (class.): ego te sacram coronam surripuisse scio Jovis, Plaut. Men. 5, 5, 38 (936); so, urna Veneris, id. Rud. 2, 5, 16 (473) (for which: urna Veneria, id. ib. 2, 5, 18 (475)): Dianae celebris dies, Hor. C. 2, 12, 20: sepulcrum Batti veteris, Cat. 7, 6; cf. Plin. 8, 21, 31, § 76.—As a predicate: terra, ut focus domiciliorum, sacra deorum omnium est (a transl. of the Platon. Γῆ ἱερὰ πάντων θεῶν), Cic. Leg. 2, 18, 45: illa insula (sc. Delos) eorum deorum sacra putatur, id. Verr. 2, 1, 18, § 48.—
- γ With dat. (mostly poet. and in post-Aug. prose; cf. infra, II. A.): sacra Jovi quercus, Ov. M. 7, 623: esculus Jovi sacra, Plin. 16, 4, 5, § 11: Nymphis cervus, Ov. M. 10, 109: Cereri Polyphoetes (as a priest), Verg. A. 6, 484: pugionem templo Salutis detraxerat gestabatque velut magno operi sacrum, Tac. A. 15, 53: cupressus Diti sacra, Plin. 16, 33, 60, § 139: aesculus Jovi, id. 16, 4, 5, § 11.—As a predicate: Jani mensis, Qui sacer est imis Manibus, Ov. F. 2, 52, quercus antiqua, quae erat Marti sacra, Suet. Vesp. 5 (al. sacrata).—
- B Transf., in gen., holy, sacred, awful, venerable (not till after the Aug. per., and very rare): silentium, Hor. C. 2, 13, 29: laedere amantes, Prop. 3, 16 (4, 15), 11: lingua (Ciceronis), Mart. 5, 69, 7: Maro, id. 8, 56, 3: quaedam patris memoria, Quint. 11, 1, 59: O sacer et magnus vatum labor, Luc. 9, 983: heu sacri vatum errores, Sil. 8, 100.—So used of the emperors; disapproved of by Tiberius: (Tiberius) alium dicentem sacras ejus occupationes verba mutare et pro sacris laboriosas dicere coëgit, Suet. Tib. 27.—But soon after Tiberius in general use: auris Caesaris, Mart. 7, 99, 4: sacri lateris custos, id. 6, 76, 1: apud aures sacras mentitus est, Amm.28, 6, 26 (cf.: se Imperatori mentitum, id. 28, 6, 26, § 21); and hence, for ecclesiastical: domus, comitatus, scrinia, largitiones, etc., in the law books et saep.
- II In partic., with a bad accessory signif., devoted to a divinity for destruction, forfeited; and absol., accursed, criminal, impious, wicked.
- α With dat.: si quisquam aliuta faxit, ipsos Jovi sacer esto, Lex Numae ap. Fest. p. 6 Müll.; cf.: ut caput ejus Jovi sacrum esset, an ancient plebiscitum ap. Liv. 3, 55, 7: non alienum videtur, de condicione eorum hominum referre, quos leges sacros esse certis diis jubent, quod, cum cetera sacra violari nefas sit, hominem sacrum jus fuerit occidi, etc., Macr. S. 3, 7.—
- β Absol.: homo sacer is est, quem populus judicavit ob maleficium; neque fas est eum immolari; sed qui occidit, parricidii non damnatur. Nam lege tribuniciā primā cavetur: si quis eum, qui eo plebei scito sacer sit, occiderit, parricida ne sit. Ex quo quivis homo malus atque improbus sacer appellari solet, Fest. s. v. sacer mons, p. 318 Müll.: PATRONVS SI CLIENTI FRAVDEM FECERIT SACER ESTO, LEX XII. Tab. ap. Serv. Verg. A. 6, 609; in imitation: uter aedilis fuerit, etc. ... is intestabilis et sacer esto, Hor. S. 2, 3, 181: eum, qui cuiquam nocuerit, sacrum sanciri, Liv. 3, 55.—
- B Transf., in gen., accursed, execrable, detestable, horrible, infamous, etc. (only poet. and in post-Aug. prose).
- a Of persons: ego sum malus, Ego sum sacer, scelestus, Plaut. Bacch. 4, 6, 14 (783); Afran. ap. Non. 397, 22 (with malus); Lucil. ib. 397, 27.—Sup., Plaut. Most. 4, 2, 67 (951): homo sacerrimus, id. Poen. prol. 90; id. Rud. 1, 2, 69 (157); Turp. ap. Non. 397, 29 (with pessimus). —
- b Of things: sacerrimum domicilium, Turp. ap. Non. 397, 30: di magni, horribilem et sacrum libellum, Cat. 14, 12: hircus alarum, id. 71, 1: auri fames, Verg. A. 3, 57 (for which: aurum fame, Plin. 33, 1, 3, § 6: venenum (Medeae), Val. Fl. 7, 165: nox, id. 8, 25: arma metu, id. 4, 185; cf. pavor, id. 1, 798: insania, Stat. Th. 10, 804: morbus, i. e. epilepsy, Cael. Aur. Tard. 1, 4.—With dat.: ut immerentis fluxit in terram Remi Sacer nepotibus cruor, Hor. Epod. 7, 20.— Comp. and adv. do not appear (as for the comp. v. Varr. L. L. 8, § 77 Müll.).—Hence, subst.: să_crum, i, n., something consecrated; a holy or sacred thing, a sacred vessel or utensil; a sanctuary, a temple; a religious act, a sacrifice, etc.; in plur. in gen., sacred rites, religious worship, religion (both of the State and of single races and families; and even of individuals; v. infra, β; class.; most freq. in plur.).
- A Lit.
- α Sing.: sacrum sacrove commendatum qui cleperit rapsitque parricida esto, Cic. Leg. 2, 9, 22: ubi sacro manus sis admolitus, Plaut. As. 3, 2, 24 (568): omne sacrum rapiente dextrā, Hor. C. 3, 3, 52: metuens velut contingere sacrum, id. S. 2, 3, 110: apud Cluacinae sacrum, Plaut. Curc. 4, 1, 10 (471); Quint. 1, 4, 6: Minervae, Dict. Cret. 5, 12 fin.: theatrum veluti quoddam illius sacri templum vocabimus, Quint. 3, 8, 29: quae (sacerdos Cereris) Graecum illud sacrum monstraret et faceret, Cic. Balb. 24, 55: sacrum Herculi facere, Liv. 1, 7: facere Junoni, Prop. 4 (5), 9, 43: facto per Magos sacro, Suet. Ner. 34: sollemne sacrum conficere, Flor. 1, 13, 16: ita se habet sacrum (Suovetaurilia), Quint. 1, 5, 67: arma lecta conici in acervum jussit consul sacrumque id Vulcano cremavit, Liv. 41, 12: sacrum piaculare fieri, id. 29, 19: sollemne Apollinis sacrum, Suet. Aug. 94; Ov. M. 12, 33: pyrā sacri sub imagine factā, id. ib. 14, 80: nec de lucernā fas est accendi sacrum, Phaedr. 4, 11, 13: neve initianto, nisi ut assolet, Cereri, Graeco sacro, according to the Grecian rites, Cic. Leg. 2, 9, 21; cf.: vetabo, qui Cereris sacrum Vulgarit arcanae, Hor. C. 3, 2, 26: morientibus operire (oculos) rursusque in rogo patefacere, Quiritium ritu sacrum est, Plin. 11, 37, 55, § 150: in sacro est, id. 18, 12, 30, § 118.—
- β Plur.: sacra deosque penates .. ex aedibus suis eripuisse dixit, sacred vessels or utensils, holy things, Cic. Verr. 2, 2, 5, § 13; cf. Liv. 5, 40: sacra omnia proferre, Auct. B. Alex. 32, 3: portabant canistris, Ov. M. 2, 713: Troïa, Tib. 2, 5, 40: velut qui Junonis sacra ferret, Hor. S. 1, 3, 11; cf. of the same, Verg. A. 2, 293; 2, 717 Heyne; Ov. F. 1, 527; id. H. 7, 80; 7, 158: cumque suis penetralia sacris, i. e. the images of the gods, Penates, id. M. 1, 287: jactata aequoribus sacra, Hor. C. 4, 4, 54: pueri Sacra canunt, sacred songs, Verg. A. 2, 239; cf. Ov. Tr. 4, 10, 19: sacra ordine in mensā Penatium deorum Ponuntur, sacred gifts, offerings, Naev. B. Pun. 1, 11: neve ulla vitiorum sacra sollemnia obeunto, Cic. Leg. 2, 8, 19: sicut in sollemnibus sacris fieri consuevit, Sall. C. 22, 2: qui (Mercurius) sacris anniversariis coleretur, Cic. Verr. 2, 4, 39, § 84 (for which: sacrificiis anniversariis colebatur, id. ib. 2, 4, 57, § 128: sacris e principum numero pontifices quinque praefecit, id. Rep. 2, 14, 26: (Romulus) sacra diis aliis Albano ritu, Graeco Herculi facit, Liv. 1, 7; cf.: sacra Jovi facturus erat, Ov. M. 3, 26: sacra Jovi Stygio Perficere, Verg. A. 4, 638: ipse (Numa) plurima sacra obibat, Liv. 1, 20: densi circumstant sacra ministri, Ov. M. 2, 717: arcana sacra, Hor. Epod. 5, 52; Ov. M. 10, 436: fera, id. ib. 13, 454: nefanda, id. ib. 10, 228: mystica, id. H. 2, 42: horrida, Sil. 3, 140: veneranda, id. 7, 382: casta, Stat. Ach. 1, 370.
- a Divine worship or religion in gen.: publica sacra, quae publico sumptu pro populo fiunt, quaeque pro montibus, pagis, curiis, sacellis: at privata, quae pro singulis hominibus, familiis, gentibus fiunt, Fest. pp. 244 and 245 Müll.; Liv. 5, 52: quo foedere (Romulus) et Sabinos in civitatem ascivit, sacris communicatis, Cic. Rep. 2, 7, 13: quod per populum errari fas non erat propter religionem sacrorum, id. Agr. 2, 7, 18; so, religio sacrorum, id. Fl. 28, 69: sacra Cereris conficere, id. Balb. 24, 55; so, Cereris, Hor. S. 2, 8, 14 (cf. supra, α fin.): Eleusina, Suet. Claud. 23: Junonis, Hor. S. 1, 3, 11: Orphica, rites, solemnity, festival, Cic. N. D. 3, 23, 58: Bacchia, Ov. M. 3, 518: trieterica Bacchi, id. ib. 6, 587: Dianae, id. ib. 7, 94; 15, 489: Isidis, Suet. Oth. 12 et saep.—
- b The private religious rites of a gens, a family, etc. (observed by the Romans with the greatest care): sacra privata perpetua manento, Cic. Leg. 2, 9, 22; cf. id. ib. 2, 19, 47: an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet? Liv. 5, 52: ut ne morte patris familias sacrorum memoria occideret, Cic. Leg. 2, 19, 48: docebant (antiqui) tribus modis sacris adstringi, id. ib. 2, 20, 49: magnum est eadem habere monumenta majorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere communia, id. Off. 1, 17, 55; cf.: ut qui natus sit, ignoret, cujus sanguinis, quorum sacrorum sit, Liv. 4,2: sacra interire illi (majores) noluerunt, Cic. Mur. 12, 27: sacrorum alienatio, id. Or. 42, 144 (v. alienatio); cf. sing.: sacrum familiare, Macr. S. 1, 16: nuptialia, marriage solemnities, Quint. 1, 7, 28; called also jugalia, Ov. M. 7, 700; cf. respecting the sacra privata of the Romans, Savigny, in his Zeitschr. 2, p. 397 sq.—
- c Poet., poems (as sacred to the Muses): mihi jam puero caelestia sacra placebant, Inque suum furtim Musa trahebat opus, Ov. Tr. 4, 10, 19: vatum, Pers. prol. 7: Maronis, Mart. 7, 63, 5. —
- 2 Prov.
- a Inter sacrum saxumque stare, to stand between the victim and the knife, i. e. to be between the door and the wall, to be in great straits, Plaut. Capt. 3, 4, 84 (616); cf.: inter sacrum et saxum positus, Ap. Met. 11, 28, 7.—
- b Hereditas sine sacris, i. e. a great profit without trouble, = a rose without thorns, meat without bone, etc. (because the keeping up of the sacra privata was attended with great expense), Plaut. Capt. 4, 1, 8 (775), and id. Trin. 2, 4, 83 (484); cf. Fest. p. 290 Müll.—
- B Transf., in gen. (the figure being borrowed from secret religious rites), in plur.: sacra, secrets, mysteries (not till after the Aug. period, and very rare): sacra tori coitusque novos referebam, Ov. M. 7, 709: peregisse mihi videor sacra tradentium artes, Quint. 5, 14, 27 (cf.: omnes fere, qui legem dicendi, quasi quaedam mysteria, tradiderunt, id. 5, 13, 60): litterarum colere, id. 10, 1, 92: studiorum profanare, Tac. Or. 11.
II) subst., sacrum, ī, n., etw. Heiliges, Geweihtes, A) der heilige, geweihte Gegenstand, das Heiligtum, a) eig.: Cloacinae sacrum, Plaut.: sacrum clepere, rapere, Cic.: sacrum (Opfer) accendere, Phaedr.: sacrum (Opfer) id Vulcano cremare, Liv. – Plur., α) die Heiligkeit, regni, der Königswürde, Nipperd. Tac. ann. 2, 27. – β) Heiligtümer, heilige Geräte u. dgl., sacra ex aedibus suis eripuisse, Cic.: sacra omnia proferre, Auct. b. Alex.: cumque suis penetralia sacris, Götterbildnissen, Penaten, Ov.: sacra in mensa penatium deorum ponere, Opfergaben, Opfer, Naev. fr.: persaepe (incedebat) velut qui Iunonis sacra ferret, oft schritt er so bedächtig einher, wie einer, der beim Junofest die heiligen Geräte trägt, Hor. sat. 1, 3, 10 sq. – b) poet. übtr., v. Dichtungen, die Heiligtümer (der Musen), sacra caelestia, Ov.: sacra Maronis, Mart.: vatum, Pers. – B) der heilige Gebrauch, die heilige, gottesdienstliche Handlung, Feier, bes. das Opfer, a) eig.: Graeco sacro, nach griech. Religionsgebrauch, Cic.: morientibus operire oculos... sacrum est, Plin.: ebenso fabacia in sacro est, Plin. – sacrum (Opfer) facere Herculi, Liv., Iunoni, Prop.: sacra facere Graeco Herculi, Liv., Iovi, Ov.: plurima sacra obire, Liv.: sacris operari, Liv.: perpetrato sacro in monte (Albano), Liv. – sollemne Apollinis sacrum (Gottesdienst), Suet.: Cereris sacrum arcanae, Hor.: u. so Plur. sacra oft übh. Gottesdienst, gottesdienstl. Feier, sacrorum religio, Cic.: sacra Orphica, Cic., Eleusina, Suet.: sacra Cereris, Cic.: sacra arcana, Hor.: Romana sacra suscipere, Liv.: ea sacra, quae maiores nostri ab exteris nationibus adscita atque arcessita coluerunt, Cic.: Romanis quoque ab eodem prodigio novemdiale sacrum susceptum est, Liv. – u. v. Privatgottesdienste der Geschlechter (gentes) u. Familien (familiae), von den Römern mit äußerster Sorgfalt bewahrt u. selbst vom Staate überwacht (so daß immer der Vermögenserbe u. der Adoptierte die sacra übernehmen mußten), sacra gentilicia (Ggstz. publica sacra), Liv.: sacra interire maiores noluerunt, Cic.: isdem uti sacris, Cic.: sacra nuptialia, Vermählungsfeierlichkeiten, Quint.: dass. sacra iugalia, Ov. – Sprichw., inter sacrum (Opfer) saxumque (Kieselstein, mit dem der Fetial das Opfertier tötete) sto, das Messer steht mir an der Kehle, Plaut. capt. 617: u. so quod ait vetus proverbium, inter sacrum ac saxum positus cruciabar, Apul. met. 11, 28. – hereditas sine sacris, eine Erbschaft ohne (mit vielen Kosten u. Mühen verknüpfte) Familiensakra = großer Vorteil ohne Kosten, -ohne Mühe, Plaut. capt. 775; trin. 484. – b) übtr., der Geheimdienst, die Mysterien = die Geheimnisse, sacra tori, Ov. – bes. der Wissenschaften, litterarum sacra colere, Quint.: sacra studiorum profanare, Tac. dial.
➳ vulg. Nomin. sacrus, Not. Vatic. im Corp. gramm. ed. Keil. IV. p. 308 a. E. – arch. Nbf. nach der 3. Dekl., in der Opfersprache, in der Verbindung sacrem porcum, angef. b. Fest. p. 318 (a), 7 u. Plur. porci sacres, Plaut. Men. 289; rud. 1208. Varro r. r. 2, 1, 20 u. 2, 4, 16.
~ra orgia,edmelu
patriarchae primo, qui gentis germina sacrae / et sobolem stirpemque rudem genuere nepotum
egregii patris Berhwaldi corpus humatum / tumba tenet praesens, more sacrum solito
moenibus Euboricae habitans tu sacra juventus
saepius ipse [sc. hostis ] fugit sacrae formidine plebis
in hoc Libano nostro, in hoc ~ro monachorum conventu
rex ‥ hoc votum suum et desiderium ‥ ~ro metropolitane ecclesie conventui ‥ injunxit
monachus vel ~ra virgo fornicationem faciens, vij annos peniteat
Samson ille Nazareus ab ipsa gracillima cunabulorum aetatula Domino septenis crinibus ~er
vovit quia ‥ filiam suam Domino ~ra virginitate dicandam offerret
has inter fuerat sacrarum cella sororum
conspice Cuthbertum ‥ / ‥ / vir sacer a puero
pius protector pauperum omni petenti tribue, malos potenter argue, manusque ~as ablue a sordidorum muneris contagio
metropolitanam basilicam dedicavit. corpora ‥ ducum Rollonis et Guillelmi reverenter in ~ram edem transtulit
~ra loca sunt, que per manus pontificum sunt rite dicata et Deo sanctificata
etsi ecclesie in nullius bonis sint, velut res ~re
~ra altaria ‥ crustis ac si gelantibus purpurei cruoris tecta ‥ viderentur
sis memor Albini sacris altaribus adstans
quatuor pueris quos levavit de ~ro fonte
nec balsamorum sacris chrismatibus unctum
fuscinula pravissima etiam nunc in ecclesia ~ras hostias attaminant
quia prius quam Deo ~er adeps adoleretur, partem sibi de hostia quam comederent praesumpserint
puer ilico sacris / baptizatur aquis, miserae dans gaudia matri
pro quibus [fidelibus defunctis ] in sacro canone quem super altare Dominicum soli sacerdotes dicunt, specialis oratio funditur et in oblatione ~ri libaminis Domino commendantur
hodie impune Phassur in Jeremiam, Malchus in Christum, Jason in oblationes ~ras, Balthasar in vasa Domini manus extendit sacrilegas
~er et venerandus et execrandus. Virgilius: ‘auri sacra fames’
~ra famis, execranda cupiditas
sed quid non efficit auri sacra fames
ita ~ra fames avaritie mortalia pectora exedit
hic ‥ septiformis laterculorum numerus ab ipso nascentis mundi primordio ~er oriundus extitit
ture incenso in igne ~ro in quo omnia holocausta fieri solebant
~rae crucis vexillum
omnibus est donis melior dilectio sacra
ut querenti ‘qualis quali sit melior’ respondet disciplina ~ra ‘patiens forti’
computa nos in numero filiorum, / sacrumque nobis exhibe salutare
Agnus ab hoste sacer, populum qui per mare duxit, / nunc melius mundum salvat ab hoste suum
Rex sacer erue nos, bone Jesu, summe sacerdos
nunc clara ingenito dicatur gloria Patri / nec minus et genito promatur gloria Nato / Spiritus atque Sacer consorti laude fruatur
nec mirum infantes mysteria pandere Christi / lactantumque Sacer repleat si viscera Flatus / qui facit humanas asinam reboare loquelas
his super antistes, Sacro Spiramine plenus / adhibuit Domino plurima vota suo
Paraclitumque Sacrum parili dicione verendum
septem / dona Sacri Flatus †debet [l. debent ] in pectore ferre
hoc sacer observat dilubrum Matthias almum
virgo ~ra inspiratione Spiritus Sancti eundem Redemptorem nostrum concepisse legitur
hic heremita sacer non parvo tempore vixit
hoc decus ecclesiae vovit tua cura Tonanti, / clavigeri inque sacri struxit honore Petri
postquam sacer ille sacerdos / corpore ibi tumulatus erat
vir sacer et sapiens, cui nomen crescit in horas
sacra frequentantes aulae qui limina lustrant
peregrinorum ~ra sancti Petri principis apostolorum limina petentium
sacra archisteria [v. l. consistoria ] scandit
glomusculum de capillis sanctae Dei genitricis Mariae invenit ‥ et per ~ra episcopatuum et cenobiorum loca reverenter divisit
claves urbis ~re, sacrique sepulchri Dominici
incipit tractatus de Spera Johannis de ~robosco
dilectis filiis ‥ abbati de ~ronemore Glasguensis diocesis
‘gens Scotica pugnans in ~ro monte’ sc. Halydone(
Willelmo et Thoma de ~ronemore et Dulcicorde monasteriorum abbatibus
hinc Job intrepidus fidei bellatur in armis, / praesignans Christi tempora sacra Dei
nocti quippe mortis et miserie ‥ hec ~ra nox finem imposuit
quamcitius ‥ ad ~ros jejunialis abstinentie dies attigerat
in ~ro die Sancte Cene Domini
illatis temporibus ~ris supranotatis
haec scripturae ~rae testimonia huic epistolae inserta
uterque pietate religionis imbutus, sed Niger Heuuald magis ~rarum litterarum erat scientia institutus
dicis enim eumdem ~rae historiae interpretem haec reponere verba
res, intellectus, et sermones quoque veros / dogmate dispensat pagina sacra suo
idem ‥ de Hebraico pro textu ~re Biblie ‥ est censendum
nesciatur an paratus sit corrigi per regulam fidei, sc. per scripturam ~ram
ut ‥ non probati in bono, sed in malo opere praesciti ministrantes et innumera crimini habentes ~ro ministerio adsciscantur
ornamenta quippe universalis ecclesiae juxta decreta veterum septenis ~rorum officiorum gradibus continentur
gemma sacerdotum Martinus in ordine sacro / pontificatus erat
~ros honores aecclesiarum, hos sibi pecunia comparans, istos aliis lingua venditans
haec ~rae sollemnitas diei
per ~ra missarum sollempnia in ~cris mysteriis corporis et sanguinis Domini
cumque sanctus ~rae sollempnitatis dies et natalicius Andreae et praefinitae ordinationis inluxisset ‥
natus itaque beatus puer ~ri baptismatis unda perfunditur
~re quidem communionis gratiam histrionibus et mimis, dum in malitia perseverant, ex auctoritate patrum non ambigis esse preclusam
ego W. ‥ sacrosancte Romane ecclesie et ~ri imperii et alme urbis prefecti publicus autoritate notarius(
in recuperacione et acquisicione jurium, terrarum, et dominiorum ad ~rum Romanum imperium pertinencium
Saxones Angli Ioniam expetierunt, et ipsi ac heredes eorum ~ro imperio fideliter famulati sunt
~ri palatii questores diligentissimi sub imagine juris presidentis forte religionem circumvenerunt
domnum ‥ apostolicum et omnes ~ri palatii proceres faciles sibi invenerunt et benevolos
assidebat narranti visionem regina, Robertus etiam ~ri custos palatii, dux Haraldus frater regine, Stigandus etiam
allocantur computanti pro amerciamentis trium hominum senescalli Scocie, attachiatorum in nundinis de Dunde, et liberatis eidem, per plegium ~rum, causa libertatum nundinarum, vj li.
~ra spina,lendenban neoþeweard
fornacem fomite farcit, / in quam flagrantem sacros detrudere jussit
monitus medicina secuta est, / agnovitque sacer medicum venisse superni / Judicis a solio
extorres statuunt agio incassum palinodo / quos sacer electis gradibus formarat adelphos
de virtutibus illis, / quae sacer hic precibus vivens in corpore gessit
qui sacer instituis sacros ad sacra ministros
dicet unusquisque secretius sub silencio ‘Benedicite’; et, licet infra ~ros non fuerit, istud saltem ad minus devote subjungat ‘cibum et potum servorum suorum Filius dei benedicat’
tres pecias prati ‥ pertinentes ad officium sacri [? l. sacriste ] nuper monasterii de Burye Sancti Edmundi
ad officium sacriste nuper monasterii
Halegmonath , mensis ~rorum [i. e. September ]
ambo in Scottia ~ris Christianis initiatis
eum et sodales ejus ad sancta duxerunt, sepulchrum sc. Domini aliaque ~ra
sicut enim in arte militari, instrumentorum, quibus res militaris instruitur, preparatio, precedit artem; sic hujus sacri adeuntibus cultum, quedam elementa premittuntur
domino Thome, abbati monasterii B. M. Ebor., nobile meum ~rum quod tetigit omnes reliquias Rome et Jerusalem
sacris dicatus vel sacris deditus atque / sacra dans, vel dux sacer esto sacerdos
indutus est sacris
dies festos celebrant, ~ra mundo corde oreque conficiunt
a Bacho, qui et Dionisius vocabatur ipse et Liber pater, unde et ~ra, quae Libero a bachantibus litabantur, Liberalia et Bachanalia
non ultra carnalibus sinagogae caerimoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis agni ~ra locum tenuere praecipuum
ea quae in ~ris divinis offeruntur
is qui sacerdos ea ratione vocatur, quod alios sanctificando ~rum dare debeat
dicitur et sacerdos quasi ~rum dans; dat enim corpus Domini vel alia sacramenta populo
qui sacra constituit septem celebranda per orbem
nomina ecclesie nessessaria [sic ] ‥ hoc sacramentum, A.the sacrament , hoc ~rium, hoc sacrificium,sacrifyce
nulla venalia durante ~ro exponantur
Jupiter: nobis, ut scis, magis est gratum pium quam pingue sacrum
per sacrum tam militum quam aliorum liberorum et legitimorum hominum
mandatum est J. de E. quod faciat habere Thome de Erlham falcones et ~ros suos quos habet in custodia
ad capiendum ‥ rectas prisas nostras falconum, austurcorum, ~rorum, sacrettorum, lanerorum, lanerettorum ‥ venalium, viz. ‥ pro tercello austurci, sacretti, laneri, laneretti pro quolibet vj s. viij d.
rectas prisas nostras de falconibus, austurcis, ~ris, sacrettis, laneris, lanerettis et gerfalconibus venalibus
solvendo ‥ pro falcone xx s., pro terceletto gentyn’ x s., pro austurco xiij s. iiij d., pro tarcello austurci, ~re, laneri et laneretti pro quolibet eorum vj s.
quoddam autem genus girfalconum est quod ~rum cognominatur, et hii validiores sunt, habent autem colorem fuscum
veteres ‥ quod praeclarum magnumque erat sacrum dicebant, ut sacrum os, sacram anchoram, ~rum falconem, quem hierofalconem dicunt
➳ formes sacer, sacris, sacre Pl. Men. 289 ; Rud. 1208 ; Varro R. 2, 1, 20 ; 2, 4, 16 ; Fest. 318 ; v. sacrem.
- 1. aan een godheid gewijd, heilig (aan: gen. of dat.) [fontes; lucus; aedes; locus; signa; dies feestdagen; iura; vates]; ➤ anseres -i Iunonis; insula deorum -a; pecus -um deae; mensis ~ manibus; culta Iudaeo septima sacra dies sabbat; sacra profanaque omnia;
- 2. aan een godheid v.d. onderwereld gewijd, verwenst, vervloekt; metaf. verdoemd, afschuwelijk [auri fames; venenum];
- 3. (metaf.) gewijd aan, bestemd voor; ➤ pugio magno operi ~;
- 4. (postklass.) eerbiedwaardig [eloquentia; occupationes];
- 5. (v. plaatsen) heilig [via weg die over de Velia loopt v.h. Forum tot het Capitool; mons heuvel, 4 km ten N.O. v. Rome, op de rechteroever v.d. Anio gelegen];
- 6. heilig, onschendbaar [focus; corpus];
- 7. (als attrib. v.e. aantal ziekten) morbus ~ epilepsie.
聖。祝聖者。可敬者。可恨者。惡者。— ignis 潮濕發瘇。Sanguis sacer 犠性之血。Homo sacer 受棄絕之人。亡命。Aedes sacra 廟。聖堂。Auri sacra fames 可恨之貪金。
Suggest a Translation
See an image
Britannicus, aliis
aërius ; Hierax, Thuano de Re accipitraria, vulgo
Saker.
Pluries ibidem occurrit, ut monet Cl. Editor.Hoc Sacer aspiciens, sella se sustulit ardens Compellare sacrum cum pietate virum.
Sacré, eadem notione usurpat
le Roman de RouMS. ubi de Odone Episcopo Bajocensi :
Ode li bon corrennez, Qui de Baex estoit Sacrez.
- 1 SAC-, dedicated, consecrated, devoted, sacred: aedes: aedificia: locus: iura sacerrima lecti, O.: luctus late, V.: aurum, L.: tus, O.: ales (as regarded in augury), V.: tempus, H.: commissum, a crime against religion: vitis (sacred to Bacchus), H.: robur, O.: aqua, H.: fontes, V.: sacer interpresque deorum Orpheus, H.: sacro Dianae celebris die, H.: terra sacra deorum est: Sacra Iovi quercus, O.: Cereri Polyphoetes, V.: mensis Manibus, O.—As nomprop.: legiones in Sacrum montem secessisse, to the Sacred mount(on the right bank of the Anio, three miles from Rome), L.: Sacra via, Holy street(between the Forum and the Capitol): Ibam forte viā Sacrā, H.—Regarded with reverence, holy, awful, venerable: silentium, H.; cf. ut sacrosancti habeantur, quibus ipsi dii neque sacri neque sancti sunt, L.—Devoted, forfeited, accursed, given over: sacer esto, H.: eum, qui cuiquam nocuerit, sacrum sanciri, L.: ut eius caput Iovi sacrum esset, L.— Accursed, execrable, detestable, horrible, infamous: Auri fames, V.: Remi Sacer nepotibus cruor, H.
-
…accipe, quae peragenda prius. Latet arbore opaca aureus et foliis et lento vimine ramus, Iunoni infernae dictus sacer ; hunc tegit omnis lucus, et obscuris claudunt convallibus umbrae. Sed non ante datur telluris operta subire ,…
Vergil, Aeneid
-
…; nunc grege de intacto septem mactare iuvencos praestiterit, totidem lectas de more bidentes. Talibus adfata Aenean nec sacra morantur iussa viri, Teucros vocat alta in templa sacerdos. Excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum, quo…
Vergil, Aeneid
-
…. dicit sed mulier cupido quod dicit amanti in vento et rapida scribere oportet aqua. Si cui iure bono sacer alarum obstitit hircus, aut si quem merito tarda podagra secat, Aemulus iste tuus, qui vestrum exercet amorem…
Catullus, Carmina
-
…potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere. Igitur ii milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae…
Sallust, Catilina
-
…dicitur, et tenebrosa palus Acheronte refuso, ire ad conspectum cari genitoris et ora contingat ; doceas iter et sacra ostia pandas. Illum ego per flammas et mille sequentia tela eripui his umeris, medioque ex hoste recepi ;…
Vergil, Aeneid
-
…notas, ut prius, ire vias. at vos, deductae quibus est fallacia lunae et labor in magicis sacra piare focis, en agedum dominae mentem convertite nostrae, et facite illa meo palleat ore magis tunc ego crediderim…
Propertius, Elegies
-
…sint satis superque. quam magnus numerus Libyssae harenae laserpiciferis iacet Cyrenis, oraclum Iovis inter aestuosi et Batti veteris sacrum sepulcrum, aut quam sidera multa, cum tacet nox, furtivos hominum vident amores, tam te basia multa…
Catullus, Carmina
-
…omnis alias irata puellas differet heu nullo limine carus eris. nullas illa suis contemnet fletibus aras, et quicumque sacer, qualis ubique, lapis. non ullo gravius temptatur Cynthia damno quam sibi cum rapto cessat amore decus praecipue…
Propertius, Elegies
-
…subolemque priori dissimilem populo promittit origine mira. Iamque erat in totas sparsurus fulmina terras sed timuit, ne forte sacer tot ab ignibus aether conciperet flammas longusque ardesceret axis esse quoque in fatis reminiscitur, adfore tempus, quo mare…
Ovid, Metamorphoses
-
…duobus sic visum superis hominumque exempla manemus. Dixerat, et flebant. Placuit caeleste precari numen et auxilium per sacras quaerere sortes. Nulla mora est adeunt pariter Cephisidas undas, ut nondum liquidas, sic iam vada nota secantes…
Ovid, Metamorphoses