sal

sāl, salis, m.: salt; brine, salt water, 1.173; (meton.), the sea, 1.35.

sal, sălis (neutr. collat. form of the nom. sălĕ, Enn. ap. Gell. 2, 26, or Ann. v. 378 Vahl.; Varr. ap. Non. 223, 17; also, in the regular form sometimes neutr. in sing., v. infra, I.; but plur. always sales, m.; cf. Neue, Formenl. 1, 697 sq.; dat. plur.: infusis salis, Fabian. ap. Charis. p. 82 P.), m. [root sal-, to stream, flow; cf. ἅλς; perh. also found in insula, salix].

• I Lit., salt.
• • • • a Sing.
      • • α Masc.: ex sale, qui apud Carthaginienses fit, Cato ap. Prisc. p. 659 P.: salem candidum sic facito, id. R. R. 88; Varr. R. R. 1, 7, 8; Col. 6, 17, 7; 8, 6 Schneid. N. cr.; 12, 6, 2; 12, 21, 2 al.; Plin. 31, 7, 39, § 73; Plaut. Merc. 1, 2, 95 (205); id. Curc. 4, 4, 6 (562); id. Pers. 3, 3, 25 (429); Sall. Fragm. ap. Charis. p. 82 P., and ap. Prisc. p. 644 ib.; Hor. S. 1, 5, 46 et saep.—Prov.: salem cum pane edit, Plin. 31, 8, 41, § 89.—
        • β Neutr.: nunc vides in conviviis ita poni et sal et mel, Varr. ap. Charis. p. 82 P.; so, aliud, Fabian. ib. p. 82 P.; tritum, Veg. 2, 24, 4 al.; v. also infra, II.—
        • γ Doubtful gen.: multos modios salis, Cic. Lael. 19, 67: (caseum) parco sale reponunt, Verg. G. 3, 403; Caes. B. C. 2, 37: salis vendendi arbitrium, Liv. 29, 6; 45, 29; Hor. S. 1, 3, 14; 2, 2, 17; 2, 4, 74; Col. 7, 8, 5; Cels. 2, 24; Plin. 31, 7, 42, § 91.—
      • b Plur.: quin aspergi solent sales: melior fossilis quam marinus, Varr. R. R. 2, 11, 6; Col. 7, 4, 8; 8, 6, 1; Pall. 9, 2 Mai; id. Nov. 19; Fabian. ap. Charis. p. 82 P.; Ov. M. 15, 286.—
  • B Meton.
  • • 1 Poet., the salt water, brine, sea.
    • • a Sing., Enn. 1. 1.: supra rorem salis edita pars est remorum, Lucr. 4, 438: et sale tabentes artus in litore ponunt, Verg. A. 1, 173; 1, 35; 3, 385; 5, 848; 5, 866; 6, 697; 10, 214; Ov. P. 1, 1, 70; Val. Fl. 4, 722.—
      • b Plur.: sales amari, Ov. M. 15, 286: aequorei, Luc. 10, 257.—
    • 2 A speck on precious stones shaped like a grain of salt.—Sing.: sal, Plin. 37, 6, 22, § 83; 37, 8, 37, § 117; 37, 2, 10, § 28.—Plur.: sales, Plin. 37, 2, 8, § 22.—
• II Trop.
• • A Intellectual acuteness, good sense, shrewdness, cunning, wit, facetiousness, sarcasm, a witticism, witty saying (class. in sing. and plur.; syn.: lepos, facetiae, festivitas): (sal) adeo necessarium elementum est, ut transierit intellectus ad voluptates animi quoque. Nam ita sales appellantur, omnisque vitae lepos et summa hilaritas laborumque requies non alio magis vocabulo constat, Plin. 31, 7, 41, § 88.
  • • • a Sing.: qui habet salem, quod in te est, Ter. Eun. 400; cf.: nulla venustas, Nulla in tam magno est corpore mica salis, Cat. 86, 4: Caesar inusitatum nostris oratoribus leporem quendam et salem est consecutus, Cic. de Or. 2, 23, 98; cf. id. N. D. 2, 29, 74: sale vero et facetiis Caesar vicit omnis, id. Off. 1, 37, 133: (litterae) tum humanitatis sparsae sale, id. Att. 1, 13, 1: qui (versus) dum denique habent salem ac leporem, Cat. 16, 7: P. Scipio omnes sale facetiisque superabat, Cic. Brut. 34, 128; cf.: argutiae facetissimi salis, Plin. 35, 10, 37, § 117: salis satis est, sannionum parum, Cic. Fam. 9, 16, 10: in quo mihi videtur specimen fuisse humanitatis, salis, suavitatis, leporis, id. Tusc. 5, 19, 55: (Lucilius) sale multo Urbem defricuit, Hor. S. 1, 10, 3; cf. of the same: acerbitas et abundantia salis, Quint. 10, 1, 94: hic delectatur iambis, Ille Bioneïs sermonibus et sale nigro, i. e. biting wit, sarcasm, Hor. Ep. 2, 2, 60; Cat. 13, 5: qui plurimum in scribendo et salis haberet et fellis nec candoris minus, Plin. Ep. 3, 21, 1. —
      • • β Neutr. (ante-class.): quicquid loquitur, sal merum est, Afran. ap. Prisc. p. 659 P.; so, (puella) Χαρίτων μία, tota merum sal, Lucr. 4, 1162.—
      • b Plur.: Romani veteres atque urbani sales, Cic. Fam. 9, 15, 2: vestri proavi Plautinos Laudavere sales, Hor. A. P. 271; Sen. Vit. Beat. 27, 2: periculosi sales, id. Tranq. 1, 4: libaboque tuos, scite Menandre, sales, Prop. 3 (4), 21, 28: huic generi orationis aspergentur etiam sales, qui in dicendo minimum quantum valent: quorum duo genera sunt, unum facetiarum, alterum dicacitatis, Cic. Or. 26, 87; cf. Quint. 6, 3, 15; 10, 1, 117: (Ciceronem) in salibus aliquando frigidum, id. 12, 10, 12: a salibus suffusis felle refugi, Ov. Tr. 2, 565: protervi sales, Stat. S. 1, 6, 6: salibus vehemens intra pomoeria natis, Juv. 9, 11.—*
  • B (Borrowed from the use of salt as a relish.) Good taste, elegance: tectum antiquitus constitutum plus salis quam sumptūs habebat, Nep. Att. 13, 2.—
  • C Sharpness, pungency, stimulus, incentive: quae (sc. calor, sanguis) aviditatem naturali sale augent, Plin. 10, 72, 93, § 198.

sāl, salis, m. u. n., Plur. salēs (ἅλς), das Salz, I) eig. u. bildl.: 1) eig.: sal et mel, Varro: sal fossicius od. fossilis (Ggstz. marinus), Varro: sal montanus, Colum.: sal coctum, Colum.: sal nitrum, Plin.: sal aliud perlucidum, aliud inquinatum aut nigrum, Fabian. fr. bei Charis. 106, 15: multi modii salis, Cic.: mons ex sale mero magnus, Cato fr.: salis statua, Salzsäule, Sedul.: sale invecto uti, Liv. – Plur. sales, Salzkörner, Salz, sales nimii, Colum.: sales fricti, Pallad.: aspergi solent sales, Varro. Vgl. Neue-Wagener Formenl.³ 1, 616. – 2) bildl.: a) Salz für »feiner, aber scharfer Witz« im Reden, Scherzen usw., urbani sales, Cic.: amari sales, Quint.: epistulae humanitatis sparsae sale, Cic.: leporem quendam et salem consequi, Cic.: sale et facetiis Caesar vicit omnes, Cic.: delectari sale nigro, bitterem Humor, Hor.: ut quidquid loquitur, sal merum est! Afran. fr. – b) der Verstand, die Klugheit, List, qui habet salem, quod in te est, Ter. eun. 400. – c) die Feinheit, der Geschmack, tectum plus salis quam sumptus habebat, Nep.: nulla venustas, nulla in tam magno est corpore mica salis, Catull. – d) der Reiz zum Hunger, Durst usw., aviditatem naturali sale augent, Plin. 10, 198. – II) meton.: 1) das (salzige) Meerwasser, das Meer, fluctus salis, Catull.: undae salis, Catull.: Tyrrhenus, Verg.: campi salis, Verg.: artus sale tabentes, Verg. – 2) ein wie ein Salzkorn gestalteter Fleck auf Edelsteinen u. Kristallen, sal, Plin. 37, 68: Plur. sales, Plin. 37, 22. – 3) Plur. sales = der Salzgeschmack, sales amari, Ov. met. 15, 286: aequorei, Lucan. 10, 257. – ➳ Nbf. sale, is, n., Enn. ann. 385. Varro b. Non. 223, 17: Abl. Sing. gew. sale, aber auch sali, Veran. bei Fest. 158 (b), 30; vgl. Frgm. Bob. de nom. § 25. p. 560, 31 K. (wo ein Nom. salis angenommen wird). – Über Geschlecht u. Messung von sal s. Bentley Ter. eun. 3, 1, 10. Neue-Wagener Formenl.³ 1, 995 f.

1 sal [CL] 1 (common) salt (i. e. sodium chloride, esp. as used for flavouring or preserving food); b (used to preserve meat or fish); c (used to preserve human cadaver); d (used as symbol of purity and incorruptibility in ritual, in Jewish context); e (in Christian context, w. ref. to baptismal salt); f (w. ref. to blessed salt). g (fig. or in fig. context; w. many quots. cf. Lev. ii 13, Col. iv 6, cf. et. 3 infra); h (sal terrae, w. ref. to Matth. v 13). i (transf.) salt water, sea. salis [vv. ll. sal, de sale] Aldh. Aen. 19 (Salis) tit. (cf. id. VirgP 38 p. 289: sale aspersis holerum fasciculis); 732 in omni anno centum xx plaustra onusta de lignis ad coquendum sal CS 148; a quibus fontibus sal coquitur Nen. HB 213; [homunculi subterranei] salem requirentes dicebant halgein ydorum, id est salem affer. hal vero Grece sal dicitur, et haleyn Britannice Gir. IK I 8 p. 77; sal [ME: salt] significat sapienciam, quia sal dat cibo saporem et sapiencia dat operibus nostris saporem‥. iterum, sine sale [ME: salt] caro generat vermes AncrR 44; hoc sal, A. salte; ‥ hic sal, -lis, salt; ‥ hic sal, saltis, A. salt WW.  b ad esum nihil ‥ nisi unus caballus vivus et alter in sale J. Hex. HR Cont. 292 (v. caballus a); [pisces] quantumlibet ‥ sale conditi, putredini tamen semper obnoxii, insipidi permanent et insulsi [cf. Job vi 6, Marc. ix 49] Gir. TH II 40 p. 126; 1330 salis pro venacionibus ‥ salsandis (v. salsare 1a); 1367 quot [sc. pisces] de sale illo salsari poterunt (v. salsare 1a).  c s1135 ibi viscera ejus ‥ consepulta sunt. reliquum ‥ corpus ‥ multo sale aspersum ‥ causa fetoris evitandi ‥ H. Hunt. HA X 2 (ed. OMT p. 702); s1226 corpus ‥ defuncti regis fecerunt multo sale condiri, in abbatia ejus viscera tumulantes Wend. II 313; s1386 dicebatur quod absconderunt plures mortuos in sale ne Anglici gauderent super multitudine occisorum Knighton Cont. 210.  d mos fuit Judaeorum ignem et victimam sale aspergere Comm. Cant. III 78 (= Comm. Cant. II 27).  e c798 accipit caticuminus salem, ut putrida et fluxa ejus peccata sapientiae sale divino munere mundentur Alcuin Ep. 134; 1200 ideoque baptizentur expositi, de quorum baptismo dubitatur, sive inveniantur [v. l. inveniatur] cum sale sive sine sale Conc. Syn. 1061 (= EHR XXX 290).  f sanctificate salem et aquam omni die Dominica ante missam et spargite per ecclesiam et super populum adstantem et in domibus vestris Ælf. Ep. 3. 28; [coquinarius inveniet sal] ‥ Dominicis diebus ad exorcismum salis in monasterio Obed. Abingd. 393; [refectorarius] Dominicis diebus amovebit sal de salinis, cuilibetque salino sal benedictum imponet, salque merum de coquina acceptum sali benedicto superponet Ib. 401; 1408 in j scalopp' argent' pro sale benedicendo, xvij s. iv d. Ac. Durh. 402; 1493 pro vij bus' ‥ salis datis eisdem et capelle pro aqua benedicta Ib. 249; p1500 unum salarium argenteum ‥ pro sale in Dominicis benedicendo (Invent.) Fabr. York 218 (= MonA VI 1204a).  g 793 tua responsio sale sit sapientiae condita Alcuin Ep. 17 p. 46; sermo ejus ‥ erat ‥ sale spirituali conditus Dominic V. Ecgwini I 7; interruptam temporum seriem sarcire, et exarata barbarice Romano sale condire W. Malm. GR I prol. (= J. Furness Kentig. prol.); cum sal correctionis in omni sacrificio acceptetur a Domino P. Blois Ep. 1. 2C; sal evangelicum in omni sacrificio plus solito sapienter offerens Eccleston Adv. Min. 99; ave, novum vas humanas / aquas prius male sanas / Dei sale condiens Walt. Wimb. Virgo 37; est parvo naso [cf. Lev. xxi 18] qui nec discernere parva / sufficit, et quod agit perficit absque sale Gower VC III 1870.  h ‘vos estis ‥ sal terrae, quod si sal evanuerit in quo salietur?’ Gildas EB 92; urbs aeterna Dei, terrae sal, lumina mundi Alcuin Carm. 10. 1; 1249 oportere te esse ‥ sal terre, omnibus lumen ‥ Ad. Marsh Ep. 1 p. 78.  i rupibus in celsis, qua tundunt caerula cautes / et salis undantes turgescunt aequore fluctus Aldh. Aen. 92 (Farus) 2; sic compressa salis sacra virtute potestas / turgida fluctivagis sopivit caerula campis Id. VirgV 1101. 2 (dist. acc. sort or place of origin): a (w. communis, usualis, massae, or panis, as dist. from var. chemical salts; cf. 4 infra). b (w. albus, in quot. freq. dist. from sal grossus or sim.) white salt. c (w. minutus or gracilis, also flos salis) fine salt. d (w. grossus or magnus) coarse salt. e (salis gemma, sal gemmae, salgemma (al. div.) or sim.) rock salt. f (w. Pictavensis or sim.) salt from Poitou. g (w. de Bayon or (del) Bay) ? salt from Bayonne or bay-salt (cf. OED s. v. bay-salt). h (w. Cappadocium) common salt or rock salt. a sal ‥ commune M. Scot Lumen 242; sal usuale, quod ex aqua marina vel salinativa factum fuerit, cibisque condiendis et a putredine conservandis aptissimum Ps.-Gros. Summa 642; quando simpliciter ponitur sal pro usuali intelligitur Alph. 159; sal Cappadocium, sal panis, sal massae, sal usuale, sal commune unum et idem sunt LC 263a.  b 1280 in iij bus' albi salis ad daeriam, xv d. in ij bus' grossi salis ad idem, viij d. (Milton) Ac. Man. Cant.; 1374 in sale de Bayon ‥ in sale albo ‥ Ac. Durh. 581; 1443 salsaria: ‥ in iiij buss. salis bay et j buss. salis albi Comp. Dom. Buck. 15; 1460 pro j celdra ‥ albi salis ‥ et xij bollis salis grossi ‥ emptis ‥ et expenditis in lardenariis de I. et E. ExchScot VII 19; 1461 sal grossum et sal album CalPat 14.  c 1278 in uno bussello minuti salis ad caseum et butirum (Milton) Ac. Man. Cant.; 1325 pro sale minuto EEC 392; 1342 de j celdra ‥ salis gracilis per empcionem ‥ quam computant in salsacione ‥ salmonum ExchScot 486; alexantes, flos salis idem, alos i. sal, anthes i. flos, ut in Alexander est capillos flavos Alph. 5; 1384 pro ‥ ij celdris salis grossi, iiij celdris ‥ salis minuti ExchScot 676.  d de xl s. de xxx qu' grossi salis Pictav' Ac. Beaulieu 103; 1273 lxxij quar' grossi salis (AcWardr) Oxnead Chr. app. 333; 1302 in iiij bus. grossi salis emptis ad coquinam (Milton) Ac. Man. Cant.; 1333 pro majori summa quam positurus est in providencia ccc quarteriorum grossi salis LTR Mem 105 m. 168; 1367 in empcione quindecim celdrarum gorsi [sic] salis, et duodecim celdrarum salis albi ExchScot 294; 1439 in j barell' salis grossi de Paytouse Ac. Durh. 72.  e mons ‥ per loca scrobes salsas eructans, et quasi congelato vitro totus perlucidus, ubi colligitur quod quidam nitrum, quidam salis gemmam vocant W. Malm. GR IV 377; cetere salis species medicinis vel artificiis magis accommode sunt, sicut est salgemma, quod est sicut cristallus perlucidum Ps.-Gros. Summa 642; maxime salgemma cujus copiam Ungaria mittit Ib.; nitrum ‥ de genere salis, obscuriusque est quam salgemma Ib. 643; hic episcopatus [sc. Vulturanus] nobilissimus; ibi invenitur argentum et salgemma et gemme M. Par. Maj. VI 446n. 8; suppositorium de zuccara et sale, vel de salgemma Gilb. I 24. 1; salis ge' et farinam saliginis Ib. II 83v. 1; suppositorium ‥ de lardo intincto in salegemma Gad. 19v. 1.  f Ac. Beaulieu 103 (v. 2d supra); 1319 sal de Paytou Cl 136 m. 17 (= CalPat 47); 1364 in ix quart' ‥ salis de Pattow Ac. Durh. 566; 1376 in una celdra salis de Patters Ib. 583; 1439 in j barell' salis grossi de Paytouse Ac. Durh. 72; 1446 in vj quart' ‥ salis de Paytous Ib. 629.  g 1369 in quatuor quart' salis de Bay Ac. Durh. 575; 1374 Ib. 581 (v. 2b supra).  h sal Capadocium SB 37; sal Cappadocium LC 263a. 3 (transf., w. ref. to word or speech) wit, pungency, (also) witty remark, witticism, joke (cf. et. 1g supra). b (in gl., interp. as) wisdom. a ‥ episcopo benigne reprehensus, facetissimis hominem respersit salibus W. Malm. Wulfst. III 1; [opusculum meum] sale Minerve tue conditum ‥ dicatur G. Mon. I 1; item a salio ‥ pluraliter hii sales, -lium, i. verba jocose et facete inventa Osb. Glouc. Deriv. 526; sintque sales sine dente tui, sit lingua modesta J. Sal. Enth. Phil. 1601; 1167 nimis plene videntur [litere] suspicionibus et supra modum dentosis salibus Id. Ep. 232 (228); quatinus ad sales saporifero sapientie sale conditos ‥ Oxoniensis archidiaconi W. Mapi ‥ stilum vertamus Gir. Spec. III 14 p. 219.  b wysdome ‥ sapiencia, sciencia, solercia, sal apud antiquos erat neutri generis, sophia CathA. 4 (alch. & med.) substance resembling common salt in appearance, whether natural or artificial, and varying in chemical composition (distinguished by defining words): a (pl. or var. in list, also w. ref. to common salt). b (sal alkali) soda ash or glass salt, saline substance derived from ashes of marine plants. c (sal ammoniacum) sal ammoniac. d (sal Indicum or sal rubeum) red nitre. e (sal natricum or sim.) natron, kind of sodium carbonate. f (sal nitri) nitre, sodium carbonate or potassium nitrate. g (sal petrae) saltpetre, potassium nitrate. h (sal sacerdotale, sal Marcellini) names of medical recipes. a salium ‥ sunt diversorum specierum, sc. masse, alcali, rubeum, armoniacum, nitrum salsum, agrum, allebrot albo [sic], et communis M. Scot Lumen 240; sunt autem media mineralia ‥ que originem ex Mercurio non ducunt ‥ et horum quedam sunt sales, que liquefiunt humido faciliter, ut alumen et chalcanthum, sal simplex et sal ammoniacus, sal petre lapidis et omnia genera salium Correct. Alch. 8; sal ‥ de genere est mineralium, cujus sunt species plures, aliud enim est naturale, aliud quasi artificiale‥. artificiale ‥ aliud aquam ‥ pro materia habet et ignem decoquentem pro efficiente ‥ aliud sudore balneantium vel urina fit puerorum Ps.-Gros. Summa 642; Avicenna ‥ dicit libro de aluminibus et salibus Bacon Min. 381; de sale. ratio de sale cibi: scias quod sales sunt multi, et nobilius eorum est a loco qui dicitur Andaram; deinde sal panis, et sal Indus qui est rubeus, et sal nabati, et sal calcis, deinde sal amarus qui est in Hispania in loco qui dicitur Bolongi Cutcl. CL 195; sal, hujus multe sunt species, sc. sal nitrum, sal armoniacum, sal ge', sal Capadocium, et hujusmodi, sed quando simpliciter sal usuale intelligitur SB 37; salis multe sunt species, sc. sal nitrum, sal armoniacum, sal gemma, sal Capadocium, sal tragesicon vel tragesion, quod nos habemus in Alexandro, et est sal †petisum [l. pensum] quod est fuligo nata in tectis balneorum, et quando simpliciter ponitur sal pro usuali intelligitur Alph. 159.  b sal ‥ alkali ‥ fit de herba salsifera que juxta mare ‥ invenitur M. Scot Lumen 242; 1418 operabatur tam in arte ignis quam in aliis diversis rebus ‥ viz. sal niter, sal alkale ‥ CoramR 629 rex r. 18d..  c sal ‥ armoniacum‥. naturale aliud album, aliud rubeum M. Scot Lumen 244; fiat emplastrum ex amoniaco et sale armoniaco quod consumit etiam tumorem Gilb. VI 264. 1; salis species medicinis et artificiis ‥ accommode, sicut ‥ sal armoniacum, quod et perspicuitati attinet et in locis balnearibus quandoque colligitur Ps.-Gros. Summa 642; aqua fortis ‥ que rectificata cum modico salisarmoniaci sublimati per se a suis fecibus dissolvit omne corpus Ripley 198.  d de sale rubeo sive Indico. dicitur ‥ Indicum eo quod apportatur de India M. Scot Lumen 242; hoc non facit [sal rubeum vel Indicum] per se solum, sed cum tercia parte sui salis alebrot rubei Ib. 244; lapides rubei ‥ qui loco salis Indici possunt poni Ib. 262; accipe ‥ salis Indici quartam partem Gilb. VII 321v. 1.  e abstulimus nigredinem et cum sale anatron, id est sale nitri, et almizadir ‥ fiximus albedinem Rob. Angl. (I) Alch. 514b; isti sunt sales qui in sole operantur: sal acrum, sal picrum de Poncto [v. l. medium de puncto], sal nitrum foliatum, sal alkali, sal rubrum [v. l. rubeo], sal nacticum, sal alembrot vel de marrech. ponas loco unius istorum salium de alumine rubro vel Romano M. Scot Alch. 153; vitriolum nigrum ‥ est ‥ utilis ad sublimandum ydragor cum vis facere sal naticum Id. Lumen 262.  f sal nitrum est multiplex. est enim nitrum qui est pulvis niger. est etiam sal nitrum Allexandrinum et Indicum sive rubeum salsum‥. est etiam nitrum salsum de isto due sunt maneries folliatum ut talcum. alter depillatur ut allumen de pluma in eo autem est salsedo cum punctuositate M. Scot Lumen 246; accipe ‥ sal ge., sal nit[ri], tormentillam ‥ pulverizentur et fiat emplaustrum Gilb. VII 333. 1; 1380 unam pipam pulveris salvistri [MS: salnistri], et v balas bussi Foed. VII 233; baurath, i. quodlibet genus salsedinis, et de quolibet sale potest intelligi, proprie autem de nitro SB 13; nitrum genus est salis quod affertur de Alexandria Alph. 125; cum vitriolo naturali ‥ simul cum salenitri Ripley 143.  g teratur et amassetur cum ea media pars salis petre M. Scot Lumen 264; ex hoc ludicro puerili ‥ sc. ut instrumento facto ad quantitatem pollicis humani, ex violentia illius salis qui sal petre vocatur ‥ horribilis sonus nascitur in ruptura tam modice rei, sc. modici pergameni Bacon Maj. II 218; 1346 rex mandavit prefato custodi quod provideri faceret ad opus regis totum saltepetrum et sulphur vivum quod inveniri poterat (Ac.) EHR XXVI 691; 1345 pellotas, barellos, et salpetram et pulveres Tout Papers II 259; recipe libram unam salis petre ‥ si non dissolvatur, pone intus de sale armoniaco septem partes aque vel plus‥. si in principio sumatur sal nitrum pro sale petre, puto fore melius Cutcl. CL 191; nota quod sal petre et sal nitri sunt unum et idem; tantum differunt quod sal nitri est sal petre preparatum et purgatum a sale quem habet Ib. 195; 1384 solute ‥ pro salspetra et sulphure vivo, emptis ad municionem castrorum regis ExchScot 672; pulvis pro instrumento illo bellico sive diabolico quod vulgariter dicitur gunne: accipe salis petre pondus xx d. J. Mirfield Brev. 90; vij li. ‥ de salsipetra Collect. W. Worc. 573.  h omnis cibus eorum condiatur cum sale sacerdotali quod sic fit. recipe sal. ℥ j satureie, majorane etc. ‥ sal marcelli expertum ad omnes humores capitis flegma de cerebro educit Gilb. II 100. 1; omne ‥ antidotum excepto sale sacerdotali et marcelli ‥ stomachi inanito convenit exbiberi Ib. II 113. 1. 5 container for holding salt, salt-cellar. 1600 unum sal argenti ‥ vocatum one double ‥ salte Pat 1547 m. 47.

2 sal v. sala

sāl, (9) sălis, m. (ἅλς), ¶ 1 sel : Cic. Læl. 67 ; Cæs. C. 2, 37, 5 || pl. sales, grains de sel, sel : Varro R. 2, 11, 6 ; Col. Rust. 7, 4, 8 ¶ 2 [métaph.] a) [poét.] onde salée, la mer : Virg. En. 1, 173, etc. ; pl. Ov. M. 15, 286 ; Luc. 10, 257 ; b) tache [en forme de grain de sel, dans une pierre précieuse] : Plin. 37, 83 ; pl. 37, 22 ¶ 3 [fig.] a) sel, esprit piquant, finesse caustique : Cic. de Or. 2, 98 ; Nat. 2, 74 ; Off. 1, 133 ; Att. 1, 13, 1 ; Br. 128, etc. || pl., plaisanteries, bons mots : Cic. Or. 87 ; Fam. 9, 15, 2 ; Hor. P. 271 ; Quint. 10, 1, 117 ; 12, 10, 12 ; b) finesse dʼesprit, intelligence : Ter. Eun. 400 ; c) bon goût : Nep. Att. 13, 2 ; d) sel = condiment, stimulant : Plin. 10, 198.

➳ genre neutre : Varro et Fabian. d. Char. 106, 15 ; [fig.] Afran. d. Prisc. Gramm. p. 659 ; Lucr. 4, 1162 || forme sale, is, n.  : Enn. Ann. 385 ; Varr. d. Non. 223, 17.

sal , alis. m. n.
鹽。趣。巧。巧言。剌人言。美身格。海瑕。Triti sales 打碎之鹽。 Lingere salem 日需不給。Multo sale urbem defricuit 甚巧言而刺此城之人。

Suggest a Translation
See an image

sāl salis

• 1 SAL-, salt water, brine, the sea: sale tabentes artūs, V.: aequorei unda salis, O.: Hypanis salibus vitiatur amaris, O.—Salt: praebere ligna salemque, H.: multos modios salis: aquae et salis copia, Cs.: sale invecto uti, L.— Fig., intellectual acuteness, good sense, shrewdness, cunning, wit, facetiousness, sarcasm: habere salem, T.: aliquid salis a mimā uxore trahere: sale vicit omnīs: salis satis est, sannionum parum: (Lucilius) sale multo Urbem defricuit, H.: delectatur sale nigro, i. e. biting sarcasm, H.—Plur, witticisms, jests, smart sayings, sarcasms: Romani veteres atque urbani sales: Plautinos laudare sales, H.: salibus vehemens intra pomoeria natis, Iu.— Good taste, elegance: tectum plus salis quam sumptūs habebat, N.