sursum
sursum, from below, up, upwards, on high
sursum (collat. form sursus, Lucr. 2, 188: susum, Cato R. R. 157, 15; Aug. Tract. 8, Ep. 1, Joan. 2; Tract. 10, 5; Lact. Mort. Pers. 19, 4: SVRVORSVM, Inscr. Grut. 204), adv. [contr. from sub-vorsum], from below, i. e. up, upwards, on high (opp. deorsum; class. and very freq.).
- I Denoting motion: cum ex alto puteo sursum ad summum escenderis, Plaut. Mil. 4, 4, 14 (1150): ascendere in tectum, id. Am. 3, 4, 25 (1008): illuc, id. ib. 3, 4, 17 (1000): quid nunc supina sursum in caelum conspicis? id. Cist. 2, 3, 78 (620): subducere susum animam, Cato R. R. 157, 15; cf. infra, II.: flammae expressae sursum (opp. deorsum ferri), Lucr. 2, 204: adspicit nil sursum, Mart. 1, 97, 11: sursum ac deorsum diducere, Tubero ap. Gell. 7 (6), 4, 3; Quint. 11, 3, 105.—
- b Pleon. joined with versus (versum, vorsum), Plaut. Capt. 3, 4, 123 (655): vineam sursum vorsum semper ducito, Cato R. R. 33, 1; 32, 1: sursus enim vorsus gignuntur et augmina sumunt: Et sursum nitidae fruges arbustaque crescunt, Lucr. 2, 189: cum gradatim sursum versus reditur, Cic. Or. 39, 135; so, sursum versus, id. Part. Or. 7, 24; Lact. 3, 24, 1; Gell. 2, 1, 2; Varr. R. R. 1, 32 fin.—
- c Sursum deorsum, up and down, to and fro: sursum deorsum ultro citroque commeantibus, Cic. N. D. 2, 33, 84: ne sursum deorsum cursites, Ter. Eun. 278.—Prov.: omnia ista sursum deorsum fortuna versavit, topsy-turvy, Sen. Ep. 44, 4; cf.: quod sursum est, deorsum faciunt, i. e. they turn every thing upside down, Petr. 65 fin.—
- II Denoting situation or locality, high up, above (very rare): qui colunt deorsum, magis aestate laborant; qui sursum, magis hieme ... nec non sursum quam deorsum tardius seruntur ac metuntur, Varr. R. R. 1, 6, 3: praeterito hac rectā plateā sursum, Ter. Ad. 574: nares, quod omnis odor ad supera fertur, recte sursum sunt, Cic. N. D. 2, 56, 141.
sursum, Adv. (sub u. versum), I) aufwärts, in die Höhe (Ggstz. deorsum), sursum meare, Lucr.: sursum deorsum, auf und nieder, commeare, Cic., u. cursitare, Ter.: sursum deorsum versare, zu oberst u. zu unterst kehren, Sen.: modo sursum, modo deorsum, tamquam collus cernui, Lucil. fr. – verb. mit versus (vorsus) od. versum (vorsum), wärts, sursum vorsum serpit, Varro: sursum versus reditur, Cic.: quod sursum versus fertur, Apul.: sursus versus gignuntur, Lucr. 2, 188: Ggstz., fruges et arbores deorsum versus crescere? pluvias et nives et grandines sursum versus cadere in terram? Lact. 3, 24, 1: zsgz. susovorsum u. sursuorsum, Corp. inscr. Lat. 1, 199. lin. 7 u. 14. – II) aufwärts, oberwärts, oben, auf die Frage wo? nares recte sursum sunt, Cic.: sursum ac deorsum, oben und unten, Tubero b. Gell.: dah. sprichw., quod sursum est, deorsum faciunt, verdrehen alles, Petron. 63, 9. – ➳ Nbff. sursus, Cic. de nat. deor. 2, 84. Lucr. 2, 188 (s. oben no. I): u. susum, Cato r.r. 157, 15. Lact. de mort. pers. 19, 4 codd.: u. iusum, Augustin. in epist. Ioann. tract. 8, 2 u. 10, 8: daraus vermutlich sus in suscipio etc.: dah. susque deque = sursum deorsum, eig. auf und nieder, oder oben und unten, sprichw. gebraucht, wenn man etw. nicht achtet, susque deque ferre, Laber. com. fr., od. susque deque habere alqd, Plaut., sich nichts draus machen, es nicht achten: nam de Octavio susque deque (sc. fero od. habeo), wie es übrigens mit Okt. steht, das ficht mich nicht an, Cic. ad Att. 14, 6, 1.: susque deque esse, nichts zu bedeuten haben, nichts auf sich haben, Varro: verum haec ludus ibi, susque omnia deque fuerunt, susque haec deque fuere, inquam, omnia ludus iocusque, Lucil. 110 sq.
juvenes ‥ versis capitibus contra naturam deorsum ad terram ‥ pedes ad coelos ~um prominebant
cum ‥ intueretur quo trahente levaretur ~um haec ‥ species corporis
versa [MS: verso ] vertice josum ‥ perlege susum
conchosos pisciculos ‥ [cornices ] ~um in aera deferunt
unum cablum ad meremium ‥ ~um trahendum
omnis ‥ ligatura ‥ in fine plicari potest ~um similiter et deorsum
corda canabea ‥ pro ~um tractacione lapidum super campanile
orbis fundum ‥ [antipodes ] ~um directis pedibus calcant
domum ‥ variis anfractibus viarum aliquando ~um aliquando deorsum per cocleas circumductam
cymbarum carine ~um inmutate(
surgens ‥ de terra [Theodorus ] aspexit ~um super vultum Christi
tene [crucem ] semper recta linea ~um versus
offerimus ‥ hyacinthum cum ~um corda levamus
subditur ‥ ‘~um corda’, que sc. ~um habere debemus ad Dominum in celestibus non in terrenis
dedit ‥ Galtuneside per has divisas, sc. sicut Ledder fluvius cadit in Thweda et ita ~um usque ad burnam de F.
infra has divisas, sc. ‥ et ab illa cruce in longitudine xxvj percatas usque in rivulum, et ita ~um rivulum usque ad ‥ Sondiford
dedi ‥ terras ‥ Dengi susum usque ad ejus ortum
nunc susum nunc josum progrediens, minime invenire potuit quod quesivit
susum jusumque prope deambulabat
inter desideria vitae caelestis quae ~um est
in vasculo quo est ~um lac et suptus sanguinis
posuit ‥ ~um lectos virorum et suptus feminarum
Babylon ‥ adversus Jerusalem que ~um est castra construit
armarium ‥ in quo ‥ diversi ordines seorsum et deorsum distincti esse debent in quibus libri separatim collocari possint
non fodit deorsum in terra ‥ sed ~um ponit nidum
pro scaffald' ‥ fact' pro ‥ ymaginibus regum ~um ponendis
novem forme [figurarum ]: rectangulum, equilaterum, caudatum, punctus, situs, dexterum, sinistrum, ~um, deorsum
descendit ‥ ad nos gratia divina de ~um
aquas vivas de ~um fluentes nobis ‥ ministrans
vox ‥ de ~um lapsa est dicens ad eum ‥
si terra de ~um tendat ad locum et [de ] deorsum ascendat ad eundem
fecit ‥ januas numero ccclxv ~um jusum in exteriora atria et in circuitu, et in claustro fecit januas ereas magnas
~um reddidi et quietum clamavi et forsjuravi ‥ manerium de W.
duodecim percatas terre ‥ quas mihi susum tradidit et ‥ quietas clamavit
negavit dictam vendicionem et ~um in curia noluit reddere nisi tantum modo dictas iiij acras
~um reddit in manum domini reversionem unius mesuagii ‥ ipsum contingentem post mortem Agnetis
sol' ~um ad thesauriam vj li. ix s. iij d. ob.
J. de B. rex Scotorum ‥ homagium debitum regi Anglie ~um reddidit
mea presens resignacio vel ~um reddicio
ad regis Anglie voluntatem civitatem hanc ~um coreddemus
veteres magistri ‥ ~um liberabunt omnia instrumenta sua ‥ ad custodiam et manus scrutatorum
certificatorium commissionariorum regis post ~um redditionem ecclesiae praedictae
R. D. fregit et ~um aravit quandam divisam inter feodum honoris B. et feodum domini(
anodinus [MS anodin'; ? l. anodini ] i. ~um facientes
sūrsŭm, (11) adv. (sub et versum), ¶ 1 de dessous vers le haut ; en haut, en montant : sursum deorsum commeare Cic. Nat. 2, 84, circuler en haut en bas || vineam sursum vorsum ducere Cato Agr. 33, 1, diriger la vigne vers le haut, cf. Lucr. 2, 188 ; sursum versus Cic. Part. 24, en remontant, à rebours || [fig.] omnia sursum deorsum versare Sen. Ep. 44, 4, mettre tout sens dessus dessous ¶ 2 en haut [sans mouvt ] Cic. Nat. 2, 141 ; Varro R. 1, 6, 3.
➳ sursus Lucr. 2, 188 ; susum Cato Agr. 157, 15.
- 1. opwaarts, naar boven [meare]; ➤ ~ deorsum op en neer;
- 2. in de hoogte, boven.
Et si aliqui hujusmodi custumariorum fecerint alienationem bondagii tenuræ suæ alicui, solebant Sursum reddere in curia coram Senescallo illam tenuram, et levare, et finem facere ad voluntatem domini.Monasticum Anglican. tom. 3. pag. 3 :
Et in manerio.... aliquandiu Lanfrancus tenuit in manibus suis, utens in eis omnimoda lege Episcopali et post ita Sursum reddidit ita libere, sicut et ipse tenuit per cartam suam, etc.Vetus Formula juridica apud Littletonem sect. 74 :
Ad hanc curiam venit A. de B. et Sursum reddiditFiebat porro traditione virgæ. Idem Littleton sect. 78 :in eadem curia unum mesuagium....... in manus Domini ad usum C. de D. hæredum suorum, etc.
Tenants per la verge sont en tiel nature, come tenants per le copy de court roll. Mes la cause pourquoi ils sont appellés Tenants per la verge, est pur ceo que quant ils voilent Surrender lour tenemens en la main lour seignior, al use d'un auter, its averont un petite verge (per le custom) en lour main, lequel il baillera al Seneschal, ou al Bailife, selonque le custome et use del manoir, et celui que avera la terre, prendra mesme la terre en le court, et son prisel serra enter en le roll, et le Seneschal, ou le Baillife, selonque le custome delivera à celui, qui prist la terre, mesme la verge, ou un auter verge en nosme del seisin : et pur celle cause ils sont appellés Tenans per le verge.Christophorus de S. Germano in Dialogo de legib. Angl. cap. 9 :
In aliquibus dominiis liberi tenentes possunt terras suas in Curia domini sui Sursum reddere per virgam, vel aliter secundum usum Curiæ illius, et in tali casu per illam Sursum redditionem liberum tenementum inde transibit ad illum, cui fit illa Sursum redditio, absque aliqua liberatione saisinæ inde fienda.Vide lib. Anglicum
Justice of peacepag. 132. et seqq. ubi modi
Sursum reddendiexponuntur.
Supersumma.
Machinam etiam unam, ab inimicis derelictam, altera destructa, Sursum tulerunt.
Si autem filius familias qui sit axx. annis In Sursum... assaltum fecerit, medietatem vindicte in patrem faciemus, si fuerit.... axx. annis In Iusum de minuenda pena sit in nostro arbitrio.
sūrsum or sūrsus
adv.
- sub+vorsum, vorsus.—Of motion, from below, up, upwards, on high: sursus deorsus commeare, up and down: sursum deorsum cursitare, T.—Of situation, high up, above: Praeterito hac rectā plateā sursum, T.: nares recte sursum sunt.
-
…nos omnium rerum, heus, vicissitudo est. Sex ego te totos Parmeno hos menses quietum reddam, Ne sursum deorsum cursites, neve usque ad lucem vigiles. Ecquid beo te Men papae Sic soleo amicos. Laudo .…
Terence, Eunuchus
-
…modo ordinis, ut cum semel dictum sit directe, sicut natura ipsa tulerit, invertatur ordo et idem quasi sursum versum retroque dicatur, deinde idem intercise atque permixte. Eloquendi autem exercitatio maxime in hoc toto convertendi genere versatur…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…urbe dumtaxat et urbis ornamento et hominum amore in te et in nos quadam benevolentia ; sed multum ea philosophia sursum deorsum, si quidem est in Aristo, apud quem eram. nam Xenonem tuum vel nostrum potius Quinto concesseram…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…; aut cum similiter vel cadunt verba vel desinunt ; aut cum sunt contrariis relata contraria ; aut cum gradatim sursum versus reditur ; aut cum demptis coniunctionibus dissolute plura dicuntur ; aut cum aliquid praetereuntes cur id faciamus ostendimus ;…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…recte in altis corporum partibus collocatae sunt ; itemque nares et, quod omnis odor ad supera fertur, recte sursum sunt et, quod cibi et potionis iudicium magnum earum est, non sine causa vicinitatem oris secutae sunt .…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…tabernaculi facies sex tabulas et rursum alias duas quae in angulis erigantur post tergum tabernaculi eruntque coniunctae a deorsum usque sursum et una omnes conpago retinebit duabus quoque tabulis quae in angulis ponendae sunt similis iunctura servabitur et erunt simul tabulae…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…haec quoque parabolae Salomonis quas transtulerunt viri Ezechiae regis Iuda gloria Dei celare verbum et gloria regum investigare sermonem caelum sursum et terra deorsum et cor regum inscrutabile aufer robiginem de argento et egredietur vas purissimum aufer impietatem de vultu regis…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…tunc et semen Israhel deficiet ut non sit gens coram me cunctis diebus haec dicit Dominus si mensurari potuerint caeli sursum et investigari fundamenta terrae deorsum et ego abiciam universum semen Israhel propter omnia quae fecerunt dicit Dominus ecce dies veniunt…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…, aut cum similiter vel cadunt verba vel desinunt ; aut multis modis contrariis relata contraria, aut cum gradatim sursum versus reditur, aut cum demptis coniunctionibus dissolute plura dicuntur, aut cum aliquid praetereuntes, cur id faciamus ,…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…; is morbus mediocris uix sanatur, uehemens sanari non potest. Omnis etiam dolor minus medicinae patet, qui sursum procedit. Mulieri grauidae si subito mammae emacuerunt, abortus periculum est. Quae neque peperit neque grauida est ,…
Celsus, De Medicina