tendere

1 tendere [CL] 1 to extend outwards or upwards, to hold or stretch out, offer; b (goods for sale); c (transf.). d to point, direct, aim. manus supra terras ad aquilonem tetendit Bede Hom. II 23. 241D; panem ‥ manum ‥ ~entibus alacriter et ubertim distribuit Ord. Vit. VIII 25 p. 430; tensis palmis ad celum Hist. Arthuri 88; grifo quidam ex aere descendens ‥ ad eos capiendos ungulas ~it (Brendanus 35) VSH II 282; Willelmus coram pueris nostris, ostentans ocreas suas, more procaci tensas in altum cum calcaribus deauratis Gir. SD 90; obtulit ei caput collumque tetendit Id. PI II 28; manus illius tenditur indigenti J. Howd. Cant. 9.  b 1291 de mercatoribus de C. quia ~unt pannos suos contra libertatem civitatis Norwici Leet Norw. 38.  c tendit in hunc [agnum] menti dissona verba lupus Walt. Angl. Fab. 26. 2; 1378 (1383) quod jus eorum talis est ~unt sectam et disracionacionem bonam PlRCP 490 m. 105d..  d lacum sulcantes, ordinate ~ebant puppes ad urbem Ord. Vit. IX 7 p. 504; vellem in beluam hanc arcum tendere / ‥ / sed sensus tenuis et pauce littere / acutas nesciunt sagittas cudere Walt. Wimb. Palpo 148; quousque aptatis ‥ machinis suis et canellis sub muris infra jactus hostiles eas tetendisset in faciem ville ac in muros, portas, et turres G. Hen. V 6; adversitas canellas suas ‥ tetenderat versus nos Ib.; in aula in qua pendent tenture quinque et duo tripodes pro ~endo grossas balistas Collect. W. Worc. 569. 2 to stretch out to particular, greater, or full length or extent; b (geom.). c to spread out or over to full extent. d to extend or prolong in time. rex ‥ ad confinium usque Humbrae ‥ fines imperii tetenderat Bede HE I 25; cum dicis octoginta, indicem ‥ circumflexum pollice in longum tenso implebis Id. TR 1.  b linea g d similis fit linee b h quoniam ipse in latitudine aree h g equali divisione ~untur Rob. Angl. (I) Alg. 84.  c 1298 super stratorium ante altare ibi tensum a servientibus flectent genua (Stat.) Reg. S. Paul. 81.  d s755 post non tempore tenso obiit et ipse Æthelw. II 18; etsi sermo noster per hoc in longum ~i videatur Rob. Bridl. Dial. 79. 3 to set (up) by stretching out: a (tent, canopy, or sim.); b (hunting net, snare, or sim., also transf. or fig.). a tetenderunt ‥ ei egrotanti tentorium ad occidentalem ecclesiae partem Bede HE III 17; tetenderunt ‥ papilionem in quo jacerem Ib. V 6 p. 290; partes tentorii sunt iste. hoc sagum, -gi [gl.: heyre], G. saye. saga debent esse extra tensa propter pluviam. intus debent esse cortine Garl. Comm. 234–5; 1342 super ‥ easdem pavillon' ‥ tendend' KR Ac 389/14 m. 4.  b 717 fragilia aranearum in cassum ceu flatum tenuem sive pulverem captantia tetendisse retia Bonif. Ep. 9 p. 5; flumina te cingunt florentibus undique ripis / retia piscator qua sua tendit ovans Alcuin Carm. 23. 8; unde tetendit ei communis adversarius solitas suae malignitatis insidias ut eum si ullo modo posset extingueret Wulf. Æthelwold 15; ? c1168 meis ~untur insidie J. Sal. Ep. 274 (263); Ulixes Palamedem habens odio ei tetendit insidias Natura Deorum 191; 1251 forestarii ‥ regis ‥ in parco ‥. invenerunt unam trappam tendatam SelPlForest 94. 4 to exert strain on, pull tight. b to stretch back (bow or catapult), string (bow), tighten (strings of instrument). c to pull tight over a frame; d (? as form of repair). e (transf.) to strain (mentally). tensis ‥ rudentibus longius a littore se removent W. Malm. GP V 224; [navis] moveri non poterat, et multis pellentibus, pulvinis suppositis, tensisque remulcis, cassus erat conatus W. Cant. Mir. Thom. IV 6; tumet si niteat tensa cuticula, / quam cito contrahit senilis rugula Walt. Wimb. Carm. 331.  b citharis ‥ ubi ligno chordae ~untur Bede Apoc. 146A; tetenderunt arcum, tetendit tinde bogan Psalt. B 261; faciant ‥ dulcissimam dissidentium consonantiam, chordis non ruptis sed tensis proportionaliter, vel remissis J. Sal. Pol. 530B; maligni illius ‥ qui jugiter arcum suum ~it quatinus ‥ sagittet immaculatos [cf. Psalm. lxiii 5–6] Gir. Spec. III 1 p. 129; 1261 cum uno turno ad majores balistas ~endas Cl 449; si una chorda magis ~eretur, proporcio corrumperetur W. Macclesfield Quaest. f. 13ra; in iiij petr' canob' emptis pro strenges ad dicta springalda tentend' MinAc 1147/23 m. 3.  c si ‥ corpus laxum cederet debilis sonus efficeretur, ut apparet in timpano. dum enim bene tensum percutitur et fortiter sonat ‥ Quaest. Salern. Ba 1.  d 1278 faciat habere magistro B. ingeniatori regis septem querc' et quinque fagos ad tendend' ingenia regis apud turrim London' Cl 96 m. 11; 1306 pro balistis unius pedis tentendis KR Ac 486/20 (cf. ib.: j biz pro eadem [balista] ~enda).  e si ‥ quod nonnumquam utile est, tensum animum ad inferiora quedam ac jucunda laxemus Ailr. Comp. Spec. Car. 37. 646A. 5 to stretch through fullness or expansion (from within), distend. bursa nummis bene tensa Walt. Wimb. Van. 53; nequit offensam per bursam tergere tensam Id. Scel. 16; si virga ~atur ex grossa ventositate Gad. 84v. 1; rex duas rates ex aqua trahi jussit ‥ et per terram ultra montem juxta civitatem illas traxit super trudas, velis tensis, per duo miliaria Strecche Hen. V 171. 6 to direct (one's steps, course, or sim.); b (sound). postquam vix de lectulo surrexit, non in antea pedem tetendit, sed occidentalem Normanniam quantocius repetiit Ord. Vit. III 4 p. 65 (cf. ib. IX 13 p. 581: usque in murum pedem tetendit); facula, qua gressum sine errore ~erem, ammonebar W. Malm. GP prol.; alias iter ~ere sedule nitebantur (Brendanus 39) VSH II 284.  b dicuntur tenores qui ~unt sonum vel sursum vel deorsum vel medio modo Bacon Gram. Gk. 140 (cf. ib.: acutus accentus incipit ab imo et tendit in altum). 7 (intr.) to proceed, make one's way; b (impers. pass.); c (transf., in conversation or discussion). proficiscebat juxta fluvium Tesgeta ~ens in meridiem inter montana V. Cuthb. II 5; dona ‥ promittentes, si te ‥ ad sedem apostolicam ~entem retinerem Eddi 28; ipsum ad passionem omnibus amicis destitutum ~entem hac voce sequebatur gemens: ‘vadis ‥’ Eadmer Excell. B. M. 566C; conantem ulterius ~ere Edmundum, ut reliquias predonum persequeretur ad internitionem W. Malm. GR II 180; 1284 impossibile est tali prevalente remige illud in supracelestes aquas ~ens remigium temporaliter prosperari Peckham Ep. 519.  b usque ad medium itineris, quo a Gallico sinu Brittanias usque ~itur, secundis flatibus navis tuta volabat Bede HE I 17.  c de duce et filio ejus sufficienter audivimus, sed de his ad presens silentes ad alia ~amus Ord. Vit. XII 24 p. 403. 8 (also trans. refl. or pass.) to extend or reach (to, towards, or as far as in a spec. direction). b (transf.) to pertain to, concern. Brittannia ‥ ab Africo boriali propensius tensa axi Gildas EB 3; [vallum] ~ens contra occidentem terminatur juxta urbem Alcluith Bede HE I 12; tenditur in campum muro latus undique tutum, / quo tenuit letos sepe juventa jocos L. Durh. Dial. I 439 (cf. ib. I 443: ab arce potens descendens murus in Austrum / tenditur, ecclesie ductus ad usque caput); c1168 sicut publica via ~it de B. usque ad T. Feod. Durh. 173n; ramus ille propriam arborem flexuose ambiens, et in altum se ~ens, transitum illis facilem dedit (Samthanna 19) VSH II 259; de Apennini parte oritur, que spectat inferum mare ‥ et ~itur usque ad superum Alb. Lond. DG 6. 21; arconium est acervus gelimarum et ~it in conum S. Langton Ruth 114; pars [vene] tercia ad partem cruris silvestr[em] ~it ‥ que etiam dicitur sciatica Ps.-Ric. Anat. 44.  b ceterum quod ad scientiam litterarum ~it, ita edocti ut aut parum aut nichil ipsis deberent artibus W. Malm. GR III 237. 9 to progress or be on the way (to another stage or condition). b to verge on, amount to, reach. si videris urinam egri ~entem ad ruffedinem tinctam ad rubedinem claram Gad. 4. 1.  b 1473 multa enormia, veluti homicidia, incendia ‥ perpetrantur que ‥ demum ad dictarum treugarum violacionem et in parte rupturam ~ere verisimiliter conspiciuntur RScot 436a. 10 to tend or lead towards (consequence, conclusion, or sim.). nitebatur ‥ ut quoquomodo papam a sententia traduceret. quod ubi ad nichilum ~ere vidit ‥ W. Malm. GP I 59; intelligentes quo responsio ~eret, capsas sanctorum nudaverunt Id. GR IV 318; 1340 si qua et que sint acta ad pacis et concordie suavitatem ~encia (Lit. Univ.) Collect. Ox. I 25; 1425 ad ea que ad profectum studii in fidei sublimacionem ac divini cultus augmentum ~ere possent affectuose desiderantes dispensacionis graciam impartiri Reg. Cant. I 344. 11 to strain, make an effort, exert oneself (against opponent). dixit et, ense retecto, / tendit in hostiles feriendo forte phalanges V. Neot. A 16; Deum contra ~ere, qui ventum arceret W. Malm. GR III 238. 12 (w. dat., ad, or in & acc.) to aim or strive for, devote oneself to, be intent on, to have as one's end; b (w. inf. or ut cl.). c793 cordis mei devotio specialiter ~it in vos propter familiaritatem et pietatem quam fecistis in nos Alcuin Ep. 72; 931 ut ea ‥ velud fastidiosam melancoliae nausiam abhominando fugiamus, ~entes ad illud evvangelicum ‘date et dabitur vobis’ CS 677; ad studium vigiles avide laudabile tendunt (Vers.) Ord. Vit. XI p. 160; ad hec resupinant materialiter, respiciunt formaliter, ~unt spiritualiter omnia J. Sal. SS 962D; qui ~unt ad celum vadunt ut sanctificentur et ut inveniant ‥ Deum AncrR 135; 1338 qui solis theologicis et philosophicis ~entes, licet in illis eminenter fructificent ‥ rei tamen familiaris penuriam paciuntur, quia sciencie quibus vacant non sunt plurimum lucrative FormOx 89.  b uxorari ~ebat non amari Map NC IV 2 f. 44v; opera ‥ legalia non ad aliud ~ebant nisi ut faciens illa viveret in illis vita (videlicet temporali) longiori Gros. Gal. 86; 1320 cognovit quod sic fecit extra libertatem gilde et non infra, et hoc ~it se purgare secundum consuetudinem gilde, quod non est contra formam gilde Rec. Leic. I 325. 13 (p. ppl. f. as sb.) fathom (v. et. teisa). 1351 in vj tensis de kyppelyne emptis, ij d. MinAc Wistow 61; tensa, A. a vedme WW.

2 tendere v. 2 tenēre