δάκτυλος
δάκτυλος, finger, toe, dactyl
- finger, ἐπὶ δακτύλων συμβάλλεσθαι τοὺς μῆνας to reckon on the fingers, Hdt. 6.63; ὁ μέγας δ. the thumb, Id. 3.8, Diog.Apoll. 6; ὁ μέσος Arist. PA 687b18; οἱ λιχανοί Hp. Art. 37; ὁ ἔσχατος Id. PA 687b17: prov., ἄκρῳ δ. γεύεσθαι Procop.Gaz. Ep. 31; οὐκ ἄξια ψόφου δακτύλων Clearch. 5.
- 2 οἱ δ. τῶν ποδῶν the toes, X. An. 4.5.12; and, without ποδός, Batr. 45, Ar. Eq. 874, Arist. HA 494a12; τὸ τῶν δ. μέγεθος ἐναντίως ἔχει ἐπί τε τῶν ποδῶν καὶ τῶν χειρῶν Id. PA 690a30; ὁ μέσος δ. of a monkey, Id. HA 502b3; ὁ μείζων δ. the great toe, Plu. Pyrrh. 3.
- b of the toes of beasts, Arist. HA 498a34; of birds, Id. PA 695a22.
- II a measure of length, fingerʼs breadth, = about 7/10 of an inch, Hdt. 1.60, al.; πώνωμεν, δάκτυλος ἀμέρα Alc. 41; δάκτυλος ἀώς AP 12.50 (Asclep.): Astron., digit, i.e. twelfth part of the sunʼs or moonʼs apparent diameter, Cleom. 2.3.
- III metrical foot, dactyl, -⏑⏑, Pl. R. 400b; ῥυθμὸς κατὰ δάκτυλον Ar. Nu. 651; δ. κατʼ ἴαμβον, diiambus, Aristid. Quint. 1.17.
- 2 δάκτυλοι, οἱ, a dance, Ath. 14.629d.
- IV date, fruit of the φοῖνιξ, Arist. Mete. 342a10, Artem. 5.89.
- 2 kind of grape, Plin. HN 14.15, Colum. 3.2.1.
- 3 = ἄγρωστις, Plin. HN 24.182.
- V Δάκτυλοι Ἰδαῖοι mythical wizards and craftsmen in Crete (or Phrygia, D.S. 17.7), attached to the cult of Rhea Cybele, Hes. Fr. 176, Pherecyd. 47 J., S. Fr. 364, Str. 8.3.30, D.S. 5.64, IG 12(9).259.22 (Eretria).
- 2 δ. Ἰδαῖοι, = γλυκυσίδη, Dsc. 3.140.
- b fossil found in Crete, Plin. HN 37.170.
- VI δ. θεοῦ the hand of God, LXX Ex. 8.19, cf. Ev.Luc. 11.20. (Orig. Δάτκυλος, cf. Boeot. δακκύλιος Schwyzer 462B 51; δατ- = dṇt, cf. Skt. a-datkas ‘toothless’.)
I anat. y zool.
1 de pers. dedo de la mano y el pie
ἄρθρα δακτύλων
δ. ἄκρος
extremo, punta del dedoἄκροισι δακτύλοισι
con las puntas de los dedosθοὰ δάκτυλα χειρῶν
δακτύλων κορυφή
ὑπὸ τοῦ ψύχους τοὺς δακτύλους τῶν ποδῶν ἀποσεσηπότες
con los dedos de los pies gangrenados por el fríoἀποσποδῆσαι τοὺς ὄνυχας τῶν δακτύλων
destrozarse las uñas de los pies por andar muchoἀνὴρ τοὺς τᾶς χηρὸς δακτύλους ἀκρατεῖς ἔχων
δ. περιττός
un dedo de másἀνὴρ ὑπερμεγέθης, καὶ δάκτυλοι αὐτοῦ ἓξ καὶ ἕξ, εἴκοσι τέσσαρες
•
ὁ μέγας δ.
el dedo pulgarδ. πρῶτος
ὁ μείζων δ.
el dedo gordoδ. δεύτερος
dedo índiceὁ λιχανὸς δ.
ὁ μέσος δ.
el dedo corazónδ. παράμεσος
dedo anularἰατρικὸς δ.
ὁ σμικρὸς δ.
el dedo meñiqueὁ ἔσχατος δ.
ὁ βραχύτατος δ.
ὁ σμικρὸς δ.
el dedo pequeño
• en cuanto a funciones, gestos
ἐπὶ δακτύλων συμβαλλόμενος τοὺς μῆνας
contando los meses con los dedosλίνον ἠλακάτᾳ δακτύλοις ἕλισσεν
ἅψαι ... τῷ δακτύλῳ
τὸ κνῦμα ... τῶν δακτύλων
el roce de los dedos llamando a la puertaῥέπουσι τοῖσι δακτύλοισι ἄκροισιν
ψόφος δακτύλων
chasquido de dedos como gesto de burlaοἱ διὰ τῶν δακτύλων ψόφοι
para llamar a los criadosαἴρειν τοὺς δακτύλους
levantar los dedos los atletas, como señal de que aceptan la derrota(τὸν θεὸν) τοῖς δακτύλοις διάγειν τὰ ὄμματα
τὴν ἐπιστολὴν ἔχων περὶ τοὺς δακτύλους
δάκτυλον ἐπιθέντες ἐπὶ στόματι
τῷ δὲ δακτύλῳ νεύων τὸν τόπον ἐδείκνυ'
ἐὰν μὴ βάλω ... τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων ... οὐ μὴ πιστεύσω
τὸ ἑνὶ κνᾶσθαι δακτύλῳ τὴν κεφαλήν
síntoma de afeminamientoτοὺς δακτύλους πιέζειν
como muestra de nerviosismoφιλήματα ... διὰ τῶν δακτύλων ἔπεμπε
οἱ δάκτυλοι κυβερνῶσι τὰ αὐλήματα
θεὶς ἐπὶ δακτύλων τὴν ψῆφον
poniendo el ábaco en los dedos para hacer cuentas
• prov.
ἐπὶ δακτύλων θεῖναι (σημαίνει) τὸ λογίσασθαι
δεῖ δὲ μὴ ... γαμεῖν ... τοῖς δακτύλοις
no hay que casarse con los dedos e.d. contando con los dedos la cuantía de la doteἄκρῳ δακτύλῳ
con la punta del dedoἄκρῳ ἅψασθαι τῷ δακτύλῳ
de los que no están bien adiestradosτῆς σῆς μούσης ἄκρῳ ... δακτύλῳ γευσάμενοι
• en lit. judeo crist. δ. θεοῦ el dedo e.d. la mano de Dios, su poder
δ. θεοῦ ἐστιν τοῦτο
πλάκας λιθίνας γεγραμμένας τῷ δακτύλῳ τοῦ θεοῦ
de las tablas de la leyἡ Γραφὴ ... τὸ ἅγιον Πνεῦμα δάκτυλον Θεοῦ καλεῖ
2 de anim., del mono dedo
ἔχει ... χεῖρας καὶ δακτύλους καὶ ὄνυχας ὁμοίους ἀνθρώπῳ
• de aves uña o garra Arist.HA 498a34, PA 695a22, 23, Phgn.810a22
• de artrópodos como el escarabajo artejo Horap.1.10.
II
1 dedo medida de longitud equiv. a una dieciseisava parte del
πούς (dos centímetros aprox.) γυνὴ ... μέγαθος ἀπὸ τεσσέρων πήχεων ἀπολείπουσα τρεῖς δακτύλους
una mujer de cuatro codos menos tres dedos de estaturaτὸ δὲ μέγεθος τῆς γλώττης ἔχει ἡ πορφύρα μεῖζον δακτύλου
ἑπτὰ παλαστῶν δακτύλ λειπόντων
siete palmos menos un dedoμῆκος ὀκτὼ ποδῶν καὶ δέκα δακτύλων, πλάτος παλαστῶν ἐννέα καὶ δακτύλοιν δυοῖν
λιθάριον ... τριῶν δακτύλων τὸ μέγεθος
πάχος τοῦ στύλου τεσσάρων δακτύλων τὰ κοιλώματα
• aplicado al tiempo
πώνωμεν· ... δ. ἀμέρα
bebamos; ... el día es un dedo e.e. acaba de despuntar el alba
2 astr. dígito Cleom.2.3, Vett.Val.283.18.
III métr. y mús.
1 dáctilo pie métrico formado por una sílaba larga y dos breves, ¯˘˘,
(ῥυθμός) κατὰ δάκτυλον
τὸ κατὰ δάκτυλον εἶδος, ὅ τινες ἐξ Ὀρθίου νόμου φασὶν εἶναι
δ. κατ' ἴαμβον
dáctilo yámbico o diyambo, ˘¯˘¯δ. κατὰ βακχεῖον τὸν ἀπὸ τροχαίου
dáctilo baqueo-trocaico ¯˘˘¯δ. κατὰ βακχεῖον τὸν ἀπὸ ἰάμβου
dáctilo baqueo-yámbico, ˘-¯˘δ. κατὰ χορεῖον τὸν ἰαμβοειδῆ
dáctilo coreico-yamboide, ¯˘˘¯˘˘δ. κατὰ χορεῖον τὸν τροχαιοειδῆ
dáctilo coreico-trocoide, ¯˘˘˘˘¯
• en plu. dáctilos una de las cinco partes de que se compone el
νόμος Πυθικός
(género musical citaródico sin acompañamiento de voz)
2 οἱ δάκτυλοι cierta danza
τὰ δὲ στασιμώτερα καὶ πυκνότερα καὶ τὴν ὄρχησιν ἁπλουστέραν ἔχοντα καλεῖται δάκτυλοι
IV bot.
1 δάκτυλοι Ἰδαῖοι otro n. de la γλυκυσίδη peonía, Paeonia sp. Dsc.3.140, Dsc.Lat.3.152,
dactilus erba epionia
2 dátil Artem.5.89, Plin.HN 13.46, Isid.Etym.17.7.1, Gloss.3.513.
3 cierto tipo de uva alargada
praelongis dactyli porriguntur acinis
4 grama, Cynodon dactylon Pers., Plin.HN 24.182.
V ict., un molusco bivalvo bálano, escaramujo, Lithodomus lithofagus o bien Pholas dactylus L., Plin.HN 9.184, 32.151.
VI geol. dactylus Idaeus, dedo del Ida cierto fósil cretense en forma de pulgar, quizás una belemnita, Plin.HN 37.170, Solin.11.14, Isid.Etym.16.15.12.
•Etim. dud.: ¿rel. c. gót. tekan ‘tocar’, lat. digitus? ¿O de *δάτκυλος, de δατ- ‘distribuir’, cf.
1. vinger:
2. teen:
3. lengtemaat duim (± 2 cm.);
1) der Finger, Her. 6.63 u. Folgde ; μέγας, der Daumen, Ael. V.H. 2.9, sonst ἀντίχειρ ; sonst werden noch genannt : ὁ σμικρότατος καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ μέσος, Plat. Rep. VII.523d ; vgl. λιχανός, σφάκελος, μύωψ.
2) ποδός, Fußzehe, Xen. An. 4.5.12 ; Eur. I.T. 255 ; Ar. Eq. 881 u. sonst.
3) das kleinste griech. Längenmaß, zwei Finger breit ; übertr., von einer kurzen Zeit, Alcaeus bei Ath. X.430d ; δάκτυλος ἀώς Asclepiad. 9 (XII.50).
4) die Dattel, Arist. Meteor. 1.4.10 ; Artemid. 5.89.
5) der Versfuß [– ◡ ◡], Ar. Nub. 651 ; u. das Versmaß, Plat. Rep. III.400b.
6) δάκτυλοι Ἰδαῖοι, Priester der Cybele. Vgl. Lobeck Aglaoph. 2 p. 1166 st.
1
1.a
λαβὼν σεαυτοῦ δάκτυλον [ὑ]πόθες ὑπὸ τὴν [γλῶσσάν] σου
toma un dedo y póntelo debajo de la lengua
σὺ δὲ εὐθέως ἐπίθες δεξιὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸ στόμα καὶ λέγε
tú inmediatamente pon el dedo derecho en la boca y di
εἴρας αὐτὸν (τὸν δακτύλιον) εἰς τὸν ἰδαῖον τῆς ἀριστερᾶς σου χειρὸς δάκτυλον ἔσω βλέποντα
colocando el anillo en el dedo índice de tu mano izquierda mirando hacia dentro
1.b
τῇ ἀριστερᾷ πτέρνῃ πάτει τὸν μέγαν δάκτυλον τοῦ δεξιοῦ ποδός
pisa con el talón izquierdo el dedo gordo del pie derecho
1.c
ὅτι σε] ὁρκίζω κατὰ τοῦ δακτύλου τοῦ θεοῦ
pues yo te conjuro por el dedo de Dios
2
λαβὼν σίδηρον ἀπὸ ἀναγκοπέδης ψυχρηλατήσας ποίησον δάκτυλον
toma hierro de unos grilletes y forja en frío un anillo
ἔχε μετὰ σεαυτοῦ δάκτυλον σιδηρο<ῦ>ν, ἐφ' ὃν γέγλυπται Ἁρποκράτης
ten un anillo de hierro, en el que esté grabado Harpócrates
3
σύγχριε δέ σε ὅλ[ο]ν τῷ συνθέματι τούτῳ· δαφνίδας, κύμινον Αἰθιοπικόν, στρύχνον καὶ Ἑρμοῦ δ[ά]κτυλον
úngete todo con la siguiente mixtura: semillas de laurel, comino etíope, adormidera y dedo de Hermes
4
τετέ[λ]εσμαι καὶ εἰς μέγαρον κατέ[βη]ν Δακτύλων
estoy consagrado y he bajado a la cámara de los Dáctilos
- Ia finger, Lat. digitus, ἐπὶ δακτύλων συμβάλλεσθαι to reckon on the fingers, Hdt.; ὁ μέγας δ. the thumb, Hdt.
- 2οἱ δ. τῶν ποδῶν the toes, Xen.; and δάκτυλος alone, like Lat. digitus, a toe, Ar.
- IIthe shortest Greek measure of length, a fingerʼs breadth, = about 7/10 of an inch, Hdt.
- IIIa metrical foot, dactyl, ¯ ˘ ˘, Plat.
-
…ἐς πέδον καθῆκε γῆς, καὶ τῇδε κρήνην ἐξανῆκʼ οἴνου θεός · ὅσαις δὲ λευκοῦ πώματος πόθος παρῆν, ἄκροισι δακτύλοισι διαμῶσαι χθόνα γάλακτος ἑσμοὺς εἶχον · ἐκ δὲ κισσίνων θύρσων γλυκεῖαι μέλιτος ἔσταζον ῥοαί. ὥστʼ, εἰ παρῆσθα ,…
Euripides, Bacchae
-
…, ἐπὶ τριηκόσια ἐκφέρει. τὰ δὲ φύλλα αὐτόθι τῶν τε πυρῶν καὶ τῶν κριθέων τὸ πλάτος γίνεται τεσσέρων εὐπετέως δακτύλων. ἐκ δὲ κέγχρου καὶ σησάμου ὅσον τι δένδρον μέγαθος γίνεται, ἐξεπιστάμενος μνήμην οὐ ποιήσομαι, εὖ εἰδὼς ὅτι…
Herodotus, The Histories
-
…βασιληίων ἐὸν τὸ εὖρος, ὕψος δὲ διηκοσίων πηχέων · ὁ δὲ βασιλήιος πῆχυς τοῦ μετρίου ἐστὶ πήχεος μέζων τρισὶ δακτύλοισι. δεῖ δή με πρὸς τούτοισι ἔτι φράσαι ἵνα τε ἐκ τῆς τάφρου ἡ γῆ ἀναισιμώθη, καὶ τὸ τεῖχος…
Herodotus, The Histories
-
…τοιάδε. ἐν τῷ δήμῳ τῷ Παιανιέι ἦν γυνὴ τῇ οὔνομα ἦν Φύη, μέγαθος ἀπὸ τεσσέρων πηχέων ἀπολείπουσα τρεῖς δακτύλους καὶ ἄλλως εὐειδής · ταύτην τὴν γυναῖκα σκευάσαντες πανοπλίῃ, ἐς ἅρμα ἐσβιβάσαντες καὶ προδέξαντες σχῆμα οἷόν τι ἔμελλε εὐπρεπέστατον…
Herodotus, The Histories
-
…αἳ παρʼ ἀενάοις θαλάσσης κύμασι στωμύλλετε, τέγγουσαι νοτίοις πτερῶν ῥανίσι χρόα δροσιζόμεναι · αἵ θʼ ὑπωρόφιοι κατὰ γωνίας εἱειειειλίσσετε δακτύλοις φάλαγγες ἱστότονα πηνίσματα, κερκίδος ἀοιδοῦ μελέτας, ἵνʼ ὁ φίλαυλος ἔπαλλε δελφὶς πρῴραις κυανεμβόλοις μαντεῖα καὶ σταδίους, οἰνάνθας…
Aristophanes, Frogs
-
…ἐν αὐτῇ ᾔσθετό τε καὶ πᾶσα ἅμα συνήλγησεν μέρους πονήσαντος ὅλη, καὶ οὕτω δὴ λέγομεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος τὸν δάκτυλον ἀλγεῖ · καὶ περὶ ἄλλου ὁτουοῦν τῶν τοῦ ἀνθρώπου ὁ αὐτὸς λόγος, περί τε λύπης πονοῦντος μέρους καὶ περὶ…
Plato, Republic
-
…; οὐ μανθάνω. καλεῖς δέ τι χειρός ; οἷον δακτύλιον ἔστιν ὅτου ἂν ἄλλου τῶν τοῦ ἀνθρώπου φαίης ἢ δακτύλου ; οὐ δῆτα. οὐκοῦν καὶ ποδὸς ὑπόδημα τὸν αὐτὸν τρόπον ; ναί. ; καὶ ἱμάτια καὶ στρώματα τοῦ…
Plato, Alcibiades 1
-
…πᾶν ὅτι τοιοῦτον. ἐν πᾶσι γὰρ τούτοις οὐκ ἀναγκάζεται τῶν πολλῶν ἡ ψυχὴ τὴν νόησιν ἐπερέσθαι τί ποτʼ ἐστὶ δάκτυλος · οὐδαμοῦ γὰρ ἡ ὄψις αὐτῇ ἅμα ἐσήμηνεν τὸ δάκτυλον τοὐναντίον ἢ δάκτυλον εἶναι. οὐ γὰρ οὖν, ἔφη…
Plato, Republic
-
…, αὕτη ἄριστα διοικεῖται ; πολύ γε. καὶ ἥτις δὴ ἐγγύτατα ἑνὸς ἀνθρώπου ἔχει ; οἷον ὅταν που ἡμῶν δάκτυλός του πληγῇ, πᾶσα ἡ κοινωνία ἡ κατὰ τὸ σῶμα πρὸς τὴν ψυχὴν τεταμένη εἰς μίαν σύνταξιν τὴν τοῦ ἄρχοντος…
Plato, Republic
-
…δηλοῖ, εἴτʼ ἐγγύθεν προσπίπτουσα εἴτε πόρρωθεν. ὧδε δὲ ἃ λέγω σαφέστερον εἴσῃ. οὗτοί φαμεν τρεῖς ἂν εἶεν δάκτυλοι, ὅ τε σμικρότατος καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ μέσος. πάνυ γʼ, ἔφη. ὡς ἐγγύθεν τοίνυν ὁρωμένους…
Plato, Republic