χείρ

χείρ, ἡ, χειρός, χειρί, χεῖρα, dual χεῖρε, χεροῖν, pl. χεῖρες, χερῶν, χεῖρας, penult. being regularly short, when the ult. is long; dat. pl. regularly χερσί (χειρσί occurs in cod.Vat. of LXX, as Jd. 7.19, 1 Ch. 5.10, and late Inscrr. as CIG 2811 b.10 (Aphrodisias), 2942c (Tralles): but Poets used the penult. long or short in all cases, as the verse required, χερός, χερί, χέρα, χέρε, χέρες, χέρας (of which Hom. uses only χερί; χέρα h.Pan. 40); gen. dual χειροῖν S. El. 206 (lyr.), 1394 (lyr.), IG 2(2).1498.76; gen. pl. χειρῶν ib. 31, common in Prose.—Poet. forms, dat. pl. χείρεσι (ν) once in Hom., Il. 20.468, also Q.S. 2.401, 5.469 (v.l.); χείρεσσι Il. 12.382, Pi. O. 10(11).62, S. Ant. 976 (lyr.), 1297 (lyr.), and once in trim., E. Alc. 756; χέρεσσι (ν) Hes. Th. 519, 747, B. 17.49 [Dith. 4.49]; χερέεσσιν AJA 36.460 (Galatia):—Dor. nom. χέρς Timocr. 9; χήρ Sophr. in PSI 11.1214a3 (also, = δίψακος, Ps.-Dsc. 3.11); gen. χηρός Alcm. 32, IG 42(1).121.22 (Epid., iv B. C.); acc. pl. χῆρας ib. 96, Aeol. χέρρας Alc. Supp. 4.21, Theoc. 28.9.—On the accent and declension of these forms, v. Hdn.Gr. 2.277, 748:—

• the hand, whether closed, παχεῖα Il. 3.376; βαρεῖα 11.235, al.; or open, flat, χερσὶ καταπρηνέσσι, χειρὶ καταπρηνεῖ, 15.114, Od. 13.164, al.; εἰς τὴν χ. ἐγχεάμενοί τι X. Cyr. 1.3.9: freq. in pl. where a single hand is meant, Il. 23.384, etc.; reversely, sg. where more than one hand is spoken of, e.g. Od. 3.37, etc.; dual joined with pl., ἄμφω χεῖρας 8.135; χεῖρε ἀμφοτέρας Il. 21.115.
• • • 2 hand and arm, arm (cf. Ruf. Onom. 11, 82, Gal. 2.347), πῆχυν χειρὸς δεξιτερῆς Il. 21.166; κατὰ χεῖρα μέσην ἀγκῶνος ἔνερθε 11.252; χεῖρες ἀπʼ ὤμων ἀΐσσοντο Hes. Th. 150; χ. εἰς ὤμους γυμναί Longus 1.4; ἐν χερσὶ γυναικῶν πεσέειν into the arms, Il. 6.81, etc.: hence, words are added to denote the hand as distinct from the arm, ἄκρην οὔτασε χεῖρα 5.336; περὶ ἄκραις ταῖς χ. χειρῖδας ἔχουσι X. Cyr. 8.8.17, cf. Pl. Prt. 352a.
    • 3 of the hand or paw of animals, ὅσα [ζῷα] χεῖρας ἔχει X. Mem. 1.4.14; πορεύεσθαι ἐπὶ χειρῶν go on all fours, LXX Le. 11.27; so of monkeys, Arist. HA 502b3; of the fore-paws of the hyena, Id. Fr. 369; of the bear, Plu. Aet. phys. 2.919a.
  • II Special usages:
  • • 1 to denote position, ποτέρας τῆς χερός; on which hand? E. Cyc. 681; ἐπὶ δεξιὰ χειρός Pi. P. 6.19; ἐπʼ ἀριστερὰ χειρός Od. 5.277; χειρὸς εἰς τὰ δεξιά S. Fr. 598; λαιᾶς χειρός A. Pr. 714 (but χείρ is often omitted with δεξιά, ἀριστερά, as we say the right, the left).
    • 2 freq. in dat. of all numbers with Verbs which imply the use of hands, λάβε χειρί, χερσὶν ἑλέσθαι, Il. 5.302, 10.501; χερσὶν ἀσπάζεσθαι Od. 3.35; προκαλίζεσθαι 18.20; χειρί, χεροῖν ψαῦσαι, S. OT 1510, 1466: sts. this dat. is added pleon. by way of emphasis, ὄνυξι συλλαβὼν χερί Id. Aj. 310.
    • 3 gen., by the hand, χειρὸς ἔχειν τινά Il. 4.154; χειρὸς ἑλών 1.323, etc.; γέροντα δὲ χειρὸς ἀνίστη he raised him by the hand, 24.515, cf. Od. 14.319; χερὶ χειρὸς ἑλών Pi. P. 9.122; τινὰ χειρὸς ἕλκειν Id. N. 11.32; ἀνέλκειν τινὰ τῆς χ. Ar. V. 569 (anap.).
    • 4 the acc. is used when one takes the hand of a person, χεῖρα γέροντος ἑλών Il. 24.361; χεῖρʼ ἕλε δεξιτερήν Od. 1.121; χεῖράς τʼ ἀλλήλων λαβέτην, in pledge of good faith, Il. 6.233; so ἔμβαλλε χ. δεξιὰν πρώτιστά μοι S. Tr. 1181; also ἔμβαλλε χειρὸς πίστιν Id. Ph. 813, cf. OC 1632.
    • 5 other uses of the acc.:
    • • a in prayer or entreaty, χεῖρας ἀνασχεῖν [θεοῖς] Il. 3.275, etc.; ποτὶ γούνασι χεῖρας βάλλειν Od. 6.310; ἀμφὶ . . Ἀρήτης βάλε γούνασι χεῖρας Ὀδυσσεύς 7.142; ἀμφὶ δὲ χεῖρας δειρῇ βάλλʼ Ὀδυσῆϊ 23.207; ἀμφί τινι χεῖρε β. 21.223; περίβαλε δὲ χέρας Ar. Th. 914, cf. A. Ag. 1559 (anap.); χεῖρας προΐσχεσθαι Th. 3.58, 66; so also χεῖρας ἀείρων Od. 11.423, cf. Il. 7.130 (tm.); χ. ἀνατείνειν (v. ἀνατείνω I.1).
      • b τὰς χεῖρας αἴρειν to hold up hands in token of assent or choice, of persons voting, Ar. Ec. 264; τὴν χ. αἴρειν And. 3.41; ὅτῳ δοκεῖ ταῦτα, ἀράτω τὴν χ. X. An. 5.6.33, cf. 7.3.6; ἀνατεινάτω τὴν χ. ib. 3.2.9, 33; χεῖρας ὀρεγνύς Il. 22.37; χεῖρʼ ὀρέγων εἰς οὐρανόν 15.371; χεῖρας ὀ. τινί Od. 12.257; πρός τινα Pi. P. 4.240; ποτὶ στόμα χεῖρʼ ὀρέγεσθαι Il. 24.506 (but χεῖρά τισι ὀ. to reach them oneʼs hand in help, X. HG 5.2.17); also χεῖρε ἑτάροισι πετάσσας Il. 4.523, etc.; πιτνὰς εἰς ἐμὲ χεῖρας Od. 11.392 (but χεῖρε πετάσσας abs., of one swimming, etc., 5.374, al.).
      • c [Ἰλίου] χεῖρα ἑὴν ὑπερέσχε held the hand over I. as a protector, Il. 9.420, etc.: less freq. τισι, 4.249, cf. 5.433; χεῖρά θʼ ὕπερθεν ἔχεις IG 14.1003.10 (Rome).
      • d in hostile sense, χεῖρας or χεῖρα ἐπιφέρειν τινί, Il. 1.89, 19.261, al.; χεῖρας ἐφιέναι τινί 1.567, Od. 1.254, al.; χεῖρας ἐπιβάλλειν τισί Plb. 3.2.8, etc.; χέρα τινὶ προσενεγκεῖν Pi. P. 9.36; χεῖρας ἐπί τινι ἰάλλειν, v. ἰάλλω I.1.
      • e χεῖρας ἀπέχειν keep hands off, λοιμοῖο βαρείας χεῖρας ἀφέξει Il. 1.97 codd.; κερτομίας δέ τοι . . καὶ χεῖρας ἀφέξω . . μνηστήρων Od. 20.263; ἀθανάτων ἀπέχειν χέρας A. Eu. 350 (lyr.); τὼ χεῖρε ἀπέχεται Pl. Smp. 213d; παύειν χεῖράς τινος Il. 21.294.
      • f χεῖρας ἐπιτιθέναι τινί, in token of consecration, 1 Ep.Ti. 5.22, etc.
    • 6 with Preps.:
    • • a ἀνὰ χεῖρας ἔχειν τινάς to be intimate with . ., Plb. 21.6.5; αἱ ἀνὰ χεῖρά τινων ὁμιλίαι S.E. M. 1.64; τὰ ἀνὰ χεῖρα πράγματα the matters in hand, Plu. QConv. 2.614b, etc. (also οἱ ἀνὰ χ. χρόνοι the current period, PRyl. 88.21 (ii A. D.); τὰ ἀνὰ χ. what comes his way, Ps.-Ptol. Centil. 18; ἀνὰ χ. τῆς πύλης hard by . ., LXX 2 Ki. 15.2.
      • b ἀπὸ χειρὸς λογίσασθαι to reckon off-hand, roughly, Ar. V. 656 (anap.), cf. Luc. Hist.Conscr. 29: but πότισον τὴν γῆν ἀπὸ χειρός by hand, PCair.Zen. 155 (iii B. C.).
      • c διὰ χερῶν ἔχειν, λαβεῖν, literally, to have or take between the hands, A. Supp. 193, S. Ant. 916; διὰ χειρὸς ἔχειν to hold in the hand, ib. 1258 (anap.), Ar. V. 597 (anap.); to have in hand, i.e. under control, Th. 2.76; διὰ χειρῶν ἔχειν τὴν πολιτείαν Arist. Pol. 1308a27; τὰ τῶν ξυμμάχων keep under control, Th. 2.13: later, to have a work in hand, be engaged in it, Phld. Acad.Ind. p.69 M. (χερός), D.H. Isoc. 4; τὰ ὅπλα Plu. Cor. 2, etc. (also διὰ χ. by direct payment, opp. διὰ τῆς τραπέζης by bankerʼs order, BGU 1156.8 (i B. C.), etc.; cf. διὰ χ. ἔσπευδε τὴν πρᾶσιν Charito 1.12); of arms, διὰ χειρὸς εἶναι Luc. Anach. 35; διὰ χ. ἔχειν, c. part., to be continually doing, Plu. Amat. 2.767c; διὰ χειρός τινος ποιεῖν τι LXX Jo. 17.4, al., cf. Act.Ap. 7.25, al.
      • d ἐς χεῖρας λαβεῖν τι literally, S. El. 1120, etc.; to take a matter in hand, undertake it, πρᾶγμʼ ἐς χέρας λαβόντʼ E. Hec. 1242; ἄγεσθαί τι ἐς χεῖρας Hdt. 1.126, 4.79, etc.; δοῦναί τινι ἐς χέρας, εἰς χεῖρα, S. El. 1348, X. Cyr. 8.8.22; καταστῆσαι εἰς τὰς χ. τινος Aeschin. 2.28; of persons, ἵκεο χεῖρας ἐς ἁμάς thou hast fallen into our hands, Il. 10.448 (in Hom. also simply ὅ τι χεῖρας ἵκοιτο Od. 12.331, cf. 24.172); so εἰς χεῖρας ἐλθεῖν τινι X. Cyr. 7.4.10, cf. 2.4.15: generally, to have to do with any one, converse with him, Id. An. 1.2.26 (so ἐς χεῖρα γῇ ξυνῆψαν E. Heracl. 429): most freq. ἐς χεῖρας ἐλθεῖν τισι to come to blows or close quarters with . ., A. Th. 680; ἀλλήλοις Th. 7.44: abs., εἰς χ. ἐλθεῖν Id. 4.96; ἐς χ. ἰέναι Id. 2.3, 4.72, cf. PTeb. 765.6 (ii B. C.); συνιέναι X. Cyr. 8.8.22; also ἐς χειρῶν νόμον (fort. νομόν) ἀπικέσθαι Hdt. 9.48; ἐν χειρῶν νόμῳ (fort. νομῷ) ἀπόλλυσθαι Id. 8.89, cf. Aeschin. 1.5, SIG 167.37 (Mylasa, iv B. C.), Heraclid. Pol. 25, Plb. 1.34.5, 5.111.6; ἐν χειρὸς νόμῳ Arist. Pol. 1285a10, D.H. 6.26; ἐν χειρῶν νομαῖς SIG 700.29 (Lete, ii B.C.), v.l. in LXX 3 Ma. 1.5; ἐν χεροῖν δίκῃ cj. in E.Ba. 738; εἰς χεῖρας συμμεῖξαι τοῖς πολεμίοις X. Cyr. 2.1.11; also εἰς χεῖρας δέχεσθαί τινας to await their charge, Id. An. 4.3.31; ἐς χ. ὑπομεῖναί τινας Th. 5.72.
      • e ἐκ χειρός by hand of man, S. Aj. 27: from near at hand, at close range, ἐκ χειρὸς βάλλειν X. An. 3.3.15; ἀμύνασθαι ib. 5.4.25; μάχεσθαι Id. HG 7.2.14, cf. D.S. 19.6; πληγὰς ἐκ χ. ἀναδέξασθαι Plu. Tim. 4; οὐ μὴ σωθῇ ἐκ χ. σιδήρου LXX Jb. 20.24; ἡ ἐκ χ. δίκη lynch law, D.H. 4.37; ἡ ἐκ χ. βία Plb. 9.4.6: metaph., ἡ ἐκ χ. θεωρία close-range reading, D.H. Isoc. 2; so of time, out of hand, off-hand, forthwith, Plb. 5.41.7, al.
      • f δέπας μητρὶ ἐν χειρὶ τίθει Il. 1.585, cf. Od. 13.57, 15.120, al. (always so of a cup, hence ἐν χερσὶ τίθει δέπας, though found in most codd., was condemned by the critics in Il. l.c., Od. 3.51, 15.130); πρεσβήϊον ἐν χερὶ θήσω Il. 8.289; τόξον, ἔγχος ἔχων ἐν χειρί, 15.443, 17.604; σκῆπτρον δέ οἱ ἔμβαλε χειρί Od. 2.37; but ἐν . . χειρὶ σκῆπτρον ἔθηκεν Il. 23.568; of a gift, ἐν χερσὶ τίθει 1.441, 446; ἐν ταῖς χ. ἔχειν, literally, Pl. R. 432d; τὰ ὅπλʼ ἐν ταῖς χ. ἔχων D. 9.8, etc. (metaph., ἔτι μεμνημένων ὑμῶν καὶ μόνον οὐκ ἐν ταῖς χερσὶν ἕκαστʼ ἐχόντων Id. 18.226); but ἐν χερσὶν ἔχειν also, to have in hand, be engaged in, τὸν γάμον Hdt. 1.35; ἑορτήν Plu. Alex. 13; τὴν περὶ Δημοσθένους πραγματείαν D.H. Th. 1; ἐν χειρί τινα δίκην ἔχων Pl. Tht. 172e; ὁ ἐν χερσὶ πόλεμος the war in hand, D.H. 8.87; περιτειχισμὸς ἐν χερσὶν ὤν ib. 21; ἡ ἐν χ. ζήτησις S.E. M. 11.208, etc.; freq. of fighting, ἐν χερσί hand to hand, ἐν χ. ἦν ἡ μάχη Th. 4.43; ἐν χ. ἀποκτεῖναι Id. 3.66, cf. 4.57, 96, etc.; ἐν χ. γίγνεσθαι τοῖς ἐναντίοις Id. 5.72; ἐν χ. εἶναί τινος X. HG 4.6.11; δίκη ἐν χερσί Hes. Op. 192; ὁ ψόφος τῶν ὅπλων καὶ τῶν ἵππων ὁ φρυαγμὸς ἐν χερσὶν ἐδόκει εἶναι D.S. 19.31; ἡ ἐν χερσὶν [δυστυχία] Plu. Cleom. 22: also in dual, τἀν χεροῖν S. Ant. 1345 (lyr.); ἐν χειρί τινος by the hand of . ., LXX Jo. 21.2, al.; ἐν χ. ἀγγέλου Act.Ap. 7.35 (v.l.).
      • g ἐπὶ χειρὸς ἔχειν on or in oneʼs hand, Thgn. 490; ἐπὶ χεῖράς τινων ἐκφέρουσι put into their hands, Plu. Praec. 2.815b; also ἐπὶ χεῖρά τινος next to, LXX Ne. 3.4.
      • h κατὰ χειρός, of washing the hands before meals, ὕδωρ κατὰ χειρός (sc. φερέτω τις), Ar. V. 1216, cf. Av. 464 (anap.), Fr. 502 (lyr.), Philox. 1, Ath. 9.408e; (without ὕδωρ) κατὰ χ. ἐδόθη Alex. 261.2, cf. Arched. 2.3: prov. of that which is easily come by, Telecl. 1.2 (anap.); πάντα μοι κατὰ χ. ἦν τὰ πράγματα at hand, Pherecr. 146.5; also κατὰ χειρῶν δοῦναι, χέειν, λαβεῖν, Philyll. 3, Antiph. 287 (v.l.), Men. 470 (troch.), cf. Phot. s.v. κατὰ χειρὸς ὕδωρ: κατὰ χεῖρα in deed or act, κατὰ χ. γενναιότατοι D.H. 7.6; opp. συνέσει, Plu. Phil. 7; κατὰ χεῖρά σου according to thy will, LXX Si. 25.26: but κατὰ χεῖρας [τῆς σοφίας] by her side, ib. 14.25.
      • i μετὰ χερσὶν ἔχειν between, i.e. in, the hands, Il. 11.4, 15.717; [ἄλεισον] μετὰ χ. ἐνώμα Od. 22.10: μετὰ χεῖρας ἔχειν to have in hand, be engaged in, Hdt. 7.16.βʹ, Th. 1.138.
      • k λάβε παρὰ χεῖρα take in hand, LXX To. 11.4; but τὸ πὰρ χειρός the work in hand, B. 13.10.
      • l πρὸ χειρῶν close before one, S. Ant. 1279, E. Tr. 1207 (s.v.l.), Rh. 274; πρὸ χειρὸς εἶναι cj. in Pl.Com. 69.5.
      • m πρὸς χειρός τινος by his hand, A. Supp. 66 (lyr.), etc.; πρὸς ἐμὴν χεῖρα at the signs given by my hand, S. Ph. 148 (anap.); πρὸς χεῖρα ὑποβορβορύζοντες on pressure, Hp. Epid. 4.7.
      • n ὑπὸ χερσὶ ἁλοῦσα under, i.e. by, anotherʼs hands, Il. 2.374, etc.; ὑπὸ χεῖρα ποιεῖσθαι to bring under oneʼs power, X. Ages. 1.22; οἱ ὑπὸ χ. persons in oneʼs power, D. 6.34; ὑπὸ τὴν χ. ἐλθεῖν to come into oneʼs hand, Luc. Herm. 57, etc.; ὑπὸ χ. in hand, i.e. in stock, Arist. Mete. 369b33; but also, at hand, i.e. at once, Plu. Vind. 2.548e; τὰ ὑπὸ χ. ib. Adul. 56b, Dsc. 1.35; ὁ ὑπὸ χ. the attendant, Dsc. 5.75; παρέργως καὶ ὑπὸ χ. extempore, Plu. Arat. 3, etc.; also καθύπο χεῖρα κινῶν [τὰς οὐσίας], in Alchemy, Ps.-Democr. p.51 B.
  • III the hand often receives the attributes of the person using it, χ. μεγάλη, of Zeus, Il. 15.695 (χ. παγκρατής, of God, Secund. Sent. 3; χ. ὑπερμήκης, of the ‘long arm’ of the king, Hdt. 8.140.βʹ) ; θοὴ χ., of one throwing, Il. 12.306; ἀφνειά Pi. O. 7.1, cf. S. El. 458; εὐσεβεστέρα, εὐφιλής, A. Ch. 141, Ag. 34; κάρβανος ib. 1061; γεραιά E. Hec. 143 (anap.); πονηρά Id. Ion 1316, etc.: to denote wealth or poverty, πλειοτέρῃ σὺν χ. Od. 11.359; κενεὰς σὺν χ. ἔχοντες 10.42, cf. E. Hel. 1280, etc.
  • • 2 it is represented as acting of itself, χεῖρες μαιμῶσιν Il. 13.77, cf. S. Aj. 50; χεὶρ ὁρᾷ τὸ δράσιμον A. Th. 554; δήμου κρατοῦσα χ. Id. Supp. 604 (dub. l.): prov., ἁ δὲ χ. τὰν χ. νίζει Epich. 273; or simply, ἁ χ. τὰν χ. AP 5.207 (Mel.).
    • 3 pl., in theurgy, name for spiritual powers, αἱ δημιουργικαὶ [τοῦ Ἀπόλλωνος] δυνάμεις ἃς θεουργῶν παῖδες χεῖρας ἀποκαλοῦσιν Procl. in Cra. p.101 P. [176.47], cf. eund. in R.2.252 K.
  • IV to denote act or deed, opp. mere words, in pl., ἔπεσιν καὶ χερσὶν ἀρήξειν Il. 1.77; μνῆμʼ Ἑλένης χειρῶν of her handiwork, her art, Od. 15.126 (so in sg., δώρημʼ ἐκείνῳ τἀνδρὶ τῆς ἐμῆς χ. S. Tr. 603); χερσὶν ἢ λόγῳ Id. OT 883 (lyr.), cf. OC 1297, etc.; τῇ χειρὶ χρᾶσθαι to use oneʼs hands, i.c. be active, stirring, opp. ἀργὸς ἐπεστάναι, Hdt. 3.78, cf. 9.72; τὰς χ. προσφέρειν to apply force, X. Mem. 2.6.31: sg., βούλευμα μὲν τὸ Δῖον, Ἡφαίστου δὲ χείρ A. Pr. 619; μιᾷ χειρί single-handed, D. 21.219; χειρὶ καὶ ποδὶ καὶ πάσῃ δυνάμει Aeschin. 3.109, cf. 2.115; χερσίν τε ποσίν τε Il. 20.360, cf. Pi. O. 10(11).62, esp. of using the hands in a fight, cf. supr. II.6d, e, f; of deeds of violence, πρὶν χειρῶν γεύσασθαι before we try force, Od. 20.181; ἀδίκων χ. ἄρχειν to give the first blow, X. Cyr. 1.5.13, Antipho 4.2.1, Lys. 4.11, etc.; ἀμυνόμενος ἄρχοντα χειρῶν Pl. Lg. 869d: generally, χεῖρες violent measures, force, ἐπίσχετε θυμὸν ἐνιπῆς καὶ χειρῶν Od. 20.267; ὑπόδικος χερῶν A. Eu. 260 (lyr.); χερσὶ πεποιθώς Il. 16.624, etc.; ἐν χειρῶν νόμῳ v. supr. II.6; ὅπως θανάτοιο βαρείας χ. ἀλάλκοι, v.l. for κῆρας, Il. 21.548.
  • V a number, band, body of men, esp. of soldiers, χεὶρ μεγάλη Hdt. 7.157; in dat., οὐ σὺν μεγάλῃ χ. Id. 5.72; πολλῇ χ. 1.174, Th. 3.96, E. Heracl. 337; pleon., χ. μεγάλῃ πλήθεος Hdt. 7.20; δεδωμάτωμαι δʼ οὐδʼ ἐγὼ σμικρᾷ χερί A. Supp. 958; οἰκεία χείρ, for χεὶρ οἰκετῶν, E. El. 629; σὺν πλήθει χερῶν S. OT 123.
  • VI handwriting, τὴν ἑαυτοῦ χεῖρα ἀρνήσασθαι Hyp. Lyc. Fr. 5, cf. IG 9(1).189 (Phocis); τῇ ἐμῇ χ. Παύλου 1 Ep. Cor. 16.21, Ep.Col. 4.18: copy, counterpart of a document, SIG 712.31 (Crete, ii B.C.); deed, instrument, ἡ χ. ἥδε κυρία ἔστω PRein. 28.18 (ii B.C.), cf. PCair.Zen. 477 (iii B.C.), etc.
  • • • b handiwork of an artist or workman, γλαφυρὰ χ. Theoc. Epigr. 8.5, etc.; αἱ Ἐφεσίου χεῖρες Herod. 4.72, cf. 6.66; σοφαὶ χέρες APl. 16.262; τὰς Φειδίου χ. Lib. Or. 30.22.
  • VII of any implement resembling a hand:
  • • 1 a kind of gauntlet, X. Eq. 12.5, Poll. 1.135 (pl.).
    • 2 χ. σιδηρᾶ grappling-iron, Th. 4.25, 7.62; also of an anchor, AP 6.38 (Phil.).
    • 3 axle-tree, LXX 3 Ki. 7.18(32).
    • 4 in LXX, pillar or cairn, as it were a finger pointing to heaven, χεὶρ Ἀβεσσαλώμ LXX 2 Ki. 18.18; also ἀνέστακεν αὐτῷ χεῖρα, i.e. trophy, ib. 1 Ki. 15.12.
    • 5 χεῖρες ἐλάτιναι, of oars, Tim. Pers. 7.
    • 6 catch of a trigger, Hero Aut. 13.9; χ. κατάγουσα τὴν τοξῖτιν Ph. Bel. 68.4, cf. Hero Bel. 78.2.
    • 7 instrument of torture, LXX 4 Ma. 8.13.
  • VIII handful, κορώνῃ χεῖρα πρόσδοτε κριθέων Phoen. 2.1.
  • IX ointment containing five ingredients, Orib. Fr. 89, Alex.Trall. 7.1. (Cf. Arm. jein (dzern), Alb. dore, Tocharian (A-dialect) tsar, (B-dialect) sar, all = hand.)

χείρ, ἡ (nicht χεῖρ, vgl. Arcad. 20.18, 125.11, B.A. III p. 1200), gen. χειρός, plur. χεῖρες, dat. dual. u. plur. χεροῖν, χερσίν, ion. u. poet. so durch alle Casus, χερός, χέρες usw., aber nach Meineke com. III p. 56 nicht in den com., poet. auch χειροῖν u. χείρεσι u. χείρεσσιν, χέρεσσι, Hes. Th. 519, 747, äol. χέρρας, Theocr. 28.9,
1) die Hand, die Faust, der Arm (ἀποταμὼν ἐν τῷ ὤμῳ τὴν χεῖρα Her. 2.121.5), Hom., Hes. u. Folgde ; χειρὸς ἑλών, bei der Hand fassend, Il. 1.323 u. öfter, wie χειρὸς ἔχων, 4.154 u. sonst ; γέροντα δὲ χειρὸς ἀνίστη 24.515, er hob ihn an der Hand hoch, wie χειρὸς ἀναστήσας Od. 14.319 ; χειρί τέ μιν κατέρεξεν, streichelte ihn mit der Hand, Il. 1.361 u. öfter ; ἐν δʼ ἄρα οἱ φῦ χειρί 6.253 u. öfter (s. φύω); Pind. χερὶ χειρὸς ἑλών P. 9.26 ; χειρὸς ἕλκων N. 11.32 ; οὐ χερός, οὐ ποδός, οὔ τινος ἄρχων Soph. Phil. 848 ; δέχου δὲ χειρὸς ἐξ ἐμῆς βέλη τάδε 1271, u. öfter, wie Eur.; ἀνέλκειν τινὰ τῆς χειρός Ar. Vesp. 569 ; πέτρον, τόν οἱ περὶ χεὶρ ἐκάλυψεν Il. 16.735 ; βαρεῖα, στιβαρά, 13.410, 505 u. öfter ; auch παχεῖα, 3.376 u. sonst ; ἐκ δʼ ἄρα χειρὸς φάσγανον ἧκε, er ließ den Degen aus der Faust fallen, Od. 22.83. – Χεῖρα ὑπερέχειν, ὑπερσχεῖν τινι, die Hand über Einen halten, um ihn zu beschützen, Il. 9.420 u. öfter ; seltener τινός, wie τίς καὶ ἐμεῖο θεῶν ὑπερέσχεθε χεῖρα 24.374 ; χεῖρας ἐπιφέρειν τινί, Hand an Einen legen, im feindlichen Sinne, 1.89 u. öfter ; auch χεῖρας ἐφιέναι τινί, od. öfter ; χεῖρας ἀνασχεῖν θεοῖς, die Hände zu den Göttern flehend od. betend erheben, Hom. oft ; auch χεῖρας ἀείρειν, ἀνατείνειν, ἀναφέρειν, immer als Ausdruck des Flehens, auch Od. 11.423, wo es nicht mit Voß als Bewegung Eines, der sich verteidigen will, zu nehmen ist, vgl. 425 ; bei Xen. aber ist χεῖρας ἀνατείνειν »die Hand emporheben«, als Zeichen der Genehmigung und Zustimmung, An. 5.6.33, 7.3.6 ; – χεῖρας ὀρέξαι, πετάσαι τινί, εἴς τινα, die Arme gegen Einen ausstrecken, ausbreiten, als Ausdruck des Flehens und der Liebe, Il. 4.523, 13.549, 15.371 ; auch χεῖρα ὀρέγειν τινί = Einem die Hand reichen, sie hilfreich nach ihm ausstrecken, ihm unter die Arme greifen, Xen. Hell. 5.2.17 ; χεῖρας ἀπέχειν τινός, die Hände von Etwas zurückhalten, es nicht antasten, sich nicht an ihm vergreifen, Hom. u. Folgde ; auch χεῖρας παύειν τινός, Il. 21.294 ; ἄγεσθαί τι ἐς χεῖρας, Etwas unternehmen, angreifen, Her. 1.126, 4.79, 7.8 ; ὤλετο πρὸς χειρὸς ἕθεν Aesch. Suppl. 64 ; Ag. 1501 ; Soph. u. Eur.; Ar. περίβαλλε χέρας, Thesm. 918 ; und in Prosa : χεῖρας ἀνταιρόμενοι Thuc. 3.32 ; προϊσχόμενοι 3.66 ; περὶ χειρὶ χρυσοῦν δακτύλιον ἔχειν Plat. Rep. II.359e ; ἁ χεὶρ τὰν χεῖρα νίζει, eine Hand wäscht die andere, Epicharm. bei Plat. Ax. 366c. – Mit Präpositionen merke man folgende Vrbdgn : εἰς χεῖρας ἐλθεῖν od. ἱκέσθαι τινί, Einem in die Hände kommen, in die Hände od. in die Gewalt Imds geraten, Hom., der auch χεῖρας ἱκέσθαι sagt, u. Folgde ; auch εἰς χεῖρας ἐλθεῖν, συνιέναι τινί, mit Einem ins Handgemenge kommen, sich tätlich an einander vergreifen, Soph. O.C. 979, Thuc. 4.33, 72, 126 u. öfter, Xen. Cyr. 8.5.12 u. sonst, wie χεῖρας συμμιγνύναι ; – ἐν χειρί, ἐν χερσίν, in der Hand, in der Gewalt, εἶναι, ἔχειν, Hom. u. Folgde ; auch μετὰ χερσὶν ἔχειν, Her. 7.16 ; ἐν χειρὶ τὴν δίκην ἔχων Plat. Theaet. 172e ; ὥσπερ οἱ ἐν χερσὶν ἔχοντες ζητοῦσιν ἐνίοτε ὃ ἔχουσιν Rep. IV.432d ; ἐν χερσὶν εἶναι, γίγνεσθαι = im Handgemenge sein, Thuc. 5.72 ; ἐν χερσὶν ἀποτείνειν 3.66 ; – auch ἐν χερσί, wie μετὰ χερσὶν ἔχειν = Etwas unter Händen haben, womit beschäftigt sein, Her. 1.35, Soph. Phil. 1097 ; wie διὰ χειρῶν ἔχειν Thuc. 2.13, 76 ; handhaben, lenken, regieren, Arist. Polit. 5.8 ; ἱκετηρίας σεμνῶς ἔχουσαι διὰ χερῶν Aesch. Suppl. 190, vgl. Spt. 415 ; Soph. μνῆμʼ ἐπίσημον διὰ χειρὸς ἔχων Ant. 1243 ; διὰ χειρὸς πιπράσκειν, aus freier Hand verlaufen, Charit. 1.12 ; μετὰ χεῖρας ἔχειν Thuc. 1.138, Her. 7.16.2 ; – Pol. 15.27.9 ἐκ χειρός, aus der Hand, aus freier Hand, dah. aus dem Stegreif, auch vom Kampfe in der Nähe, ἡ ἐκ χειρὸς μάχη, das Handgemenge, Xen. Hell. 7.2.14, An. 5.4.25 ; aber ἡ ἐκ χειρὸς θεωρία ist das Betrachten in der Nähe, Dion.Hal. Isocr. 2 ; oft bei Pol.; – πρὸ χειρῶν, vorhanden, in Bereitschaft, zunächst vorliegend, Eur. Troad. 1214 ; – ὑπὸ χειρός od. χειρῶν, unter den Händen, in der Gewalt, Botmäßigkeit, ὑπὸ χεῖρα ποιεῖσθαι, unter seine Botmäßigkeit bringen ; ὅσον νῦν ὑπὸ χέρα ναίεις Soph. El. 1081 ; ὁ ὑπὸ χεῖρα, der Diener, Diosc. u. a.Sp.; aber παρέργως καὶ ὑπὸ χεῖρας ist = aus dem Stegreife, Plut. Arat. 3 ; Dem. 6.34 ὁρῶ γὰρ ἐνίους οὐκ εἰς τοὺς αἰτίους, ἀλλʼ εἰς τοὺς ὑπὸ χεῖρα τὴν ὀργὴν ἀφιέντας ; ὑπὸ τὰς τῶν πολεμίων χεῖρας πίπτειν Pol. 8.20.8 ; ὑπὸ χεῖρα γίγνεσθαι Dion.Hal. 6.19 ; – χεῖρας συμπλέκειν τινί, Freundschaft mit Einem schließen, Pol. 2.45.2, 47.6 ; vgl. ἀνὰ χεῖρας ἔχειν τινά 21.4.5. – Wie im Deutschen Bezeichnung der Seite durch die Hand ; ἐπʼ ἀριστερὰ χειρός, zur linken Hand, Od. 5.277 ; ποτέρας τῆς χειρός ; auf welcher von beiden Seiten ? Eur. Cycl. 675 ; λαιᾶς δὲ χειρὸς οἰκοῦσι Χάλυβες Aesch. Prom. 716 ; κλῶνας ἐξ ἀμφοῖν χεροῖν τιθεὶς ἐλάας Soph. O.C. 484.
2) das Werk od. die Tat der Hände, Ggstz der Worte, gew. im plur.; ἔπεσιν καὶ χερσὶν ἀρήξειν Il. 1.77 ; βούλευμα μὲν τὸ Δῖον, Ἡφαίστου δὲ χείρ Aesch. Prom. 622, vgl. Ag. 1031 ; εἰ δέ τις ὑπέροπτα χερσὶν ἢ λόγῳ πορεύεται Soph. O.R. 883 ; übh. Tätigkeit, Kraftäußerung der Hände, τῇ χειρὶ χρῆσθαι, im Ggstz von ἀργὸν ἐπεστάναι, seine Hand brauchen, tätig sein, Her. 3.78, 9.72 ; übh. Kraft, Stärke, Gewalt, weil sie ihren Hauptsitz in den Händen haben, 8.140.2. – Gewalttat, Schlägerei, Handgemenge ; ἐς χειρῶν νόμον ἱκέσθαι, ins Handgemenge kommen, Her. 9.48 ; ἐν χειρῶν νόμῳ ἀπόλλυσθαι, im Handgemenge umkommen, 8.89 ; ἦν ἡ μάχη καρτερὰ καὶ ἐν χερσὶ πᾶσα, es wurde ganz und gar Mann gegen Mann gekämpft, Thuc. 4.43 ; ἦρχε χειρῶν ἀδίκων Lys. 4.11, er fing die tätliche Beleidigung an ; ἀμυνόμενος ἄρχοντα χειρῶν πρότερον Plat. Legg. IX.869c ; vgl. Xen. Cyr. 1.5.13 ; Pol. 2.45.6, 56.14 u. a.Sp.; ἐν χειρῶν νόμῳ τὰς πολιτείας διαλύειν, durch das Faustrecht, Aesch. 1.5. – Tapferkeit od. Kraft, εἰς ἔλεγχον χειρὸς μολών Soph. O.C. 1299, u. öfter.
3) wie das lat. manus, eine Hand voll Menschen, ein Hause, eine Schar, bes. eine Kriegerschar, Kriegsmacht ; μεγάλη χείρ, ein großes Kriegsheer, auch pleonast. μεγάλη χεὶρ πλήθεος, Her. 7.20 ; οἰκεία χείρ = χεὶρ οἰκετῶν, ein Sklavenhause, Eur. El. 624 ; πλήθει χερῶν Soph. O.R. 123 ; πολλῇ χειρὶ ἐπεβοήθουν Thuc. 3.96 ; αἱ ἄρισται χεῖρες Pol. 1.26.5 ; χειρῶν πλῆθος 3.89.9.
4) die Hand, die Einer schreibt, die Handschrift, Hyperid. bei Poll. 2.152 ; übh. die Hand eines Künstlers, die eigentümliche Behandlungsart, Kunstfertigkeit, Styl, Manier eines Künstlers, γλαφυρή, σοφή u. vgl., Theocr. 9.7, Ep.adesp. 315 (Plan. 252); vgl. Poll. 2.150 ; das Kunstwerk selbst, dann immer im plur., vgl. Jacobs AP p. 871. – Pleonastisch steht der dat. χειρί, χερσίν bei allen Zeitwörtern, die ohnehin schon eine Tätigkeit der Hände in sich schließen, χειρὶ λαβεῖν, ἑλέσθαι u. vgl., Hom. u. Folgde.

χείρ

-ός, ἡ.

Dat. sing. χερί Il. 8.289, Il. 20.182, Il. 24.101.

Dat. pl. χείρεσι Il. 20.468. χείρεσσι Il. 3.271, Il. 5.559, Il. 8.116, Il. 12.382, etc.: Od. 5.344, Od. 9.487, Od. 6.312, Od. 16.444, etc. χερσί Il. 1.14, Il. 2.374, Il. 5.60, Il. 7.255, etc.: Od. 1.153, Od. 3.35, Od. 8.68, Od. 9.108, etc.

• • 1

    One of the hands, one’s hand; in dual and pl., the hands, one’s hands: στέμματʼ ἔχων ἐν Il. 1.14, μηδὲ ξίφος ἕλκεο χειρί 210, ἄμφω χεῖρε πετάσσας Il. 4.523. Cf. Il. 1.351, 585, Il. 3.270, 363, Il. 4.249, etc.: χεῖρʼ ἕλε δεξιτερήν Od. 1.121, μὴ ἔρις καὶ χερσὶ γένηται (lest it come to fisticuffs) Od. 18.13. Cf. Od. 2.37, 321, Od. 3.35, 51, Od. 4.66, etc.

    In pl. where the reference is to one hand: ἐρυσσάμενος χείρεσσι μάχαιραν Il. 3.271=Il. 19.252. Cf. Il. 3.367, Il. 12.27, Il. 16.801, Il. 23.384, etc.: Od. 4.506, Od. 5.292, Od. 13.225, etc.

  • 2

    In reference to position: Ἄρκτον ἐπʼ ἀριστερὰ χειρὸς ἔχοντα (to the left of his hand, on the left hand) Od. 5.277.

  • 3

    In pl. in reference to fighting or violence or to one’s might or strenth: οὔ τις σοὶ βαρείας χεῖρας χεῖρας ἐποίσει Il. 1.89, χερσὶν ὑφʼ ἡμετέρῃσιν ἁλοῦσα Il. 2.374, βιῃ καὶ χερσὶ καὶ ἔγχεϊ φέρτερος Il. 3.431. Cf. Il. 1.166, 567, Il. 6.502, Il. 8.226, 344, Il. 12.135, etc.: Od. 1.238, 254, Od. 8.181, Od. 9.512, Od. 11.502, Od. 13.376, Od. 18.156, etc.

    Contrasted in terms with ἔπεα: ἐν γὰρ χερσὶ τέλος πολέμου, ἐπέων δʼ ἐνὶ βουλῇ Il. 16.630. Cf. Il. 1.77.

  • 4

    Extended to the arm or the arms: Χρυσηΐδα πατρὶ ἐν χερσὶ τίθει Il. 1.441, νεκρός οἱ ἔκπεσε χειρός (his arms) Il. 4.493, ἀπὸ δʼ ἔξεσε χεῖρα Il. 5.81, τετυμμένω ἀμφοτέρω κατὰ χεῖρα Il. 13.783 (in the case of the first, the arm (cf. 529), in the case of the second, the hand (cf. 593)). Cf. Il. 5.344, Il. 6.81, Il. 11.252 (the forearm), Il. 13.534, Il. 15.311 (on his arm), Il. 16.517 (cf. 510), Il. 21.166, Il. 22.426, etc.: Od. 4.454, Od. 5.344, 374, 454, Od. 6.310, Od. 14.351, Od. 21.223, etc.

χείρ (χερός, χερί, χέρα, χερσί(ν), χέρας; χειρός, χειρί, χεῖρ(α), χεῖρες, -ῶν, -εσσι(ν), -ας; dual. χεροῖν.)

• 1hand
• • a in carrying, seizing, simm. ὅρμοισι χέρας ἀναπλέκοντι O. 2.74 φιάλαν ὡς εἴ τις ἀφνειᾶς ἀπὸ χειρὸς ἑλὼν O. 7.1 σκύταλον τίναξε χερσίν O. 9.30 ἔδικε πέτρῳ χέρα κυκλώσαις ὑπὲρ ἁπάντων O. 10.72 οὐ χρὴ τὰ πολλὰ βέλεα καρτύνειν χεροῖν O. 13.95 χερὶ διδύμᾳ P. 2.9 χερσὶ δʼ ἄρα Κρονίων ῥίψαις P. 3.57 χρυσέαν χείρεσσι λαβὼν φιάλαν P. 4.193 θεοδμάτων ὀχέων ἐφαπτομένα χερὶ κούφᾳ P. 9.11 δισσαῖσι δοιοὺς αὐχένων μάρψαις ἀφύκτοις χερσὶν ἑαῖς ὄφιας N. 1.45 ἐν χερὶ δʼ Ἀμφιτρύων κολεοῦ γυμνὸν τινάσσων φάσγανον ἵκετʼ N. 1.52 χερσὶ θαμινὰ βραχυσίδαρον ἄκοντα πάλλων N. 3.44 ὥρα πότνια, τὸν μὲν ἡμέροις ἀνάγκας χερσὶ βαστάζεις, ἕτερον δʼ ἑτέραις N. 8.3 χειρὸς ἕλκων ὀπίσσω N. 11.32 ἁνία τʼ ἀλλοτρίαις οὐ χερσὶ νωμάσαντʼ I. 1.15 οἶά τε χερσὶν ἀκοντίζοντες αἰχμαῖς I. 1.24 σφετέρας δʼ οὐ φείσατο χερσὶν βαρυφθόγγοιο νευρᾶς Ἡρακλέης I. 6.34 βέλος διώξει χερὶ I. 8.35 ]χειρὶ μελέων ἄπο ποικίλον [σπά]ργανον ἔρριψεν Pae. 20.11 χερσίν τʼ ἐν μαλακαῖσιν ὅρπακ ἀγλαὸν δάφνας ὀχέοισα Παρθ. 2. 7. ἀπὸ μὲν λευκὸν γάλα χερσὶ τραπεζᾶν ὤθεον fr. 166. 3.
  • b of physical combat, contests of strength, simm. “οὗτος ἐγὼ ταχυτᾶτι· χεῖρες δὲ καὶ ἦτορ ἴσον” O. 4.25 φράσαι χειρῶν ἄωτον Βλεψιάδαις ἐπίνικον O. 8.75 τίς δὴ ποταίνιον ἔλαχε στέφανον χείρεσσι ποσίν τε καὶ ἅρματι O. 10.62 τὸν εἶδον κρατέοντα χερὸς ἀλκᾷ O. 10.100 χερσὶ βιαταὶ P. 1.42 χείρεσσιν ἢ βουλαῖς P. 4.72 ὃς ἂν χερσὶν ἢ ποδῶν ἀρετᾷ κρατήσαις τὰ μέγιστʼ ἀέθλων ἕλῃ P. 10.23 εἰ δʼ ὄλβον ἢ χειρῶν βίαν ἢ σιδαρίταν ἐπαινῆσαι πόλεμον δεδόκηται N. 5.19 χεῖρας ἱμάντι δεθεὶς N. 6.35 Μελησίαν χειρῶν τε καὶ ἰσχύος ἁνίοχον N. 6.66 ἔβλαστεν δʼ υἱὸς Οἰνώνας βασιλεὺς χειρὶ καὶ βουλαῖς ἄριστος (τουτέστι ἀνδρείᾳ καὶ φρονήσει Σ.) N. 8.8 χερσὶ καὶ ψυχᾷ δυνατοί N. 9.39 σὺν ποδῶν χειρῶν τε νικᾶσαι σθένει N. 10.48 ἔρνεσι φράξαι χεῖρα I. 1.66 οὐκ ἐμέμφθη ῥυσίδιφρον χεῖρα πλαξίπποιο φωτός I. 2.21 ὅντινʼ ἀθρόοι στέφανοι χερσὶ νικάσαντʼ ἀνέδησαν ἔθειραν ἢ ταχυτᾶτι ποδῶν I. 5.9 αἰνέω καὶ Πυθέαν χερσὶ δεξιόν, νόῳ ἀντίπαλον I. 5.61 “υἱὸν χεῖρας Ἄρεί <τ> ἐναλίγκιον στεροπαῖσί τʼ ἀκμὰν ποδῶν (Hermann: ἄρει χεῖρας codd.) I. 8.37 ἄνδρας ἀφύκτᾳ χερὶ κλονέων I. 8.65
  • c of violence ἄλλον ὕπερθε βάλλων, ἄλλον δʼ ὑπὸ χειρῶν μέτρῳ καταβαίνει (sic codd.: post χειρῶν distinxit Bergk) P. 8.77 τὸν δὴ Κλυταιμήστρας χειρῶν ὕπο κρατερᾶν ἐκ δόλου τροφὸς ἄνελε δυσπενθέος (Er. Schmid: χερῶν codd.) P. 11.18 ἐγχεσφόροις ἐπιμείξαις Αἰθιόπεσσι χεῖρας N. 3.62 λατρίαν Ἰαολκὸν πολεμίᾳ χερὶ προστραπὼν Πηλεὺς N. 4.55 κείνων λυθέντες σαῖς ὑπὸ χερσίν, ἄναξ fr. 35. χ]εῖρας ἀραιάς (supp. Bowra) Πα. 13. b. 4.
  • d of swearing, praying, salutation χεῖρας ἀντεῖναι O. 7.65 φίλας ὤρεγον χεῖρας P. 4.240, cf. P. 4.37, P. 9.122 πίτναν τʼ ἐς αἰθέρα χεῖρας ἁμᾶ N. 5.11 ὁ δʼ ἀνατείναις οὐρανῷ χεῖρας ἀμάχους I. 6.41
  • e of labour, work οὐ χθόνα ταράσσοντες ἐν χερὸς ἀκμᾷ O. 2.63 ἀριστοπόνοις χερσὶ κρατεῖν O. 7.51 “ἀμφὶ τεαῖς, ἥρως, χερὸς ἐργασίαις” O. 8.42 ἀγαναῖσιν ἐν χερσὶ ποικιλανίους ἐδάμασσε πώλους P. 2.8
  • f of love, friendship, tenderness “χειρί οἱ χεῖρʼ ἀντερείσαις” P. 4.37 μαλακὰν χέρα προσβάλλοντα P. 4.271 “ὁσία κλυτὰν χέρα οἱ προσενεγκεῖν” P. 9.36 παρθένον κεδνὰν χερὶ χειρὸς ἑλὼν P. 9.122 cf. P. 4.240, N. 11.32
  • g of direction σχεθών νιν ἐπὶ δεξιὰ χειρὸς P. 6.19 ἐν τεμένεσσι δόμον ἔχει τεοῖς, ἀμφοτέρας ἰὼν χειρός N. 7.94 δεξιὰν κατὰ χεῖρα πατρός fr. 146. 2.
  • h of giving φίλοις ἄνδρα μᾶλλον εὐεργέταν πραπίσιν ἀφθονέστερόν τε χέρα O. 2.94 χρυσὸς ἐν χερσὶν φανεὶς P. 3.55
  • i of admonition ὀρθᾷ χερὶ ἐρύκετον ψευδέων ἐνιπὰν ἀλιτόξενον O. 10.4 Νόμος ἄγει δικαιῶν τὸ βιαιότατον ὑπερτάτᾳ χειρί fr. 169. 4.
  • j fragg. χερὶ fr. 33a. πρὸς ὄμμα βαλὼν χερὶ Pae. 15.6 χεῖρʼ Ἀκιδαλίας fr. 244. χειρὸς ἀκμᾷ fr. 334b. 9. χερί τε κρ[ P. Oxy. 2450, fr. 7.

χείρ , χειρός, besides the usual forms also dat. χερί, pl. dat. χείρεσσι and χείρεσι (Il. 20.468): hand, as flat hand or fist, Od. 12.174; including the arm, Il. 6.81, Od. 1.238; often the pl., esp. fig. as typical of strength, violence, etc., joined with μένος, βίη, δύναμις, Il. 6.502, Il. 12.135, Od. 20.237; χερσίν τε ποσίν τε καὶ σθένει, Il. 20.360; χεῖρα ἐπιφέρειν τινί, χεῖρας ἐφιέναι, ἰάλλειν, χερσὶν ἀρήγειν, χεῖρα ὑπερέχειν τινί, in defence, Il. 4.249; (εἰς) χεῖρας ἱκέσθαι, ‘fall into the power,’ Il. 10.448.

χείρ the penult. is regularly short, when the ult. is long: e.g. χειρός, χερών, but Poets used the penult. long or short, as the verse required.

• • Ithe hand, Hom., etc.: also the hand and arm, the arm, χεῖρα μέσην ἀγκῶνος ἔνερθεν Il.; χεῖρες ἀπʼ ὤμων ἀΐσσοντο Hes.; so, ἐν χερσὶ πεσεῖν into the arms, Il., etc.; ἄκρη χείρ, to denote the hand as distinct from the arm, Il.
  • IISpecial usages:
  • • 1to denote position, ἐπʼ ἀριστερὰ χειρός Od.; ἐπὶ δεξιὰ χειρός Pind.; λαιᾶς χειρός on the left hand, Aesch.; ποτέρας τῆς χειρός; on which hand? Eur.
    • 2the dat. is common with Verbs which imply the use of hands, χειρὶ λαβεῖν, χερσὶν ἑλέσθαι, etc., Hom., etc.
    • 3the gen. is used when one takes a person by the hand, χειρὸς ἔχειν τινά Il.; χειρὸς ἑλών Il.
    • 4the acc. is used when one takes the hand of a person, χεῖρα γέροντος ἑλών Il.; χεῖράς τʼ ἀλλήλων λαβέτην, in pledge of good faith, Il.
    • 5other uses of the acc.:
    • • aof suppliants, χεῖρας ἀνασχεῖν θεοῖς, in prayer, Il.; χεῖρας ἀμφιβάλλειν γούνασι or δείρῃ Od.; also, χεῖρας αἴρειν is to hold up hands in voting, Xen., etc.:— χεῖρα ὑπερέχειν τινός or τινί to hold the hand over him as a protector, Il.
      • bin hostile sense, χεῖρας or χεῖρα ἐπιφέρειν τινί, ἐφιέναι τινί Hom.
      • cχεῖρας ἀπέχειν τινός to keep hands off a person or thing, Lat. abstinere manus ab aliquo, Hom.
    • 6with Preps., ἀπὸ χειρὸς λογίζεσθαι to reckon off hand, roughly, Ar.:— διὰ χερῶν λαβεῖν, literally, to take between the hands, Soph.; διὰ χειρὸς ἔχειν to have in hand, i. e. under control, Thuc.; and so, to have a work in hand, Thuc.: —so, εἰς χεῖρας λαμβάνειν to take in hand, undertake, Eur.; ἄγεσθαί τι ἐς χεῖρας Hdt.; ἐς χεῖρας ἱκέσθαι τινός to fall into his hands, Il.; ἐς χεῖρας ἐλθεῖν, ἰέναι τινί to come to blows or close quarters with, Lat. manum conserere cum aliquo, Aesch., Soph.; Hdt. expresses this by ἐς χειρῶν νόμον ἀπικέσθαι:—also, εἰς χεῖρας δέχεσθαι or ὑπομένειν to await their charge, Xen., Thuc.: —ἐκ χειρόςs from near at hand, close, Lat. cominus, Xen.:— ἐν χερσίν or ἐν χειρὶ ἔχειν, like διὰχειρὸς ἔχειν, to have in hand, be engaged in, Hdt., Plat.; ἐν χερσί hand to hand, Lat. cominus, Thuc.:— κατὰ χειρός, of washing the hands before meals, ὕδωρ κατὰ χειρός or κατὰ χειρὸς ὕδωρ (sc. φερέτω τις) , Ar.:— μετὰ χερσὶν ἔχειν between i. e. in, the hands, Il.; but, μετὰ χεῖρας ἔχειν to have in hand, be engaged in, Hdt., Thuc.:— πρὸ χειρῶν close before one, Soph., Eur.:— πρὸς χεῖρα at a sign given by hand, Soph.:— ὑπὸ χεῖρα ποιεῖσθαι to bring under oneʼs power, Xen.; cf. ὑποχείριος.
  • IIIto denote act or deed, as opp. to mere words, in pl., ἔπεσιν καὶ χερσὶν ἀρήξειν Il.; χερσίν τε ποσίν τε Il.; χερσὶν ἢ λόγῳ Soph.; μιᾷ χειρί single- handed, Dem.; χειρὶ καὶ ποδὶ καὶ πάσῃ δυνάμει Aeschin.:—esp. of deeds of violence, πρὶν χειρῶν γεύσασθαι before we try force, Od.; ἀδίκων χειρῶν ἄρχειν to give the first blow, Xen.
  • IVlike Lat. manus, a body of men, a band, number, Hdt., Thuc.; πολλῇ χ. Eur.; οἰκεία χείρ, for χεὶρ οἰκετῶν, Eur.
  • Voneʼs hand, i. e. handwriting, NTest.: also a handiwork, a work of art, σοφαὶ χέρες Anth.
  • VIof any implement resembling a hand:
  • • 1a kind of gauntlet or target, Xen.
    • 2χ. σιδηρᾶ a grappling- iron, grapnel, Thuc.